Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਸ਼ਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਸ਼ਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵਾਂਗ ਮੰਗ ਨੇ ਚਾਕੁ - ਨੁਮਾ ਸਿੱਕੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ
**ਸ਼ਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼** (ਚੀਨੀ: 新朝, ਸ਼ਿਨ ਚਾਓ ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Xin Dynasty) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ੯ ਈਸਵੀ ਵਲੋਂ ੨੩ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੂੰ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਾਲ (੨੦੬ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ੨੨੦ ਈਸਵੀ) ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਾਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਾਨ ਕਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰਵੀ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਸਮਰਾਟ ਵਾਂਗ ਮੰਗ (王莽, Wang Mang) ਸੀ। ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਹਾਨ ਦੀ ਰਾਜਮਾਤਾ, ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਾਂਗ ਝੇਂਗਜੁਨ (王政君, Wang Zhengjun) ਵਾਂਗ ਪਰਵਾਰ ਵਲੋਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਹਾਨ ਰਾਜਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਂਗ ਮੰਗ ਉਸੀ ਦਾ ਭਣੇਵਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਂਗ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਹਾਸਨ ਹੜਪ ਲਿਆ। ਸੰਨ ੯ ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਚਤੁਰ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਰਾਜ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੱਖਣਾ ਉਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਲੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬਗ਼ਾਵਤ ਭੜਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਨੇ ੨੩ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਗਆਨ ਉੱਤੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਹੀਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਸਿੰਹਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ

**ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ** ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਵੇਈ, ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਅਤੇ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਟਾ ਹੋਇਆ ਚੀ

ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਲਿਊ ਬੇਈ

ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ (ਚੀਨੀ: 三國時代, ਸਾਂਗੁਓ ਸ਼ਿਦਾਈ ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Three Kingdoms) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਨ ੨੨੦ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ - ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਝੱਟਪੱਟ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਨ ੨੬੫ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ - ਸਾਓ ਵੇਈ, ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਅਤੇ ਸ਼ੁ ਹਾਨ - ਦੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਣ ਲਈ ਖੀਂਚਾਤਾਨੀ ਚੱਲੀ। ਕਦੇ - ਕਦੇ ਇਸ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵੇਈ, ਵੂ ਅਤੇ ਸ਼ੁ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੇਈ ਰਾਜ ਦੀ ੨੨੦ ਈ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਨਾ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ੨੮੦ ਵਿੱਚ ਫਤਹਿ ਵਲੋਂ ਹੋਇਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਇਸ ਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਨ ੧੮੪ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਪੀਲੀ ਪਗਡ਼ੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵਲੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਬਗ਼ਾਵਤ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਓ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਉਥੱਲ - ਪੁਥਲ ਰਹੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਚੀਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੀ ਕਥਾਵਾਂ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਈ ਡਰਾਮਾ, ਉਪੰਨਿਆਸ, ਟੇਲਿਵਿਜਨ ਧਾਰਾਵਾਹਿਕ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਖੇਲ ਵੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੂਨ - ਖਰਾਬਾ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੀਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਚਾਈ, ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਖੋਜ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਦੱਖਣ - ਮੁੱਖੀ ਰੱਥ ਨਾਮਕ ਯੰਤਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਚੁੰਬਕ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਸੀ - ਇਸਦਾ ਮੂੰਹ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਆਪ ਮੁੜ ਕੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ
* ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਰਾਜ
* ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜ
* ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ

ਸੰਨ ੨੬੨ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਵੇਈ (Wei) ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ (ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)
**ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ** (ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: 曹魏, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Cao Wei), ਜਿਨੂੰ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਸਿਰਫ ਵੇਈ ਰਾਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ੨੨੦ ਈਸਵੀ ਵਲੋਂ ੨੬੫ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ੨੨੦ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਪੀ (曹丕, Cao Pi) ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਾਓ ਸਾਓ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਮੀਨਦਾਰੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਉਂਜ ਤਾਂ ਸਾਓ ਸਾਓ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸੰਨ ੨੧੩ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੇਈ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਲੇਕਿਨ ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਚੀਨੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਵੇਈ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਖ ਦੱਸਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਦਾ ਪਰਵਾਰਿਕ ਨਾਮ ਜੋੜਕੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਾਓ ਵੇਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਝਗੜਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਾਲੇ ਵੇਈ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤਰੀ ਵੇਈ ਰਾਜ ਵਲੋਂ ਭਿੰਨ ਸੀ।

੨੨੦ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਪੀ ਨੇ ਪੂਰਵੀ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਸਿੰਹਾਸਨ ਵਲੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਵੇਈ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੀਮਾ ਨਾਮਕ ਪਰਵਾਰ ਨੇ ੨੪੯ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ੨੬੫ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਰਵਾਰ ਵੀ ਸੱਤਾ ਵਲੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬੰਨ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਸਮੇਂਤੇ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਜਾਂਦੀ ਦੇ ਦੋ - ਤਿਹਾਈ ਲੋਕ ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਹਦੋਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲੁਓਯਾਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਸਾਓ ਪੀ
* ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹਿਆਂ
* ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਕਾਲ
* ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਰਾਜ

ਸੰਨ 262 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵੀ ਵੂ (Wu) ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ (ਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)
**ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਰਾਜ** ਜਾਂ ਸੁਣ ਵੂ ਰਾਜ (ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: 吳, ਵੂ ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Eastern Wu) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ 229 ਈਸਵੀ ਵਲੋਂ 280 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਹ ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ ਦੀ ਡੇਲਟਾ ਦੇ ਜਿਆਂਗਨਾਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਿਆਨਏ (建業) ਸੀ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਜਿਆਂਗਸੁ ਰਾਜ ਦਾ ਨਾਨਜਿੰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਕਦੇ - ਕਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵੁਚੰਗ (武昌) ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੇਬੇਈ ਰਾਜ ਦਾ ਏਝੋਊ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਂਗਨਾਨ ਦੇ ਵੂ - ਭਾਸ਼ੀ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਸੁਣ ਚੁਆਨ (孫權, Sun Quan) ਨਾਮਕ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਨਾਮ ਲਈ ਉਹ ਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਸ਼ਿਆਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਸਵਤੰਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਉੱਤੇ ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ ਦੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਸਾਓ ਸਾਓ ਦਾ ਕਾਬੂ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਸੁਣ ਚੁਆਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਤਮੰਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਜਬਸਾਓ ਵੇਈ ਦੇ ਸਾਓ ਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜ ਦੇ ਲਿਊ ਬੇਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸੰਨ 229 ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਚੁਆਨ ਨੇ ਵੀ ਵੂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਓ ਵੇਈ ਵਲੋਂ ਬਚਨ ਲਈ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਅਤੇ ਵੂ ਰਾਜ ਨੇ ਸੁਲਾਹ ਕਰ ਲਈ। ਵੂ ਕਦੇ ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ ਵਲੋਂ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਪਾਇਆ ਲੇਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੀ ਵੇਈ ਯਾਂਗਤਸੇ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਲਾਕਾ ਜਿੱਤ ਪਾਇਆ। ਸੰਨ 280 ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਜਿਨ੍ਹੇ ਵੂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਸੰਗਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ
* ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ 440 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਵੇਈ ਅਤੇ ਲਿਊ ਸੋਂਗ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ
ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ 560 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਹਾਲਤ

ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( ਚੀਨੀ : 南北朝, ਨਾਨ ਬੇਈ ਚਾਓ ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ : Northern and Southern Dynasties ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 420 ਈਸਵੀ ਵਲੋਂ ਲੈ ਕੇ 589 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਯੁੱਧ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾ ਰਿਹਾ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਨੂੰ ਇਤੀਹਾਸਕਾਰ ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਵਿੱਚ ਵੰਢਦੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਨ : ਉੱਤਰੀ ਝੋਊ, ਉੱਤਰੀ ਚੀ, ਉੱਤਰੀ ਵੇਈ, ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਵੇਈ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਵੇਈ। ਦੱਖਣ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਨ : ਲਿਊ ਸੋਂਗ, ਲਿਆਂਗ, ਚੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਚੀ।

ਇਸ ਉਥੱਲ - ਪੁਥਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਜਾਤੀ ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ ਵਲੋਂ ਦੱਖਣ ਦੇ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ਼ੈਰ - ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚੀਨੀਕਰਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਸ ਰਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੀਨੀ ਨਸਲ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਆਈ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਯਾਨ ਸ਼ਾਖਾ ਫੈਲੀ ਅਤੇ ਫਲ - ਫੂਲੀ ਅਤੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਤਾਓ ਧਰਮ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਗੋਡਾ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਨੂੰ ਹੁਣ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਅਵਿਸ਼ਕਾਰ ਬੋਧੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਕਾਲ ਉੱਦੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਸੰਨ 589 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸੂਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਸੂਈ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ

923 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ( ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਲਿਆਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ) ਚੀਨ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ ਨਕਸ਼ਾ
**ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ** (五代十国, 五代十國, ਵੁਦਾਈ ਸ਼ੀਗੁਓ, Five Dynasties and Ten Kingdoms ) ਚੀਨ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 907 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 979 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦੌਰ ਸੀ। ਇਹ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਭਰਣ ਉੱਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ - ਦੇ - ਬਾਅਦ - ਇੱਕ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਚੀਨ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖਾਸਕਰ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ, 12 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਵਤੰਤਰ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ 10 ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਇਹ ਕਾਲ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਚੂਰਿਆ - ਮੰਗੋਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਿਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲਿਆਓ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ।

## ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼

ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੱਤਾ ਕਾਲ ਇਹ ਸਨ :

* ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਲਿਆਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後梁, Later Liang Dynasty ), 907 - 923 ਈਸਵੀ
* ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後唐, Later Tang Dynasty ), 923 - 936 ਈਸਵੀ
* ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後晉, Later Jin Dynasty ), 936 - 947 ਈਸਵੀ
* ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後漢, Later Han Dyansty ), 947 - 951 ਈਸਵੀ ( ਜੇਕਰ ਉੱਤਰੀ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਲ 979 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ)
* ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( 後周, Later Zhou Dynasty ), 951 - 960 ਈਸਵੀ

## ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹਿਆਂ

ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਨ : ਵੂ ( 907 - 978 ਈ ), ਮੀਨ ( 909 - 945 ਈ ), ਚੂ ( 907 - 951 ਈ ), ਦੱਖਣ ਹਾਨ ( 917 - 971 ਈ ), ਪੂਰਵਕਾਲੀਨ ਸ਼ੂ ( 907 - 925 ਈ ), ਉੱਤਰਕਾਲੀਨ ਸ਼ੂ ( 934 - 965 ਈ ), ਜਿੰਗਨਾਨ ( 924 - 963 ਈ ), ਦੱਖਣੀ ਤਾਂਗ ( 937 - 975 ਈ ) ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਹਾਨ ( 951 - 979 ਈ )।

## ਵਿਵਰਨ

ਤੰਗ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਤਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਜਿਏਦੂਸ਼ੀ ( 節度使, jiedushi ) ਨਾਮਕ ਖੇਤਰੀ ਫੌਜੀ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੁਆਂਗ ਚਾਓ ( 黃巢, Huang Chao ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨੇਤਾ ਨੇ ਤੰਗ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗ਼ਾਵਤ ਆਜੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਸਾਮਰਾਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜੋਰ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਲੱਗਭੱਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਅਤੇ ਦਸ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਕਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਝਗੜੇ ਜਾਰੀ ਰਹੇ। ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਥਿਰਤਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉੱਥੇ ਵੀ ਲੜਾਈ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਸੰਨ 960 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਲੋਂ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣੇ ਦੀ ਠਾਨੀ। ਇੱਕ - ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਰਾਜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਜਮਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 978 ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਤੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ (1115–1234)

**ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼** ਦੇ ਫੈਲਾਵ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ (ਜੁਰਚੇਨ: ਅਇਸਿਨ ਗੁਰੂਨ ; ਚੀਨੀ: 金朝,  ਜਿੰਨ ਚਾਓ ;: Jin Dynasty), ਜਿਨੂੰ ਜੁਰਚੇਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਨਯਾਨ (完顏, Wanyan) ਪਰਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੰਨ 1115 ਈਸਵੀ ਤੋ 1234 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਮਾਂਛੂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 500 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਚਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਦੀ ਕਿ ਇਸ ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਆਇਆ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਸਥਾਪਨਾ

ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉੱਤਰੀ ਮੰਚੂਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਸਨ ਵਾਲੇ ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਵਾਨਯਾਨ ਅਗੁਦਾ (完顏阿骨打, Wanyan Aguda) ਨਾਮਕ ਮੁਖੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੇ ਖਿਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਿਆਓ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਲਿਆਓ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਮੰਚੂਰਿਆ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲਿਆ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਸਦੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1121 ਵਿੱਚ ਜੁਰਚੇਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਲਿਆਓ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਲਾਹ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਲਿਆਓ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਫੋਜਾਂ ਤਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਲੇਕਿਨ ਜੁਰਚੇਨ ਲਿਆਓ ਨੂੰ ਮੱਧ ਏਸ਼ਿਆ ਵੱਲ ਖਦੇੜਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ। 1125 ਵਿੱਚ ਅਗੁਦਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਜੁਰਚੇਨੋਂ ਨੇ ਸੋਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਲਾਹ ਤੋੜ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 9 ਜਨਵਰੀ 1127 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਈਫੇਂਗ ਸ਼ਹਿਰ (ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ) ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸੋਂਗ ਪਰਵਾਰ ਭੱਜਕੇ ਯਾਂਗਤਸੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਦੱਖਣ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸ਼ਾਸਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਢਲਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 30 ਲੱਖ ਜੁਰਚੇਨ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ 3 ਕਰੋਡ਼ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨ। 1191 ਤੱਕ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਸਲ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੁਰਚੇਨ ਅਤੇ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਵਰਜਿਤ ਰੱਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੋਨਾਂ ਗੁਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਜੁਰਚੇਨ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਚੀਨੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਨਣ ਲੱਗਿਆ।

## ਪਤਨ

13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੰਗੋਲ ਲੋਕ ਜਿੰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਣ ਲੱਗੇ। 1211 ਵਿੱਚ ਚੰਗੇਜ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੰਗੋਲ ਫੌਜ ਦੇ 50, 000 ਘੁੜਸਵਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਾਗ਼ੀ ਖਿਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿੰਨ ਰਾਜ ਦੀ ਪੱਛਮ ਵਾਲੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾਤੋਂਗ (大同, Datong) ਜਿੱਤੀ। 1212 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿੰਨ ਰਾਜ ਦੀ ਪੂਰਵੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ 1213 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਝੋਂਗਦੂ (中都, Zhongdu, ਆਧੁਨਿਕ ਬੀਜਿੰਗ ਸ਼ਹਿਰ) ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਜਿਵੇਂ - ਤਿਵੇਂ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਲਾਹ ਕਰਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਬਣੇ ਰਹੇ ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਹੀ ਮਹੀਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੱਖਣ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਾਈਫੇਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਏ। 1216 ਵਿੱਚ ਜਿੰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕੁੱਝ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਣ ਦੀ ਖਰਾਬ ਸੁਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਤਾਂ ਹੋਈ ਲੇਕਿਨ 1219 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਮਿਲੀ। ਹੁਣ ਜਿੰਨ ਰਾਜ ਉੱਤਰ ਵਲੋਂ ਮੰਗੋਲਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੋਂਗ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ - ਤਰਫਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। 1232 ਵਿੱਚ ਮੰਗੋਲ ਸਮਰਾਟ ਚੰਗੇਜ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਓਗਤਾਈ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸੋਂਗ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਮਦਦ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿੰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। 1233 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੋਜਾਂ ਜਿੰਨ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਈਆਂ। 1234 ਵਿੱਚ ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਆਈਜੋਂਗ ਨੇ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਜਿੰਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੰਨ ਰਾਜ ਦਾ ਮੰਗੋਲਾਂ ਅਤੇ ਸੋਂਗ ਵਿੱਚ ਬਟਵਾਰਾ ਹੋਣਾ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਹ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਹੋ ਗਈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਸੋਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ
* ਖਿਤਾਨੀ ਲੋਕ
* ਲਿਆਓ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੁਨ ਯਾਤ ਸਨ

| ਸੁਨ ਯਾਤ ਸਨ |
| --- |
| 孫文 / 孫中山 / 孫逸仙 |
|  |
|  |
| ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਆਰਜ਼ੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 1 ਜਨਵਰੀ 1912 – 10 ਮਾਰਚ 1912 |
| ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਲੀ ਯੁਆਨਹੋਂਙ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਯੁਆਨ ਸ਼ੀਕਾਈ |
| ਕਵੋਮਿਨਤਾਂਙ ਦਾ ਆਗੂ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 10 ਅਕਤੂਬਰ 1919 – 12 ਮਾਰਚ 1925 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਖ਼ੁਦ (ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ) |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਚਾਂਙ ਰਨਚੀ (ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ) |
|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ | (1866-11-12)12 ਨਵੰਬਰ 1866 ਚਿਆਂਙਸ਼ਾਨ ਕਾਊਂਟੀ, ਗੁਆਂਙਦੋਂਙ |
| ਮੌਤ | 12 ਮਾਰਚ 1925(1925-03-12) (ਉਮਰ 58) ਬੀਜਿੰਗ |
| ਕਬਰਿਸਤਾਨ | ਸੁਨ ਯਾਤ ਸਨ ਮਕਬਰਾ, ਨਾਨਛਾਂਙ, ਚਿਆਂਙਸ਼ੀ |
| ਕੌਮੀਅਤ | ਚੀਨੀ ਅਮਰੀਕੀ (੧੯੦੪–੧੯੦੯) |
| ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਕਵੋਮਿਨਤਾਂਙ |
| ਹੋਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਬੰਧ | ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | ਲੂ ਮੂਚਨ (1885–1915) Kaoru Otsuki (1903–1906) Soong Ching-ling (1915–1925) Chen Cui-fen (1892-1925) |
| ਬੱਚੇ | ਸੁਨ ਫ਼ੋ ਸੁਨ ਯਾਨ ਸੁਨ ਵਾਨ ਫ਼ੂਮੀਕੋ ਮੀਆਗਾਵਾ (ਜ. 1906） |
| ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ | ਚੀਨੀਆਂ ਲਈ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ |
| ਕਿੱਤਾ | ਡਾਕਟਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੇਖਕ |
| ਦਸਤਖ਼ਤ |  |
|  |

**ਸੁਨ ਯਾਤ-ਸਨ** (*ਚੀਨੀ ਉਚਾਰਨ:ਸੁਨ ਯੀ ਸ਼ੀਐਂ*; 12 ਨਵੰਬਰ 1866 – 12 ਮਾਰਚ 1925) ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਮੈਡੀਕਲ ਅਭਿਆਸੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਬਾਨੀ ਸੀ। ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੋਢੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਨ ਨੂੰ ਤਾਈਵਾਨ ਵਿੱਚ "ਕੌਮ ਦਾ ਪਿਤਾ" ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ "ਲੋਕਰਾਜੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੋਹਰੀ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨੇ ਸ਼ਿਨਹਾਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਛਿੰਙ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਤਖ਼ਤਾ-ਪਲਟੀ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1912 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮਗਰੋਂ ਇਹਨੂੰ ਇਹਦਾ ਆਰਜ਼ੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਕਵੋਮਿਨਤਾਂਙ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਗੂ ਬਣਿਆ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ

## ਹਵਾਲੇ