Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bielorussia

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **Bielorussia** (an bieloruss: *Беларусь*, *Bielaruś*) a l'é un pais dl'Euròpa oriental, sensa sboch al mar. A l'é ciamà ëdcò **Russia Bianca** (*White Russia*). A confin-a con Polònia e Lituania a òvest, Federassion Russa a est, Ucrain-a a sud e Letònia a nòrd. La capital a l'é Minsk. A l'ha na surfassa ëd 207.600 km² e a conta anviron 9.200.000 abitant (2024). A l'é 'l 13° pais pì popolà d'Euròpa.
Anté ch'as treuva

Ël pais a l'é piat e a l'é bagnà da vàire fium (Dniepr, Dvina ossidental, Pripet) e a l'ha 'd foreste e 'd palude. Na part a l'é 'ncora radioativa për l'incident ëd Chernobyl dël 1986.
Stòria
La Bielorussia a l'é stàita për sécoj part dël Gran Ducà ëd Lituania e peui dël Regn ëd Polònia (Union ëd Lublin, 1569). Dël 1795 a l'é stàita anetùa a l'Imperi Russ; dël 1919 a l'é dventà la RSS Bielorussa (Union Soviética). Dël 1990 a l'ha proclamà soa indipendensa, dòp la dësgregassion dl'URSS (1991). Dal 1994 a l'é governà da Aljaksandr Lukašenka, ch'a l'ha instaurà un regim autoritari (sensa lìbera stampa, oposission limità), e a l'é stàit rielet për 7 vire.
Organisassion polìtica
La Bielorussia (nòm ofissial: **Рэспубліка Беларусь**, *Repùblica ëd Bielorussia*) a l'é na repùblica presidensial. Ël president a l'é Aljaksandr Lukašenka (Аляксандр Лукашэнка) (dal 1994). Ël Prim Ministr a l'é Raman Haloŭčenka (Раман Галоўчэнка) (dal 2020). La lenga ufissial a son ël bieloruss e 'l russ.
Economìa
Bielorussia a l'é në stat socialista con economia 'd mercà e statalisassion; a l'ha gestì la privatisassion dël 1991 an manera dëscoordinà. L'agricoltura a l'é basà an sël gran e la patata; l'andustria a l'é basà an sj'automòbil (MAZ, BelAZ), trator (MTZ) e fertilisant. A l'ha na moneda ëd rubl bieloruss (BYN).
Anliure
* Minsk
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga Basay

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Basay** ò **Basay** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut an Taiwan.
Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Basay** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe Formosan Est
		- lenghe setentrional
			* **lenga Basay**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: byq

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga dij segn ëd Taiwan

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é dovrà
La **lenga dij segn ëd Taiwan** a fa part ëd le lenghe dij segn dij ciòrgn e a l'é dovrà dzortut a Taiwan.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dla **lenga dij segn ëd Taiwan** a peul esse:
* lenghe dij segn dij ciòrgn
	+ **lenga dij segn ëd Taiwan**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **tss**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga Bahau

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Bahau** o **Bahau** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Indonesia (Kalimantan).

Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Bahau** a peul esse:

* lenghe austronesian-e
	+ lenghe Malayo-Polynesian
		- lenghe Kayan-Murik
			* lenghe Kayan
				+ **lenga Bahau**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: bhv

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga kanowit

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga kanowit** ò **Kanowit** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Malaysia (Sarawak).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Kanowit** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe malayo-polynesian-e
		- lenghe malayo-polynesian-e nòrd-ossidentaj
			* lenghe melanau-kajang
				+ lenghe melanau
					- **lenga kanowit**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kxn**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga kuijau

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais andoa a l'é parlà
La **lenga kuijau** ò **Kuijau** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Malaysia (Sabah).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Kuijau** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe malayo-polinesian-e
		- lenghe malayo-polinesian-e nòrd-ossidentaj
			* lenghe sabahan
				+ lenghe dusunic
					- lenghe dusun
						* **lenga kuijau**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **dkr**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga Kayan, Murik

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga Kayan, Murik** o **Kayan, Murik** a fa part dle lenghe austronesian-e e a l'é parlà specialment an Malaysia (Sarawak).

Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **Kayan, Murik** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe Malayo-Polynesian
		- lenghe Kayan-Murik
			* lenghe Murik
				+ lenga Kayan, Murik

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: mxr

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga tatana

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga tatana** ò **Tatana** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Malaysia (Sabah).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Tatana** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe malayo-polynesian-e
		- lenghe malayo-polynesian-e nòrd-ossidentaj
			* lenghe sabahan
				+ lenghe dusunic
					- lenghe bisaya
						* **lenga tatana**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **txx**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga selungai murut

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga selungai murut** ò **Selungai Murut** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Indonesia (Kalimantan).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Selungai Murut** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe malayo-polynesian-e
		- lenghe malayo-polynesian-e nòrd-ossidentaj
			* lenghe nòrd sarawakan
				+ lenghe dayic
					- lenghe murutic
						* lenghe murut
							+ **lenga selungai murut**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **slg**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga tring

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga tring** ò **Tring** a fa part ëd le lenghe austronesian-e e a l'é parlà dzortut ant Malaysia (Sarawak).
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Tring** a peul esse:
* lenghe austronesian-e
	+ lenghe malayo-polynesian-e
		- lenghe malayo-polynesian-e nòrd-ossidentaj
			* lenghe nòrd sarawakan
				+ lenghe dayic
					- lenghe kelabitic
						* **lenga tring**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **tgq**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga gujarati

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga gujarati** ò **Gujarati** a fa part ëd le lenghe indoarian-e e a l'é parlà dzortut an India.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Gujarati** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
	+ lenghe indoarian-e
		- lenghe indoarian-e sentraj
			* lenghe gujarati
				+ **lenga gujarati**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **GU Còdes ISO 639-2: **GUJ**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Thomas Edison

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Thomas Alva Edison
Stamp:En *A Day with Thomas Edison* (1922)
**Thomas Alva Edison**, nassù a j'11 ëd fërvé dël 1847, mòrt ai 18 d'otober dël 1931, a l'é stàit n'anventor american. Soa anvension pi avosà a l'é miraco la lampadin-a. Edison a l'ha ëdcò ël record për ël nùmer dij brevet: 1093.
Thomas Alva Edison a l'era nassù a Milan, ant l'Ohio. La famija a l'era peui trasferisse ant ël Michigan anté a l'ha ancaminà a andé a scòla, ma a l'avìa dovusse artiré a motiv ëd na maladìa. A dodes agn n'àutra maladìa a l'avìa falo vnì ciòrgn quase dël tut.
Antlora a l'avìa amparà ël Còdes Morse e a l'era dventà operador dël telégraf. A 16 agn a l'ha fàit soa prima anvension, un *ripetidor automàtich*.
Dël 1868, Edison a l'é andàit a travajé për la *Western Union Company* a Boston ant ël Massachusetts, sempe com operador telegràfich. Li a l'ha pijà ël prim brevet, për na màchina elétrica për le votassion.
Peui Edison a l'é trasferisse a New York. Li, dël 1877, Edison a l'ha anventà ël fonògraf, la prima màchina ch'a podìa memorisé e arprodove ij son. Peui, dël 1879, Edison a l'ha anventà la lampadin-a.
La vita
Edison a l'era mariasse doe vire. Prima con Mary Stilwell dël 1871, mòrta dël 1884, don a l'avìa avù tre fij: Marion Estelle Edison, Thomas Alva Edison Jr. e William Leslie Edison.
Peui a l'é mariasse con Mina Miller e a l'ha avù dj'àutri tre fij: Madeleine Edison, Charles Edison e Theodore Miller Edison. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Nikola Tesla

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nikola Tesla dël 1893
Leu ëd nàssita ëd Tesla
**Nikola Tesla** (an serb Никола Тесла), nassù ai 10 ëd luj dël 1856, mòrt ai 7 ëd gené dël 1943, a l'é stàit n'anventor, fìsich e ingegné mecànich e elétrich serb. A l'era nassù a Smiljan, antlora an Àustria-Ungherìa, adess an Croassia. A l'era peui vnù sitadin american.
Tesla a l'ha anventà na prima forma ëd radio. Soe anvension pi gròsse a son stàite ant ël camp dël magnetism e dl'eletricità. A l'é avosà për le contribussion ch'a l'ha dàit al dësvlup dla corent alternà, che chiel a l'ha sostnù contra la corent continua. La corent alternà a l'é dimostrasse pi convenienta përché as na perd ëd men quand as trasmëtt dzor longhe distanse.
L'unità dë mzura dël camp magnétich a l'é stàita ciamà Tesla an sò onor. A l'ha ëdcò anventà tuta na serie dë sbalansador.
Tesla a l'ha sufert ëd dësturb ossessiv-compulsiv për tuta soa vita.
A pòrto sò nòm
* Tesla (fabricant ëd viture elétriche)
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lògica

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **Lògica** a l'é la siensa dël rasonament. La lògica a giuta le përson-e a decide se cheicòs a l'é ver o fàuss.
N'esempi bin conossù ëd silogism fàit da Aristòtil:
1. Tùit j'òm a son mortaj
2. Sòcrate a l'é n'òm
3. Donca, Sòcrate a l'é mortal.

Lògica simbòlica
Ël midem silogism a peul esse scrivù an forma simbòlica:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 a l'é lesù com "e", e a veul dì tùit doi.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 a l'é lesù com "o", e a veul dì almanch un ëd doi.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 a l'é lesù com "a ìmplica", o "Se ... antlora ...".
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 a l'é lesù com "nò", o "a l'é pa ël cas ëd ...". Le parèntes *(*,*)* a son giontà për ciarëssa e precedensa; sòn a veul dì che lòn ch'a l'é an parèntes a dev esse valutà prima ëd lòn ch'a l'é fòra.
Cost a l'é ël midem esempi an dovrand dij sìmboj lògich:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_8
E cost a l'é ël midem esempi an dovrand dij tèrmin simbòlich:
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_10
A la fin dla fera, coj ch'a parlo a propòsit ëd *lògica* a parlo a propòsit ëd *diciarassion*. Na diciarassion a l'é an paròle pòvere cheicòs com "Aristòtil a l'é uman" o "tùit j'uman a son mortaj". Le diciarassion a l'han un *valor ëd vrità*; a son *vere* o *fàusse*, ma pa tùit doi. J'eror an lògica a son ciamà *faussità*.
Preuva lògica
Na preuva lògica a l'é na lista ëd diciarassion. Minca diciarassion ant la preuva a l'é n'assunsion o a riva da na diciarassion ëd prima ant la preuva. Na preuva a mostra che na diciarassion, la *conclusion*, a deriva da j'assunsion. Un a peul, për esempi, prové che "Aristòtil a l'é mortal" an conseguensa d'"Aristòtil a l'é n'òm" and "Tùit j'òm a son mortaj".
A-i é ëd diciarassion ch'a son sempe vere.
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 a l'é sempe ver. A l'é ciamà na *tautologìa*. (për esempi: "O a pieuv, o a pieuv pa")
Usagi
La lògica dovrà da j'ordinator a l'é ciamà n'algoritm. N'*algoritm* a dis a l'ordinator còsa fé e quand felo.
La lògica a l'é dovrà an matemàtica. Le përson-e ch'a studio matemàtica a creo dle *preuve matemàtiche* ch'a dòvro la lògica për mostré che j'assunsion matemàtiche a son giuste. A-i é na branca dla matemàtica ciamà lògica matemàtica ch'a studia la lògica an dovrand la matemàtica.
La lògica a l'é ëdcò studià an filosofìa. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Repùblica

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **repùblica** a l'é na sòrt ëd govern ch'a l'ha pa un re, n'argin-a, o n'àutr monarch e anté ël pòpol a l'é *sovran*. Sòn-sì a veul dì che ël pòpol a peul serne ël cap ch'a lo rapresenta e ch'a fà le lej. La paròla *repùblica* a ven da le paròle latin-e *res publica*, ch'a veulo dì "còsa pùblica".
Le nassion con un re o n'àutr *monarch* e elession libre a son ciamà *monarchìe costitussionaj*. Lòn ch'a rend na repùblica diferenta, a l'é che ël pòpol a l'ha pa dabzògn dël përmess d'un re, o ëd n'àutr podèj pi àut, për serne ij cap ëd govern ch'a veul. Le lej a son fàite an nòm dël pòpol.
Ël Cap dë Stat ant na repùblica a l'é generalment na përson-a ch'a l'é stàita sërnùa dai sitadin, o da elession direte o da rapresentant elegiù com rapresentant dël pòpol. An tante repùbliche, ël Cap dë Stat a l'é ciamà President. An chèiche nassion, ël President a l'é elegiù e a l'ha un baron ëd podèj. An àutre, ël President a l'ha pa tant podèj diret, ma a l'é amportant ant ël sistem legal për d'àutre rason. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga antich slav ëd Gesia

**Lenga antich slav ëd Gesia**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga antich slav ëd Gesia** o **antich slav ëd Gesia** a l'é na lenga estinta che a fasìa part dle lenghe slave e a l'era dovrà specialment da la Gesia an Bulgarìa.

Classificassion
Në schema ëd classificassion dl' **antich slav ëd Gesia** a peul esse:

* lenghe indoeuropenghe
	+ lenghe slave
		- lenghe slave meridionaj
			* **lenga antich slav ëd Gesia**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **CU Còdes ISO 639-2: **CHU**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |