Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# La Réunion

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
**La Réunion** a l'é una Region d'Oltramar e, a l'istess temp, un Dipartiment d'Oltramar dla Fransa.
A l'é n'ìsola bagnà da l'Océan Indian.
La capital a l'é Saint-Denis (La Réunion).
Anté ch'as treuva
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Dipartiment ëd la Fransa |  |
|
Ain (01) |
Aisne (02) |
Allier (03) |
Alp d'Àuta Provensa (04) |
Alp Marìtime (06) |
Ardèche (07) |
Ardënne (08) |
Ariège (09) |
Aube (10) |
Aude (11) |
Àut Pirené (65) |
Àut Ren (68) |
Àuta Còrsica (2B) |
Àuta Garon-a (31) |
Àuta Lòira (43) |
Àuta Marna (52) |
Àuta Saône (70) |
Àuta Savòja (74) |
Àuta Vienne (87) |
Àute-Alp (05) |
Aveyron (12) |
Bass Ren (67) |
Boche ëd Ròno (13) |
Calvados (14) |
Cantal (15) |
Charente (16) |
Charente Marìtima (17) |
Cher (18) |
Corrèze (19) |
Còrsica Meridional (2A) |
Còsta d'Òr (21) |
Côtes-d'Armor (22) |
Creuse (23) |
Deux-Sèvres (79) |
Dordogna (24) |
Doubs (25) |
Drôme (26) |
Essonne (91) |
Eure (27) |
Eure e Loir (28) |
Finistère (29) |
Gard (30) |
Gers (32) |
Gironda (33) |
Hauts-de-Seine (92) |
Hérault (34) |
Ille-et-Vilaine (35) |
Indre (36) |
Indre e Lòira (37) |
Isère (38) |
Jura (39) |
Landes (40) |
Lòira (42) |
Lòira Atlàntica (44) |
Loiret (45) |
Loir e Cher (41) |
Lot (46) |
Lot e Garon-a (47) |
Lozère (48) |
Maine e Lòira (49) |
Mania (50) |
Marna (51) |
Mayenne (53) |
Meurthe e Mosela (54) |
Meusa (55) |
Morbihan (56) |
Mosela (57) |
Nièvre (58) |
Nòrd (59) |
Oise (60) |
Orne (61) |
Paris (75) |
Pass ëd Calais (62) |
Pirené Atlàntich (64) |
 Pirené Orientaj (66) |
Puy-de-Dôme (63) |
Ròno (69D) |
Saône e Lòira (71) |
Sarthe (72) |
Savòja (73) |
Sen-a e Marna (77) |
Sen-a Saint-Denis (93) |
Sen-a marìtima (76) |
Somme (80) |
Tarn (81) |
Tarn e Garon-a (82) |
Teritòri ëd Belfort (90) |
Val ëd Marna (94) |
Val d'Oise (95) |
Var (83) |
Vaucluse (84) |
Vandea (85) |
Vienne (86) |
Vosges (88) |
Yonne (89) |
Yvelines (78) |

**Dipartiment d'oltremar (DOM)**:
Guadalupa (971) |
Gujan-a Fransèisa (973) |
Martinica (972) |
Mayotte (985) |
Réunion (974) |

**Coletività d'oltremar**:
Neuva Caledònia (988) |
Polinesia Fransèisa (987) |
Saint-Barthélemy (977) |
San Martin (978) |
Saint Pierre e Miquelon (975) |
Tère Austraj e Antàrtiche Fransèise (984) |
Wallis e Futuna (986) |

**Metròpòli con statut ëd coletività teritorial**:
Metròpoli ëd Lion (69M) | |
# Galanthus nivalis

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| ?**snowdrop (en.)** |
| --- |
|   |
| **Classìfica sientìfica** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regn: | Planctae  |
| Division: | Magnoliophyta  |
| Class: | Liliopsida  |
| Órdin: | Asparagales  |
| Famija: | Amaryllidaceae  |
| Géner: | Galanthus  |
| Specie: | G. nivalis  |

 |
| Nòm binomial |
| **Galanthus nivalis** (L. 1753) |

Descrission
A l'é na pianta erbosa ch'a viv sempe, auta da 20 a 30 cm, con feuje radicaj a forma ëd nastr verd-bleu. La fior a l'ha tre tépaj da fòra, ovà e curvà, butà a steila e tre tépaj da drinta, drit, pi curt, dle vire macià ëd verd an drinta, tuit strià për ël longh.
Ambient
Bòsch ëd latifeuje, pra, pòst un pòch ombros con teren pesant.
Fioridura
Da fërvé a magg.
Particolarità
A dà ël prim nutriment a le avìe. As podrìa confond-se con ël Leucoium vernum, che anvece a l'ha ij pétaj saldà a formé na ciòca e tute le ses ponte macià ëd verd.
* Ilustrassion
* Bocc
* Fior
* Antv la fiòca
* Fior

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
* *Galanthus nivalis* (L. 1753)
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# COBOL

**COBOL**
Ël **COBOL** (acrònim ëd "*Common Business-Oriented Language*") a l'é un lengagi ëd programassion creà dël 1959 për aplicassion comerciaj e finansa, com gestion ëd dat, process ëd transassion, e sistema aministrativ. Progetà dal **CODASYL** (Conference on Data Systems Languages), a l'é arnomà për soa sintassi sìmil a l'anglèis e soa capacità ëd gestì operassion ëd gròss volum ëd dat. Malgré esse considerà vej, a l'é ancora dovrà an sistema legacy ant le banche, assicurassion, e agensie governative.

## **Stòria **1959**: La comunità CODASYL, con contribù ëd **Grace Hopper**, a ancamin-a a dësvlupé COBOL për unifiché ij lengagi ëd business.
* **1960**: Prima version COBOL 60, con sintassi basà an sl'anglèis.
* **1968**: Standard **COBOL 68**, adotà da govern USA për sistema federal.
* **Ani 1980**: Pì ëd l'80% dle aplicassion ëd business a deuvro COBOL.
* **2002**: Standard **COBOL 2002** a introduv fonsion orientà a oget.
* **2014**: COBOL 2014 a gionta sopòrt a JSON e XML.
* **2020**: Demanda àuta për programador COBOL durant la pandemìa ëd COVID-19 për agiorné sistema ëd disocupassion.

## **Strutura e Component**

Un programa COBOL a l'é organisà an **division**:

* **IDENTIFICATION DIVISION**: Anformassion sul programa (nòm, autor).
* **ENVIRONMENT DIVISION**: Configurassion ëd hardware e archivi.
* **DATA DIVISION**: Descrission dij dat e variàbij.
* **PROCEDURE DIVISION**: Lògica operativa con comand com `MOVE`, `COMPUTE`, e `PERFORM`.

Caraterìstiche prinsipaj:

* **Sintassi autodescrivùa**: Es. `ADD SALARY TO TOTAL`.
* **Capacità ëd gestì archivi**: Organisassion ëd record e index.
* **Compatibilità regressiva**: Programa dël 1960 a peulo ancora giré.

## **Usagi Pràtich **Sistema bancari**: Gestion ëd cont corent e transassion.
* **Assicurassion**: Càlcol ëd premi e pòlisse.
* **Govern**: Sistema fiscaj e pension.
* **Traspòrt avion**: Reservassion ëd bijet e gestion ëd vol.

## **Avantagi e Svantagi **Avantagi**:
	+ **Fiusabilità**: Men ëd bug për aplicassion crìtiche.
	+ **Capacità ëd process**: Gestion ëd milion ëd transassion al di.
	+ **Manutenibilità**: Còdes ciàir për modìfiche.
* **Svantagi**:
	+ **Sintassi verbosa**: Rich ëd paròle-ciav e repetission.
	+ **Mancansa ëd programador**: Scarsità ëd conossensa moderna.

## **Evolussion Tecnològica **Ani 1990**: Integrassion con database relassional (es. IBM DB2).
* **Ani 2000**: Sostegn a servissi web e architetura SOA.
* **Al di d'ancheuj**:
	+ **Micro Focus COBOL**: Compilator për integré con Java e .NET.
	+ **COBOL an cloud**: Migrassion ëd sistema legacy an ambient AWS o Azure.

## **Vardé ëdcò Grace Hopper
* Fortran
* Sistema legacy
* Mainframe

## **Arferiment**

1. Brown, G. D. (2012). \*COBOL Programmer's Swing Kit\*. Wiley.
2. ISO/IEC 1989:2014. \*COBOL Language Standard\*.

## **Ligam estern Sit ufissial ëd Micro Focus COBOL
* Curs COBOL an ligna (IBM)
# Robòt industrial

Un **robòt industrial** a l'é na màchina automatisà programàbil dovrà ant le fàbriche për eseguì travaj coma saldadura, montagi, pintura o tratament ëd material. Costi robòt a son progetà për travajé con precision, velocità e sicurëssa, an redovend l'antervent uman ant le zòne pericolose o ripetitive.

## Còsa a l'é un Robòt Industrial

Ij robòt industriaj a son costituì da:

* **Brass robòtich**: Strutura mecànica con diverse articolassion (da 3 a 10 ass) për moviment flessìbil.
* **Contròlator**: Un computer ch'a gestiss ij moviment e j'operassion.
* **End effector**: L'utiss montà a la fin dël brass (es. pinse, saldador, o vernisador).
* **Sensor**: Dispositiv për rilevé pression, temperadura, o posission.

A travajo ant ël camp ëd l'automassion industrial e a peulo esse programà për eseguì sequense complesse.

## Stòria

Ël prim robòt industrial modern, l'Unimate, a l'é stàit instalà ant na fàbrica ëd General Motors dël 1961 për manovré del pesse motobin càude. Ant j'agn '70, j'avansament ant l'eletrònica e ij microprocessor a l'han permëttù dij robòt pì precis. Ant j'agn '80, marche coma KUKA e ABB a l'han dësvlupà robòt për l'automobilìstica. Ant ël sécol XXI, l'introdussion ëd cobot (robòt colaborativ) a l'ha përmëttù na cooperassion sicura con j'ovrié.

## Tecnìche e Process

Le técniche prinsipaj a comprendo:

* **Programassion**: A l'é fàita via contròl numérich o con n'interfacia "teach pendant".
* **Sistema ëd vision**: Camere për arconòsse ij component da monté.
* **Atuator**: Motor servent për moviment precis.
* **Comunicassion industrial**: Protocol coma EtherCAT për sincronisassion con d'àutre màchine.

Le sòrt prinsipaj ëd robòt a son:

* **Articolà**: Brass simil a col uman (es. për saldadura).
* **SCARA**: Ideal për montagi rapid ant un pian.
* **Cartesian**: Moviment linear ansima a tre ass (es. për stampa 3D).
* **Delta**: Strutura paralela për càrich leger (es. ant l'alimentar).

## Aplicassion

* **Automobilìstica**: Saldadura a pont, pintura, e montagi dël motor.
* **Eletrònica**: Posission ëd component PCB con precision ëd microméter.
* **Farmacìa**: Confessionament d'àmole o pastije sensa contaminassion.
* **Logìstica**: Carié e dëscarié palet ant ij magasin.
* **Alimentar**: Selessioné e ambalé prodòt con sensor ëd qualità.

## Sfide e Prospetive

Le sfide prinsipaj a son:

* **Còst inissial**: L'investiment për l'instalassion a l'é àut.
* **Manteniment**: Necessità ëd técnich specialisà.
* **Compatibilità**: Antëgrassion con sistema legacy.

Ant ël futur:

* **Cobot**: Robòt colaborativ ch'a travajo davzin a j'uman sensa bariere.
* **AI**: Utilisassion ëd machine learning për adatesse a cambiament an temp real.
* **Sostenibilità**: Recuperé material dai robòt vej e dovré energìe rinovàbij.
# Iran

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
L' **Iran** (*ايران* an parsi) a l'é un pais dl'Asia.
A confin-a con Irak, Turchìa, Turkmenistan, Armenia, Azerbaigian, Afgànistan e Pakistan.
La capital a l'é Teheran.
A l'ha na surfassa d'1.648.695 km² e a conta anviron 75,6 milion d'abitant.
La speransa ëd vita a l'é dë 73,2 agn.
Anté ch'as treuva

Nòm
L'Iran a l'é stàit ciamà *Persia* fin-a al 1935.
Conomìa
L'Iran a l'é ël quart produtor mondial ëd petròlio.
Organisassion polìtica
L'Iran (nòm ofissial: **جمهوری اسلامی ايران** = *Repùblica Islàmica dl'Iran*) a l'é na repùblica.
Ël "Cap Suprem" dël pais a l'é l'*ayatollah* Mojtaba Khamenei dal 2026).
Ël president a l'é Masoud Pezeshkian (dal 2024). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Vitòria

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Nassùa a Londra dël 24 maj 1819, l'argin-a **Vitòria** dont ël nòm complet a l'era *Alexandrina Victoria* a l'ha regnà an sël Regn Unì dal 1837 a soa mòrt dël 22 gènè 1901. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Queensland

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Mapa.
Ël **Queensland** (*QLD*) a l'é në stat dl'Australia e so capital a l'é Brisbane.
A l'ha 'na surfassa ëd 1.729.742 km² e a conta 4.703.193 abitant (2016). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Algeri

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
**Algeri** a l'é la capital ëd l'Algerìa.
A conta 1.661.000 abitant (2004).
Panorama
Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Algeri**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Sòcrate

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sòcrate (Musé dël Louvre, Paris)
Filòsof grech, magìster ëd Platon.
**Sòcrate** a l'é nassù a Atene dël 469 aGC e a l'é mòrt ambelelà dël 399 aGC. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |