Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Pitura

La **Pitura** a l'é l'art o técnica ëd dovré ëd color, pigment, o d'àutri materiaj ansima a na surfassa (tèila, pera, parete, ecc.) për creé d'euvre ch'a esprimo emossion, ideje, o arpresentassion ëd la realtà. A l'é un-a dle forme artìstiche pì veje e spantià ant ël mond, con na stòria rica ëdcò ant ël Piemont.

### Stòria dla Pitura

* Preistòria e antichità

Le prime forme ëd pitura a armonto a le caverne (es. le piture rupestr dij Camun), anté j'òm primitiv a rapresentavo bestie e sen-e. Ant l'Egit antich e ant la Grecia, la pitura a servìa për decoré tombe e templ.

* Medi Ev e Rinassiment

Ant ël Piemont medieval, la pitura a l'era dzortut religiosa, con afresch ant le cese romàniche e gòtiche (es. la Cesa ëd Sant'Ors a Aosta). Durant ël Rinassiment, j'artista piemontèis a son anfluensà da la scuola lombarda e toscan-a, con euvre com cole ëd Gandolfino da Roreto.

* Sécoj XVIII-XX

Ant l'Eutsent, la pitura piemontèisa a viv un moment d'òr con ël Neoclàssich e ël Romanticism. Antonio Fontanesi a l'é un dij pitor pì amportant ëd cost perìod. Ant ël Neuvsent, ij moviment modernista (Cubism, Surealism) a anfluenso artista piemontèis com Felice Casorati e Carol Rama.

### Sòrt ëd Pitura

* **Pitura a euli**: Técnica popolar dal Rinassiment, dovrà për soa flessibilità (es. euvre ëd Giovanni Battista Quadrone).
* **Afresch**: Color aplicà ansima a n'intònach ùmid, caraterìstich dle cese medieval piemontèise.
* **Acuarel**: Pitura con color idrosolùbij, dovrà për paisage (es. Carlo Bossoli).
* **Pitura Digital**: Técnica moderna con tablet e software, svilupà ant j'atelié turinèis.

### Técniche e Strument

* **Penej**: Strument tradissionaj për apliché ij color.
* **Pala**: Surfassa ëd bòsch o tèila për piture da cavalét.
* **Prospetiva**: Técnica për creé profondità, studià da j'artista piemontèis dël Rinassiment.

### Ròl ant la Coltura Piemontèisa

La pitura a l'ha marcà l'identità regional:

* **Museo**: La *Pinacoteca Albertin-a* ëd Turin a òspita euvre dij pitor piemontèis pì amportant.
* **Scòle d'Art**: L'Academia Albertin-a a l'ha formà generassion d'artista.
* **Festival**: Mostre temporanee ant le galerìe ëd Turin e Cuneo.

### Desfide Contemporanie

* **Conservassion**: Le piture antiche as danegio për l'umidità o l'inquinament (es. problema ant le cese medieval).
* **Competission Digital**: L'anteresse dij giovnòt a passa a l'art virtual.
* **Sostenibilità**: L'usagi ëd material chìmich ant ij color a l'é discutù.
# Melbourne

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  **Melbourne**  |
| --- |
|        |
| Stat: |  Australia |
| Coordinà: | Latitùdin: ° ′ ′′ S Longitùdin: ° ′ ′′ E  |
| Autëssa: | 31 m s.l.m. |
| Surfassa: | 9.993 km² |
| Abitant: | 4.963.349 (2018) |
| Comun dj'anviron: | Barwon South West, Grampians, Loddon Mallee, Hume, Gippsland |
| CAP: | 3000–3207 |
| Prefiss tel.: | 0370, 0371, 0372, 0374, 0376, 0377, 0378, 0379, 0383, 0385, 0386, 0390, 0391, 0392, 0393, 0394, 0395, 0396, 0398, 0399 |
| Figura:Melbourne locator-MJC.png, Australia Melbourne Inner Locator.PNG |
| **Sit istitussional** |

Panorama

**Melbourne** a l’é 'na sità australian-a, la sconda për popolassion con 4.963.349 e as treuva ant lë stat ëd Victoria.
Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1835.
Sità gemelà
Melbourne a l'é gemelà con:
* Boston, Stat Unì d'América
* Salonicco, Grecia
* Milan, Italia
* Floridia, Italia
* Osaka, Giapon
* Tianjin, Cin-a

Anliure esterne
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Post-impressionism

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **post-impressionism** a l'é stàit na scòla ëd pitura (ma ëdcò un moviment artìstich pì general), che a pija sò achit an Fransa e a dura antrames dël 1886 e dël 1905 anviron e a l'ha influensà ëdcò j'artist ëd motobin stat forësté dont l'Italia con Giuseppe Pellizza ëd Volped.
Ël post-impressionism a l'é lijà a l'impressionism ma a l'é caraterisà da 'na pì granda libertà dl'usagi dël color.
Paul Cézanne, *Bord de la Marne*, Musé dl'Hermitage
Antrames ij magìster dël post-impressionism as treuvo:
* Paul Gauguin
* Vincent van Gogh
* Henri de Toulouse-Lautrec
* Paul Cézanne
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Grand Depression

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Gent feura ëd Wall Street
La **Grand Depression** a l'é stàita 'na gran crisi econòmica che a i é stàita dal 1929 e la fin ëd j'agn '30, che a l'ha interessà dzortut jë Stat Unì, ma che a l'ha avù ij so efet an tut ël Mònd. A l'é comensà con ël martes neir, visadì quand la borsa ëd Wall Street a l'ha avù dij stragròss arcal econòmich.
Arferiment
* Crisi economica mondiale
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Giorgio de Chirico

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Giorgio de Chirico
**Giorgio de Chirico**, nassù an Grecia dël 1888 e mòrt dël 1978, a a l'é stàit un pitor italian. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |