Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Coordinà geogràfiche

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
Le **coordinà geogràfiche** a servo për trové un sit o na posission an sla Tèra.
A son la latitùdin (distansa angolar da l'equator) e la longitùdin (distansa angolar arlongh ël paralel d'un meridian arbitrari d'arferiment).
Dal 1884, për convension, ël meridian d'arferiment a l’é col ch’a passa për Greenwich, bele se l’osservateuri a l’é stèit tramirà dël 1948 a Herstmonceux, Svìssera.
N’Italia, coma meridian d’arferiment, as dovrava col ch’a passa për l’osservateuri ‘d Mont Mario a Roma.
Cost sistema ëd coordinà, dovrà da l’Istitù Geogràfich Militar, a l’é ‘dcò stèit la base për ël Sistema ‘d Posissionament Global (GPS).
Ij meridian
Un **meridian** a l'é 'l pì gròss sercc otnù da l'intersession
antra la surfassa dla tèra e n' ipotétich pian ch'a passa për l'Ass ëd la tèra.
A-i son infinì meridian e për minca pont sla surfassa dla tèra a-i passa mach un meridian,
e soa posission a l'é marcà da la longitùdin.
Ël meridian d'arferiment për determiné le coordinà geogràfiche a l'é col ëd Greenwich.
Ël prim a misuré 'l meridian a l'é stèit Erastòtene ëd Ciren-e.
La paròla *meridian* a deriva dal latin *meridies*, ch'a veul di *mesdì*.
Ij paralej
Un **paralel** a l'é 'l leu 'd pont ëd la surfassa dla tèra ch'a l'han la midema latitùdin.
Ël paralel 0 a l'é l'equator e a spartiss la tèra an doi emisfer (mesebije): Boreal e Austral.
L'arch comprèis antra equator e pòlo nòrd a forma n'àngol ëd 90° (l'istess
a val për ël pòlo sud).
Bele ch'a-i son infinì paralej, soens as deuvro j'89 paralej ch'a l'han për latitùdin
un nùmer antregh ëd gré, ch'a son distant, l'un da l'àutr, 111 km.
A së s-ciamo parèj pròpi përchè, a diferensa dij meridian, a son paralej antra 'd lor.
A smija che 'l geògraf Giovanni Battista Nicolosi a sìa stèit ël prim a dovré
ij paralej ën geografìa. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lenga latin-a

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **lenga latin-a** a l'é na lenga dla branca *lenghe italiche* dle famija indoeuropenga. A l'é stàita la lenga dël Lassio ant l'Italia antica e peui la lenga ufissial e coltural ëd l'Imperi Roman, an estendendse an tut ël Mediterani e an part ëd l'Euròpa ossidental.
Pais andoa a l'é parlà
La lenga latin-a a l'é na lenga mòrta, visadì a l'ha pa 'd parlant nativ. A l'é stàita parlà an tut l'Imperi Roman (dzortut ant soa part ossidental) dal sécol III a.C. fin al sécol VI d.C., peui a l'é evolvùa an lenghe romanze. A l'é stàita la lenga ëd coltura pì amportanta d'Euròpa për pi che un mileni, dovrà ant la Cesa Catòlica, ant la siensa, ant la filosofìa e ant la literatura fin al sécol XVIII.
Ancheuj a l'é lenga ufissial ant lë Stat dël Vatican e a l'é parlà com lenga litùrgica da la Cesa Catòlica. A l'é 'dcò dovrà ant la nomenclatura sientìfica (biologìa, medzin-a, chìmica) e an chèich contest universitari e giurìdich.
Stòria
Ël latin a l'é nassù ant la region dël Lassio an Italia, dantorn a la sità ëd Roma. Con l'espansion ëd Roma, a l'é spantiasse an tuta la penìsola italian-a e peui an tut l'Imperi. A l'é evolvù an doi forme prinsipaj:
* **Latin clàssich**: la forma scrita e literaria, normalisà ant ël sécol I a.C. (Ciceron, Gajo Giulio Céser, Virgili).
* **Latin volgar**: la forma parlà dal pòpol, da 'ndova a son peui derivà le lenghe romanze (italian, fransèis, spagneul, portughèis, romen, e via fòrt).

Dòp la crolà dl'Imperi Roman d'ossident (476 d.C.), ël latin a l'é restà la lenga dla Cesa e dla coltura, mentre che le lenghe romanze a son dësvlupasse ant la parlà.
Classìfica
Në schema ëd classìfica dël **Latin** a peul esse:
* lenghe indoeuropenghe
	+ lenghe italiche
		- **Latin**

Còdes ISO
* Còdes ISO 639-1: **LA Còdes ISO 639-2: **LAT**

Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse

Altri progetti* Wikimedia Commons

* Wikimedia Commons a conten figure o àutri archivi su **Lenga latin-a**
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Zòna oraria

Na **zòna oraria** a l'é na region ëd la Tèra anté che tuti ij pais o le partìe a deuvro la midema ora local, basà an sl'angolassion dël sol e an sle division longitùdinaj. Le zòne orarie a son ëstàite creà për semplifiché j'orari dij tren, la comunicassion antërnassional e j'atività econòmiche.

## Stòria

Prima dël sécol XIX, minca sità a dovrava soa ora solar local, determinà da la posission dël sol. Con l'ariv dle ferovìe e dël telégraf, a l'é dventà necessari un sistema unificà. Dël 1884, 25 pais a l'han partissipà a la Conferensa dël Meridian Prinsipal a Washington D.C., andoa a l'é stàit fissà ël meridian ëd Greenwich (0° longitùdin) coma referensa për j'ore antërnassionaj. Sòn a l'ha dàit vita al sistema dle zòne orarie, dividùe an 24 fus orari ëd 15° minca un (1 ora ëd diferensa).

## Strutura

Temp Universal Coordinà (TUC o UTC): Base për tute le zòne orarie, determinà dal meridian ëd Greenwich.

Diferense d'ora: Minca zòna oraria a l'é indicà con UTC±[nùmer], esempi:

UTC+1 (Europa sentral: Italia, Piemont).

UTC-5 (Est ëd jë Stat Unì).

Ora legal (ora estiva): D'istà, vàire pais a sposto l'ora anans ëd 60 minut për aprofité ëd la lus dël di. An Piemont, sòn a càpita da l'ùltima dumìnica ëd mars a l'ùltima dumìnica d'otóber.

## Usagi ant ël Piemont

Ël Piemont, com tuta Italia, as treuva ant la zòna oraria sentral-europenga (CET, UTC+1). Durant l'ora estiva (CEST), as passa a UTC+2. Sta organizassion a influensa j'orari dël travaj, dle scòle, e dij traspòrt. A esist ëd tradission locaj colegà a la mzura dël temp:

Ore solar: Ancor dovrà an campagne për le atività agrarie.

Sonade dle cese: Stòrich sistema për marché le ore ant ij pais.

## Zòne orarie particolar

Zòne con mez'ore o quart d'ora: Esempi: India (UTC+5:30), Nepal (UTC+5:45).

Linia internassional dël cambi dël di: A corispond a 180° longitùdin, andoa la data a cambia.

## Problemi e ecession

Le frontiere polìtiche a peulo modifiché le zòne orarie:

La Cina a deuvra mach UTC+8, bele che soa estension a sia ëd 60° ëd longitùdin.

La Russia a l'ha 11 zòne orarie, ma a l'ha riduvuje për motiv organisativ.

## Curiosità

Ant ël Piemont ëd l'Eut-sent, ij tren a l'han s-ciairà l'adossion dl'ora nazional, eliminand le diferense locaj.

Dël 1940-1945, l'Italia (e ël Piemont) a l'han sperimentà ore estive për motiv ëd guèra.

## Anfluensa ant la società global

Le zòne orarie a son essensiaj për:

Coordinament antërnassional: Conferense, comersi, vol.

Trasmission dij mojen ëd comunicassion: Direte televisive, internet.

Siensa e navigassion: Satélit, sistema GPS.

Le zòne orarie a arpresento n'armonia antra natura e organisassion uman-a, an consentend un dialògh global sensa anterussion.
# Ohio (fium)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël fium Ohio
L’**Ohio** a l'é un fium djë Stat Unì e un dj prinsipal afluent dël fium Mississippi.
As forma a Pittsburgh, an Pennsylvania a la confluensa dij fium Allegheny e Monongahela e a pija la diression nòrd e apress sud-òvest an marcand ël confin antrames jë Stat ëd l'Ohio a nòrd e la Virginia Ossidental a sud-est, apress a marca ël confin antrames l'Ohio a nòrd e ël Kentucky a sud. A bagna la sità ëd Cincinnati, a pija la diression sud-òvest an marcand ël confin meridional dl'Indian-a con ël Kentucky.
A traversa le sità ëd Louisville e Evansville e a arsèiv j’eve dël Wabash an marcand ël confin meridional dl'Illinois con ël Kentucky fin a che as buta ant ël Mississippi, apress 1.579 km da l'inissi, davzin a la sità ëd Cairo an Illinois.
So bassin idrogràfich a l’é ëd 620.000 km². |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Kentucky

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Posission dlë Stat
Mapa dël Kentucky
Ël **Kentucky** (an anglèis: *Commonwealth of Kentucky*) a l'é në stat federal djë Stat Unì ch'as treuva ant la region sud-oriental, considerà part dël South e dël Midwest . A l'ha na surfassa ëd 104.749 km² e na popolassion ëd 4.526.153 abitant (stima 2024) . A confin-a a nòrd con Illinois, Indian-a e Ohio, a òvest con ël Missouri, a sud con ël Tenessì, a est con la Virginia e con la Virginia Ossidental.
La capital a l'é Frankfort (28.602 abitant). La sità pì popolà dlë stat a l'é Louisville (628.594 abitant, ma l'àrea metropolitan-a a l'é 'd 1,3 milion). L'ùnica àutra sità con pì che 100.000 abitant a l'é Lexington (322.570 abitant).
Stòria
Ël teritòri a l'era originariament abità da nativ american com Cherokee, Shawnee e Chickasaw. La prima colonisassion europea a l'é stàita anglèisa e ël nòm a ven da na paròla irochèisa ch'a veul dì "pra 'd doman" o "teritòri dël doman" . Dël 1776 a l'é dventà na contà dla Virginia e peui, dòp la guèra d'indipendensa, a l'é stàit separà për formé un neuv stat. Ël Kentucky a l'é stàit ametù ant l'Union ël 1m ëd giugn dël 1792, com ël 15m stat, ël prim a òvest dij mont Allegheny.
Durant la guèra 'd secession, ël Kentucky, formalment neutral, a l'ha mandà soldà an tute e doe le part. A l'é stàit ël leugh ëd nàssita dël pressident confederà Jefferson Davis e dël pressident unionista Abraham Lincoln.
Geografìa e conomìa
La part ossidental dël Kentucky a l'é na pian-a (Jackson Purchase), la part sentral a l'é la region dle colin-e (Bluegrass region), famosa për ij sò prà con erba bleuva e për l'alevament ëd cavaj ëd sangh pur . A est a-i son ij mont Allegheny. L'economìa a l'é basà an sl'agricoltura (mais, sòja, tabach), an sle min-e ëd carbon (ters stat për produssion) e an sl'industria (dzortut automobilìstica, con jë stabiliment ëd Toyota, Ford e General Motors). A l'é 'dcò arnomà për la produssion ëd burbon (ël whiskey american) e për le corse dij cavaj (Derby dël Kentucky).
Organisassion polìtica
Ël Kentucky a contribuiss con 8 grand eletor a j'elession pressidensiaj dl'Union. La polìtica a l'é storicament dominà dai Democràtich, ma ant j'ùltim agn ël Partì Republican a l'ha vagnà posission. La costitussion dël Kentucky a definiss lë stat com un "Commonwealth" (un termo ch'a l'ha gnun efet legal particolar).

|  |  |
| --- | --- |
| Drapò dlë Stat | Ansëgna dlë Stat |

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Columbus (Ohio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama ëd Columbus.

**Columbus** a l’é na sità djë Stat Unì d'América capital e sità pi granda dlë Stat ëd l'Ohio.
A conta na popolassion ëd 860.090 abitant (2016) e la sità metropolitan-a a conta na popolassion ëd 2.021.632 abitant.
Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1795 'me *Franklinton* e a l'ha pijà ël nòm Columbus dël 1812. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Cleveland

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama

**Cleveland** a l'é na sità dl'Ohio ëd 393.806 abitant, la sconda për popolassion dlë stat ma, con 2.250.871 abitant, soa area metropolitan-a a l'é la pì granda.
Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1796.
Demografìa
La popolassion dla sità a l'é nèira al 50,99% .
Geografìa
Cleveland as treuva al bòrd dël Lagh Erie
Sità gemelà
Cleveland a l'é gemelà con:
* Vicensa, Italia

Anliure esterne
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# South

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Stat che a formo ël South
Ël **South** a l'é un-a dle quatr macroregion djë Stat Unì.
A l'é formà da disset antra Stat e teritori federaj: Delaware, Distret ëd Columbia, Florida, Georgia, Maryland, Carolin-a dël Nòrd, Carolin-a dël Sud, Virginia, Virginia Ossidental, Alabama, Kentucky, Mississippi, Tenessì, Arkansas, Luisian-a, Oklahoma e Texas., për 'na surfassa total ëd 2.383.107 km2.
Dël 2020 la popolassion dël South a armonta a anviron 126.266.107 million d'abitant an total. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Repùblica Roman-a (antichità)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
La **repùblica roman-a** a l’é stàita instaurà dël 509 aGC e a l’é durà fin-a al 27 aGC.
Cost perìod a l’é stàit caraterisà da la progressiva chërsùa d’importansa ëd Roma ‘me potensa regional.
Le guère pùniche e ël droché dla sivilisassion elenìstica a l’han dàit ai Roman la dominassion progressiva ëd tut ël Mar Mediterani.
Vers la mità dël darié sécol prima ëd Crist le lòte për ël comand antrames ëd vàire përsonalità dla fin dla repùblica a l’han portà a un longh perìod ëd guère sivile che a son terminà màch con l’instaurassion dl’Imper sota a Otavian August. |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Saint Louis

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël vej tribunal e l'Arch dla Pòrta
**Saint Louis(San Luis an piemontais)* a l'é na sità dij Stat Unì d'América ant lë stat federal dël Missouri.
A l'ha 353.837 abitant, anviron 2.800.000 s'as conta ëdcò tuta l'àrea metropolitan-a.
Sità gemelà
Saint Louis a l'é gemelà con:
* Bològna, Italia
* Donegal, Irlanda
* Georgetown, Gujan-a
* Nanchin, Cin-a
* Samara, Russia
* San Luis Potosí, Méssich
* Suwa, Giapon
* Bogor, Indonesia
* Galway, Irlanda
* Lyon, Fransa
* Saint-Louis, Senegal
* Stocarda, Gërmania
* Szczecin, Polònia
* Wuhan, Cin-a

Aministrassion
Ël sìndich a l'é Francis Slay.
Anliure esterne
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# New Orleans

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  **New Orleans**  |
| --- |
|        |
| Stat: |  Stat Unì d'América |
| Coordinà: | Latitùdin: 30° 0′ 0′′ N Longitùdin: 90° 0′ 0′′ O  |
| Autëssa: | -2 – 6 m s.l.m. |
| Surfassa: | 438,8 km² |
| Abitant: | 391.006 (2018) |
| Comun dj'anviron: | parrocchia di Saint Tammany, parrocchia di Jefferson, parrocchia di Plaquemines, parrocchia di Saint Bernard |
| CAP: | 70112, 70113, 70114, 70115, 70116, 70117, 70118, 70119, 70121, 70122, 70123, 70124, 70125, 70126, 70127, 70128, 70129, 70130, 70131, 70139, 70141, 70142, 70143, 70145, 70146, 70148, 70150, 70151, 70152, 70153, 70154, 70156, 70157, 70158, 70159, 70160, 70161, 70162, 70163, 70164, 70165, 70166, 70167, 70170, 70172, 70174, 70175, 70176, 70177, 70178, 70179, 70181, 70182, 70183, 70184, 70185, 70186, 70187, 70189, 70190, 70195 |
| Prefiss tel.: | 985, 504 |
|  |
| **Sit istitussional** |

**New Orleans** ò **Neuva Orleans** a l'é na sità djë Stat Unì, fondà dël 1718.
Con 343.829 abitant a l'é la sità pi granda dla Luisian-a.

 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Toledo (Ohio)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Panorama

**Toledo** a l'é na sità dl'Ohio ëd 287.208 abitant (2010) e ant lë Stat a l'é la sità ch'a fa quatr për popolassion.
Stòria
La sità a l'é stàita fondà dël 1833.
Demografìa
La popolassion ëd la sità a l'é bianca al 64,8% e nèira al 27,2%.
Anliure esterne
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Lagh Erie

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ël lagh Erie
Ël **Lagh Erie** a l'é un dij gròss lagh ëd l'América setentrional.
A l'ha na surfassa ëd 25.744 km² e a resta antra jë stat ëd Michigan, Ohio, Pennsylvania, New York e Ontario (Canadà). |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |
# Filadelfia (Pennsylvania)

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Filadelfia** (*Philadelphia* an anglèis) a l'é la sità pi amportanta dla Pennsylvania, Stat Unì d'América.
A conta 1.470.151 abitant (2004).
Stòria
Filadelfia a l'é stàita fondà da William Penn ant ël 1682.
Aministrassion
Ël sìndich a l'é Michael Nutter.
Sità binele
Filadelfia a l'é binelà con:
* Aix-en-Provence, Fransa
* Douala, Cameron
* Firense, Italia
* Incheon, Coréa dël Sud
* Kōbe, Giapon
* Nižnyj Novgorod, Russia
* Tel Aviv, Israel
* Tianjin, Cin-a
* Toruń, Polònia

Indipendence Hall
Anliure esterne
* Sit istitussional
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |