Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Biiwl

Said aus de Oddhainrisch-Biewel
Die **Biiwl** ises grundlehend Buch vum Grischdedum unn hod im sugenannde "Alde Teschdamend" die grundlejende Schrifde vum Judedum. Sie hod zwää Dääl: Ewe dieses Alde Teschdamend un donn es Naiï Tesdamend.

## Allgemänes

Die jiedische Schrifde gheere dezu, wail Jesus vun Nazared, de Grischdus - Χριστός, de Gsalbde - Jude waa un selbad vun sich gsaad hod, doßsa ned kumme wäa fär es Gsedz zu ännäre, sunnan färs zu ärfille, es Judedum is also die Worzl vum Grischdedum.

Endschande is die Biiwl im Vordere Oriend, im Väalauf vun 1200 Joor. Des Wort Biewel (hochdoidsch: Bibel) kummt ausm Griischische vun biblos=Papyrusschdaud.

# Uffbau vun de grischdlisch Biewel

## Aldes Teschdamend

### Pentateuch

* 1.Mose (Genesis)
* 2.Mose (Exodus)
* 3.Mose (Levitikus)
* 4.Mose (Numeri)
* 5.Mose (Deuteronomium)

### Geschischdsbischa

* Josua
* Rischda
* Rut
* 1. Samuel (1. Buuch iwwa die Käänischraische)
* 2. Samuel (2. Buuch iwwa die Käänischraische)
* 1. Buuch vun de Käänische (3. Buuch iwwa die Käänischraische)
* 2. Buuch vun de Käänische (4. Buuch iwwa die Käänischraische)
* 1. Chronik
* 2. Chronik
* Esra
* Nehemia (2. Esra)
* Tobit (Tobias)
* Judit
* Ester + Zusätze
* 1. Makkabäer
* 2. Makkabäer

### Leerbischa

* Psalmen
* Ijob (Hiob, Job)
* Sprichwörter (Sprüche)
* Kohelet (Prediger, Ecclesiastes)
* Hoheslied
* Weisheit Salomos (Waishait)
* Jesus Sirach (Ecclesiasticus)

### Profeede

„Groß“

* Jesaja (Isaias)
* Jeremia (Jeremias)
* Klagelieder (~ Jeremias)
* Baruch (inkl. Brief des Jeremia)
* Ezechiel (Hesekiel)
* Daniel (+ Zusätze)

„Klää“ (Zwölfprophetenbuch)

* Hosea (Osee)
* Joel
* Amos
* Obadja (Abdias)
* Jona (Jonas)
* Micha (Michäas)
* Nahum
* Habakuk
* Zefanja (Sophonias)
* Haggai (Aggäus)
* Sacharja (Zacharias)
* Maleachi (Malachias)

## Naies Teschdamend

### Evangelie

* Matthäus
* Markus
* Lukas
* Johannes

### Apostelgschischd

### Paulusbriif

* Römer
* 1. Korinther
* 2. Korinther
* Galater
* Epheser
* Philipper
* Kolosser
* 1. Thessalonicher
* 2. Thessalonicher
* 1. Timotheus
* 2. Timotheus
* Titus
* Philemon
* Hebräer

Kadolische Briif

* Jakobusbrief
* 1. Petrus
* 2. Petrus
* 1. Johannes
* 2. Johannes
* 3. Johannes
* Judas

### Offebaarung

Je noo Konfession gheere aach nuch unnaschiedlisch viel "Apogrype" middezu, Bischa, wu ned kanonosiad worre sin.

## Sunschdiches

Die Biiwl is es Buch midde measchde Iwwasedzunge unde heegschd Ufflaach inde gonze Wäld.
Alladings is inde naiere Iwwasedzunge viel vunde Grafd unde Wordgewald vunde ald Luddabiewl värloregonge: " - Word des Härrn - " määnd zwaa es selwe, is awwa doch viel läbbscha als wie "Soo sääd de Härr:"

## Links

* Naies Teschdamend in weschtpälzisch-saarlännischer Iwwersetzung *Sie gebt énhaltlicher un sachlicher Genauischkäät de Vòrrang vòr formaler Iwwerénstémmung mém Gróndtext un bemieht sich óm e nadeerlichi un zeitgemäßi Spròch*.
* Die gonz Biiwl online in achd daitsche Fassunge und ä naindi zum Heere un in 21 onna Schbrooche, inglusiv de Vulgada un de Sebduaginda.
# Mexiko

Die Flagg vun de Mexiko
**Mexiko** (sp. *México*), offiziell Verainische Mexikånische Schdaade (Sp.: *Estados Unidos Mexicanos*) is än Schdaad in Middelameriga und Nordameriga. Ugfähr 112 Millione Lait wohne in de Mexiko unn sie hot e Fläch vun 1.972.550 km². Mexiko isch s fünftgreeschte Land uf em Ameriganische Kondinend. Offiziell hot Mexiko kai Amtsschbrooch, awwa Schbanisch und e paar Schbrooche vun de Ureiwohner sin nach em Schbroochegsetz anerkannt. Aingedaild iss es in 31 Bundesschdaade unn ään Bundesdischdriggd. Mexiko-Schdadt is die Haubdschdadt vun Mexiko unn is aa de ääne Bunnesdischdriggd.

## Geographie

Mexiko lied im siedlische Nordåmeriga, werd awwa bai ä onneri Äädailung monschmol aa zu Middelåmeriga gzähld, wobai mer do mehr noo kuldurelle Faggdore gehd. Im Norde dudd Mexiko on die USA grenze, 3.141 km is die Grenz long. Im Siede dääld Mexiko ä Grenz midd Belize (250 km) unn Guademala (963 km). Im Oschde liehd de Golf vun Mexiko unn im Siedoschde die Karibik. Baids sinnse Neewemeer vum Adlåndig. Im Weschde liehd de Pazifig.

## Demographie

Ethnisch gsehe is Mexiko sehr hederogen. Bis zu 80% vun de Bvelgarung sinn Meschdize, des heeßt Mischling zwische Oiropäer unn Uraiwuhner. 60 vaschiedene indigene Velger gebbds in Mexiko, welle zåmme 10-15% vun de Bvelarung schdelle.

## Bolidisch Gliedarung

Bolidisch Gliederung
### Bunnesschdaade

* Aguascalientes
* Baja California
* Baja California Sur
* Campeche
* Chiapas
* Chihuahua
* Coahuila
* Colima
* Durango
* Guanajuato
* Guerrero
* Hidalgo
* Jalisco
* México
* Michoacán
* Morelos
* Nayarit
* Nuevo León
* Oaxaca
* Puebla
* Querétaro
* Quintana Roo
* Tabasco
* San Luis Potosí
* Sinaloa
* Sonora
* Tamaulipas
* Tlaxcala
* Veracruz
* Yucatán
* Zacatecas

### Bunnesdrischdiggd

* Mexiko-Schdadt

## Webpeidsch

 **Mexiko** – Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen
 **Commons: Mexiko** – Sammlung vun Bilder, Video un Audiodataie
* Webportal der mexikanischen Regierung
* Webseite der mexikanischen Präsidentschaft
* Länderinfos des Auswärtigen Amts
* Länderprofil

## Äänzlnoowääs