# Lion

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Vos an lenga piemontèisa** |
| Për amprende a dovré 'l sistema dle parlà locaj ch'a varda sì. |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| ?**lion** |
| --- |
|   |
| **Classìfica sientìfica** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Regn: | Animalia  |
| Phylum: | Chordata  |
| Class: | Mammalia  |
| Órdin: | Carnivora  |
| Famija: | Felidae  |
| Géner: | *Panthera*  |
| Specie: | P. leo  |

 |
| Nòm binomial |
| Panthera leo Linnaeus, 1758 |

Ël **lion** (*Panthera leo*) a l'é un mamìfer dl'órdin dij carnivor, sot-órdin dij fissìped, ëd la famija dij felid. Al di d'ancheuj a viv ancor an Àfrica e an Asia, ant lë stat indian ëd Gujarat.
Adoss ëd la paròla
La paròla **lion** a ven dal *latin* "leo", che a l'ha pijala dal *grech antich* "leon". L'adoss pì andarera a podrìa esse ant le lenghe semìtiche (për esempi l'ebreo „leva“ = ij lion).
La fumela dël lion a l'é la **lionòta**, e ij cit dij lion a son ij **lionin**, o **lionòt**.
Caraterìstiche
Fumela ëd lion asiàtich
Mas-cc ëd lion sensa còma ant ël Parch Nassional ëd Tsavo, Kenia
Apress la tigra, ël lion a l'é la sconda pì gròssa bestia da pijàita. Ël mas-cc a l'é tipicament longh antra 170 e 250 centim, gavà la coa, con na spala d'apopré 120 centim e na coa d'un méter, ch'a finiss con un bron ëd pluch.
An media a ruva peisé 225 chilo. La fumela a l'é pì cita: da 140 a 175 centim ëd longheur, na spala d'un méter, na coa d'85 centim e un pèis d'anviron 150 chilo. Ël lion a l'é pì àut che la tigra, ma a l'é ëdcò un pòch pì curt. Ël lion african a l'é pì gròss che col asiàtich.
La speransa ëd vita d'un lion sërvaj a l'é antra 7 e 12 agn për ël mas-cc, e antra 14 e 20 agn për la fumela. Sossì dit, ij lion an përzonìa (zòo o sirch) a peulo ruvé fin-a a 30 agn.
Ël lion a l'ha na testa gròssa, con dj'orije cite e ariondà.
Ant ël cors ëd l'evolussion la fumela a l'ha nen dësvlupà la còma, ch'a sarìa mach stàita n'antrap për soa fàita ëd cassadris. Ij mas-cc, nopà a l'han na longa còma ch'a l'é ëd soens maròn fonsé, o pura nèira o barossa, e ch'a para ël còl vulneràbil durant le bataje antra 'd lion për la supremassìa.
La plissa dël lion a l'ha un color antra giàun ciàir e òcra sombr. La plissa, ch'a coata nen normalment lë stòmi e la pansa, a peul cangé ëd forma e color durant la vita ëd la bestia, second l'evolussion ëd soa constitussion. Na còma particolarman longa e sombra a l'é na marca ëd bon-a salute e fòrsa, con lòn ch'a ven da na bon-a alimentassion e da la condission ormonal. Ij lion cit a nasso sensa plissa, ch'a-i buta fin-a sinch agn për chërse completament.
Lion bianch
Tan-me la tigra, ëdcò ant ij lion a peulo produv-se ëd cas ëd leucism, causà da un gene recessiv, ch'a dà leu a ëd **lion bianch**. Sò color pì visìbil a rend la dzorvivensa ëd si esemplar motobin pì difìcil. Ëd **lion nèir** a sarìo stait vëddù, scond quaidun, ma gnun-e preuve sientìfiche a esisto.
Ij dij dël lion a son armà ëd grinfe potente.
Soa dentura a l'é motobin dësvlupà.
Spantiament
Ël lion a viv ant la savan-a, an cit ëstrop familiar o bele isolà.
Spantiament dël lion ant ël continent african
Anans l'età ëd la giassa ël lion a l'era present bele daspërtut: da an Perù a l'Alasca, da la Siberia a l'Euròpa sentral, fin-a an India e an Sudàfrica.
Ant ij temp stòrich ël lion a vivìa ancor nen mach an tuta l'Àfrica, ma ëdcò ant l'Euròpa meridional, ant l'Asia Minor e an India. La presensa dij lion ant ij Balcan ant l'Età Antica a l'é documentà da vaire scritor dël temp, tan-me Eròdot e Aristòtil, e a l'é probàbil che se bestie a sio dësparìe da l'Euròpa vers ël prim sécol apress Crist.
Da j'agn 40 dël sécol ch'a fa 20 an sà ël lion a viv an Àfrica mach pì a sud dël Sahara. Ant l'istess sécol soa presensa an India a l'é drocà a mach chèich esemplar, anans ch'a fussa butà sota tùa ant ël Parch Nassional ëd Gir, ant lë stat ëd Gujarat. Ancheuj a-i é mach pì da 16.000 a 30.000 lion sërvaj ant ël mond. Contut che la rassa a sia mnassà da lë slargament ëd la popolassion uman-a a randa e da le maladìe, an chèich teritòri protegiù ëd l'Àfrica oriental e meridional la dsorvivensa dël lion a smija nen an question.
Le técniche ëd cassa
Ij lion a van a cassa dzortut la sèira e a deuvro na técnica ëd cooperassion: ël mas-cc a sbaruva la preda con dij fòrt breugg e, an butand-se contra-vent ëd fasson ëd feje rivé sò odor caraterìstich, a la possa vers ël leu anté che le fumele a l'han prontà l'amboscà e a son pronte për massé.
Soe vìtime preferìe a son ij gròss ongionà, tanme ij bùfaj, le zëbre, ij gnu e j'antìlop.
Arferiment
 |

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Aiuto per la lettura** |
|  | **Ayuda para la lectura** |
|  | **Help for Reading** |
|  | **Rintré ant la Piòla** |
|  | **Contaté j'Aministrator** |
|  | **Lìber për Amprende** |
|  | **Coression ortogràfica** |
|  | **Tastadura piemontèisa** |
|  | **Portaj e Proget** |
|  | **Agiut pr'ij Contributor** |
|  | **Travajòt sempi** |

 |