# Repùblica Duminican-a

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **Repùblica Duminican-a** a l'é un pais dij Caràib.
A confin-a a **òvest** con **Haiti**, l'ùnich pais ch'a confin-a, e a l'é bagnà a **nòrd** da l'**Océan Atlàntich** e a **sud** dal **Mar dij Caràib**.
La capital a l'é **Santo Domingo** (apopré 3 milion d'abitant ant l'àrea metropolitan-a).
A l'ha na surfassa ëd **48.730 km²** e a conta anviron **10,5 milion d'abitant** (2022).
Anté ch'as treuva

La Repùblica Duminican-a a òcupa la **part oriental ëd l'ìsola d'Hispaniola**, la sconda pì granda ëd le Antile.
Geografia
Ël teritòri a l'é motobin varià, con:
* **Montagne**: la **Cordijera Sentral**, andoa as treuva ël **Pico Duarte** (3.098 m), ël pì àut dij Caràib.
* **Val**: la **Val dël Cibao** (region fèrtil d'agricoltura).
* **Còste**: vàire spiage famose (Punta Cana, Bávaro, Puerto Plata).
* **Lagh e fium**: ël **Lagh Enriquillo**, un gran lagh salà sota 'l livel dël mar.

Ël clima a l'é **tropical**, con na stagion dle pieuve (magg-otóber) e na stagion sëcca (novèmber-avril).
Stòria
L'ìsola d'Hispaniola a l'é stàita la **prima tèra american-a colonisà da Cristòfo Colomb** (1492). Santo Domingo a l'é la **prima sità fondà da j'Europengh ant j'Amériche** (1496). La part oriental a l'é restà sota contròl spagneul, mentre la part ossidental (Haiti) a l'é dventà colònia fransèisa. Dël **1821**, la Repùblica Duminican-a a l'ha proclamà soa indipendensa da la Spagna, ma a l'é stàita ocupà da Haiti (1822-1844). Ël **27 ëd fërvé 1844**, a l'ha otnù l'indipendensa definitiva. A l'ha patì vàire ocupassion (Stat Unì 1916-24) e ëd régim ditatoriaj, ël pì longh col ëd **Rafael Trujillo** (1930-1961). Dël 1965, al'é sta-ie n'antërvent militar american-a, e dël 1966 a l'é ancaminasse na fase democràtica, bele che con d'instabilità.
Organisassion polìtica
La Repùblica Duminican-a (nòm ofissial: **República Dominicana**) a l'é na **repùblica pressidensial**.
Ël president (a ancheuj) a l'é **Luis Abinader** (Partì Rivolussionari Modern, dal 2020).
Ël parlament (Congrès Nassional) a l'é bicameral: Senà (32 mèmber) e Càmara dij Diputà (190 mèmber).
Ël pais a l'é dividù an 31 provinse e 'l Distret Nassional (Santo Domingo).
Economìa
L'economìa as basa dzortut an sël:
* **Turism**: un dij pòst pì visità dij Caràib.
* **Servissi** (surtut 'd comunicassion e finansa).
* **Industrie**: sede ëd gròsse *zòna franca* për la produssion ëd vestiari, caussature, eletrònica.
* **Agricoltura**: cana da sùcher, cafè, tabach, banane.
* **Min-e**: òr, argent, nichel.

A l'é 'n pais a finansa mesan-àuta ma con 'd **disugualianse socio-economiche forte**.
Coltura e società
La coltura duminican-a a l'é na **mës-cia d'anfluense spagneule, african-e e indìgene** (taino). La mùsica e la dansa (merengue, bachata) a son motobin spantià. La **religion** prinsipal a l'é 'l Catolicésim. La lenga ofissial a l'é lë **spagneul**. La popolassion a l'é motobin mës-cià: **metiss** (73%), nèir (16%), bianch (11%). A l'ha 'n problema grand con l'**emigrassion** (milion ëd duminican an USA) e l'**imigrassion da Haiti**. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |