# New York

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  **Neuva York**  |
| --- |
|        |
| Stat: |  Stat Unì d'América |
| Coordinà: | Latitùdin: 40° 42′ 46′′ N Longitùdin: 74° 0′ 21′′ O  |
| Autëssa: | 10 m s.l.m. |
| Surfassa: | 1.214 km² |
| Abitant: | 8.550.405 (2015) |
| Comun dj'anviron: | contea di Westchester, contea di Union, contea di Hudson, contea di Nassau, contea di Bergen |
| CAP: | 10000–10499, 11004–11005, 11100–11499, 11600–11699 |
| Prefiss tel.: | 212, 347, 646, 718, 917, 929 |
|  |
| **Sit istitussional** |

**Neuva York** (*New York* an anglèis) a l’é la prima sità djë Stat Unì d'América, con 8 405 837 d'abitant (2012).
Geografìa
La zòna oraria 'd Neuva York a l'é sinch ore a òvest dël meridian ëd Greenwich.
La sità as treuva për na part an sla tèra-fërma e për n'àutra part ansima a ìsole, a la boca dël fium Hudson ant l'océan Atlàntich.
A l'é la nos ëd na dësmisurà costeilassion ëd na senten-a 'd sità ch'a spantia da Boston a Filadelfia, ant un teritòri trasformà an na manera ancreusa da l'urbanisassion.
L'aglomerà urban ëd Neuva York a së spantia an doi stat, Neuva York e Neuv Jersey e a argropa 17 contà an quatr aree metropolitan-e.
La sità ëd Neuva York as treuva ant l'ùnich pont dla còsta atlàntica an corispondensa d'un passage còmod ant la caden-a dj'Apalachi, visadì an corispondensa dla comba anté ch'a scor ël fium Hudson ch'a consent le comunicassion con la region dij Gran Lagh e la pian-a dël Mississippi.
A nòrd, travers la comba dël fium Richelieu, as riva a Montréal e a la comba dël San Lorens.
La topografìa dla zòna a l'é caraterisà dal fond-se ëd tèra e mar.
Na gròssa ìsola, Long Island, a coata l'ansediament da j'orissi dl'est e dël nòrd-est; un cordon dla rivera, Sandy Hook a fonsion-a da strompa-onde a sud.
A l'anterior a-i é n'ansem ëd gòlf ancreus, la strèita 'd Long Island e ij doi branch dël Hudson (Hudson River e East River) a ambrasso l'ìsola ëd Manhattan e as taco torna për formé la pi gròssa dëstèisa d'eva dël pòrt, an tra Neuv Jersey e Staten Island.
Clima
J'invern a Neuva York a son longh e rèid (ëd sòlit, quatr mèis, da dzèmber a l'ancamin d'avril).
Soa posission an sël fianch oriental dël continent a l'é la càusa d'un clima continental.
La temperadura media a gené a l'é ëd 0 gré; d'invern a-i son soens ëd tormente, ch'a peulo anterompe le comunicassion për vàire ore.
Sbassament a l'amprovista dla temperadura a peulo porté sota ij -20 gré.
D'istà, la temperadura media a resta dzora ij 20 gré, con ponte fin-a a 35 gré.
Stòria
La stòria dla sità a ancamin-a cand dël 1626 Peter Minuit a l'é stàit nominà diretor dle colònie olandèise e, rivà a Manhattan, a l'ha catà l'ìsola antrega da j'indian, për vintequatr dòlar ëd valor an përlin-e e bindej.
Minuit a l'ha fabricà un fòrt a la ponta meridional e a l'ha ciamalo *Neuv Àmsterdam*.
La sità a l'é stàita ancorporà ant ij Neuv Pais Bass dël 1653.
An col ann, a contava eut-sent abitant.
La sità a l'é stàita conquistà da j'anglèis a j'8 dë stèmber 1664.
A l'ha cangià sò nòm an *Neuv York*, an onor dël duca ëd York.
La statua dla libertà a l'é stàita dëscoatà ai 6 d'otóber 1886.
Musé
* Musé metropolitan

Manifestassion
La statua dla Libertà
Tuti j'agn as cor la maraton-a 'd Neuva York ant le stra dla sità.
La prima edission a armonta al 1970.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Bill De Blasio (democràtich, dal 2013).
Sità binele
New York l’é binelà con:
* Tokyo, Giapon
* Paris, Fransa
* Pechin, Cin-a
* Madrid, Spagna
* Ël Càiro, Egit
* Santo Domingo, Repùblica Dominican-a
* Roma, Italia
* Bùdapest, Ungherìa
* Gerusalem, Israel
* Sydney, Australia
* Londra, Regn Unì
* Johannesburg, Sudàfrica
* Toronto, Canadà
* Limerick, Irlanda
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |