Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਘਾਨਾ

| ਘਾਨਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਮਾਟੋ:**"Freedom and Justice" (*ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼*) |
| **ਐਨਥਮ:** "God Bless Our Homeland Ghana" (*ਰੱਬ ਸਾਡੀ ਮਾਂ-ਭੂਮੀ ਘਾਨਾ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੇ*) |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਅੱਕਰਾ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |
| Government-sponsored languages | ਅਕਨ **·** ਇਊ **·** ਦਗੋਂਬਾ ਦੰਗਮੇ **·** ਦਗਾਰੇ **·** ਗਾ ਅੰਜ਼ੇਮਾ **·** ਗੋਂਜਾ **·** ਕਾਸਮ |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਘਾਨਾਈ |
| ਸਰਕਾਰ | ਇੱਕਾਤਮਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਜਾਨ ਦਰਾਮਾਨੀ ਮਹਾਮਾ |
| • ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਕਵੇਸੀ ਅਮੀਸਾਹ-ਆਰਥਰ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਸੰਸਦ |
| ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਘੋਸ਼ਣਾ  | 6 ਮਾਰਚ 1957 |
| • ਗਣਰਾਜ  | 1 ਜੁਲਾਈ 1960 |
| • ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨ  | 28 ਅਪਰੈਲ 1992 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 238,535 km2 (92,099 sq mi) (81ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | 3.5 |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2010 ਅਨੁਮਾਨ | 24,233,431 |
| • ਘਣਤਾ | 101.5/km2 (262.9/sq mi) (103ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2012 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $82.571 billion |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $3,312.706 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2012 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $42.090 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $1,688.619 |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2010) |  0.541 **Error: Invalid HDI value** · 135ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | Ghana cedi (GH₵) (GHS) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC0 (GMT) |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਸੱਜੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | +233 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .gh |

**ਘਾਨਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਘਾਨਾ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**, ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਟੋਗੋ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। *ਘਾਨਾ* ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ *ਜੰਗਜੂ ਸਮਰਾਟ* ਹੈ। ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਘਾਨਾ ਸਲਤਨਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਓਸੂ, ਘਾਨਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨਾਰਿਅਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ
* ਇਕ ਅਬੋਚੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਲੀ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪੱਬਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਮੀਟ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਮੱਛੀ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਭੱਠੀ ਲਈ ਤੰਦੂਰ ਵਜੋਂ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਦੀ ਥੱਪੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
* ਟੀਮਾਂ ਹੈਬਰ ਵਿਖੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਪਾਰਕ ਕੀਤੀਆਂ
* ਡਾਂਗੋਮਬਾ ਜਵਾਨ ਦਿਨ
* ਹੋਇਓ ਘਾਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡ੍ਰਾਮਰ ਇੱਕ ਵਿਲੀ ਵਾਟਰਵਾਲ, ਹਰ ਸ਼ਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਝਰਨੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੱਸਟਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਵੋਂਗੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਫਾਇਰ-ਡਰੱਮਰ-ਗਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਐਲਮੀਨਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਫੰਟੇ ਦੁਆਰਾ ਐਡੀਨਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਾਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਵੱਸੋਂ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ

ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ, ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਐਂਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ
**ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ** ਜਾਂ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜੋ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਤੋਂ ਅੱਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ਦਾ ਮਹਾਸਾਗਰ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹੇ ਧਰਤੀ ਦਾ 1/5 ਖੇਤਰ ਘੇਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਗਰੀਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਲਗਭਗ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅੱਖਰ 8 ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਲੰਮਾਈ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਆਰਕਟਿਕ ਸਾਗਰ, ਜੋ ਬੇਰਿੰਗ ਜਲਡਮਰੂਮਧ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਪਿਟਸਬਰਜੇਨ ਅਤੇ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਧਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਹੀ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬੇਰਿੰਗ ਜਲ-ਡਮਰੂਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੋਟਸਲੈਂਡ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਲੰਮਾਈ 12, 810 ਮੀਲ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਸਥਿਤ ਵੈਡਲ ਸਾਗਰ ਵੀ ਇਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਹਿਤ 4,10,81,040 ਵਰਗ ਮੀਲ ਹੈ। ਅੰਤਰਗਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 3,18,14,640 ਵਰਗ ਮੀਲ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲਤਮ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਲਪ੍ਰਵਾਹ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਅੰਧਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਜਲਤਲ ਦਾ ਨਮਕੀਨਪਣ ਹੋਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਧਿਕਤਮ ਮਾਤਰਾ 3.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੈ ਜੋ 20°-30° ਉੱਤਰਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਕੀਨਪਣ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਹੰਗਰੀ

ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਝੰਡਾ
ਹੰਗਰੀ ਦਾ ਰਾਜ ਨਿਸ਼ਾਨ
**ਹੰਗਰੀ** (ਹੰਗੇਰਿਆਈ: Magyarország), ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਹੰਗਰੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ** (ਹੰਗੇਰਿਆਈ: Magyar Köztársaság), ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੇ ਪੈਨੋਨੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬੰਦ-ਹੱਦ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੋਮਾਨਿਆ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਕਰੋਏਸ਼ੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਲੋਵੇਨਿਆ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰਿਆ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਹੈ। ਹੰਗਰੀ, ਯੂਰੋਪੀ ਸੰਘ, ਨਾਟੋ, ਓਈਸੀਡੀ ਅਤੇ ਵਿਸੇਗਰਾਦ ਸਮੂਹ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੇਂਗਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੰਗੇਰਿਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਫਿੰਨਾਂ - ਉਗਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗੈਰ ਭਾਰੋਪੀਏ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਹੰਗਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੀਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੈਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਲਗਭਗ 8 . 6 ਲੱਖ ਪਰਿਆਟਕੋਂ (2007 ਦੇ ਆਂਕੜੇ) ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੇਵਿਜ ਝੀਲ ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂਰੋਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਬਲਾਤੋਨ ਝੀਲ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕੁਦਰਤੀ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹੋਰਟੋਬੈਗੀ ਵੀ ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ।

ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਹੈ, ਜਿਨੂੰ 1989 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੰਗਰੀ ਦੀ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਇੱਕ ਉੱਚ - ਕਮਾਈ ਮਾਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਅਗੁਆ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਮੈਗਯਾਰ ਵਿਸੇਲੇਟ ਨੱਪਜਾ, ਬਾਜਨਾ, 2009.
* ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਮਾਥੇ ਚਰਚ ਦਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਦ੍ਰਿਸ਼
* ਬੂਡਪੇਸਟ ਸਿਨਾਗੋਗ ਵਿੰਡੋ
* ਮੋਹੈਕਸ ਦੀ ਬੱਸ-ਵਾਕਿੰਗ (ਬਸਤਰਸ) ਹੰਗਰੀਅਨ ਕਾਰਨੀਵਲ (ਫਰਸਾਂਗ) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬੱਸਾਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਚੇਨ ਬ੍ਰਿਜ ਬੁਡਪੇਸਟ
* ਕਾਫੀ, ਦੇਸ਼ ਦਾ ਘਰ
* ਸੱਤੂ ਮੇਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ਤੀ-ਅਗਵਾਈ ਸੁਧਾਰਕ ਕਬਰਸਤਾਨ
* ਸਜ਼ੇਂਟੇਂਡਰ ਓਪਨ-ਏਅਰ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਾਲਕਨ

ਬਾਲਕਨ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਚਾ–ਵਿਪਾਵਾ–ਕਰਕਾ–ਸਾਵਾ–ਦਨੂਬ ਸਰਹੱਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਹੈ
**ਬਾਲਕਨ**, ਜਿਹਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਬਾਲਕਨ ਟਾਪੂਨੁਮਾ** ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ **"ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ"** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿਚਲਾ ਖੇਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਕ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾਈ-ਪਰਵਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੋਮਾਂਸ, ਸਲਾਵੀ, ਯੂਨਾਨੀ, ਅਲਬਾਨੀਆਈ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਵਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਇਸਾਈਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕੈਥੋਲਿਕ ਇਸਾਈਅਤ ਅਤੇ ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮੱਧ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ

| ਮੱਧ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ* *République centrafricaine*
* *Ködörösêse tî Bêafrîka*
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਮਾਟੋ:**"Unité, Dignité, Travail" (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) "ਏਕਤਾ, ਮਾਨ, ਕਿਰਤ" |
| **ਐਨਥਮ:** "La Renaissance" (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) "E Zingo" (ਸਾਂਗੋ) *ਨਵਯੁੱਗ* |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਬਾਂਗੀ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | * ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ
* ਸਾਂਗੋ
 |
| ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ  | * 33% ਬਾਇਆ
* 27% ਬਾਂਦਾ
* 13% ਮੰਜੀਆ
* 10% ਸਾਰਾ
* 7% ਮਬੂਮ
* 4% ਮਬਾਕਾ
* 4% ਯਾਕੋਮਾ
* 2% ਹੋਰ
 |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਫ਼ਰਾਂਸੋਆ ਬੋਜ਼ੀਜ਼ੇ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  | ਫ਼ਾਸਤੀਨ-ਅਰਸ਼ਾਂਜ ਤੂਆਦੇਰਾ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੋਂ  | 13 ਅਗਸਤ 1960 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 622,984 km2 (240,535 sq mi) (43ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | 0 |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2009 ਅਨੁਮਾਨ | 4,422,000 (124ਵਾਂ) |
| • 2003 ਜਨਗਣਨਾ | 3,895,150 |
| • ਘਣਤਾ | 7.1/km2 (18.4/sq mi) (223ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $3.641 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $767 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $2.165 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $456 |
| ਗਿਨੀ (1993) | 61.3 **Error: Invalid Gini value** |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2011) | 0.343 ਘੱਟ · 179ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੀ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਫ਼੍ਰੈਂਕ (XAF) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+1 (ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕੀ ਸਮਾਂ) |
| • ਗਰਮੀਆਂ (DST) | UTC+1 (ਨਿਰੀਖਤ ਨਹੀਂ) |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਸੱਜੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | 236 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .cf |

ਬੰਗੂਈ ਦਾ ਬਜਾਰੀ ਇਲਾਕਾ
**ਮੱਧ ਅਫਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *République centrafricaine*, ਹੇਪੂਬਲੀਕ ਸੌਂਤਹਾਫ਼ਰੀਕੇਨ, ਜਾਂ *Centrafrique*, ਸੌਂਤਹਾਫਰੀਕ; ਸਾਂਗੋ: *Ködörösêse* *tî Bêafrîka*), ਮੱਧ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਾਡ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੁਡਾਨ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੈਮਰੂਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਾਂਗੋ ਗਣਰਾਜ ਅਤੇ ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 240,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਮੁਤਾਬਕ ਅਬਾਦੀ 44 ਲੱਖ ਹੈ। ਬਾਂਗੀ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ

ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ
ਧਰਤੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲਾਰਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵੀ ਮਹਾਸਾਗਰ ਜਾਂ **ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ**, ਜਿਸਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਰਕਟਿਕ ਉੱਤਰ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਭਾਗਾਂ (ਪੰਜ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਉਥਲਾ ਮਹਾਸਾਗਰ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਣੀ ਸਰਵੇਖਣ ਸੰਗਠਨ (IHO) ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤਜਵੀਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ, ਕੁਝ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਆਰਕਟਿਕ *ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ* ਜਾਂ ਕੇਵਲ *ਆਰਕਟਿਕ ਸਾਗਰ* ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅੰਧ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਮਕੀਨਪਣ, ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਖੁਰਦੀ ਅਤੇ ਜੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਦਾ ਔਸਤ ਨਮਕੀਨਪਣ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਤਬਖ਼ੀਰ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਨਮਕੀਨਪਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਸੀਮਿਤ ਜੁੜਾਵ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚ-ਨਮਕੀਨਪਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਸਾਗਰਾਂ ਵਗ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਦੀ ਲਗਭਗ 50% ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿਮ ਅਤੇ ਬਰਫ ਅੰਕੜਾ ਕੇਂਦਰ, ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਆਰਕਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਬਰਫ਼ੀਲੀ ਪਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਖੁਰਨ ਦੀ ਦਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਦੈਨਿਕ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਯੂਰਾਲ ਪਰਬਤ

| ਯੁਰਾਲ ਪਰਬਤ |
| --- |
|  |
| Highest point |
| Peak | ਨਰੋਦਨਾਇਆ ਪਹਾੜ |
| ਉਚਾਈ | 1,895 m (6,217 ft) |
| Dimensions |
| ਲੰਬਾਈ | 2,500 km (1,600 mi) |
| ਚੌੜਾਈ | 150 km (93 mi) |
| ਭੂਗੋਲ |
|  |
| ਦੇਸ਼ | ਰੂਸ |
| Geology |
| Rock age | ਕਾਰਬਨੀਯੁਕਤ |

**ਯੁਰਾਲ ਪਰਬਤ** (ਰੂਸੀ: *Ура́льские го́ры*, tr. *ਉਰਾਲਸਕੀਏ ਗੋਰੀ*; IPA: [ʊˈralʲskʲɪjə ˈgorɨ]; ਬਸ਼ਕੀਰ: *Урал тауҙары*), ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਉਰਾਲ** ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦੇ ਤਟ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯੁਰਾਲ ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਕਜਾਖਸਤਾਨ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸਾ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰਹੱਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਰਾਲ ਸਮੁੰਦਰ

| ਅਰਾਲ ਸਮੁੰਦਰ |
| --- |
| ਸਥਿਤੀ | ਫਰਮਾ:Country data ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ,  ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ |
| ਗੁਣਕ | ﻿ / ﻿ |
| Type | ਗਲਘੋਟੂ, ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ, ਕੁੰਡ (ਉੱਤਰ) |
| Primary inflows | ਉੱਤਰ: ਸੀਰ ਦਰਿਆ ਦੱਖਣ: ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲਾ ਪਾਣੀ (ਪਹਿਲਾਂ ਅਮੂ ਦਰਿਆ) |
| Catchment area | 1,549,000 km2 (598,100 sq mi) |
| Basin countries | ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ, ਤੁਰਕਮੇਨਿਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ  |
|  |
| Surface area | 17,160 km2 (6,626 sq mi) (2004, ਚਾਰ ਝੀਲਾਂ) 28,687 km2 (11,076 sq mi) (1998, ਦੋ ਝੀਲਾਂ) 68,000 km2 (26,300 sq mi) (1960, ਇੱਕ ਝੀਲ) ਉੱਤਰ
 3,300 km2 (1,270 sq mi) (2008) ਦੱਖਣ: 3,500 km2 (1,350 sq mi) (2005) |
| ਔਸਤ ਡੂੰਘਾਈ | ਉੱਤਰ: 8.7 m (29 ft) (2007) ਦੱਖਣ: 14–15 m (46–49 ft)(2005) |
| ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ | ਉੱਤਰ: 42 m (138 ft) (2008) 18 m (59 ft) (2007) 30 m (98 ft) (2003) ਦੱਖਣ: 37–40 m (121–131 ft) (2005) 102 m (335 ft) (1989) |
| Water volume | ਉੱਤਰ: 27 km3 (6 cu mi) (2007) |
| Surface elevation | ਉੱਤਰ: 42 m (138 ft) (2007) ਦੱਖਣ: 29 m (95 ft) (2007) 53.4 m (175 ft) (1960) |
|  |
| Settlements | (ਅਰਾਲ) |

**ਅਰਾਲ ਸਮੁੰਦਰ** ਜਾਂ **ਅਰਲ ਸਮੁੰਦਰ** (ਕਜ਼ਾਖ਼: *Арал теңізі* *ਅਰਾਲ ਤੇਞੀਜ਼ੀ*; ਉਜ਼ਬੇਕ: *Orol dengizi*; ਰੂਸੀ: Аральскοе мοре *ਅਰਾਲ'ਸਕੋਈ ਮੋਰੇ*; ਤਾਜਿਕ: [*Баҳри Арал*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) *ਬਾਹਰੀ ਅਰਾਲ*; ਫ਼ਾਰਸੀ: دریای خوارزم *ਦਰਿਆ-ਏ ਖ਼ਰਾਜ਼ਮ*) ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ (ਅਕਤੋਬੇ ਅਤੇ ਕਿਜ਼ੀਲੋਰਦਾ ਸੂਬੇ) ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਰਕਲਪਕਸਤਾਨ, ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਮੋਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਰਜਮਾ "ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ" ਹੈ ਜਿਸਤੋਂ ਭਾਵ 1,534 ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਨ; ਪੁਰਾਤਨ ਤੁਰਕੀ ਵਿੱਚ "ਅਰਾਲ" ਦਾ ਮਤਲਬ "ਟਾਪੂ" ਅਤੇ "ਝੁਰਮਟ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

1960–2014
# ਅਰਬ ਸਾਗਰ

**ਅਰਬ ਸਾਗਰ** (ਅਰਬੀ:بحر العرب ; ਉੱਚਾਰਨ: ਬਹਰਿ ਅਲਅਰਬ) ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਚ ਭਾਰਤ; ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ; ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਪਠਾਰ; ਦਖਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸੋਮਾਲੀਆ ਦੇ ਕੇਪ ਗਾਰਡਫੁਈ ਨਾਲ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂ "ਸਿੰਧੂ ਸਮੁੰਦਰ" ਸੀ।ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਏਰੀਥ੍ਰੈਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਸਮੁੰਦਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ 3,862,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,491,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਹਿਰਾਈ 4,652 ਮੀਟਰ (15,262 ਫੁੱਟ) ਹੈ।ਅਰਬੀ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਸੋਕੋਟਰਾ (ਯਮਨ), ਮਾਸਿਰਾਹ ਟਾਪੂ (ਓਮਾਨ), ਲਕਸ਼ਦੀਪ (ਭਾਰਤ) ਅਤੇ ਅਸਟੋਲਾ ਟਾਪੂ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ

ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਖੇਤਰ ਲਗਭਗ 3,862,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,491,130 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚੌੜਾਈ ਲਗਭਗ 2,400 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1,490 ਮੀਲ) ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਹਿਰਾਈ 4,652 ਮੀਟਰ (15,262 ਫੁੱਟ) ਹੈ।ਅਰਬ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਹੈ।ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ - ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਲਾਲ-ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਬਾਬ-ਏਲ-ਮੈਡੇਬੇ ਦੀ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ; ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ।

### ਵਪਾਰਕ ਰੂਟ

ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗ ਹੈ।ਜਿਸਨੂੰ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ 3,000 ਮੀਲੀਅਨ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਜੂਲੀਅਸ ਸੀਜ਼ਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਕਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਤ ਸਾਂਝੇ ਜ਼ਮੀਨ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਰੂਟਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭੂਮੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।ਇਹ ਰੂਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪੂਰਬੀ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਭੜੂਚ (ਭਿਰਕਚਚਾ) ਰਾਹੀਂ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲੇਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅਜੀਬ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਧਰਾਮੌਟ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੋ ਸਟ੍ਰੀਮਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਡੈਨੀ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਦੀ ਖੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ਸਿੰਧ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ

| ਸਿੰਧੂ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ |
| --- |
| ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ |
| ਸਿੰਧੂ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ |
| ਦੇਸ਼ | ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਨੇਪਾਲ |
| ਖੇਤਰ |
|  • ਕੁੱਲ | 7,00,000 km2 (3,00,000 sq mi) |

**ਹਿੰਦ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ**, ਜਿਸਨੂੰ **ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਦਾਨ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ **ਜਾਂ ਸਿੰਧ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ**, ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ 700,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (270,000 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, ਪੂਰਬੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ - ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਗੰਗਾ।

ਇਹ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਪਠਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਸੱਤਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ - ਸਿੰਧ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੇਰੋਕ ਐਲੂਵੀਅਮ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਮੀਰ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਤੀਬਰ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਨੋਟ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ

ਪਿੱਲੇ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ **ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ** ਨਾਮਕ ਖਾੜੀ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

ਚੀਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੀਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਵੀ ਨੋਕ ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕਦਾ ਹੈ

ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਜਾਂ ਬੋਹਾਈ ਖਾੜੀ (ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: 渤海, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Bohai Sea) ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਪੂਰਵੀ ਚੀਨ ਵਲੋਂ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸਾਗਰ ਹੈ ਜੋ ਪਿੱਲੇ ਸਾਗਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੱਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ ਕਰੀਬ 78, 000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੋਲ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਜਰਿਏ ਵਲੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਵਲੋਂ ਵਿਅਸਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਮ

ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਚਿਹਲੀ ਦੀ ਖਾੜੀ (直隸海灣, Gulf of Chihli) ਜਾਂ ਪੇਚਿਹਲੀ ਦੀ ਖਾੜੀ (北直隸海灣, Gulf of Pechihli) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ

ਫਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਦੀ ਲਿਆਓਦੋਂਗ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ ਪ੍ਰਾਯਦੀਪ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਇੱਕ 106 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਸੁਰੰਗ ਨਿਕਾਲੇਂਗੇ ਜੋ ਇੰਨੀ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇਗੀ ਦੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕ ਦੋਨਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਚੱਲਣਗੇ।

## ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਤੇ ਸਤਿਥ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਹਰ

ਇਹ ਬੋਹਾਈ ਸਾਗਰ ਤੱਟ ਤੇ ਸਤਿਥ ਕੁੱਝ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਹਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ:-

ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੱਟ
* ਤੀਆਂਜਿਨ
* ਡਾਲੀਅਨ, ਲੀਆਓਨਿੰਗ
* ਕਿਨਹੁਆਂਗਦਾਓ, ਹੇਬੇਈ
* ਯਾਨਤਾਈ, ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ
* ਲੋਂਗਕੋਊ, ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ
* ਪੈਂਗਲਾਈ, ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ
* ਵੇਈਹਾਈ, ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ
* ਵੇਈਫਾਂਗ, ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ
* ਲਾਈਜਹੋਊ, ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਪੀਲਾ ਸਾਗਰ
* ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ
* ਸ਼ਾਨਦੋਂਗ ਸਾਗਰ

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਮਚਾਤਕਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ

ਕਾਮਚਾਤਕਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ
**ਕਮਚਾਤਕਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ** (ਰੂਸੀ: полуо́стров Камча́тка, *Poluostrov Kamchatka*) ਰੂਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 1,250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਰਕਬਾ ਤਕਰੀਬਨ 270,000ਕਿਮੀ2 ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਖ਼ੋਤਸਕ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਾਲੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਮਚਾਤਕਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ, ਕਮਾਂਡਰ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਕਾਰਾਗਿੰਸਕੀ ਟਾਪੂ ਸਾਰੇ ਰੂਸ ਦੇ ਕਾਮਚਾਤਕਾ ਕ੍ਰਾਇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਬਾਦੀ 322,079 ਹੈ ਅਤੇ ਵਸੋਂ ਵਧੇਰੇ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇੱਥੇ ਤਕਰੀਬਨ 13,000 ਕੋਰਿਆਕ ਲੋਕ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਮਚਾਤਕਾ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਕਮਚਾਤਕਾ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ ਕਰਕੇ ਨਿਵਾਜੇ ਗਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੋਲੋਮਾਨ ਟਾਪੂ

| ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਮਾਟੋ:**"To Lead is to Serve" "ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ" |
| **ਐਨਥਮ:God Save Our Solomon Islands* "ਰੱਬ ਸਾਡੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ"**Royal anthem:God Save the Queen* "ਰੱਬ ਰਾਣੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ" |
|  |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਹੋਨੀਆਰਾ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |
| ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ (੧੯੯੯) | ੯੪.੫% ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆਈ ੩.੦% ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ੧.੨% ਮਾਈਕ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ੧.੧% ਹੋਰ ੦.੨% ਅਨਿਸ਼ਚਤ |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਸੋਲੋਮਨੀ, ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ-ਵਾਸੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਸਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜਤੰਤਰ |
|  |
| • ਮਹਾਰਾਣੀ  | ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਦੂਜੀ |
| • ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ  | ਫ਼੍ਰੈਂਕ ਕਬੂਈ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  | ਗਾਰਡਨ ਡਾਰਸੀ ਲੀਲੋ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ  | ੭ ਜੁਲਾਈ ੧੯੭੮ |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 28,400 km2 (11,000 sq mi) (੧੪੨ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | ੩.੨% |
| ਆਬਾਦੀ |
| • ੨੦੦੯ ਅਨੁਮਾਨ | ੫੨੩,੦੦੦ (੧੭੦ਵਾਂ) |
| • ਘਣਤਾ |  (੧੮੯ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | ੨੦੧੧ ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $੧.੭੨੫ ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $੩,੧੯੧ |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | ੨੦੧੧ ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $੮੪੦ ਮਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $1,553 |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (੨੦੧੧) | ੦.੫੧੦ **Error: Invalid HDI value** · ੧੪੨ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ ਡਾਲਰ (SBD) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+੧੧ |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਖੱਬੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | +੬੭੭ |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .sb |

**ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ** ਓਸ਼ੇਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 1000 ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 28,400 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਨੀਆਰਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਆਡਲਕਾਨਾ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਫ਼ਿਜੀ

| ਫ਼ਿਜੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ**Matanitu ko Viti**  (ਫ਼ਿਜੀਆਈ) **फ़िजी गणराज्य** (ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਹਿੰਦੀ)   |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਮਾਟੋ:**[*Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) ਰੱਬ ਤੋਂ ਡਰੋ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ |
| **ਐਨਥਮ:God Bless Fiji* |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਸੂਵਾ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਹਿੰਦੀ |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਫ਼ਿਜੀਆਈ |
| ਸਰਕਾਰ | ਫੌਜ-ਨਿਯੁਕਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਟੋਨੀਵਰ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  | ਸਟੀਫਨ ਰਬੂਕਾ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਸੰਸਦ |
| • ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ | ਸੈਨੇਟ |
| • ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ  | 10 ਅਕਤੂਬਰ 1970 |
| • ਗਣਰਾਜ  | 28 ਸਤੰਬਰ 1987 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 18,274 km2 (7,056 sq mi) (155ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | ਨਾਮਾਤਰ |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2009 ਅਨੁਮਾਨ | 849,000 (156ਵਾਂ) |
| • 2007 ਜਨਗਣਨਾ | 837,271 |
| • ਘਣਤਾ | 46.4/km2 (120.2/sq mi) (148ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $4.133 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $4,620 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $3.546 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $3,965 |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2010) |  0.669 **Error: Invalid HDI value** · 86ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਡਾਲਰ (FJD) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+12 (FJT) |
| • ਗਰਮੀਆਂ (DST) | UTC+13 (FJST) |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਖੱਬੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | 679 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .fj |

**ਫ਼ਿਜੀ** (*ਫ਼ਿਜੀਆਈ*: Viti; *ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਹਿੰਦੀ*: फ़िजी), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਫ਼ਿਜੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (*ਫ਼ਿਜੀਆਈ*: Matanitu ko Viti; *ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਹਿੰਦੀ*: फ़िजी गणराज्य *ਫ਼ਿਜੀ ਗਣਰਾਜਯਾ*), ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮੈਲਾਨੇਸ਼ੀਆ 'ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1,100 ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੀਲ (2,000 ਕਿ.ਮੀ.) ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਨੁਆਟੂ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ, ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕਰਮਾਡੈਕ ਟਾਪੂ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਟੋਂਗਾ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਮੋਆ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਵਾਲਿਸ ਅਤੇ ਫ਼ੁਟੂਨਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੁਵਾਲੂ, ਹਨ।

## ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਵਿਭਾਗ

ਫ਼ਿਜੀਆਈ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ।
ਫ਼ਿਜੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

* ਮੱਧਵਰਤੀ
* ਪੂਰਬੀ
* ਉੱਤਰੀ
* ਪੱਛਮੀ

ਇਹ ਵਿਭਾਗ ਅੱਗੋਂ 14 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ:

* ਬਾ
* ਬੁਆ
* ਕਾਕਾਊਡ੍ਰੋਵ
* ਕਾਡਾਵੂ
* ਲਾਊ
* ਲੋਮਾਈਵਿਤੀ
* ਮਕੂਆਤਾ
* ਨਦਰੋਗ-ਨਵੋਸ
* ਨੈਤਸਿਰੀ
* ਨਮੋਸੀ
* ਰਾ
* ਰੇਵਾ
* ਸੇਰੂਆ
* ਤੈਲੇਵੂ

ਕਾਕੋਬੂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਫ਼ਿਜੀ ਨੂੰ 3 ਰਾਜ-ਸੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਵਿਭਾਗ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਫੇਰ ਵੀ ਸਥਾਨਕ ਫ਼ਿਜੀਆਈਆਂ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

* ਬੁਰੇਬਸਗਾ ਰਾਜ-ਸੰਘ
* ਕੁਬੂਨਾ ਰਾਜ-ਸੰਘ
* ਤੋਵਾਤਾ ਰਾਜ-ਸੰਘ

## ਹਵਾਲੇ
# ਟੋਂਗਾ

| ਟੋਂਗਾ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ*Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਮਾਟੋ:Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa* ਰੱਬ ਅਤੇ ਟੋਂਗਾ ਮੇਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹਨ |
| **ਐਨਥਮ:Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga* *ਟੋਂਗੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਗੀਤ* |
|  |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਨੂਕੂʻਅਲੋਫ਼ਾ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟੋਂਗੀ |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਟੋਂਗੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਸਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ |
|  |
| • ਬਾਦਸ਼ਾਹ  | ਤੋਪੂ ਛੇਵਾਂ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  | ਸਿਆਲੇʻਅਤਾਉਂਗੋ ਤੂʻਇਵਕਾਨੋ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਬਰਤਾਨਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੋਂ | 4 ਜੂਨ 1970 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 748 km2 (289 sq mi) (186ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | 4.0 |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2011 ਜਨਗਣਨਾ | 103,036 |
| • ਘਣਤਾ | 139/km2 (360.0/sq mi) (76ਵਾਂ1) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $763 ਮਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $7,344 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $439 ਮਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $4,220 |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2010) | 0.677 **Error: Invalid HDI value** · 85ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਪਾʻਆਂਗਾ (TOP) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+13 |
| • ਗਰਮੀਆਂ (DST) | UTC+13 |
|  | *ਨਿਰੀਖਤ ਨਹੀਂ* |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਖੱਬੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | +676 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .to |
| 1. 2005 ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ।
 |

**ਟੋਂਗਾ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਟੋਂਗਾ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ** (ਟੋਂਗੀ: *Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga*), ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ 'ਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਮੁਲਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ 700,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ 176 ਟਾਪੂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 52 ਟਾਪੂ ਅਬਾਦ ਹਨ।

ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਇੱਕ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਲੀਕ ਦੀ 800 ਕਿ.ਮੀ. ਦੀ ਵਿੱਥ 'ਤੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਵਿਚਲੇ ਪੈਂਡੇ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਟੋਂਗਾ ਨੂੰ **ਦੋਸਤਾਨਾ ਟਾਪੂ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਪਤਾਨ ਜੇਮਜ਼ ਕੁੱਕ ਦੀ ਇਸ ਟਾਪੂ 'ਤੇ 1773 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਨ ਆਓ-ਭਗਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਥੇ *ʻinasi* (ਇਨਾਸੀ) ਤਿਉਹਾਰ ਮੌਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ Tuʻi Tonga (ਤੂਈ ਤੋਂਗਾ) ਭਾਵ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫ਼ਲਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੇਖਕ ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਰੀਨਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੁਖੀ ਕੁੱਕ ਨੂੰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਉਂਤ 'ਤੇ ਰਾਜੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।

## ਭੂਗੋਲ

ਨੂਕੂ ਟਾਪੂ ਵਵਾ'ਊ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੋਂਗਾ ਪੰਜ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: 'ਏਊਆ, ਹਾ'ਅਪਾਈ, ਨਿਊਆਸ, ਟੋਂਗਾਟਾਪੂ, ਅਤੇ ਵਵਾ'ਊ.

## ਜਲਵਾਯੂ

ਟੋਂਗਾ ਵਿੱਚ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਜਲਾਵਾਯੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਰੁੱਤਾਂ ਹੀ ਹਨ, ਸਿੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਰਸਾਤਾਂ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੱਖੜ ਦਾ ਮੌਸਮ 1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵੇਰ ਇੱਹ ਝੱਖੜ ਬੇਮੌਸਮੀ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਮੇਤ ਟੋਂਗੀ ਇਹਨਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਟੋਂਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਲੀਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਊਵਿਆਈ, ਨਿਊਆਈ, ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਸਮੋਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕਰੀਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ