# Lenghe créole

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Le **lenghe créole** a son dzortut n'eredità dl'época colonial. Jë studi ëd lenghìstica a l'han fàit vëdde che le lenghe créole a son nassùe an costa manera sì:
1. ant un prim stadi, jë s-ciav o j'ovrié portà a travajé lontan da soa tèra, për capisse a l'han dovrà dle lenghe semplifià, basà an sla lenga dij padron. Coste lenghe a son ciamà pidgin e a l'han praticament gnun-e gramàtiche, ma a son sempie liste ëd paròle, un-a dré dl'àutra;
2. a la generassion d'apress, le masnà a ancamino a parlé coste lenghe, ma a j'anrichisso automaticament ëd le struture gramaticaj. Le lenghe che a ven-o a formesse an costa manera a son le lenghe créole.

El prossess ëd formassion ëd le lenghe créole a l'é motobin studià dai sostnidor ëd Noam Chomsky.

Le lenghe creole a son:
* lenghe creole basà an sl'Afrikaans
	+ lenga tsotsitaal
	+ lenga oorlams
* lenghe creole basà an sl'Aràbich
	+ lenga arabic, babalia creole
	+ lenga nubi
	+ lenga arabic, sudanese creole
* lenghe creole basà an sl'Assamèis
	+ lenga naga pidgin
* lenghe creole basà an sl'Olandèis
	+ lenga berbice creole dutch
	+ lenga negerhollands
	+ lenga petjo
	+ lenga skepi creole dutch
* lenghe creole basà an sl'Anglèis
	+ lenghe creole atlàntiche
		- lenghe creole atlàntiche orientaj
			* lenghe creole atlàntiche nòrd orientaj
				+ lenga afro-seminole creole
				+ lenga bahamas creole english
				+ lenga sea island creole english
			* lenghe creole atlàntiche sud orientaj
				+ lenga Antigua and Barbuda creole english
				+ lenga bajan
				+ lenga grenadian creole english
				+ lenga guyanese creole english
				+ lenga vincentian creole english
				+ lenga tobagonian creole english
				+ lenga trinidadian creole english
				+ lenga Virgin Islands creole english
			* lenga Turks e Caicos creole english
		- lenghe krio
			* lenga Fernando Po creole english
			* lenga krio
			* lenga pidgin, nigerian
			* lenga pidgin, Cameroon
		- lenghe creole dël Suriname
			* lenghe ndyuka
				+ lenga aukan
				+ lenga kwinti
			* lenga sranan
		- lenghe creole atlàntiche ossidentaj
			* lenga Belize kriol english
			* lenga Nicaragua creole english
			* lenga Islander creole english
			* lenga Jamaican creole english
	+ lenghe creole passìfiche
		- lenga bislama
		- lenga Hawai'i creole english
		- lenga ngatik men's creole
		- lenga pijin
		- lenga kriol
		- lenga Torres strait creole
		- lenga tok pisin
	+ lenga saramaccan
* lenghe creole basà an sël Fransèis
	+ lenga Saint Lucian creole french
	+ lenga amapá creole
	+ lenga tayo
	+ lenga seselwa creole french
	+ lenga guadeloupean creole french
	+ lenga guianese creole french
	+ lenga haitian creole french
	+ lenga karipúna creole french
	+ lenga louisiana creole french
	+ lenga morisyen
	+ lenga Réunion creole french
	+ lenga San Miguel creole french
* lenghe creole basà an sël Tedesch
	+ lenga unserdeutsch
* lenghe creole basà an sl'Hindi
	+ lenga andaman creole hindi
* lenghe creole basà an sl'Indonesian
	+ lenga indonesian, peranakan
* lenghe creole basà an sël Kongo
	+ lenga kituba
	+ lenga kituba, Congo
* lenghe creole basà an sël Malay
	+ lenga malay, ambonese
	+ lenga betawi
	+ lenga malay, banda
	+ lenga malaccan creole malay
	+ lenga malay, baba
	+ lenga malay, kupang
	+ lenga sri lankan creole malay
	+ lenga malay, manado
* lenghe creole basà an sël Ngbandi
	+ lenga sango
	+ lenga sango, riverain
* lenghe creole basà an sël Portoghèis
	+ lenga angolar
	+ lenga cafundo creole
	+ lenga sãotomense
	+ lenga fa d'ambu
	+ lenga indo-portoghèisa
	+ lenga kabuverdianu
	+ lenga malaccan creole portuguese
	+ lenga macanese
	+ lenga crioulo, upper Guinea
	+ lenga principense
	+ lenga ternateño
	+ lenga pidgin, Timor
	+ lenga korlai creole portuguese
* lenghe creole basà an slë Spagneul
	+ lenga chavacano
	+ lenga palenquero
* lenghe creole basà an slë Swahili
	+ lenga cutchi-swahili
* lenghe creole basà an sël Tetun
	+ lenga tetun dili

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |