# Gieuv (pianeta)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Nòm sientìfich: **Jupiter** |
| Sìmbol: ♃ |
|  |
| Categorìa: PIANETA |
| Sènter orbital: SOL |
|

 *Element orbitaj*|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  | 11,86 agn | 374,3 Ms (milion ëd sëcond) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  | 5,204 UA | 778,6 Gm (milion ëd km) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | 1,305° sl'eclìtica | 6,09° sl'equator dël Sol |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  | 100,5° ....(longitùdin).... |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | 0,0488 |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  | 275,1° |

 |
| **T**= perìod . **a**= semi-grandass |
| **i**= inclinassion . **Ω**= neu assendent |
| **e**= ecentricità . **ω**= argoment dël perieli |
|

 *Caraterìstiche fìsiche*| Diàmetro equatorial | 142 984 km |
| Sgnacament polar | 0,0649 |
| Massa | 1,899 x 1027 kg |
| Densità | 1,326 g/cm3 |
| Gravità | 24,79 m/s2 |
| Perìod ëd rotassion | 9,925 ore = 35 730 s |
| Inclinassion ëd l'ass | 3,13° |
| Pòlo Nòrd | 17h52m (R.A.) 64,50° (D.) |
| Albedo | 0,52 |
| Temperatura dla surfassa | 165 K = -108 °C (livel: 1 bar) |
| Pression | da 20 a 200 kPa |
| Atmosfera | 90% idrògen 10% elio |
| Satélit | 63 + anej ràir |

 |
| Confront tra la Tèra e Gieuv. |
|

 *Osservassion*| Magnitùdin | da -1,6 a -2,94 |
| Diàmetro angolar | da 29,8" a 50,1" |
| Color | crema ciàir  |
| Perìod sinòdich | 390 di |

 |

**Gieuv** (dal latin *IUPPITER, IOVIS*) a l'é ël pì gròss pianeta dël sistema solar, col ch'a fa sinch për distansa dal Sol. A l'ha un diàmetro ch'a l'é pì che 11 vòlte ël diàmetro dla Tèra. Soa grandëssa e soa natura gaseusa a-j dan ël drit d'esse classificà coma gigant gaseus.
Ëd neuit a l'é belfé s-ciairé Gieuv ant ël cel: a-i é mach ël Sol, la Lun-a e Véner ch'a son pì lusent ëd chiel. Con un cit telescòpi as peulo vëdde 'dcò soe 4 lun-e pì gròsse: Io, Euròpa, Ganimé e Calist, che a son ciamà "satélit galilean" e a son ëstàit dëscoatà da Galilei dël 1609.
La giornà ëd Gieuv a dura 9,93 ore.
An sla surfassa dël pianeta, nen tant distant da l'equator giovian, as treuva la "gran macia rossa". Cola-lì a sarìa na përturbassion violenta, provocà dai vent bin fòrt ch'a-i é ant l'atmosfera dël gigant.
An rason ëd soa fòrta gravità, Gieuv a l'é colpì da le comëtte pi 'd soens che j'àutri pianeta.
J'esplorassion
Eut sonde a son ¨stàite mandà për esploré Gieuv.
Ant j'agn 1970, le mission *Pioneer* a l'han mandà andré le prime plance.
Pi tard, ij doi *Voyager* a l'han përmëttù ëd dëscoaté j'anej.
*Galileo* a l'é passà ansima a Gieuv dël 1995.
Për finì, dël 2007 *New horizons* a l'ha studià ij sò satélit. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |