Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਜੀ ਪੀ ਐੱਸ

ਧਰਤੀ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪੰਧ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਜੀ ਪੀ ਐੱਸ ਬਲਾਕ II-F ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ।
**ਜੀ ਪੀ ਐੱਸ** ਜਾਂ **ਗਲੋਬਲ ਪੋਜ਼ਿਸ਼ਨਿੰਗ ਸਿਸਟਮ** ਮਤਲਬ **ਸੰਸਾਰੀ ਥਾਂ-ਟਿਕਾਣਾ ਪ੍ਰਨਾਲੀ** ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ-ਅਧਾਰਤ ਉੱਪਗ੍ਰਿਹੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉਤਲੀ ਜਾਂ ਨੇੜਲੀ ਹਰ ਉਸ ਥਾਂ ਬਾਬਤ ਟਿਕਾਣੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਅੱਖ ਦੀ ਸੇਧ ਨਾਲ਼ ਚਾਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਜੀ ਪੀ ਐੱਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। ਇਹ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਅਹਿਮ ਪੁੱਜਤਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਹਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਲ਼ ਜੀ ਪੀ ਐੱਸ ਰਿਸੀਵਰ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਮੁਹਈਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* Schriever Air Force Base – GPS Operations Center Archived 2013-10-17 at the Wayback Machine. Responsible for operation of the Global Positioning System
* Global Positioning System ਕਰਲੀ ਉੱਤੇ
* FAA GPS FAQ
* GPS.gov—General public education website created by the U.S. Government
* USCG Navigation Center—Status of the GPS constellation, government policy, and links to other references; includes satellite almanac data.
* The GPS Program Office (GPS Wing) Archived 2009-05-02 at the Wayback Machine.—Responsible for designing and acquiring the system on behalf of the United States Government.
* U.S. Army Corps of Engineers manual: NAVSTAR HTML at the Wayback Machine (archived ਅਗਸਤ 22, 2008) and PDF (22.6 MB, 328 pages) at the Wayback Machine (archived ਜੂਨ 25, 2008)
* National Geodetic Survey Orbits for the Global Positioning System satellites in the Global Navigation Satellite System
* GPS PPS Performance Standard Archived 2011-12-30 at the Wayback Machine.—The official Precise Positioning Service specification
* GPS and GLONASS Simulation (Java applet) Simulation and graphical depiction of space vehicle motion including computation of dilution of precision (DOP)
* Navipedia information on GPS—Wiki initiated by the European Space Agency
# ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ

**Lua error in ਮੌਡਿਊਲ:Navbar at line 58: Invalid title ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਉੱਪਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਬੰਧ <br/> Indian Regional Navigation Satellite System (IRNSS).ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਬੰਧ** (**ਆਈ ਆਰ ਐੱਨ ਐੱਸ ਐੱਸ**) ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਘੋਖ ਜੱਥੇਬੰਦੀ (ਇਸਰੋ) ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਇਲਾਕਾਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜ਼ਬਤ ਹੇਠ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਜਿਹੇ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਸੰਸਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜੀ ਪੀ ਐੱਸ ਉੱਤੇ ਆਸਰੇ ਹੋਈ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ਼ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੋ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਵੇਗਾ, ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਮਿਆਰੀ ਥਾਂ-ਟਿਕਾਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਇਖ਼ਤਿਆਰੀ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ (ਫ਼ੌਜ) ਵਾਸਤੇ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦ ਸੇਵਾ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ, **ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ** ਜਾਂ **ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ** ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੇਖਕੀ ਅੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੰਕ ਜਾਂ **ਗੁਣਕ** ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੁਣਕਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਤਰਤੀਬੀ ਤਿਗੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਅੱਖਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ *x*-ਗੁਣਕ, ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਣਕ ਮੁੱਢਲੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਹਕੀਕੀ (ਰੀਅਲ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਮੂਰਤ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਹਕੀਕੀ (ਕੰਪਲੈਕਸ) ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ਼ ਜਿਆਮਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਸੁਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣੀ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੈ।

## ਗਿਣਤੀ ਰੇਖਾ

ਕਿਸੇ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਮਿਸਾਲ ਹੈ *ਗਿਣਤੀ ਰੇਖਾ* ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਹਕੀਕੀ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਨ ਮੰਨਿਆ ਬਿੰਦੂ *O* (*ਓਰਿਜਿਨ* ਜਾਂ *ਸਰੋਤ ਬਿੰਦੂ*) ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਚੁਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਿੰਦੂ *P* ਦਾ ਗੁਣਕ *O* ਤੋਂ *P* ਤੱਕ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਮੇਤ ਫ਼ਾਸਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਯੁਕਤ ਫ਼ਾਸਲੇ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਾਸਲਾ ਜੋ *P* ਦੇ ਰੇਖਾ ਉਤਲੇ ਪਾਸੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪਾਜ਼ਟਿਵ ਜਾਂ ਰਿਣ ਰਾਸ (ਨੈਗਟਿਵ) ਹੋਵੇ। ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਗੁਣਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਹਕੀਕੀ ਅੰਕ ਕਿਸੇ ਅਨੂਠੇ ਬਿੰਦੂ ਦਾ ਗੁਣਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅੰਕ ਰੇਖਾ
## ਕਾਰਤੀਸੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਇੱਕ ਤਲ ਉੱਤੇ ਕਾਰਤੀਸੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ।
ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਮੂਲ ਰੂਪੀ ਮਿਸਾਲ ਕਾਰਤੀਸੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਲ ਉੱਤੇ ਦੋ ਲੰਬ-ਰੂਪੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਚੁਣ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਗੁਣਕ ਇਹਨਾਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਦਾਰ ਫ਼ਾਸਲੇ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਿੰਨ ਆਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੰਬਮਾਪੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਕ ਹਰੇਕ ਤਲ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀਯੁਕਤ ਫ਼ਾਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ *n*-ਆਯਾਮੀ ਯੂਕਲਿਡੀ ਖ਼ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਗੁਣਕ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਨਕਸ਼ਾ

ਨਕਸ਼ਕਾਰ ਫ਼ਰੈਡਰਿਕ ਦੇ ਵਿਟ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਕਾਸ਼ੀ ਨਕਸ਼ਾ
ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਕਸ਼ਾ
**ਨਕਸ਼ਾ** ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਤਸਵੀਰੀ ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ – ਇੱਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਤਮਕ ਵਰਣਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਕਈ ਤੱਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਤੱਤ, ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹੁਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਿਸੇ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਖ਼ਲਾਅ ਦਾ ਸਥਾਈ, ਦੋ-ਅਯਾਮੀ, ਜਿਮਾਮਤੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਬਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਨਕਸ਼ੇ ਗਤੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਮੇਲਜੋਲ-ਪੂਰਕ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤੇ ਨਕਸ਼ੇ ਭੂਗੋਲ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਨਕਸ਼ੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਲਾਅ, ਹਕੀਕੀ ਜਾਂ ਬੇਹਕੀਕੀ, ਬਿਨਾਂ ਮਾਪ ਜਾਂ ਸੰਦਰਭ ਦੇ, ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਦੁਰਾਡੇ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੋਲ਼ਾ

A two-dimensional perspective projection of a sphere
r – radius of the sphere
**ਗੋਲਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:sphere, ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ σφαῖρα — *sphaira*, "ਗਲੋਬ, ਗੇਂਦ" ਤੋਂ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਤਿੰਨ ਪਾਸਾਰੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ geometrical ਔਬਜੈਕਟ ਯਾਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੇਂਦ ਦਾ ਤਲ, (ਅਰਥਾਤ, ਦੋ ਪਾਸਾਰੀ ਗੋਲ ਔਬਜੈਕਟ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ,  ਇਸ ਦੇ ਤਲ ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੁ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਿੰਦੁ r ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਦੋ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਪਾਸਾਰੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ  ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  ਫਾਸਲਾ ਗੇਂਦ ਦਾ radius ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਬਿੰਦੂ ਹਿਸਾਬੀ ਗੇਂਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰ।  ਗੋਲੇ ਦੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦ ਵਿਚੀਂ ਸਿੱਧੀ ਲਾਈਨ, ਕੇਂਦਰ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੋ ਰੇਡੀਅਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਗੇਂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਆਸ ਹੈ।

ਗਣਿਤ ਦੇ ਬਾਹਰ  "ਗੋਲਾ" ਅਤੇ "ਗੇਂਦ" ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲੇ (ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ ਯੂਕਲੀਡੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਇੱਕ ਦੋ-ਆਯਾਮੀ ਬੰਦ ਸਤਹ)  ਅਤੇ ਗੇਂਦ (ਇੱਕ ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ ਸ਼ਕਲ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੋਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੋਲੇ ਅੰਦਰਲਾ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) ਫ਼ਰਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੇਂਦ ਅਤੇ ਗੋਲੇ ਦੇ  ਰੇਡੀਅਸ, ਵਿਆਸ, ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਗਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸਤਹੀ ਖੇਤਰਫਲ

ਗੋਲੇ ਦਾ ਸਤਹੀ ਖੇਤਰਫਲ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_1
ਆਰਕੀਮਿਡੀਜ਼ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੂਤਰ ਲਭਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਾਰਟੇਜ਼ੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਕਾਰਟੇਜ਼ੀਅਨ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਚਿੱਤਰਰੂਪ। ਚਾਰ ਬਿੰਦੂ ਮਾਰਕ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ ਸਹਿਤ ਲੇਬਲ ਕੀਤੇ ਹਨ:: (2, 3) **ਹਰੇ**, (−3, 1) **ਲਾਲ**, (−1.5, −2.5) **ਨੀਲੇ**, ਅਤੇ ਮੂਲ-ਬਿੰਦੂ (0, 0) **ਜਾਮਨੀਕਾਰਟੇਜ਼ੀਅਨ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ** (cartesian coordinate system) ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮਤਲ ਤੇ ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਡਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਬਿੰਦੁ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ X-ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਅਤੇ Y-ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਦੋ ਲੰਬ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉਲੀਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ X-ਅਕਸ਼ ਅਤੇ Y-ਅਕਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਟ ਬਿੰਦੁ ਨੂੰ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਬਿੰਦੂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਬਿੰਦੁ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਕਸ਼ਾਂ ਤੇ ਲੰਬ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਬਿੰਦੁ ਤੋਂ Y-ਅਕਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਬਿੰਦੁ ਦਾ X-ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਬਿੰਦੁ ਦੀ X-ਅਕਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਬਿੰਦੁ ਦਾ Y-ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
# ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ।
ਗੋਲਕ ਦਾ ਮਹਾਨਤਮ ਚੱਕਰ (ਘੇਰਾ) ਉਸਨੂੰ ਉੱਪਰੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਗੋਲਾਰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਸੈਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਿਹਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦਾ ਨਿਸਾਨ
**ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:Equator) ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਤੋਂ ਸਾਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਅਰਧ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੁਰੇਡਾ ਭੂ-ਮੱਧ-ਰੇਖੀ ਉਭਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਕਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਰੇਖਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ 23½° ਵਿੱਚ ਕਰਕ ਰੇਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 23½° ਵਿੱਚ ਮਕਰ ਰੇਖਾ ਹੈ।

ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਸਿਫ਼ਰ (0) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 40,075 ਕਿ ਮੀ(24,901.5 ਮੀਲ) (ਸ਼ੁੱਧ ਲੰਬਾਈ 40,075,016.6856 ਮੀਟਰ) ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਧੁਰੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਅਕਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸਥਾਪਤ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਦੇ ਪੰਜ ਘੇਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਮਹਾਨਤਮ ਘੇਰਾ (ਚੱਕਰ) ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਸਾਮਾਇਕ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਲੋਂ, ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ, 21 ਮਾਰਚ ਅਤੇ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਭੂ-ਮੱਧ ਦੇ ਠੀਕ ਉੱਤੇ ਵਲੋਂ ਗੁਜਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦੇ ਇੱਕਦਮ ਲੰਬਵਤ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਤ ਅਤੇ ਆਥਣ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਭਰ, ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, 12 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰਵਿੱਚ ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਲੰਮੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਇਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਮੌਸਮ ਦੋਨਾਂ ਅਰਧ ਗੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਦਮ ਉੱਲਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਦਿਨਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਵੀ ਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਲੋਂ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਆਸ 12759.28 ਕਿ ਮੀ (7927 ਮੀਲ) ਹੈ, ਜੋ ਧਰੁਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਵਿਆਸ (12713.56 ਕਿ ਮੀ, 7900 ਮੀਲ) ਤੋਂ 42.72 ਕਿ ਮੀ ਜਿਆਦਾ ਹੈ। ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਥਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਕੇਂਦਰ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਗੁਯਾਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਕੇਂਦਰ, ਕੌਰੋਊ, ਫਰੇਂਚ ਗੁਯਾਨਾ), ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਘੂਰਣਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਸਥਾਨ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਤੀਮਾਨ (ਕੋਣੀਏ ਰਫ਼ਤਾਰ) ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਧੀ ਹੋਈ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਨ ਦੇ ਪਰਖੇਪਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਾਲਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਵਰਤੋ ਕਰਨਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਯਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਰਖਿਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
# ਚਾਪ ਦੇ ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਸਕਿੰਟ

**ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ** (**MOA**), ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਕੋਣ ਦੇ ਸੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ਦੇ ਮਾਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਦਾ ਕੋਣ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਦਾ 360ਵਾਂ ਹਿੱਸਾ WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਦਾ WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਡੀਅਨ ਦੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਕੋਣ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਗੋਲੀ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਵਰਗ ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ ਦੀ ਗਣਤੀ WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ਲਗਭਗ 148,510,660 ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ ਦਾ ਵਰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

**ਚਾਪ ਦਾ ਸੈਕਿੰਡ** (**arcsec**) ਚਾਪ ਦੇ ਮਿੰਟ ਦਾ WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਡਿਗਰੀ ਦਾ WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 ਹਿੱਸਾ, ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਦਾ WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਰੇਡੀਅਨ ਦੀ ਇਕਾਈ 'ਚ WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 (ਲਗਭਗ WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
## ਹਵਾਲੇ

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_20
# ਤਾਈਪੇ

| **ਤਾਈਪੇ** 臺北市
 |
| --- |
| **ਨਕਸ਼ਾ** | **ਚਿਹਨ** |
|  |
|  |
|  |
| **ਝੰਡਾ** |
|  |
|  |
|  **ਦੇਸ਼** |  ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ |
|  **ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਖੇਤਰ** | ਉੱਤਰੀ-ਤਾਈਵਾਨ |
|  **ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ** | ﻿ / ﻿ |
|  **ਸਥਾਪਤ** | 1709 |
|  **ਖੇਤਰਫਲ:** |   |
|  - ਕੁੱਲ | 271,8 ਕਿ ਮੀ² |
|  **ਉਚਾਈ** | 10 m |
|  **ਅਬਾਦੀ:** |   |
|  - ਕੁੱਲ (ਮਾਰਚ 2009) | 2 619 920 |
|  - ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ | 9 639,2/ਕਿ ਮੀ² |
|  - ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ | 10 072 918 |
|  **ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ** | UTC +8 (CST) |
|  **ਮੇਅਰ** | ਹਾਊ ਲੁੰਗ ਬਿਨ (KMT) |
|  **ਸਰਕਾਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ** |  Archived 2008-05-17 at the Wayback Machine. |

**ਤਾਈਪੇ**, ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ (ਜਿਸਨੂੰ ਤਾਈਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਤਾਈਪੇ ਤਾਈਵਾਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੇਟਰੋਪੋਲਿਟਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ, ਤੰਸੁਈ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਡੇ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਈਪੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 26,18,772 ਹੈ। ਤਾਈਪੇ, ਨਵਾਂ ਤਾਈਪੇ ਅਤੇ ਕੀਲੂੰਗ ਮਿਲ ਕੇ ਤਾਈਪੇ ਮੇਟਰੋਪੋਲਿਟਨ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 69,00,273 ਹੈ। ਕੇਵਲ ਤਾਈਪੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖਤ: ਮੇਟਰੋਪੋਲਿਟਨ ਖੇਤਰ ਲਈ ਅਤੇ ਤਾਈਪੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਕੀਤਾ।

## ਭੂਗੋਲ

ਚੀਨ (ਤਾਈਵਾਨ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
## ਇਤਿਹਾਸ

## ਆਬਾਦੀ

## ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
# ਨਾਰਵੇਈ ਸਮੁੰਦਰ

| ਨਾਰਵੇਈ ਸਮੁੰਦਰ |
| --- |
|  |
| Basin countries | ਨਾਰਵੇ, ਆਈਸਲੈਂਡ |
|  |
| ਹਵਾਲੇ |  |

**ਨਾਰਵੇਈ ਸਮੁੰਦਰ** (ਨਾਰਵੇਈ: [*Norskehavet*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)) ਉੱਤਰੀ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸ਼ੀਏ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜੋ ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ (ਭਾਵ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ) ਅਤੇ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਬਰੰਟਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗਰੀਨਲੈਂਡ

ਤਸਵੀਰ:Greenland।sland.jpgਗਰੀਨਲੈਂਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਦੀ ਹਵਾਈ ਤਸਵੀਰ
**ਗਰੀਨਲੈਂਡ** ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੋਰ ਤੇ ਇਹ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਨਾਲ ਜੂੜਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰਾਂ ਦੋਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 2006 ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਥੋਂ ਦੀ ਵਸੋਂ 57600 ਹੈ। ਗਲੋਬਲ ਵਾਰਮਿੰਗ ਦੇ ਖਤਰੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਗਰੀਨਲੈਂਡ, ਡੇਨਮਾਰਕ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। 1979 ਵਿੱਚ ਡੇਨਮਾਰਕ ਨੇ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸਵੈਰਾਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੂਨ 2009 ਤੋਂ ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਨੂੰ ਡੇਨਮਾਰਕ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਦੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ

| ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ |
| --- |
| ਸਥਿਤੀ | ਯੂਰਪ |
| ਗੁਣਕ | ﻿ / ﻿ |
| Basin countries | *ਤੱਟੀ* : ਡੈੱਨਮਾਰਕ, ਇਸਤੋਨੀਆ, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ, ਲਾਤਵੀਆ, ਪੋਲੈਂਡ, ਰੂਸ, ਸਵੀਡਨ *ਗੈਰ ਤੱਟੀ'*: ਬੇਲਾਰੂਸ, ਚੈੱਕ ਗਣਤੰਤਰ, ਨਾਰਵੇ, ਸਲੋਵਾਕੀਆ, ਯੂਕਰੇਨ |
|  |
| Islands | ਅਬਰੂਜਾ, ਈਗਨਾ, (ਅਲਾਂਡ ਟਾਪੂ), ਬੋਰਨਹੋਲਮ, ਦਾਨਹੋਲਮ, ਅਰਥੋਲਮੀਨ, ਫ਼ਾਲਸਟਰ, ਫ਼ੇਮਾਰਨ, ਫ਼ਾਰੋ, ਗੋਤਲਾਂਡ, ਹੈਲੂਓਤੋ, ਹਿਦਨਜ਼ੀ, ਹਿਊਮਾ, ਕਸਾਰੀ, ਕੈਸਲਾਈਦ, ਕਿਨੂ, ਕਿਮੀਤੂਨ, ਕੋਈਨਾਸਤੂ, ਕੋਤਲਿਨ, ਲਾਜਾਸਾਲੋ, ਲਾਊਤਾਸਾਰੀ, ਲਿਦਿੰਗੋ, ਲੋਲਲਾਂਦ, ਲਿਊਸਤਰੋ, ਮਾਨੀਲੇਦ, ਮੋਹਨੀ, ਮੁਹੂ, ਮੌਨ, ਪੋਲ, ਪ੍ਰਾਂਗਲੀ, ਓਸਮੂਸਾਰ, ਓਲਾਂਦ, ਰੇਪਲਾਤ, ਰੂਗਨ, ਰੁਨੂ, ਸਾਰੇਮਾ, ਸਤੋਰਾ ਕਾਰਸੋ, ਸੂਓਮਨਲੀਨਾ, ਸੂਰ-ਪਕਰੀ, ਵਾਈਕ-ਪਕਰੀ, ਉਮਾਂਜ਼, ਉਜ਼ਦੋਮ, ਵਰਮਾਦੋ, ਵਾਦੋ, ਵਿਲਸਾਂਦੀ, ਵੋਰਮਸੀ, ਵੋਲਿਨ |
| Settlements | København (ਕੋਪਨਹਾਗਨ), ਦਾਨਜ਼ਿਗ, ਹੈਲਸਿੰਕੀ (ਹੈਲਸਿੰਗਫ਼ੋਰਸ), ਕਾਲਿਨਿਨਗ੍ਰਾਦ, ਕੀਲ, ਲੂਲਿਆ, ਰੀਗਾ, Санкт-Петербург (ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਸਬਰਗ), ਸਟਾਕਹੋਮ, ਤਾਲਿਨ, ਤੁਰਕੂ (ਆਬੋ) |

ਦਾਰਲੋਵੋ, ਪੋਲੈਂਡ ਕੋਲ ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ
**ਬਾਲਟਿਕ ਸਮੁੰਦਰ** ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੂਣਾ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜੋ 53°N ਤੋਂ 66°N ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 10°E ਤੋਂ 30°E ਰੇਖਾਂਸ਼ ਤੱਕ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਸਕੈਂਡੀਨੇਵੀਆਈ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਯੂਰਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਟਾਪੂਆਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ

**ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Tarim Basin, ਓਈਗੁਰ : تارىم ئويمانلىقى, ਚੀਨੀ : 塔里木盆地) ਏਸ਼ਿਆ ਵਿਚਕਾਰ (ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ) ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੰਦ ਜਲਸੰਭਰ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 1,020,000 (390,000 sq mi) ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ (ਯਾਨੀ ਸੰਪੂਰਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਲੱਗਭੱਗ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਖੇਤਰਫਲ)। ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਚੀਨੀ ਜਨਵਾਦੀ ਲੋਕ-ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਅੰਤਰਿਤ ਸ਼ਿਆਜਿਆਂਗ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਤੀਆਂ ਸ਼ਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਸੀਮਾ ਕੁਨਲੁਨ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਉਈਗੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੁਰਕੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ, ਕਿਉਂਕੀ ਤਾਰਿਮ ਬੇਸਿਨ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਏਸ਼ਿਆ ਦਾ ਅੰਤਮ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉੱਥੇ ਵਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਵ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ। ਤਾਰਿਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਆਓਹੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਰਥੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ਕੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੰਮੀ ਬੰਨ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਸਾਬੁਤ ਹਨ। ਇਸ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਡੀਏਨਏ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਣ ਉੱਤੇ ਪਤਾ ਚਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਿਹਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸਨ। ਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੂਰਵੀ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆ ਦੇ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਸੀ ਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ-ਕੁੱਝ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਐਚ (ਹੈਪਲੋਗਰੁਪ ਐਚ) ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਕੇ (ਹੈਪਲੋਗਰੁਪ ਕੇ) ਤੋਂ ਵੀ ਸਨ। ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਵਲੋਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੁਰਖ ਪਿਤ੍ਰਵੰਸ਼ ਸਮੂਹ ਆਰ1ਏ1ਏ (ਹੈਪਲੋਗਰੁਪ ਆਰ1ਏ1ਏ) ਦੇ ਪਾਏਗਵਾਂਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਦੀ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆਈ ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤਾਰਿਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੱਖਣ ਸਾਇਬੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਲੋਂ ਇਹ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜਾਂਦੀ ਤਾਰਿਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸੀ। ਤਾਰਿਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦ ਆਰਿਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਵਾਰਿਕ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਤੁਸ਼ਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ