Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lece

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  **Lece**  |
| --- |
|        |
| Stat: |  Italia |
| Provincia: |  Provincia ëd Lece |
| Nòm an italian: | Lecce |
| Coordinà: | Latitùdin: 40° 21′ 7.24′′ N Longitùdin: 18° 10′ 8.9′′ E  |
| Autëssa: | 49 m s.l.m. |
| Surfassa: | 238,93 km² |
| Abitant: | 95.067 (2017) |
| Comun dj'anviron: | Arnesano, Cavallino, Lequile, Lizzanello, Monteroni di Lecce, San Cesario di Lecce, San Pietro in Lama, Squinzano, Surbo, Torchiarolo, Vernole, Novoli, Trepuzzi |
| CAP: | 73100 |
| Prefiss tel.: | 0832 |
| Còdes ÌSTAT: | 075035 |
| Còdes fiscal: | E506  |
| Festa dël borgh: | 26 d'ost  |
|  |
| **Sit istitussional** |

**Lece** (*Lecce* an italian) a l'é na sità dla Pulia ëd 94.694 abitant , capleugh dl'omònima provinsa.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Paolo Perrone (dal 28/05/2007).
Sità gemelà
La basìlica ëd Santa Cros
Lece a l'é gemelà con:
* Murcia, Spagna
* Ostrów Wielkopolski, Polònia
* Skopje, Macedònia

Anliure esterne
* Sit istitussional

Arferiment
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Union

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
L'union a l'é n'operassion antra ansem.
Dàit j'ansem *A* e *B*, soa union, denotà WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 , a l'é l'ansem ëd coj element che a aparten-o a almanch un antra A e B.
Parèj, si për esempi WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 , antlora WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 .
Costa definission a peul generalisesse: dàit n'ansem nen veuid *T* e d'ansem WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 për minca WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 , as definiss
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
tanme l'ansem ëd tuti coj element che a aparten-o a almanch n' WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 . |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Violin

Ël **violin** a l'é në strument musical a còrde sonà con n'arch (o archèt). A l'é costruì con na cassia ëd resonansa an bòsch, un man-i sensa tastadura, e quatr còrde tendùe dal pont a le mòsole. Considerà un dij pì versatij strument musicaj, a l'é present ant la mùsica clàssica, tradissional, jazz, e popolar.

## Stòria

Ël violin modern a l'ha soe rèis ant l'Italia dël sécol XVI, an dzorpì ant le sità coma Cremon-a, andoa che famos mèistr com Antonio Stradivari a l'han definì soa forma atual. An Piemont, ël violin a l'é rivà dël sécol XVII, dovrà ant le cese për mùsica sacra e ant le cort për spetàcol. Dël sécol XIX, a l'é diventà në strument sentral ant le bande musicaj e ant le feste rural, acompagnando danse coma la giga e la monferin-a.

## Costrussion

La strutura dël violin a comprend:

* Na cassia ëd resonansa an bòsch d'avruss o sapin, dividùa an doss (part dë dzora) e fond (part ëd sota), unì da le fasse.
* Un man-i an bòsch dur (ëd sòlit ëd frasso), finì con un rolin (voluta decorativa).
* Còrde an metal o mnù, fissà al pont (an bòsch) e a le mòsole (an metal o bòsch).
* N'arch fabricà con crin ëd caval e bòsch ëd pernambuch.

Ij violin tradissionaj a j'ero soens fabricà da mèistr locaj, con dimension pì cite për un son pì viv. Le version moderne a seguo jë standard internassionaj.

## Utilisassion

Ël violin a l'é dovrà ant:

* Mùsica clàssica: Solista ant j'orchestre sinfoniche e da cambra. A Turin, ël Teatro Regio a l'ha ospità violonista famos.
* Mùsica tradissional piemontèisa: Component essensial dij brandé (compless folk) për danse e feste.
* Jazz e mùsica contemporania: Për improvisassion e son esperimentaj.
* Rituaj religios: An quàiche procession, com cola dël Sant Sudari.

## Significà cultural

An Piemont, ël violin a l'é stàit në strument ëd comunion antra le generassion. Ant le vijà paisan-e, ij sonador a contavo stòrie con melodìe malinconiche. Ant ël Bal dovrà, ël violin a dirigìa la coreografìa dij danseur. A l'é 'dcò simbòl d'identità local, arpresentà ant le euvre d'artista piemontèis coma Pinòt Gallizio.

## Técniche d'usagi

Ij violinista a deuvro técniche com:

* Colp d'arch: Controlé la velocità e la pression për son leger o fòrt.
* Pessià: Soné le còrde con ij dij për ritm viv.
* Vibrà: Moviment dij dij për dé un son pì càud.
* Doj còrde: Soné doe còrde an simultani për armònich rich.

Ant la tradission popolar, as dòvro ëdcò glissà e tril për decoré le melodìe.
# Longheur

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **longheur** a l'é na grandëssa ch'a mzura n'estension ëd na dimension sola, visadì na linia.
L'unità dë mzura dle longheur a l'é ël méter. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# William Thomson

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Fìsich e angigné.
**William Thomson** a l'era nà dël 1824 an Scòssia e a l'é mòrt dël 1907.
A vintedoi agn a l'é stàit sernù për la cadrega ëd filosofìa natural a l'Università ëd Glasgow, anté ch'a l'é restà për pi 'd sinquant'agn.
Thomson a l'ha dàit ëd contribussion amportante a l'eletromagnetism e a l'idrodinàmica e a l'é un dij dij fondador dla termodinàmica.
An dovrand dij rasonament mach macroscòpich, ansema a Rudolf Clausius a l'ha formolà la sconda lej dla termodinàmica, ch'a l'é servìa a stabilì l'esistensa e le propietà fondamentaj dla fonsion entropìa.
Soa anàlisi a l'ha 'dcò mnalo a antroduve ël concet ëd temperadura assolùa.
Dël 1890 a l'ha concepì ël generator eletrostàtich.
Dël 1892 Thomson a l'é stàit alvà a la dignità ëd par d'Anghiltèra con ël nòm ëd **Lord Kelvin**.
A pòrto sò nòm
* Efet Thomson e calor Thomson
* Prinsipi ëd Kelvin
* Scala e gre Kelvin
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Nùmer d'òr

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
As ciama **nùmer d'òr** ël nùmer
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 .
Ës nùmer a compariss an vàire contest matemàtich.
Për esempi:
* A l'é la longheur dla diagonal d'un pentàgon regolar ëd banda unitaria.
* A l'é ël valor dla frassion continuà

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 .* A l'é ël lìmit dla sequensa WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 dij rapòrt antra nùmer ëd Fibonacci consecutiv.

Lese ëdcò
* Triàngol d'òr
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Thimphu

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama
**Thimphu** (ཐིམ་ཕུག an lenga tibetan-a) a l'é la capital dël Bhutan.
A conta 98.676 abitant (2005). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Zinch

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **Zinch** (sìmbol *Zn*) a l'é col ch’a fa tranta ëd j'element chìmich.
Soa massa atòmica a l'é ëd 65,409 g/mol e soa densità a l'é ëd 7140 kg/m³.
Bele che dovrà e conossù fin da l'antichità për fé ël loton, ël zinch a l'é stàit isolà 'me element pur màch dël 1746 dal chìmich alman Andreas Marggraf. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Flagstaff (Arison-a)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama dla sità.
Posission dla sità.
**Flagstaff** a l’é na sità djë Stat Unì d'América an lë stàt dl'Arison-a. A conta na popolassion ëd 76.831 abitant (2020) e 'na surfassa ëd 171.15 km2.
Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1876 'me stassion ëd car. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Porto Rico

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

Ël **Porto Rico** (*Puerto Rico* an ëspagneul) a l'é un pais dl'América central assosià a jë Stat Unì 'me *territori nen incorporà* (an ëspagneul: Estado Libre Asociado de Puerto Rico; an angleis: Commonwealth of Puerto Rico).
A l'e formà da l'ìsola ciamà Puerto Rico e da motobin isole pì cite ant'ël Mar dij Caràib.
La capital a l'é San Juan.
A l'ha na surfassa ëd 9.104 km² e a conta 3.193.694 abitant (2020).
Anté ch'as treuva
Posission
Organisassion polìtica
Ël president a l'é col djë Stat Unì, ël goernador a l'é Jennifer González-Colón (dal 2025). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |