Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1979

|  |  |
| --- | --- |
| ਸਦੀ: | 19ਵੀਂ ਸਦੀ – **20ਵੀਂ ਸਦੀ** – 21ਵੀਂ ਸਦੀ |
| ਦਹਾਕਾ: |  1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  – 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ –  1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  |
| ਸਾਲ: | 1976 1977 1978 – **1979** – 1980 1981 1982 |

**1979** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ

* 17 ਜਨਵਰੀ – ਰੂਸ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ।
* 17 ਫ਼ਰਵਰੀ – ਚੀਨ ਨੇ ਵੀਅਤਨਾਮ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
* 9 ਮਾਰਚ – ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਮੁਰੌਰਾ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂੰ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ।
* 4 ਮਈ – ਮਾਰਗਰੈੱਟ ਥੈਚਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।
* 7 ਜੂਨ – ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ
* 1 ਜੁਲਾਈ – ਸੋਨੀ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ‘ਵਾਕਮੈਨ’ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।
* 15 ਜੁਲਾਈ – ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੁਲੀਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿਤਾ।
* 16 ਜੁਲਾਈ – ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਹਸਨ ਅਲ ਬਕਰ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸਦਾਮ ਹੁਸੈਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਿਆ।
* 1 ਨਵੰਬਰ – ਈਰਾਨ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਮੁਖੀ ਅਤਾਉੱਲਾ ਖੁਮੀਨੀ ਨੇ ਈਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।
* 4 ਨਵੰਬਰ – ਤਹਿਰਾਨ (ਈਰਾਨ) ਵਿੱਚ ਅਤਾਉਲਾ ਖੁਮੀਨੀ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਖਾੜਕੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਨ ਐਮਬੈਸੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਕੇ 90 ਬੰਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ।
* 17 ਨਵੰਬਰ – ਆਇਤੁੱਲਾ ਖੁਮੀਨੀ ਨੇ ਅਗ਼ਵਾ ਕੀਤੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਮਰੀਕਨਾਂ ਵਿਚੋਂ 13 ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
* 21 ਨਵੰਬਰ – ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੀੜ ਨੇ ਅਮਰੀਕਨ ਐਮਬੈਸੀ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਬਿਲਡਿੰਗ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿਤੀ | ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਮਰੀਕਨ ਮਾਰੇ ਗਏ।
* 4 ਦਸੰਬਰ – ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਐਮਬੈਸੀ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਜੋ 4 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਦਿਨ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ।
* 18 ਦਸੰਬਰ – ਸਟੈਨਲੀ ਬੈਰਟ ਨੇ 739.6 ਮੀਲ ਘੰਟਾ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਗੱਡੀ ਚਲਾ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
* 27 ਦਸੰਬਰ –ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਾਬਰਕ ਕਾਰਮਾਲ, ਨੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ।
* 31 ਦਸੰਬਰ – ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਟਰੋਲ ਦੇ ਭਾਅ 88% ਵੱਧ ਗਏ।

## ਜਨਮ

* 7 ਫ਼ਰਵਰੀ – ਤਵੱਕੁਲ ਕਰਮਾਨ, ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਯੇਮੇਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਜਨਮ।

## ਮਰਨ

* 4 ਅਪਰੈਲ – ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੁਲਫ਼ਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜ਼ਸ਼ ਰਚਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿਤੀ ਗਈ।
# ਕੱਚ

ਇੱਕ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦਾ ਗੋਲਾ
ਗਲਾਸ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕ੍ਰਿਸਟਲਲਾਈਨ, ਅਕਸਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਆਕਾਰਹੀਣ ਠੋਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿਹਾਰਕ, ਤਕਨੀਕੀ, ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਵਿੰਡੋ ਪੈਨ, ਟੇਬਲਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਆਪਟਿਕਸ। ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਅਕਸਰ ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਕੂਲਿੰਗ (ਬੁਝਾਉਣ) ਦੁਆਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਗਲਾਸ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਕੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ, ਨਿਰਮਿਤ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ "ਸਿਲੀਕੇਟ ਗਲਾਸ" ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਰੇਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਸਿਲਿਕਾ (ਸਿਲਿਕਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ, ਜਾਂ ਕੁਆਰਟਜ਼) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਸੋਡਾ-ਚੂਨਾ ਗਲਾਸ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70% ਸਿਲਿਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ 90% ਨਿਰਮਿਤ ਕੱਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਲਾਸ ਸ਼ਬਦ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ, ਅਕਸਰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਲਿਕਾ-ਮੁਕਤ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਚਾਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਸਤੂਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਗਲਾਸ ਅਤੇ ਐਨਕਾਂ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਲੀਕੇਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਸ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕੱਚ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਰਲ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਠੰਡੇ ਹੋਕੇ ਠੋਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਕਰਿਸਟਲੀ ਸੰਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ।

## ਕਿਸਮਾਂ

1. '**ਫਿਉਜ਼ ਕੱਚ** ਇੱਕ ਸਿਲਕਾ (SiO2) ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਖਤ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਰੋਧਕ (1000–1500 °C) ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭੱਠੀਆ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. **ਸੋਡਾ ਲਾਈਮ ਕੱਚ**: ਇਸ ਨੂੰ ਖਿੜਕੀ ਵਾਲਾ ਕੱਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਿਲੀਕਾ 72% + ਸੋਡੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (Na2O) 14.2% + ਚੂਨਾ (CaO) 10.0% + ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਆ (MgO) 2.5% + ਅਲੁਮੀਨਾ (Al2O3) 0.6% ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਿਕੜੀਆ ਦੇ ਸ਼ੀਸੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਾਪ ਰੋਧਕ (500–600 °C) ਹੈ।
3. **ਸੋਡੀਅਮ ਬੋਰੋਸਿਲੀਕੇਟ ਕੱਚ**: ਸਿਲੀਕਾ 81% + ਬੋਰਿਕਸਆਕਸਾਈਡ (B2O3) 12% + ਸੋਡਾ (Na2O) 4.5% + ਐਲੂਮੀਨਾ (Al2O3) 2.0% ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਲਾਈਟਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4. **ਲੈੱਡ ਆਕਸਾਈਡ ਕੱਚ**: ਸਿਲੀਕਾ 59% + ਲੈੱਡ ਆਕਸਾਈਡ (PbO) 25% + ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (K2O) 12% + ਸੋਡਾ (Na2O) 2.0% + ਜ਼ਿਕ ਆਕਸਾਈਡ (ZnO) 1.5% + ਐਲੂਮੀਨਾ 0.4% ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਘਣਤਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
5. **ਐਲੂਮੀਨੋਸਿਲਿਕੇਟ ਕੱਚ**: ਸਿਲੀਕਾ 57% + ਐਲੂਮੀਨਾ 16% + ਚੂਨਾ 10% + ਮੈਗਨੀਸੀਆ 7.0% + ਬੇਰੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (BaO) 6.0% + ਬੋਰਿਕ ਆਕਸਾਈਡ (B2O3) 4.0% ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੈਬਰਿਕ ਕੱਚ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
6. **ਆਕਸਾਈਡ ਕੱਚ**: ਐਲੂਮੀਨਾ 90% + ਜਰਮੈਨੀਅਮ ਆਕਸਾਈਡ (GeO2) 10% ਨਾਲ ਬਣਾਈਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

*
*
*
*

## ਹਵਾਲੇ
# ਐਟਿਲਾ

| ਐਟਿਲਾ |
| --- |
| ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਦਿਲੀਚ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ  *ਉਂਗਰਿਸਚੇ ਕ੍ਰੋਨਿਕਾ*  ਤੋਂ ਅਟੀਲਾ ਹੂਣ ਦਾ 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੁਲੀਆ |
| ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ | 434–453 |
| ਪੂਰਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ | ਬਲੇਡਾ ਅਤੇ ਰੁਗਾ |
| ਵਾਰਸ | ਏਲਾਕ, ਡੇਂਗਿਜਿਚ, ਅਰਨਾਕ |
| ਜਨਮ | c. 406 |
| ਮੌਤ | March 453 (aged 46–47) |
| ਕ੍ਰੈਕ ਇਲਡਿਕੋ |
| ਪਿਤਾ | ਮੁੰਦਜ਼ੂਕ |

**ਐਟਿਲਾ** ( /AE T ɪ l ə, ə T ɪ L ə / ; . FL . ੲ 406-453), ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ **ਐਟਿਲਾਹੂਨ,** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 434 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 453 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤਕ ਹੂਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਹੂਣਾਂ, ਓਸਤ੍ਰੋਗੋਥਾਂ ਅਤੇ ਐਲਨਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਬਾਇਲੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਆਗੂ ਵੀ ਸੀ।

ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਡੈਨਿਊਬ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਲਕਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ, ਪਰ ਕਾਂਸਤਾਂਤਨੋਪਲ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ। ਫ਼ਾਰਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਅਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਬਾਦ 441 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੂਰਬੀ ਰੋਮਨ (ਬਾਈਜੈਂਟਾਈਨ) ਸਾਮਰਾਜ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਐਟਿਲਾ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰੋਮਨ ਗੌਲ (ਆਧੁਨਿਕ ਫਰਾਂਸ) ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕੈਟਲੂਨਿਅਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1451 ਵਿੱਚ ਰਾਈਨ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਓਰਲੀਅਨਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਟਲੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਰੋਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਰੋਮਨਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਪਰ 453 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਐਟੀਲਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਜੇਪੀਦ ਦੇ ਅਰਦਰਿਕ, ਨੇ ਹੂਣ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਰਮਨ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੂਣ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਤਨ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ

 ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਐਟੀਲਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ.
ਐਟਿਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵਤ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜੋਰਡਾਨੀਜ਼ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਿਸਕਸ ਕੋਲੋਂ ਮਿਲੇ ਵੇਰਵੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਲੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਐਟਿਲਾ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਉਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹੋ ਹੁਲੀਆ ਕੁਝ ਸਿਥੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਮਿਲਦਾ ਸੀ।

## ਗੈਲਰੀ

*
*
*
*

## ਨੋਟ
# ਸਾਨ ਮਰੀਨੋ

ਸਾਨ ਮਾਰਿਨੋ ਦਾ ਝੰਡਾ
ਸਾਨ ਮਾਰਿਨੋ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
**ਸਾਨ ਮਾਰੀਨੋ** ਦਾ ਸ਼ਰੇਸ਼ਠਤਮ ਗਣਰਾਜ (San Marino, ਇਤਾਲਵੀ: ਸਾਨ ਮਾਰੀਨੋ) ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਯੂਰੋਪ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨਾ ਗਣਰਾਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
# 17 ਜੁਲਾਈ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | ਜੁਲਾਈ | >> |
| ਐਤ | ਸੋਮ | ਮੰਗਲ | ਬੁੱਧ | ਵੀਰ | ਸ਼ੁੱਕਰ | ਸ਼ਨੀ |
|  |  |  | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |
| **2026** |

**17 ਜੁਲਾਈ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 198ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 199ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 167 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।

## ਵਾਕਿਆ

* 1453 – ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਕਾਸਟੀਲੋਨ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਦੌੜਨ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ 'ਸੌ ਸਾਲਾ ਜੰਗ' ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋਇਆ।
* 1762 – ਰੂਸ ਦੇ ਜ਼ਾਰ ਪੀਟਰ ਦੇ ਕਤਲ ਮਗਰੋਂ ਰਾਣੀ ਕੈਥਰੀਨ ਨੇ ਹਕੂਮਤ ਸੰਭਾਲੀ।
* 1765 – ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦੀ ਹੱਦ ਮਿੱਥ ਦਿਤੀ।
* 1815 – ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਮਗਰੋਂ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅੱਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿਤੇ।
* 1821 – ਸਪੇਨ ਨੇ ਫ਼ਲੋਰੀਡਾ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿਤਾ।
* 1899 – ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਲ ਅਦਾਲਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ।
* 1955 – ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਨੀਲੈਂਡ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 1924 – ਜੈਤੋ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੱਥਾ ਕੈਨੇਡਾ ਤੋਂ ਚਲਿਆ।

1927 ਵਿੱਚ ਕੁਠਾਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਜਾਲਮ ਨਵਾਬ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ 17 ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ.

## ਛੁੱਟੀਆਂ

## ਜਨਮ

ਐਂਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੇਰਕਲ
* 1891 – ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਬੋਰਿਸ ਲਵਰੇਨਿਓਵ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1917 – ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਿਜੋਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1946 – ਮਲਿਆਲਮ ਕਵਿਤਰੀ ਲਲਿਤਾ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1955 – ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਈਕਾਲੋਜਿਸਟ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਜੈਵ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਹਾਮੀ ਪੌਲ ਸਟੈਮੇਟਸ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1954 – ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਖੋਜ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਚਾਸਲਰ ਐਂਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੇਰਕਲ ਜਨਮ।
* 1955 – ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਫਿਲੌਰੀਆ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1957 – ਰੂਸੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਕਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਮਾਰੀਆ ਅਰਬਾਤੋਵਾ ਜਨਮ।

## ਮੌਤ

* 1926 – ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੀ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1969 – ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀ ਲਾਲਾ ਪਿੰਡੀ ਦਾਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
# ਚੀਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ

**ਚੀਨੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ,** ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ (1912-1949) ਦੀ ਕੌਮਿਨਟਾਂਗ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਚੀਨ ਅਤੇਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ 1927 ਅਤੇ 1949 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਅਗਸਤ 1927 ਤੋਂ 1937 ਤੱਕ, ਕੇਐਮਟੀ-ਸੀਪੀਸੀ ਗੱਠਜੋੜ ਉੱਤਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। 1937 ਤੋਂ 1945 ਤੱਕ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਫਰੰਟ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਿਆ। ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੀ ਪੀ ਸੀ ਦਾ 1945–1949 ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉੱਪਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਚੀਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਿਲਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ (ਪੀ.ਆਰ.ਸੀ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਟਾਪੂ ਤੇ ਸਿਮਟਣਾ ਪਿਆ। ਤਾਇਵਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਟਰੇਟ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਰੇੜਕਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੰਧੀ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਾਇਵਾਨ ਦੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਟਰੇਟ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪਾਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਥਾਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਰੇੜਕਾ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਪਿਛੋਕੜ

ਸਿਨਹਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਵਲੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰਿਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਬੇਇੰਗ ਸਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੇਕਿੰਗ ਸੀ। ਯੁਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਾਂਗਕਸ਼ੀਅਨ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। 1916 ਵਿੱਚ ਯੁਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਸਾਬਕਾ ਬੇਯਾਂਗ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਾਲ ਸਨ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਕੌਮਿਨਟਾਂਗ ਨੇ ਸੁਨ ਯਾਤ ਸਨ, ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਬੇਇੰਗ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਅੰਦੋਲਨ ਕੀਤੇ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਰਾਜਾ

**ਰਾਜਾ** ਅਥਵਾ **ਬਾਦਸ਼ਾਹ** ਇੱਕ ਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਸ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਲੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਾਏ-ਨਾਮ ਵੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੇਕਰ ਇਸਤਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਮਲਿਕਾ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਦੇ ਜਾਂਨਸ਼ੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇੰਤਕਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ਚਿਨ ਸ਼ੀ ਹੁਆਂਗ

| ਕਿਨ ਸ਼ੀ ਹੁਆਂਗਦੀ 秦始皇帝 |
| --- |
|  |
| King of Qin |
| ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ | 7 ਮਈ 247 – 220 ਈ.ਪੂ. |
| ਪੂਰਵ-ਅਧਿਕਾਰੀ | King Zhuangxiang |
| Emperor of China |
| ਸ਼ਾਸਨ ਕਾਲ | 220 ਈ.ਪੂ. – 10 ਸਤੰਬਰ 210 ਈ.ਪੂ. |
| ਵਾਰਸ | Qin Er Shi |
|  |
| ਜਨਮ | 7 February 260 ਈ.ਪੂ. |
| ਮੌਤ | 10 August 210 ਈ.ਪੂ. (age 50) |
| ਔਲਾਦ | Crown Prince Fusu Qin Er Shi Prince Gao |
|

| ਨਾਮ |
| --- |
| Ancestral name: Ying (嬴) Clan name: Zhao (趙) Given name: Zheng (政) |

 |
| ਘਰਾਣਾ | Qin dynasty |
| ਪਿਤਾ | King Zhuangxiang |
| ਮਾਤਾ | Lady Zhao |

**ਕਿਨ ਸ਼ੀ ਹੁਆਂਗ** (260–210 ਈ.ਪੂ.), personal name **Ying Zheng**, ਕਿਨ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ (ਰਾ. 246–221 ਈ.ਪੂ.) ਜਿਸਨੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਲੜ ਰਹੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ 221 ਈ.ਪੂ. ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਖਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਸਗੋਂ, 220 ਤੋਂ 210 ਈ.ਪੂ. ਤੱਕ ਕਿਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਮਰਾਟ ਵਜੋਂ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਰਾਬਦੀਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

| ਮਰਾਬਦੀਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ / *Imṛabḍen* المرابطون / *Al-Murābiṭūn* |
| --- |
| 1040–1147 |
| The Almoravid empire at its greatest extent, c. 1120. |
| ਸਥਿਤੀ | ਮੋਰਾਕੋ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ ਅਲ-ਅੰਦਲਸ |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | ਅਘਮਤ (1040–1062), ਮਰਾਕੇਚ (1062–1147) |
| ਆਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਬੇਰਬਰ ਭਾਸ਼ਾ, ਅਰਬ ਭਾਸ਼ਾ |
| ਧਰਮ  | ਮੁੱਖ ਇਸਲਾਮ, ਹੋਰ ਕੈਥੋਲਿਕ, ਯਹੂਦੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਰਾਜਤੰਤਰ |
| ਇਮੀਰ |   |
|  |
| • 1146–1147  | ਇਸ਼ਖ ਇਬਨ ਅਲੀ |
|  |
| ਇਤਿਹਾਸ |   |
|  |
| • Established  | 1040 |
| • Disestablished  | 1147 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| 1147 est. | 3,300,000 km2 (1,300,000 sq mi) |
| ਮੁਦਰਾ | ਦੀਨਾਰ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ** | **ਤੋਂ ਬਾਅਦ** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ਪਹਿਲਾ ਟੈਅਫਸ ਸਮਾਂ |
|  | ਬਰਘਾਵਾਟਾ ਹਮਾਇਤੀ |
|  | ਜ਼ੇਨਾਤਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ਅਲਮੋਹਦ ਸ਼ਾਸਨ |  |
| ਦੂਜਾ ਤੈਅਫਸ ਸਮਾਂ |  |

 |

 |
| ਅੱਜ ਹਿੱਸਾ ਹੈ |  ਅਲਜੀਰੀਆ ਫਰਮਾ:Country data ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਫਰਮਾ:Country data ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਫਰਮਾ:Country data ਮੋਰਾਕੋ  ਪੁਰਤਗਾਲ ਫਰਮਾ:Country data ਸਪੇਨ   ਪੱਛਮੀ ਸਹਾਰਾ |

**ਮਰਾਬਦੀਨ ਰਾਜਵੰਸ਼** (Berber: ⵉⵎⵕⴰⴱⴹⴻⵏ Imṛabḍen, Arabic: المرابطون‎ Al-Murābiṭūn) ਮੋਰਾਕੋ ਦੀ ਬੇਰਬਰ ਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਮੇਘਰੇਬ ਅਤੇ ਅਲ-ਅੰਦਲਸ 'ਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਰਾਕੇਸ਼ ਜਿਸ ਨੂੰ 1062 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੋਢੀ ਲਮਟੂਨਾ ਅਤੇ ਗੁਡਾਲਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੰਸ ਨਾਈਜਰ ਅਤੇ ਸੇਨੇਗਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ (ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)
 ਸਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖਰੋਚੀ ਹੋਈ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ
**ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼** (ਚੀਨੀ: 商朝, ਸ਼ਾਂਗ ਚਾਓ ; ਪਿਨਾਇਨ ਅੰਗਰੇਜੀਕਰਣ: Shang dynasty) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ੧੬੦੦ ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੋਂ ੧੦੪੬ ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹਵਾਂਗਹੋ (ਪੀਲੀ ਨਦੀ) ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਚੀਨੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸ਼ਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਚੀਨ ਦੇ ਹੇਨਾਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਯਿਨਸ਼ੁ ਪੁਰਾਤਤਵ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਗ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸ਼ਾਹੀ ਮਕਬਰੇ ਮਿਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ - ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡਹਰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਹਥਿਆਰ,ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣ ਦੇ ਥਾਂ ਵੀ ਵੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਂਸੇ, ਹਰਿਤਾਸ਼ਮ (ਜੇਡ), ਪੱਥਰ, ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਚੀਕਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਕਾਰੀਗਿਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਇਸ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

## ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਈ

ਇੱਥੇ ਕੁੱਝ ਕਾਂਸੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖਾਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇਕਛੁਵਾਂਦੇ ਕਵਚੋਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਭਵਿਸ਼ਿਅਵਾਨੀਆਂ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੀਨੀ ਭਾਵਚਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗਿਆਤ ਲਿਖਾਈ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਲੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਨਮੂਨੀਆਂ ਤੋਂ ਤਸਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੜਨਾ - ਲਿਖਣਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖਰੋਂਚੋਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦ੍ਰਸ਼ਟਿਕੋਣ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਹੈ, ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੀ ਗਰਭਾਵਸਥਾ ਦਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖਦੇ ਹੋਏ ਦੰਦਾਂ ਦਾ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਸ਼ਿਆ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨੀ ਭਾਵਚਿੱਤਰ

## ਹਵਾਲੇ
# ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ

ਹੀਰੋਡਾਟਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
**ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ** ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭੂਤ ਕਾਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹਦੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਪਣੇ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਊ ਗੁਲਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜ਼ਾਲਮਾਨਾ ਮਾਲਕ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ-ਸਮਾਨ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰੁੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਅਰੁਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ

ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ, 1808
 *ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ*, 1784–1786, ਫੋਟੋ: ਜੋਹਾਨ ਜ਼ੋਫ਼ਾਨੀ
ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
**﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ** ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਲੜਾਕੇ ਕੁੱਕੜ ਆਮ ਕੁੱਕੜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

﻿ਕੁੱਕੜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਮਕਬੂਲ ਹੈ। ਐਪਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਕਰ ਕੇ ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਹਨ। ਲੜਾਈ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਨਰ ਕੁੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਲਹੂ ਲੁਹਾਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਲਾਕ ਹੋਣ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਪੈਸੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਪੈਸੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ:

ਪੈਸਾ ਉਹ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਦੇ ਅਤੇ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਆਰਥਿਕ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪੈਸੇ ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਅਦਾਨ- ਪ੍ਰਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਟਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਧਾਤਾਂ, ਪੱਥਰ, ਗਹਿਣੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ। ਹੌਲੀ- ਹੌਲੀ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਧਾਤਾਂ, ਕਾਗਜ਼ੀ ਪੈਸੇ, ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਧਿਅਮ ਮੁਦਰਾ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ।

ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਮੁਦਰਾ (ਪੈਸਾ) ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸੰਕੇਤ, ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਪਡੇਟ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੈਸੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ।

ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਨਵੀਂ ਮੁਦਰਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਬੈਂਕ ਨੋਟ, ਹਵਾਲਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਚੈੱਕ ਅਤੇ ਸਟੈਂਪ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਅੱਜ, ਮੁਦਰਾ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਗਜ਼ੀ ਨੋਟ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਕਾਰਡ, ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ | ਕਈ ਵਿੱਤੀ ਮਾਧਿਅਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ, ਈ- ਵਾਲਿਟ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਾਲ- ਨਾਲ ਧਨ ਦਾ ਵੀ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਆਰਥਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। , ਮੁਦਰਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਆਰਥਿਕ | ਸਿਸਟਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰ, ਵਿੱਤ, ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
# ਫੋਰਬਿਡਨ ਸਿਟੀ

**ਫੋਰਬਿਡਨ ਸਿਟੀ**ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1406 ਤੋਂ 1420 ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਗਭਗ 500 ਸਾਲ ਇਹ ਸਮਰਾਟਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ਗਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 980 ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ 180 ਏਕੜ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੁਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ 1987’ਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਇਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਸਤਾਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

### Walls and gates

The Meridian Gate, front entrance to the Forbidden City, with two protruding wings
The northwest corner tower
The Gate of Supreme Harmony
## ਹੋਰ ਦੇਖੋ

* Chinese art
* Chinese Palaces
* History of China
* History of Beijing
* Beijing city fortifications
* Imperial City, Beijing
* Beihai Park
* Zhongnanhai
* Jingshan Park
* Imperial Ancestral Temple
* Zhongshan Park
* Ming Palace, Nanjing
* National Palace Museum, Taipei

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ

| ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ 孔子 |
| --- |
| ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ: ਵੂ ਦਾਓਜ਼ੀ (680–740) |
| ਜਨਮ | 551 ਈ ਪੂ ਜ਼ਾਉ, ਲੂ ਰਾਜ |
| ਮੌਤ | 479 ਈਃ ਪੂਃ (ਉਮਰ 71-72) ਲੂ ਰਾਜ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਚੀਨੀ |
|  |
| ਕਾਲ | ਪੁਰਾਤਨ ਫਲਸਫ਼ਾ |
| ਖੇਤਰ | ਚੀਨੀ ਫਲਸਫ਼ਾ |
| ਸਕੂਲ | ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸਵਾਦ ਦਾ ਬਾਨੀ |
| ਮੁੱਖ ਰੁਚੀਆਂ | ਨੈਤਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਸ਼ਨ, ਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ |
| ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ | ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸਵਾਦ |
| ਫੈਲਾਓ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
* I Ching, Book of Rites
 |
| ਫੈਲਾਓ
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ
* Many Chinese philosophers, particularly Mencius, Xun Zi, the Neotaoists and the Neoconfucians; François Quesnay; Christian Wolff; Robert Cummings Neville; Ezra Pound
 |
|  |

ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ
**ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ** ਜਾਂ **ਕੰਗਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ**(ਚੀਨੀ: 孔子; ਪਿਨ-ਯਿਨ: Kǒng Zǐ) (551-479 ਈਃ ਪੂਃ) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਨੇ ਚੀਨੀ, ਕੋਰੀਆਈ, ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਮਹਾਵੀਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਬਧ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਕ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਦ ਕਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸਨੂੰ ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਚੀਨ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਹਿੱਤ ਮਹਾਤਮਾ ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ।

## ਜੀਵਨੀ

### ਜਨਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਪਰਮਾਣਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਜ਼ੇਮਾਂ ਚਿਏਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ
ਦਾ ਜਨਮ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 551 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ  ਦੇ  ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪਿਆਸ ਅਸੀਮ ਸੀ।  ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕਸ਼ਟ ਸਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲੀ। ਕੁੱਝ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।  ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਕ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।  ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਹਾਸ, ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।  ਉਸ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਇਤਹਾਸ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

### ਬਾਅਦ ਦਾ ਜੀਵਨ

53 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਪਦ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ।  ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਦਾਚਾਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।  ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਵਾਲਾ, ਪਰੋਪਕਾਰੀ, ਗੁਣੀ ਅਤੇ ਚਰਿਤਰਵਾਨ ਬਨਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੂਸਰਿਆਂ  ਦੇ ਨਾਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਨਾ ਕਰੋ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ, ਧਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ।  ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 480 ਈਪੂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।  ਕੰਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚੀਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਆਈ।  ਕਨਫ਼ਿਊਸ਼ੀਅਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੀਨੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਰਾਹ ਵਿਖਾਵਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਦਰਿਆਈ ਡੈਲਟਾ

ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਵਿਖਦਾ ਨੀਲ ਦਰਿਆ ਦਾ ਡੈਲਟਾ। ਨੀਲ ਡੈਲਟਾ ਛੱਲ-ਅਧਾਰਤ ਡੈਲਟਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹੈ ਜਿਹਦਾ ਅਕਾਰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਡੈਲਟਾ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਹੈ।
**ਡੈਲਟਾ** ਜਾਂ **ਦਹਾਨਾ** ਕਿਸੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦਹਾਨੇ ਉੱਤੇ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਅਕਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਰਿਆ ਕਿਸੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਸਮੁੰਦਰ, ਝੀਲ, ਦਹਾਨਾ ਜਾਂ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਗਾਰ ਦੇ ਜੰਮਣ ਨਾਲ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਵਹਾਅ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੇ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਡੈਲਟਾ ਅਕਾਰ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਤਙ ਸ਼ਿਆਉਫਿਙ

| ਤਙ ਸ਼ਿਆਉਫਿਙ |
| --- |
| 邓小平 |
| 1979 ਵਿੱਚ ਤਙ ਸ਼ਿਆਉਫਿਙ |
|  |
| ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 13 ਸਤੰਬਰ 1981 – 2 ਨਵੰਬਰ 1987 |
| ਉਪ | ਬੋ ਯੀਬੋ Xu Shiyou Tan Zhenlin Li Weihan |
| ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ | ਹੂ ਯਾਓਬਾਙ ਸ਼ਾਉ ਸੀਯਾਙ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਨਵਾਂ ਅਹੁਦਾ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਛਨ ਯੁਨ |
| ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ੌਜ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 28 ਜੂਨ 1981 – 9 ਨਵੰਬਰ 1989 |
| ਉਪ | ਯ ਜਿਆਨਯਿਙ ਸ਼ਾਉ ਸ਼ੀਯਾਙ ਯਾਙ ਸ਼ਾਙਕੁਨ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਹੁਆ ਗੁਓਫਙ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਜਿਆਙ ਸਮਿਨ |
| ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 8 ਮਾਰਚ 1978 – 17 ਜੂਨ 1983 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਸ਼ੂ ਅਨਲਾਈ ਖ਼ਾਲੀ (1976–1978) |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਤਙ ਯਿਙਚਾਉ |
| ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉੱਪ-ਸਦਰ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 17 ਜਨਵਰੀ 1975 – 7 ਅਪਰੈਲ 1976 21 ਜੁਲਾਈ 1977 – 10 ਸਤੰਬਰ 1980 |
| ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ | ਸ਼ੂ ਅਨਲਾਈ ਹੁਆ ਗੁਓਫਙ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਲਿਨ ਬਿਆਓ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਵਾਨ ਲੀ |
|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ | (1904-08-22)22 ਅਗਸਤ 1904 ਗੁਆਙਾਨ, ਸੀਚੁਆਨ, ਚੀਨ |
| ਮੌਤ | 19 ਫਰਵਰੀ 1997(1997-02-19) (ਉਮਰ 92) ਬੀਜਿੰਗ, ਚੀਨ |
| ਕੌਮੀਅਤ | ਚੀਨੀ |
| ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | Zhang Xiyuan (张锡瑗) (1928–1929) Jin Weiying (金维映) (1931–1939) Zhuo Lin (卓琳) (1939–1997) |
| ਬੱਚੇ | ਤਙ ਲਿਨ ਤਙ ਫੂਫਾਙ ਤਙ ਨਾਨ ਤਙ ਰਙ ਤਙ ਸ਼ੀਫਾਙ |
|  |

| ਤਙ ਸ਼ਿਆਉਫਿਙ |
| --- |
|  |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 邓小平 |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 鄧小平 |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dèng Xiǎopíng |
| Wade–Giles | Teng4 Hsiao3-p'ing2 |
| Yale Romanization | Deng Syauping |

 |
| Deng Xiansheng |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 邓先圣 |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 鄧先聖 |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dèng Xiānshèng |
| Wade–Giles | Teng4 Hsien1-sheng4 |

 |
| Deng Xixian |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 邓希贤 |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 鄧希賢 |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dèng Xīxián |
| Wade–Giles | Teng4 Hsi1-hsien2 |

 |
|  |

**ਤਙ ਸ਼ਿਆਉਫਿਙ** (ਸਰਲ ਚੀਨੀ 邓小平, ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ 鄧小平, ਪਿਨਯਿਨ *dèng xiǎopíng*, [tɤŋ˥˩ ɕjɑʊ˩ pʰiŋ˧˥] ( ਸੁਣੋ)) ਪੰਜਾਬੀ 'ਚ ਲਿਖਣ ਦੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ **ਦੰਗ/ਤੰਗ ਸ਼ਿਆਓਪਿੰਗ** ਜਾਂ **ਤੌਂਗ ਸ਼ਾਉਪਿੰਗ** ਵੀ ਹਨ; 22 ਅਗਸਤ 1904 – 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 1997) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਇਹ 1978 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1992 ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ-ਤਿਆਗ ਤੱਕ ਚੀਨ ਦਾ ਆਗੂ ਸੀ। ਮਾਉ ਤਸਿਤੌਙ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਤਙ ਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਦੂਰਗਾਮੀ ਬਜ਼ਾਰੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਆਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਤੱਕ ਪੁਚਾਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* Ezra Vogel, author of *Deng Xiaoping and the Transformation of China*, speaking in 2011 on Deng's efforts to build China. Archived 2014-01-15 at the Wayback Machine. (Video on ਯੂਟਿਊਬ)
* *The New York Times* obituary on Deng Xiaoping
* The Selected Works of Deng Xiaoping