Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Microsoft Windows

**Microsoft Windows** a l'é na famija ëd sistema operativ proprietari dësvlupà da Microsoft Corporation, dovrà prinsipalment an sij computer personaj. A l'é stàit lansà dël 1985 e a l'é dventà ël sistema operativ pì spantià al mond për PC, con na part ëd mërcà dël 75% (2023). Windows a l'é conossù për soa antërfacia utent amichevol, compatibilità con vàire hardware, e sopòrt a aplicassion ëd produtività e gieugh.

## **Stòria **1985**: Windows 1.0, prim sistema con antërfacia grafìca (GUI) për MS-DOS.
* **1990**: Windows 3.0 a introduv ij programa a icon-e e multitasking.
* **1995**: Windows 95 a rivolussion-a l'usagi dij PC con ël **Start Menu** e sopòrt a Internet.
* **2001**: Windows XP a dventa un dij sistema pì popolar për soa stabilità.
* **2006**: Windows Vista a introduv l'Aero GUI, ma a l'é mal arseivù.
* **2012**: Windows 8 a prova a porté n'antërfacia tàtil, sensa sucess.
* **2015**: Windows 10 a unìfica PC, tablet, e Xbox con l'Universal Windows Platform (UWP).
* **2021**: Windows 11 a ridisegna l'antërfacia e a ancoragia l'AI (Copilot).

## **Strutura e Component **Kernel NT**: Basà su Microsoft NT (dël 1993), con sopòrt multiutent e sicurëssa.
* **Antërfacia utent**: Start Menu, Taskbar, Action Center, e Microsoft Store.
* **File Explorer**: Gestor d'archivi për navighé ant le cartele.
* **Registr ëd sistema (Registry)**: Archivi central për configurassion.
* **DirectX**: Librarìa për multimojen e gieugh.
* **WSL (Windows Subsystem for Linux)**: Esecussion ëd aplicassion Linux.

## **Version **Era DOS-based**: Windows 1.0–3.1, 95/98/ME.
* **Era NT-based**:
	+ **Windows NT 3.1** (1993)
	+ **Windows 2000/XP** (2000/2001)
	+ **Windows 7** (2009): Sucess për stabilità.
	+ **Windows 10/11** (2015/2021): Version corent.
* **Server**: Windows Server 2003, 2008 R2, 2022.

## **Usagi **Desktop e laptop**: Ufissi, studi, navigassion an ligna.
* **Gaming**: Sopòrt a DirectX 12 e Xbox Game Pass.
* **Amprèise**: Integrassion con Active Directory e Microsoft 365.
* **Dispositiv embedded**: POS, ATM, kiosk.

## **Avantagi e Svantagi **Avantagi**:
	+ **Compatibilità**: Ampia gama ëd programa e driver.
	+ **Produtività**: Integrassion con Office, Teams, e OneDrive.
	+ **Agiornament**: Sicurëssa e fonsion neuve costant.
* **Svantagi**:
	+ **Sicurëssa**: Vulnerabilità a malware e ransomware.
	+ **Còst**: License costose për version Pro/Enterprise.
	+ **Risòrse**: Consum ëd memòria e CPU elevà.

## **Evolussion Tecnològica **Ani 2000**: Passagi a l'architetura 64-bit.
* **Ani 2010**: Introdussion dël **Windows Hello** (login biométrich).
* **Al di d'ancheuj**:
	+ **Integrassion AI**: Copilot për assistensa an temp real.
	+ **Cloud gaming**: Xbox Cloud Gaming ant ël navigator.
	+ **Ambient ëd dësvlup**: Visual Studio e .NET Framework.

## **Vardé ëdcò macOS
* Linux
* MS-DOS
* Xbox

## **Arferiment**

1. Russinovich, M. (2012). \*Windows Internals\*. Microsoft Press.
2. Thurrott, P. (2021). \*Windows 11: The Complete Guide\*. Independently Published.

## **Ligam esterne Sit ufissial ëd Windows
* Stòria ëd Windows (Microsoft Archive)