# Tèra (pianeta)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Nòm sientìfich: **Terra** |
| Sìmbol: 🜨 |
|  |
| Categorìa: PIANETA |
| Sènter orbital: SOL |
|

 *Element orbitaj*|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  | 365,3 di | 31,56 Ms (milion ëd sëcond) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  | 1,000 UA | 149,6 Gm (milion ëd km) |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  | --- sl'eclìtica | 7,25° sl'equator dël Sol |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6  | --- ....(longitùdin).... |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_8  | 0,0167 |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_10  | 114,2° |

 |
| **T**= perìod . **a**= semi-grandass |
| **i**= inclinassion . **Ω**= neu assendent |
| **e**= ecentricità . **ω**= argoment dël perieli |
|

 *Caraterìstiche fìsiche*| Diàmetro equatorial | 12 742 km |
| Sgnacament polar | 0,0033 |
| Massa | 5,974 x 1024 kg |
| Densità | 5,515 g/cm3 |
| Gravità | 9,78 m/s2 |
| Perìod ëd rotassion | 23,934 ore = 86 162 s |
| Inclinassion ëd l'ass | 23,44° |
| Pòlo Nòrd | 0h0m (R.A.) 90,00° (D.) |
| Albedo | 0,367 |
| Temperatura dla surfassa | 287 K = 14 °C (media) |
| Pression | 101 kPa |
| Atmosfera | 78% asòt 21% ossìgen |
| Satélit | 1 |

 |
| Tèra e Lun-a fotografà da lë Spassi (taje e distanse an proporsion). |

La **Tèra** (dal latin *TERRA, -AE*) a l'é nòst pianeta: andova che a vivo j'òmo ansema a milen-e d'àutre spécie, animaj e vegetaj. A l'é l'ùnich pianeta ch'i conossoma andova che a-i sia la vita e 'dcò l'ùnich che a l'abia d'eva ant në stat lìquid.
Sovens, ant ël parlé ëd tuti ij di, i lo ciamoma ël **mond**. Ma a quaidun a-j pias ciamelo ël *Pianeta Bleu*.
Ant ël sistema solar a l'é ël ters pianeta, partend da col pì davzin al Sol, con na distansa media ëd 150 milion ëd km. A l'é ël pì gròss dij pianeta 'd pera, con un diàmetro ch'a l'é pì che 12.700 km e na surfassa d'anviron 510.000.000 ëd chilòmeter quàder.
La Tèra a gira dantorn a sò ass an 23 ore e 56 minute, provocand l'alternansa dël di e dla neuit. A gira dantorn al Sol an përcorend soa òrbita an 365 di e 6 ore. Sòn, ansema a l'inclinassion ëd l'ass, a pròvoca l'alternansa dle stason.
J'estrem ëd l'ass a son ij pòlo, nòrd e sud.
Ij sìrcoj polar a marco ij termo dij di polar.
Un potent camp magnétich a para la Tèra da j'efer përturbator dël vent solar.
A-j va dapress sò satélit natural, la Lun-a, che a mostra sèmper l'istessa facia, përchè a-i buta l'istess temp (27 di e 8 ore) për giré dantorn a sò ass e dantorn a la Tèra.
Nòst pianeta a l'ha n'atmosfera corposa che a l'é fàita për lë 78% d'asòt, për ël 21% d'ossìgen, për l'1% d'àrgon e quàich gas minor. J'eve a quato pì che lë 70% ëd soa surfassa, spantiandse su anviron 362 milion ëd chilòmeter quàder.
Strutura
Ël seul esterior ëd la Tèra a l'é la *crosta* e a coata tuta la surfassa.
Sota as treuva ël *mantel*, në spess seul rocos, ch'a sara la *nos*, motobin càuda e fàita dzortut da fer e nìchel.
La part pi esterna dla nos a l'é lìquida, cola pi andrinta a l'é sòlida. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |