Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Di

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **di** a l'é n'unità dë mzura dël temp.
A val 24 ore, visadì 1440 minute, o bin 86400 second.
Ël *di solar medi* a l'é l'antërval ëd temp antra doi mesdì sucessiv, medià ansima a 'n longh perìod.
Esprimù rëspet al di solar medi, n'ann a val 365,24219879 di. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Temp

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Ël **temp** a l'é në scalar definì tanme la mzura ëd na sequensa d'eveniment rëspet a 'n dàit inissial sernù ëd fasson arbitraria.
L'unità dë mzura dël temp ant ël sistema antërnassional a l'é ël second.
J'utiss pr'ëmzuré ël temp a son ij cronòmeter. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Film

Un **film** a l'é na forma d'art e d'intrateniment ch'a deuvra d'imàgini an moviment për conté d'istòrie, esploré tema sossiaj, o smon-e d'esperiense visuaj. Nassù ant la fin dël sécol XIX, ël cìnema a l'ha evolvù an na industria global ch'a anfluensa la cultura, la polìtica, e la manera ëd vëdde ël mond.

## Stòria

Ij prim esperiment ëd cine a armonto a j'invension dël kinetoscòpi ëd Thomas Edison (1891) e dël cinématographe dij frej Lumière, ch'a l'han organisà la prima projession pùblica dël 1895 a Paris. Ij film ëd coj temp a j'ero ëd curte durà e sensa son, con dë sene ëd vita quotidian-a.

Ant j'agn 1920, ël cinema mùt a l'ha vivù sò apogé con d'euvre arnomà com Metropolis (1927) ëd Fritz Lang. Dël 1927, The Jazz Singer a l'ha marcà l'introdussion dël son sincronisà, cambiand për sempe l'industria. Ant j'agn 1930-1950, Hollywood a l'ha dominà ël mercà con ij sò film ëd genre, musical, e drama stòrich.

Ant ël dop-guèra, moviment artìstich coma ël Neorealismo Italian (es. Ladri ëd Biciclette, 1948) e la Neuva Onda Fransèisa (es. À bout de souffle, 1960) a l'han arvolussionà ël lengage cinematogràfich.

## Tecnologìa

La realisassion ëd film a comprend ël process ëd produssion: scriture dël copion, giré, montagi, e distribussion. An prinsipi, ij film a j'ero registrà an sla pelìcola fotogràfica (celulòid), ma dal sécol XXI a l'ha dominà ël digital.

L'aviament dle técniche ëd special efet, CGI (Computer-Generated Imagery), e l'utilisassion dë scherm IMAX a l'han slargà le possibilità visual. La distribussion a l'é cambià con l'ariv dij servissi ëd streaming (Netflix, Amazon Prime) e dij platform ëd visionament an linia.

## Géner

Ij film as peulo partagesse an genre prinsipaj:

* Drama: stòrie serie con conflit uman (es. The Godfather).
* Comedia: film ch'a serco ëd fé rije (es. La Vita è Bella).
* Óror: stòrie d'angossa e misteri (es. Psycho).
* Siensa-Fasson: element futurìstich o tecnològich (es. Blade Runner).
* Documentari: arport real ëd event o përson-e.

A-i son ëdcò sotgenre e fusion, coma ël drama comich o l'óror psicològich.

## Influensa Cultural

Ij film a l'han marcà la cultura popolar an anfluensand la moda, la mùsica, e ël lengage. A peulo arflette ij problema ëd na società (es. ël film Parasite dël 2019 an sl'arzigh sossiaj) o esse d'utiss ëd propaganda.

Festival arnomà coma Cannes, Venessia, e j'Oscar a dan arconossiment a l'ecelensa artìstica.

## Stat Atual

L'industria dël cìnema a fa front a sfide com la concorensa dij servissi ëd streaming, ij cambiament ant ij gust dël pùblich, e l'efet dla pandemìa ëd COVID-19 ch'a l'ha sarà le sale për ëd mèis. Contut, ël cìnema independent e coj d'àutri pais (Bollywood, Nollywood) a pijo pì spassi.

La conservassion dij film vej a l'é n'afé crítich, con proget për restauré pelìcole dëstisse.

## Arferiment

Ij film a resto un médium potent për conté stòrie, ispiré emossion, e coleghé le përson-e an creand dij mond imaginari. Soa capacità ëd evolvse con la tecnologìa a garantiss che ël cìnema a continua a esse na part essensial ëd nòstra esperiensa coletiva.
# Coréa dël Sud

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

La **Corea dël Sud** a l'é un pais dl'Asia oriental.
A confin-a con la Corea dël Nòrd.
La capital a l'é Seoul.
A l'ha na surfassa ëd 99.274 km² e a conta anviron 48 milion d'abitant.
Anté ch'as treuva

Organisassion polìtica
La Corea dël Sud a l'é na repùblica (nòm ofissial:**Daehan Min-guk** = *Repùblica ëd Corea*).
Ël president a l'é Moon Jae-in (문재인 ; 文在寅)(dal 2017).
Ël prim ministr a l'é Kim Boo-kyum (김부겸 ; 金富謙) (dal 2021).
Anliure esterne
Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Coréa dël Sud**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga corean

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Pais an dova a l'é parlà
La **lenga corean** o **Corean** a l'é un-a dle lenghe isolà e a l'é parlà dzortut an Sud Corea.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Corean** a peul esse:
* lenghe isolà
	+ **lenga corean**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **kor**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga russa

**Lenga russa**

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Pais an dova a l'é parlà
La **lenga russa** o **russ** a fa part dle lenghe slave orientaj e a l'é un-a dle lenghe pì spantià dël mond. Antra j'àotre, a l'é tant la lenga slava pì spantià ant ël mond che la sìngola lenga pì spantià d'Euròpa, tant come geografìa che coma nùmer ëd parlant nativ (combin che na quantità motobin significativa dij parlant as treuva an Asia).
Conforma al Decret dël President dla Federassion Russa №1488 dëj 29 dë Dzémber dël 2006, ël 2007 a l'é stait fait *Ann dla Lenga Russa* ant ël teritòri dla Federassion. Sòn a l'ha anandià vàire manifestassion culturaj, sientìfiche e literarie ch'a l'han ël but comun ëd promeuve lenga e litaretura russe, e da deje d'apògg a ij programa dë studi dla lenga tant an Russia che a lë strangé.

Classificassion
Në schema ëd classificassion dël **russ** a peul esse:

* lenghe indoeuropenghe
	+ lenghe slave
		- lenghe slave orientaj
			* **lenga russa**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **RU Còdes ISO 639-2: **RUS**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga thai

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Pais an dova a l'é parlà
La **lenga thai** o **Thai** a fa part ëd le lenghe tai-kadai e a l'é parlà dzortut an Thailandia.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Thai** a peul esse:
* lenghe tai-kadai
	+ lenghe kam-tai
		- lenghe be-tai
			* lenghe tai-sek
				+ lenghe tai
					- lenghe tai sud ossidentaj
						* lenghe chiang saeng
							+ **lenga thai**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-3: **tha**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |