# Letònia

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Drapò dla Letònia
La **Letònia** (*Latvija* an léton) a l'é un pais dël nòrd-est dl'Euròpa.
A confin-a a **nòrd** con l'**Estònia**, a **est** con la **Federassion Russa**, a **sud-est** con la **Bielorussia**, a **sud** con la **Lituania**. A l'é bagnà a **òvest** dal **Mar Bàltich** (Gòlf ëd Riga).
La capital a l'é **Riga** (anviron 620.000 abitant).
A l'ha na surfassa ëd **64.589 km²** e a conta anviron **1,88 milion d'abitant** (2023).
Da magg **2004** a l'é mèmber ëd l'Union Europenga. A l'é 'dcò mèmber dla **NATO** dal 2004 e a l'ha adotà l'**Euro** dël 2014.
Anté ch'as treuva

Geografia
La Letònia a l'ha 'n teritòri dzortut **pian e motobin verd**, con vàire **foreste** (apopré 50% dël teritòri), **palude** e **lagh** (ël pì grand a l'é ël Lagh Lubāns). Ël fium prinsipal a l'é la **Daugava**, ch'a traversa 'l pais da est a òvest. La còsta a l'é motobin frastajà, con vàire sabie e dun-e. Ël clima a l'é **temperà-frèid**, con invern frèid e istà mit.
Stòria
La region a l'era abità da le tribù **bàltiche** (Lét). Ant ël sécol **XIII**, a l'é stàita conquistà dai **Cavalé Livonian** e dai **Cavalé Teutònich**, an portand cristianésim e cultura alman-a. Dël **1561**, a l'é passà sota 'l contròl dël **Granducà ëd Lituania**, peui dël **Regn ëd Polònia** e dël **Imperi Svedèis**. Dël **1721**, apress la **Gran Guèra dël Nòrd**, a l'é dventà part ëd l'**Imperi Russ**.
La Letònia a l'ha proclamà soa **indipendensa** ël **18 ëd novèmber 1918**, ma a l'é stàita ocupà da l'Union Soviética (1940), da la Gërmania (1941-44) e torna da l'URSS fin-a al **1991**, cand a l'ha artrovà soa indipendensa. A l'é intrà ant l'UE e NATO dël 2004.
Organisassion polìtica
La Letònia (nòm ofissial: **Latvijas Republika**) a l'é na **repùblica parlamentar**.
Ël president (càrica dzortut cerimonial) a l'é **Edgars Rinkēvičs** (dal **2023**).
Ël Prim Ministr a l'é **Evika Siliņa** (dël partì "Unità"), (dal **2023**).
Ël parlament (*Saeima*) a l'ha 100 mèmber.
Economìa
L'economìa leton-a a l'é 'n mës-cc ëd servissi, industria e agricoltura:
* **Servissi** (finansa, turism, TIC).
* **Industria** (alimentar, farmacéutica, bòsch).
* **Agricoltura** (gran, patate, làit).
* **Traspòrt** (pòrt ëd Riga, corié feroviari).

La Letònia a l'ha na **posission strategica** antra Russia e Euròpa ossidental.
Coltura e società
La Letònia a l'é na società **multi-étnica**:
* **Lét** (apopré 62%).
* **Russ** (apopré 25%).
* **Bieloruss**, **Ucrain**, **Polonèis**.

La **lenga létone** a l'é la lenga ofissial, un-a dle doe lenghe bàltiche vivente (ansema al Lituan). La religion prinsipal a l'é 'l **Luteranésim**, ma a-i son 'd comunità ortodosse e catòliche.
La Letònia a l'é famosa për soa **tradission musical** (Festival Nassional dle Canson e Dansa, Patrimòni UNESCO) e për soa **architetura art nouveau** a Riga. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |