Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ

World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).

|  |  |
| --- | --- |
|      0.800–1.000 (very high)
     0.700–0.799 (high)
     0.550–0.699 (medium) |      0.350–0.549 (low)
     Data unavailable |

**ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ** ਐਚ . ਡੀ. ਆਈ ਹਿੰਦੀ: *मानव विकास सूचकांक* *ਜਿਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਤ ਅਵਧੀ*, *ਸਿੱਖਿਆ* ਅਤੇ *ਆਮਦਨ* ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਤ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸਾਂ ਜਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ *ਮਾਨਵੀ ਵਿਕਾਸ* ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਮਹਿਬੂਬ-ਅਲ-ਹੱਕ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਇਸ ਦੇ ਬਾਨੀ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਇਸ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨ ਡਵੇਲਪਮੇਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨ ਡਵੇਲਪਮੇਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ *ਵਿਸ਼ਵ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟ* ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਮਾਨਵੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। **ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ** ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਦਰਜੇ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਕਸੌਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ  *ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੂਚਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।*

## ਪਿਛੋਕੜ

ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ ਦਾ ਮੁੱਢ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇਸ਼ਨ ਡਵੇਲਪਮੇਂਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਯੂ .ਐਨ . ਡੀ. ਪੀ ) ਦੀਆਂ ਸਲਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਝਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮਹਿਬੂਬ ਉਲ ਹਕ਼ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ 1990 ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵਿਕਾਸ - ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ ਆਮਦਨ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ-ਮਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ *ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ* ਤੇ ਜੋਰ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਬੂਬ ਉਲ ਹਕ਼ ਨੇ ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਕਾਸ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਹਕ਼ ਇਹ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਗਠਤ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸੂਚਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਧਿਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਰਥਿਕ ਵਾਧੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਵਾਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਵੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ

ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ
**ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ** ਜਾ ਫਿਰ **ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ**, ਚੀਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੀਕਾਂਗ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਲੋਂ ਨਿਕਲਕੇ, ਦੱਖਣ - ਪਛਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਪੂਰਬੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਚਾਂਗ ਜਿਆਂਗ (Simplified Chinese:长江, Traditional Chinese:長江, Cháng Jiāng) ਜਾਂ ਯਾਂਗਤਸੀ ਜਾਂ ਯਾਂਗਜੀ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨਦੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲੱਗਪਗ 6300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

ਇਹ ਸਰਵਪ੍ਰਥਮ ਕੁੱਝ ਦੂਰ ਉੱਚ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਗਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਲ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਾਤਲ ਅਤਿਅੰਤ ਕਟਿਆ ਫੱਟਿਆ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਅਸਮਤਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਿਲਕਿਆਂਗ, ਚੁੰਗਕਿਆਂਗ, ਸੁਇਨਿੰਗ ਅਤੇ ਕਯਾਓਲਿੰਗਕਿਆਂਗ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਆਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਵਿਅ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ ਬੇਸਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਪੱਧਰਾ ਭੂਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਮਿੱਟੀ ਭਰ ਜਾਣ ਵਲੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਥਾਲਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹਨ। ਦੋ ਥਾਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਦੀ ਨੇ ਦੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨੀਵਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਇਹ ਭਾਗ ਕਾਫ਼ੀ ਉਪਜਾਊ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਹੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਲੋਂ ਸਿਆਂਗ ਨਾਮਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀਆਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਾਵਿਅ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਦੁਆਰਾ ਹੈਂਕਾਊ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਟੀਮਰ ਆਇਸ਼ਾਂਗ ਤੱਕ ਆ ਜਾ ਸੱਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਕਿਆਂਗਸੂ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਡੇਲਟਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਾ ਭੂਭਾਗ ਕੁੱਝ ਪਹਾਡੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਲੱਗਭੱਗ ਪੱਧਰਾ ਹੈ। ਡੇਲਟਾ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣ ਪੱਧਰਾ ਭੂਮੀ ਬਹੁਤ ਉਪਜਾਊ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਵਿਅ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਘਾਟੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਲ ਬੇਸਿਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਯਾਂਗਤਸੀਕਿਆਂਗ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੋਈ ਪੱਧਰਾ ਯਾਂਗਤਸੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਭੱਜਿਆ ਵਿੱਚ ਝੋਨਾ, ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਕਪਾਸ, ਚਾਹ, ਜਵਾਰ - ਬਾਜਰਾ, ਮੱਕਾ, ਗੰਨਾ, ਤੰਬਬਾਕੂ, ਅਫੀਮ, ਤੀਲਹਨ, ਮਟਰ, ਵੀਣਾ, ਫਲ ਅਤੇ ਭਾਜੀ ਭਾਜੀਆਂ ਆਦਿ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਰੇਸ਼ਮ ਦਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਤਪਾਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਸੁਲਭਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਪੂਰਣ ਯਾਂਗਤਸੀਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਬਹੁਤ ਘਨੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੰਘਾ

ਇੱਕ ਆਮ ਪਲਾਸਟਿਕ ਕੰਘੀ
ਇੱਕ **ਕੰਘਾ** ਜਾਂ **ਕੰਘੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: **Comb**) ਇੱਕ ਸੰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਫਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ, ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਸਟਾਈਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 5,000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜੇ ਗਏ, ਪੂਰਵ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੰਘੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।

ਮੱਧ ਅਤੇ ਅਖੀਰਲੇ ਲੋਹੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵ੍ਹੇਲਬੋਨ ਦੇ ਬਣੇ ਕੰਘੇ ਬੁਣਨ ਵਾਲੇ ਕੰਘੇ ਓਰਕਨੇ ਅਤੇ ਸਮਰਸੈਟ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਖੋਦਣ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ।

## ਵਰਣਨ

 ਅਲਾਪੁਝਾ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਕੰਘੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੀਗਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਅਤੇ ਭਰਦੇ ਹਨ।
ਕੰਘੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਫਟ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਫਟ ਦੇ ਇੱਕ ਲੰਬਕਾਰ ਕੋਣ ਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੰਘੇ ਜਾਂ ਕੰਘੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਧਾਤ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ । ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਗ ਅਤੇ ਵ੍ਹੇਲਬੋਨ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਹਾਥੀ ਦੰਦ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ੈੱਲ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਕੰਘੀਆਂ ਕਦੇ ਆਮ ਸਨ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੰਘੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਾਕਸਵੁੱਡ, ਚੈਰੀ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਧੀਆ-ਦਾਣੇਦਾਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੇ ਕੰਘੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅੱਜਕਲ ਕੰਘੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੇਅਰਡਰੈਸਿੰਗ ਕੰਘੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਤਲਾ, ਟੇਪਰਡ ਹੈਂਡਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਘੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਧੇ ਪਾਸੇ ਚੌੜੇ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੰਘੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਦੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ ਗਰਮ ਕੰਘੀ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਇੱਕ ਹੇਅਰਬ੍ਰਸ਼ ਮੈਨੂਅਲ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਦੋਵਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਘੀ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ, ਸਟਾਈਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੁਮੇਲ ਕੰਘੀ ਅਤੇ ਵਾਲ ਬੁਰਸ਼ ਨੂੰ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਟੈਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

 ਦਾਂਤੇ ਗੈਬਰੀਅਲ ਰੋਸੇਟੀ - ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੰਘੀ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ (1865)
## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ

| ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ 沈括 |
| --- |
| ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਕਲਪਿਤ ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ |
| ਜਨਮ | 1031 Qiantang |
| ਮੌਤ | 1095 Runzhou |
| ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ | Geomorphology, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ, Atmospheric refraction, True north, Retrogradation, Camera obscura, Raised-relief map, fixing the position of the pole star, correcting lunar and solar errors |
| **ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰੀਅਰ** |
| ਖੇਤਰ | ਭੂਗਰਭ ਵਿਗਿਆਨ, ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ, ਦਵਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਲਗਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਮੀਮਾਂਸਾ, ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ, ਜਲਵਾਯੂ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੂਗੋਲ, ਕਾਰਟੋਗਰਾਫੀ, ਬਾਟਨੀ, ਜੂਆਲੋਜੀ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਫੌਜੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿਦਿਆ, ਐਥਨੋਗਰਾਫੀ, ਸੰਗੀਤ, ਅਟਕਲ ਵਿਦਿਆ |
| ਅਦਾਰੇ | ਹੈਨਲਿਨ ਅਕੈਡਮੀ |
|  |

**ਸ਼ੇਨ ਕੂਆ** ਜਾਂ **ਸ਼ੇਨ ਗੂਆ** (ਚੀਨੀ: *沈括*; ਪਿਨਯਿਨ: *Shěn Kuò*; ਵੇਡ–ਗਾਈਲਜ਼: Shen K'uo) (1031–1095), courtesy name **Cunzhong** (存中) and pseudonym **Mengqi** (now usually given as **Mengxi**) **Weng** (夢溪翁), ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸੌਂਗ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# 2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ

| XIX ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ |
| --- |
| ਮਹਿਮਾਨ ਦੇਸ਼ | ਹਾਂਙਚੋ, ਚੀਨ |
| ਉਦਘਾਟਨ ਸਮਾਰੋਹ | 10 ਸਤੰਬਰ |
| ਸਮਾਪਤੀ ਸਮਾਰੋਹ | 25 ਸਤੰਬਰ |
| ਮੁੱਖ ਸਟੇਡੀਅਮ | ਹਾਂਙਝੂ ਸਪੋਰਟਸ ਪਾਰਕ ਸਟੇਡੀਅਮ |
|

| <  *2018* | *2026*  > |
| --- | --- |

 |

**2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ** (ਚੀਨੀ: *第十九届亚洲运动会*; ਪਿਨਯਿਨ: *Dì Shíjiŭ Jiè Yàzhōu Yùndònghuì*), ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿ **XIX ਏਸ਼ਿਆਡ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਖੇਡਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਾਂਙਚੋ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਈਵੈਂਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਂਙਝੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਡਾਂ 10 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 25 ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਹਾਂਙਝੂ ਤੀਸਰਾ ਚੀਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1990 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 2010 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

## ਸੰਗਠਨ

### ਬੋਲੀ ਲੱਗਣਾ

ਚੀਨੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਹਾਂਙਝੂ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਹਾਂਙਝੂ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 16 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ 34ਵੀਂ ਓਸੀਏ ਆਮ ਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਅਸ਼ਗਾਬਤ, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ ਵਿਖੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਮਸੌਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੰਗਬੋ, ਸ਼ੌਜਿੰਗ ਅਤੇ ਹੁਝੂ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਖੇਡਾਂ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਰੇਲਵੇ ਮੁਰੰਮਤ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਖੇਡਾਂ ਸਮੇਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਦਿੱਕਤ ਨਾ ਆਵੇ।

### ਸਥਾਨ

2022ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਲਈ 44 ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 30 ਸਥਾਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ 10 ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੋਰ 4 ਸਥਾਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

### ਮੈਡਲ ਟੇਬਲ

## ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ 'ਏਸ਼ਿਆਡ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਇੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੋਨਾ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਰਜਤ, ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਪਦਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਰੰਭ 1951 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 15ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 1 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਦਸੰਬਰ 2006 ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ, ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। 16ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਾਯੋਜਨ 12 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 2010 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। 17ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ 2014 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇੰਚੇਯਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ

* 1998 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2002 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2006 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਵੰਨ ਵੰਨ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ
**ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ** ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਲਿਖਾਈ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਅੱਖਰ ਚੌੜੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ, ਬ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀਨ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੈ, “ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਲਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਊ, ਲੈਅਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਢਾਲਦੇ ਹਾਂ”I

ਆਧੁਨਿਕ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੰਮ ਕਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਫਾਇਨਆਰਟ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ, ਟਾਇਪੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਨਾਨ-ਕਲਾਸੀਕਲ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਦੇ ਨਿਮੰਤਰਣ ਪੱਤਰਾਂ, ਫ਼ੌਂਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਟਾਇਪੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਹੱਥੀਂ ਲਿਖੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤੇ ਲੋਗੋ, ਧਾਰਮਿਕ ਕਲਾ, ਐਲਾਨਾਂ, ਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਕਲਾ, ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਲਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਚਾਲੂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸੰਸ਼ਾ ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਤੇ, ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਾਈ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਔਜ਼ਾਰ

ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਦੁਆਰਾ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਮੁੱਖ ਔਜ਼ਾਰ ਹਨ- ਪੈਨ ਅਤੇ ਬੁ੍ਸ਼। ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਪੈਨ ਆਪਣੀ ਨਿਭ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਲੈਟ, ਗੋਲ ਜਾਂ ਪੁਆਇਂਟਡ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਕੁਝ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਮਲਟੀ ਨਿਭ ਪੈਨਾਂ– ਸਟੀਲ ਬ੍ਰੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਕੰਮ ਫੈਲਟ-ਟੀਪ ਅਤੇ ਬਾੱਲ ਪੁਆਇੰਟ ਪੈਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਐਂਗਲ ਲਾਈਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਟਾਇਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੌਥਿਕ ਸਕਰਿਪਟ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਟਬ ਨਿਭ ਪੈਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਲਿਖਾਈ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਿਆਹੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਲ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸਿਆਹੀ, ਜੋਕਿ ਛਪਾਈ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਚਿਪਚਿਪੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਕਾਗ਼ਜ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਖਣ ਦੀ ਚੰਗੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਦੇ ਪ੍ਯੋਗ ਨਾਲ ਲਿਖਾਵਟ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਾਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾਂਲਾਕਿ ਪਰਚਮੈਂਟ ਅਤੇ ਵੈਲਮ ਦਾ ਵੀ ਅਕਸਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਕੂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾਮੁਕੰਮਲ ਨੂੰ ਮਿਟਾਣੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਇਟ ਬਾਕਸ ਨੂੰ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ, ਇਜ਼ਾਜਤ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੈਂਸਿਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਅਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾਏ ਬਗੈਰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਇਟ ਬਾਕਸਾਂ ਅਤੇ ਟੈਮਪਲੇਟਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੂਲਡ ਪੇਪਰ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਲਾਇਟ ਬਾਕਸ ਜਾਂ ਸਿੱਧੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ, ਹਰ ਤਿਮਾਹੀ ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਇੰਚ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਪਰ ਇੰਚ ਖਾਲੀ ਅਸਥਾਨ ਕਦੀ ਕਦੀ ਹੀ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਲਿਟੈਰਿਆ ਅਨਸਿਆਲਸ ਹੈ (ਇਸ ਲਈ ਨਾਂ) ਕਾਲੇਜ ਰੂਲ ਕਾਗਜ਼ ਇੱਕ ਸੇਧ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀਪੈਨ ਅਤੇ ਬੁ੍ਸ਼ ਹਨ:-

* ਕੂਇਲ
* ਡਿਪ ਪੈਨ
* ਇੰਕ ਬ੍ਸ਼
* ਕੂਆਲਮ
* ਫ਼ਾਉਨਟੇਨ ਪੈਨ
* ਬੈਂਗਣ

## ਹਵਾਲੇ:-
# ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਲੋਗੋ
**ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ** ਨੂੰ **ਏਸ਼ਿਆਡ** ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਹੁ-ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ *ਏਸ਼ੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ* ਦੁਆਰਾ *ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਪਰਿਸ਼ਦ* ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਲਈ ਸੋਨਾ, ਦੂਜੇ ਲਈ ਚਾਂਦੀ, ਅਤੇ ਤੀਸਰੇ ਲਈ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਮਗੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਆਰੰਭ 1951 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 15ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 1 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 15 ਦਸੰਬਰ 2006 ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾ, ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਹੋਏ ਸਨ। 16ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ 12 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 27 ਨਵੰਬਰ 2010 ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਮੇਜਬਾਨੀ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। 17ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ 2014 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਇੰਚੇਯਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਖੇਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾਵਾਂ

ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸ਼ਹਿਰ
ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:

* ਗੋਤਾਖੋਰੀ
* ਤੈਰਾਕੀ
* ਲਇਬੱਧ ਤੈਰਾਕੀ
* ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ
* ਤੀਰੰਦਾਜ਼ੀ
* ਦੰਗਲ
* ਬੈਡਮਿੰਟਨ
* ਬੇਸਬਾਲ
* ਬਾਸਕਟਬਾਲ
* ਚੇਸ
* ਗੇਂਦਬਾਜੀ
* ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ
* ਡੋਂਗੀਇਨ
* ਕ੍ਰਿਕਟ
* ਕਿਊ ਖੇਡਾਂ
* ਸਾਇਕਲਿੰਗ
* ਨਾਚ ਖੇਡਾਂ
* ਡਰੈਗਨ ਕਿਸ਼ਤੀ
* ਘੋੜਸਵਾਰੀ
* ਫੈਨਸਿੰਗ
* ਫੁੱਟਬਾਲ
* ਗੋਲਫ਼
* ਜਿਮਨਾਸਟਿਕਸ
* ਹੈਂਡਬਾਲ
* ਹਾਕੀ
* ਜੂਡੋ
* ਕਬੱਡੀ
* ਕਰਾਟੇ
* ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜ ਖੇਡਾਂ
* ਰੌਲਰ ਖੇਡਾਂ
* ਖੇਨਾ
* ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ
* ਪਾਲ ਨੌਕਾਇਨ
* ਸੇਪਾਕਟਾਕਰੌ
* ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ
* ਸਾਫਟਬਾਲ
* ਸਾਫਟ ਟੇਨਿਸ
* ਸਕਵੈਸ਼
* ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ
* ਤਾਇਕਵਾਂਡੋ
* ਟੈਨਿਸ
* ਤ੍ਰੈ ਖੇਡਾਂ
* ਵਾਲੀਬਾਲ
* ਭਾਰਤੋਲਨ
* ਕੁਸ਼ਤੀ
* ਵੂਸ਼ੂ

## ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਜਿਥੇ ਖੇਡਾਂ ਹੋਈਆਂ

| ਸਾਲ | ਖੇਡਾਂ | ਸਥਾਨ | ਮਿਤੀ | ਦੇਸ਼ | ਖਿਡਾਰੀ | ਖੇਡਾਂ | ਈਵੈਂਟ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1951 | I | ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | ਮਾਰਚ4–11 | 11 | 489 | 6 | 57 |
| 1954 | II | ਮਨੀਲਾ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ | ਮਈ1–9 | 19 | 970 | 8 | 76 |
| 1958 | III | ਟੋਕੀਓ, ਜਪਾਨ | ਮਈ 28– ਜੂਨ1 | 16 | 1,820 | 13 | 97 |
| 1962 | IV | ਜਕਾਰਤਾ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ | ਅਗਸਤ 24– ਸਤੰਬਰ 4 | 12 | 1,460 | 13 | 88 |
| 1966 | V | ਬੈਂਕਾਕ ਥਾਈਲੈਂਡ | ਦਸੰਬਰ 9–20 | 16 | 1,945 | 14 | 143 |
| 1970 | VI | ਬੈਂਕਾਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ | ਦਸੰਬਰ 9–20 | 16 | 2,400 | 13 | 135 |
| 1974 | VII | ਤਹਿਰਾਨ, ਇਰਾਨ | ਸਤੰਬਰ 1–16 | 19 | 3,010 | 16 | 202 |
| 1978 | VIII | ਬੈਂਕਾਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ | ਦਸੰਬਰ 9–20 | 19 | 3,842 | 19 | 201 |
| 1982 | IX | ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ | ਨਵੰਬਰ 19– ਦਸੰਬਰ 4 | 23 | 3,411 | 21 | 147 |
| 1986 | X | ਸਿਓਲ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ | ਸਤੰਬਰ 20– ਅਕਤੂਬਰ 5 | 27 | 4,839 | 25 | 270 |
| 1990 | XI | ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ | ਸਤੰਬਰ 22– ਅਕਤੂਬਰ 7 | 36 | 6,122 | 29 | 310 |
| 1994 | XII | ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ, ਜਪਾਨ | ਅਕਤੂਬਰ 2–16 | 42 | 6,828 | 34 | 337 |
| 1998 | XIII | ਬੈਂਕਾਕ, ਥਾਈਲੈਂਡ | ਦਸੰਬਰ 6–20 | 41 | 6,554 | 36 | 376 |
| 2002 | XIV | ਬੂਸਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ | ਸਤੰਬਰ 29– ਅਕਤੂਬਰ 14 | 44 | 7,711 | 38 | 419 |
| 2006 | XV | ਦੋਹਾ, ਕਤਰ | ਦਸੰਬਰ 1–15 | 45 | 9,520 | 39 | 424 |
| 2010 | XVI | ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ, ਚੀਨ | ਨਵੰਬਰ 12–27 | 45 | 9,704 | 42 | 476 |
| 2014 | XVII | ਇਨਚਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ | ਸਤੰਬਰ – ਅਕਤੂਬਰ 4 | 45 | 9,501 | 36 | 439 |
| 2018 | XVIII | ਹੈਨੋਈ, ਵੀਅਤਨਾਮ |  | *ਭਵਿੱਖ-ਕਾਲ ਈਵੈਂਟ* |
| 2023 | XIX | ਹਾਂਙਚੋ |  | *ਭਵਿੱਖ-ਕਾਲ ਈਵੈਂਟ* |

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ

* 1998 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2002 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2006 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2010 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2014 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2018 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ
* 2026 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
# ਲਾਓਜ਼ੀ

| ਲਾਉਸ਼ੀ 老子 |
| --- |
| ਜਨਮ | 571 BCE Zhou Dynasty |
| ਮੌਤ | ਸ਼ੂ ਖ਼ਾਨਦਾਨ |
|  |
| ਕਾਲ | ਪੁਰਾਤਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ |
| ਖੇਤਰ | ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ |
| ਸਕੂਲ | ਤਾਉਵਾਦ |
| ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ | ਵੂ ਵੇਈ |
|
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ
* ਕਾਰਲ ਯੁੰਗ, ਨਵ-ਤਾਉਵਾਦੀ
 |
|  |

**ਲਾਓਜ਼ੀ** (**ਲਾਓ-ਤਜ਼ੀ** ਜਾਂ **ਲਾਓ-ਤਜ਼ੇ**) ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ਇਹਨੂੰ *ਤਾਓ ਤੇ ਚਿੰਗ* ਦੇ ਨਾਮੀ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਤਾਓਵਾਦ ਦੇ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਤਾਓਵਾਦ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਮੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਥਹਾਸਕ ਹਸਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਈਸਾ ਤੋਂ ਛੇ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਮਤਲਬ ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਪਰ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਈਸਾ ਤੋਂ 5ਵੀ ਅਤੇ 6ਵੀਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* ਲਾਓਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਟਨਬਰਗ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ’ਤੇ ਕੰਮ
* Works by or about ਲਾਓਜ਼ੀ at Internet Archive
* Works by ਲਾਓਜ਼ੀ at LibriVox (public domain audiobooks)
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Internet Encyclopedia of Philosophy: Laozi
* Lǎozǐ Dàodéjīng Chinese + English + German, verbatim + analogous
* “The Tao Teh King, or The Tao and its characteristics”, English translation by James Legge. Scalable text on white, grey or black background. Downloadable as a .txt file.
# ਧਾਤ ਵਿੱਦਿਆ

Georgius Agricola, author of *De re metallica*, an important early work on metal extraction
**ਧਾਤ ਵਿੱਦਿਆ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: **Metallurgy**) ਧਾਤੂ ਸਮੱਗਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਡੋਮੇਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਧਾਤੂ ਤੱਤਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਧਾਤੀ ਯੋਗਿਕਾਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਯਾਨੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਵਿਵਹਾਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤ ਵਿੱਦਿਆ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਹੈ: ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਜੁਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਲਈ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਲਈ ਧਾਤ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਧਮਨ ਭੱਠੀ

ਧਮਨ ਭੱਠੀ
**ਧਮਨ ਭੱਠੀ** ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਤੋਂ ਧਾਤ ਨੂੰ ਗਾਲਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 30 ਮੀਟਰ, ਦੀਵਾਰਾ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਤਿੰਨ ਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦਾ ਨਿਸਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

1. ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. ਪਿਘਲਣ ਜ਼ੋਨ।
3. ਲੋਹਾ ਆਕਸਾਈਡ ਦਾ ਰਿਡਕਸਨ ਜੋਨ।
4. ਸਲੈਗ ਦਾ ਬਣਨਾ।
5. ਪ੍ਰਤੀ ਗਰਮ ਜੋਨ।
6. ਕੱਚੀ ਧਾਤ, ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕੋਕ ਦਾ ਅੰਦਰ ਭੇਜਣਾ।
7. ਵਾਧੂ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ।
8. ਕੱਚੀ ਧਾਤ, ਕੋਕ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ।
9. ਸਲੈਗ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣਾ।
10. ਪਿਗ ਆਇਰਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣਾ।
11. ਵਾਧੂ ਗੈਸਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ।

## ਕਿਰਿਆਵਾਂ

ਪਿਘਲੀ ਹੋਇਆ ਲੋਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Fe2O3 + 3CO → 2Fe + 3CO2
ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗਰਮ ਹਵਾ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੋਕ ਦੀ ਕਾਰਬਨ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

2 C*(ਠੋਸ)* + O2*(g)* → 2 CO*(g)*
ਗਰਮ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਕ ਹੈ ਜੋ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਲੋਹਾ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਿਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਰੇਜ਼ 200 °C and 700 °C ਇੱਥੇ ਲੋਹਾ ਆਕਸਾਈਡ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੋਹਾ(II,III) ਆਕਸਾਈਡ, Fe3O4.

3 Fe2O3*(s)* + CO*(g)* → 2 Fe3O4*(s)* + CO2*(g)*
ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ 850 °C ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋਹਾ (II,III) ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੋਹਾ(II) ਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ।

Fe3O4*(s)* + CO*(g)* → 3 FeO*(s)* + CO2*(g)*
ਗਰਮ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਬਚੀ ਹੋਈ ਕਾਰਬਨ ਮੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਨਾਈਟਰੋਜਨ ਉੱਪਰ ਉਠਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਆ ਰਹੇ ਕੱਚੀ ਧਾਤ ਕੋਕ ਅਤੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਅਤੇ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਅਪਘਟਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

CaCO3*(s)* → CaO*(s)* + CO2*(g)*
ਇਥੇ ਲੋਹਾ(II) ਆਕਸਾਈਡ ਜਿਆਦ ਵੱਧ ਤਾਪਾਮਨ ਰੇਜ 1200 °C ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਟੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

FeO*(s)* + CO*(g)* → Fe*(s)* + CO2*(g)*
ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਦੁਆਰਾ ਕਾਰਬਨ ਮੋੋਨੋਆਕਸਾਈਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

C*(s)* + CO2*(g)* → 2 CO*(g)*
ਇਸ ਭੱਠੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸਥਿਰ ਰੱਖੀਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2CO WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 CO2 + C
ਮੱਧ ਜੋਨ ਵਿੱਚ ਚੂਨਾ ਪੱਥਰ ਦਾ ਅਪਘਟਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

CaCO3 → CaO + CO2
ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ ਲੋਹੇ ਵਿੱਚ ਮੋਜ਼ੂਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਸ਼ੁਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਸਲੈਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਸਿਲੀਕੇਟ, CaSiO3:

SiO2 + CaO → CaSiO3
ਇਸ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪਿੰਗ ਲੋਹਾ ਵਿੱਚ 4–5% ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਾਰਬਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# 113

|  |  |
| --- | --- |
| ਸਦੀ: | ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ – **ਦੂਜੀ ਸਦੀ** – ਤੀਜੀ ਸਦੀ |
| ਦਹਾਕਾ: |  80 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  90 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  100 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  – 110 ਦਾ ਦਹਾਕਾ –  120 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  130 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  140 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  |
| ਸਾਲ: | 110 111 112 – **113** – 114 115 116 |

**113** ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

## ਜਨਮ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

## ਮਰਨ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |  |
# ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ

| ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ/ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ/ਸਵੈ-ਘਾਤ |
| --- |
| *ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ* |
| ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-9 | E950 |
| ਮੈੱਡਲਾਈਨ ਪਲੱਸ (MedlinePlus) | 001554 |
| ਈ-ਮੈਡੀਸਨ (eMedicine) | article/288598 |
| MeSH | *F01.145.126.980.875* |

**ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ** ਜਾਂ **ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ** ਜਾਂ **ਸਵੈ-ਘਾਤ** ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਾਸਾ-ਵੱਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦਿਲਗੀਰੀ, ਬੇਦਿਲੀ, ਸਕਿਟਸੋਫ਼ਰੇਨੀਆ, ਦੂਹਰੀ-ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਰੋਗ, ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਅਮਲ, ਨਸ਼ਈਪੁਣਾ ਆਦਿ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਲੀ ਤੰਗੀ ਜਾਂ ਘਰੇਲੂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚਲੀ ਫਿੱਕ ਵਰਗੇ ਬੋਝ ਵੀ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾ ਦੇਣਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ਈਪੁਣੇ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਾਧਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫਿਤਰਤ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ

ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਲੋਗੋ
**ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ** ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 21 ਰਾਜ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੰਮੇਲਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵੋਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਛੇ ਸਾਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 15ਵੀਂ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ (2005) ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਛੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ।

ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਲਾਹਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, IUCN, ICOMOS ਅਤੇ ICCROM ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਪਾਤਰ (ਕਲਾ)

**ਪਾਤਰ** (ਜਾਂ **ਕਾਲਪਨਿਕ ਪਾਤਰ**) ਵਾਰਤਾ ਕਲਾ ਕ੍ਰਿਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਵਲ, ਨਾਟਕ, ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਦੀ ਲੜੀ ਜਾਂ ਫਿਲਮ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ  ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਰੈਕਟਰ (character) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਸ਼ਬਦ χαρακτήρ, ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਪਰ,*ਟੌਮ ਜੋਨਸ* ਵਿਚ 1749 ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਪਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ , "ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿਭਾਏ ਪਾਰਟ" ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਚੜ੍ਹ  ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਤਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜਦ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਥੀਏਟਰ ਜਾਂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ  ਤਾਂ "ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਭਰਮ" ਇਸ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਰ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆ ਦੁਆਰਾ ਰਾਹ-ਦਰਸਾਊ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਲਾਟ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਥੀਮ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਮਦਾਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਬਾਅਦ , "ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ " ਵਾਕੰਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਅਸਰਦਾਰ ਮਾਨਵੀਕਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਤਰ ਘੜਨ/ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਾਤਰ ਉਸਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
# ਸ਼ਰਾਬ

**ਸ਼ਰਾਬ** (ਜਾਂ **ਦਾਰੂ**) ਇੱਕ ਤਰਲ ਨਸ਼ੀਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦਾਰੂ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਾਰੂ, ਅਤੇ ਰੂੜੀ ਮਾਰਕਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਇਸਦੇ ਬਣਨ ਵੇਲੇ ਇਸਨੂੰ ਰੂੜੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਣ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸਨੂੰ ਗੁੜ, ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਸੱਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਵਾਦ ਮੁਤਾਬਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁੜ ਅਤੇ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਸੱਕ ਦਾ ਘੋਲ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਾਖਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀਆਂ ਆਦਿ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਾਇਣਿਕ ਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦਾਰੂ ਦਾ ਉੱਠਣਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਘੋਲ ਨੂੰ ਲਾਹਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਭੱਠੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਨੂੰ ਘੋਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ

ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨੂੰ ਸਭ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ੨੬੪

**264** ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

## ਜਨਮ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

## ਮਰਨ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |  |
# ੩੧੬

**316 (31** ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ।

## ਘਟਨਾ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

## ਜਨਮ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

## ਮਰਨ

### ਜਨਵਰੀ-ਮਾਰਚ

### ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ

### ਜੁਲਾਈ-ਸਤੰਬਰ

### ਅਕਤੂਬਰ-ਦਸੰਬਰ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |  |