Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਅਣਵੀ ਭਾਰ

**ਅਣਵੀ ਭਾਰ** ਜਾਂ **ਅਣਵੀ ਮਾਤਰਾ** ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਅਣੂ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਇਹਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਾਸਤੇ ਅਣਵੀ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚਲੇ ਹਰੇਕ ਤੱਤ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ਼ ਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੂਤਰ H2O ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਣਵੀ ਭਾਰ ਹੋਵੇਗਾ:-

* (2\*ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਦਾ ਐਟਮੀ ਭਾਰ + 1\*ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਐਟਮੀ ਭਾਰ)ਗਰਾਮ
* = (2\*1+1\*16)ਗਰਾਮ
* =(2+16)ਗਰਾਮ
* =18 ਗਰਾਮ

ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ(H2O) ਦਾ ਅਣਵੀ ਭਾਰ 18 ਗਰਾਮ ਹੈ।

## ਕੁੱਝ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਐਟਮੀ ਭਾਰ

|  |  |
| --- | --- |
| ਤੱਤ ਦਾ ਨਾਮ | ਐਟਮੀ ਭਾਰ |
| ਹਾਈਡਰੋਜਨ | 1 |
| ਕਾਰਬਨ | 12 |
| ਨਾਈਟਰੋਜਨ | 14 |
| ਆਕਸੀਜਨ | 16 |
| ਸੋਡੀਅਮ | 23 |
| ਮੈਗਨੀਸੀਅਮ | 24 |
| ਸਲਫਰ | 32 |
| ਕਲੋਰਾਈਨ | 35.5 |
| ਕੈਲਸੀਅਮ | 40 |

## ਹਵਾਲੇ
# ਪੂੰਜੀਵਾਦ

**ਪੂੰਜੀਵਾਦ** (Capitalism), **ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ** ਜਾਂ **ਪੂੰਜੀਦਾਰੀ** ਉਸ ਆਰਥਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੈਦਾ ਮਾਲ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਵੇਚਕੇ ਮਾਲਕ ਲੋਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਹਥਿਆਈ ਕਿਰਤ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਖੱਟਦੇ ਹਨ। ਹਥਿਆ ਲਈ ਗਈ ਵਾਧੂ ਕਿਰਤ ਉਸ ਫਰਕ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਕਿਰਤ ਦੇ ਕਾਰਕ ਨਾਲ ਹੋਏ ਮੁੱਲ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਉਜਰਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਮੰਡੀ ਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੰਡੀ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਡੀ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# 2018

|  |  |
| --- | --- |
| ਸਦੀ: | 20ਵੀਂ ਸਦੀ – **21ਵੀਂ ਸਦੀ** – 22ਵੀਂ ਸਦੀ |
| ਦਹਾਕਾ: |  1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  2000 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  – 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ –  2020 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  2030 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  2040 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  |
| ਸਾਲ: | 2015 2016 2017 – **2018** – 2019 2020 2021 |

**2018** 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 2010 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

## ਘਟਨਾ

## ਜਨਮ

## ਮਰਨ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |  |
# ਆਜ਼ਾਦ ਰਾਜਨੇਤਾ

ਇੱਕ **ਆਜ਼ਾਦ** ਜਾਂ **ਸੁਤੰਤਰ** ਜਾਂ **ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜਨੇਤਾ** ਇੱਕ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਆਜ਼ਾਦ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ ਜੋ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। . ਦੂਸਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਂ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ (ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।

ਜਨਤਕ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ ਵਿੱਚ, ਆਜ਼ਾਦ ਕਈ ਵਾਰ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਆਜ਼ਾਦਾਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿੱਥੇ "ਆਜ਼ਾਦ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਗਠਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ "ਆਜ਼ਾਦ" ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

### ਭਾਰਤ

ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਅਪੀਲ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਜ਼ਾਦਾਂ ਕੋਲ 6 ਸੀਟਾਂ ਹਨ।

## ਨੋਟ

|  |  |
| --- | --- |
| a. | **^** ਫਰਮਾ:Kosovo-note |

## ਹਵਾਲੇ

* "Clare Short resigns as Labour MP". BBC World News. October 20, 2006.
* "Elected Without a Party, Lieberman Will Remain a Democrat". *The New York Times*. November 8, 2006. Retrieved 2006-11-08.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Independent Political Candidate Directory
# ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ

| ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ |
| --- |
|  |
| Interactive map of ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ |
| Boroughs | ੧੪ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟੀਆਂ, ੯੯ ਕਾਊਂਟੀਆਂ, ੧੦੦੫ ਟਾਊਨਸ਼ਿੱਪਾਂ |
| ਖੇਤਰ |
|  • ਕੁੱਲ | 16,64,900 km2 (6,42,800 sq mi) |
|  • ਰੈਂਕ | ਪਹਿਲਾ |
| ਆਬਾਦੀ (੨੦੧੦) |
|  • ਕੁੱਲ | 2,18,13,334 |
|  • ਰੈਂਕ | ੨੫ਵਾਂ |
|  • ਘਣਤਾ | 13/km2 (30/sq mi) |
|   • ਰੈਂਕ | ੨੯ਵਾਂ |
| ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ |
|  • ਨਸਲੀ  ਬਣਤਰ | * ੪੩.੩% ਉਇਗ਼ੁਰ
* ੪੧.੦% ਹਨ
* ੮.੩% ਕਜ਼ਾਖ਼
* ੫.੦% ਹੂਈ
* ੦.੯% ਕਿਰਗਿਜ਼
* ੦.੮% ਮੰਗੋਲ
* ੦.੩% ਦੋਂਙਸ਼ਿਆਂਙ
* ੦.੨% ਪਮੀਰੀ
* ੦.੨% ਸ਼ੀਬੇ
 |
|  • ਬੋਲੀਆਂ  ਅਤੇ ਉੱਪ-ਬੋਲੀਆਂ | * ਲਾਨਯਿਨ ਮੰਦਾਰਿਨ
* ਜੌਂਗਯੁਆਨ ਮੰਦਾਰਿਨ
* ਬੀਜਿੰਗ ਮੰਦਾਰਿਨ
* ਉਇਗ਼ੁਰ
* ਕਜ਼ਾਖ਼
* ਕਿਰਗਿਜ਼
* ਓਇਰਤ
* ਮੰਗੋਲੀ
* ੪੧ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ
 |
| ISO 3166 ਕੋਡ | CN-65 |
| ਜੀਡੀਪੀ (2011) | CNY ੬੫੭.੫ ਬਿਲੀਅਨ US$ ੧੦੧.੭ ਬਿਲੀਅਨ (੨੫ਵਾਂ) |
|  - ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | CNY ੨੯,੯੨੪ US$ ੪,੬੩੩ (੧੯ਵਾਂ) |
| ਐੱਚ.ਡੀ.ਆਈ. (2010) | ੦.੬੬੭ (medium) (੨੨ਵਾਂ) |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.xinjiang.gov.cn |

| ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ |
| --- |
|  |
| ਚੀਨੀ ਨਾਮ |
| ਚੀਨੀ | 新疆 |
| Postal | Sinkiang |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Xīnjiāng |
| Wade–Giles | Hsin1-chiang1 |
| Wu |
| Romanization | sin cian |
| Hakka |
| Romanization | Sîn-kiông |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | Sin-kiong |
| Teochew Peng'im | Sing-kiang |
| Eastern Min |
| Fuzhou BUC | Sĭng-giŏng |

 |
| Xinjiang Uyghur Autonomous Region |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 新疆維吾爾自治區 |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 新疆维吾尔自治区 |
| Postal | Sinkiang Uyghur Autonomous Region |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Xīnjiāng Wéiwú'ěr Zìzhìqū |
| Wu |
| Romanization | sin cian vi ng el zy zy chiu |
| Hakka |
| Romanization | Sîn-kiông Vì-ngâ-ngì Tshṳ-tshṳ-khî |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | Sin-kiong Ûi-ngô͘-ní Chū-tī-khu |
| Teochew Peng'im | Sing-kiang Jûi-û-jéu Tsĕu-tī-khu |
| Eastern Min |
| Fuzhou BUC | Sĭng-giŏng Mì-ngù-ī Cê̤ṳ-dê-kṳ̆  |

 |
| Mongolian name |
| Mongolian script | ᠰᠢᠨᠵᠢᠶᠠᠩ ᠤᠶᠢᠭᠤᠷ ᠤᠨ ᠥᠪᠡᠷᠲᠡᠭᠡᠨ ᠵᠠᠰᠠᠬᠤ ᠣᠷᠤᠨ |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| SASM/GNC | Sinjiyaŋ Uyiɣur-un öbertegen jasaqu orun |

 |
| Uyghur name |
| Uyghur | شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى‎ |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Latin Yëziqi | Shinjang Uyghur Aptonom Rayoni |
| Yengi Yeziⱪ | Xinjang Uyƣur Aptonom Rayoni |
| SASM/GNC | Xinjang Uyĝur Aptonom Rayoni |
| Siril Yëziqi | Шинҗаң Уйғур Аптоном Райони |

 |
| ਕਜ਼ਾਖ਼ name |
| ਕਜ਼ਾਖ਼ | شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونى Шыңжаң Ұйғыр аутономиялық ауданы*Şïnjyañ Uyğur avtonomyalı rayonı* |
| ਕਿਰਗਿਜ਼ name |
| ਕਿਰਗਿਜ਼ | شئنجاڭ ۇيعۇر اپتونوم رايونۇ Шинжаң-Уйгур автоном району*Şincañ Uyğur avtonom rayonu* |
| ਓਇਰਤ name |
| ਓਇਰਤ | Zuungar |
|  |

**ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ** (ਉਇਗ਼ੁਰ: شىنجاڭ‎, ULY: *ਸ਼ਿਨਜਾਂਙ*; ਮੰਦਾਰਿਨ ਉਚਾਰਨ: [ɕíntɕjɑ́ŋ]; ਚੀਨੀ: *新疆*; ਪਿਨਯਿਨ: *Xīnjiāng*), ਦਫ਼ਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸ਼ਿਨਚਿਆਂਙ ਉਇਗ਼ੁਰ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਇਲਾਕਾ**, ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵਰਾਜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉੱਪ-ਵਿਭਾਗ ਹੈ ਜੀਹਦਾ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ ੧੬ ਲੱਖ ਕਿ.ਮੀ.੨ ਹੈ। ਇਹਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਰੂਸ, ਮੰਗੋਲੀਆ, ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ, ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ 'ਚ ਭਰਪੂਰ ਤੇਲ ਸਰੋਤ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਦਰਤੀ-ਗੈਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਾਲੀ

| ਮਾਲੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ*République du Mali*  (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) *Mali ka Fasojamana*  (ਬੰਬਾਰਾ)  |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | Coat of arms |

 |
| **ਮਾਟੋ:**"Un peuple, un but, une foi"  (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) "ਇੱਕ ਲੋਕ, ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼, ਇੱਕ ਮੱਤ" |
| **ਐਨਥਮ:Le Mali* (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਬਮਾਕੋ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ |
| ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਬੰਬਾਰਾ |
| ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ  | 50% ਮਾਂਦੇ 17% ਫ਼ੂਲਾ 12% ਵੋਲਤਾਈ 10% ਤੁਆਰੇਗ/ਮੂਰ 6% ਸੋਂਘਾਈ 5% ਹੋਰ |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਮਾਲੀਆਇ |
| ਸਰਕਾਰ | ਇਕਾਤਮਕ ਅਰਧ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • [ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (ਕਾਰਜਵਾਹਕ) | ਦਿਓਨਕੂੰਦਾ ਤ੍ਰਾਓਰੇ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਕਾਰਜਵਾਹਕ) | ਚੇਕ ਮੋਦੀਬੋ ਦਿਆਰਾ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਭਾ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਫ਼ਰਾਂਸ ਤੋਂਅ | 20 ਜੂਨ 1960 |
| • ਮਾਲੀ ਵਜੋਂ  | 22 ਸਤੰਬਰ 1960 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 1,240,192 km2 (478,841 sq mi) (24ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | 1.6 |
| ਆਬਾਦੀ |
| • ਅਪਰੈਲ 2009 ਜਨਗਣਨਾ | 14,517,176 (67ਵਾਂ) |
| • ਘਣਤਾ | 11.7/km2 (30.3/sq mi) (215ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $17.872 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $1,127 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $10.600 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $668 |
| ਗਿਨੀ (2001) | 40.1 ਮੱਧਮ |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2007) |  0.371 **Error: Invalid HDI value** · 178ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੀ.ਐੱਫ਼.ਏ. ਫ਼੍ਰੈਂਕ (XOF) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+0 (GMT) |
| • ਗਰਮੀਆਂ (DST) | UTC+0 (ਨਿਰੀਖਤ ਨਹੀਂ) |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਸੱਜੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | 223 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .ml |
| ਅ. ਸੂਡਾਨੀ ਗਣਰਾਜ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਸੇਨੇਗਲ ਮਾਲੀ ਸੰਘ ਵਜੋਂ |

ਅਬੂਬਾਕਰ ਸੋਈ ਸਥਾਨਕ ਗਾਈਡ
**ਮਾਲੀ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮਾਲੀ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *République du Mali*, ਹੇਪੂਬਲੀਕ ਡੂ ਮਾਲੀ), ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਲਜੀਰੀਆ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਾਈਜਰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੰਦ ਖੰਡ ਤਟ ਅਤੇ ਬੁਰਕੀਨਾ ਫ਼ਾਸੋ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸੇਨੇਗਲ ਅਤੇ ਮਾਰੀਟੇਨੀਆ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 1,240,000 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ ਤਕਰੀਬਨ 1.45 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਮਾਕੋ ਹੈ। ਮਾਲੀ ਦੇ ਅਠ ਖੇਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਗਭ ਤੱਕ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਜਦਕਿ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ, ਜਿਥੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਾਈਜਰ ਅਤੇ ਸੇਨੇਗਾਲ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸੰਰਚਨਾ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਮਾਹੀਗਿਰੀ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਮਾਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਯੂਰੇਨੀਅਮ, ਅਤੇ ਲੂਣ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੱਗਪਗ ਅਧੀ ਆਬਾਦੀ 1.25 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਵਾਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਰੀਬੀ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਬੰਡਿਆਗਰਾ ਐਸਕਾਰਪਮੈਂਟ, ਮਾਲੀ ਵਿਖੇ
## ਹਵਾਲੇ
# ਕਮੇਡੀਅਨ

| ਕਮੇਡੀਅਨ |
| --- |
| ਲੌਰਲ ਅਤੇ ਹਾਰਡੀ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਯੁਗ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਮੇਡੀ ਜੋੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ |
| ਮਾਧਿਅਮ | ਥੀਏਟਰ, ਸਟੈਂਡ-ਅਪ, ਕਾਮੇਡੀ ਕਲੱਬ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਫਿਲਮ |
| ਪੂਰਵਜ ਕਲਾਵਾਂ | ਜੋਕਰ, ਰੰਗੀਪੋਸ਼, ਮਖੌਲੀਆ |
| ਆਰੰਭਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ | ਹਾਸਰਸ |

ਇੱਕ **ਕਮੇਡੀਅਨ** ਜਾਂ **ਕਾਮਿਕ**  ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੁਟਕਲੇ ਜਾਂ ਅਜੀਬ ਹਰਕਤਾਂ ਜਾਂ ਮੂਰਖਾਨਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੌਪ ਕਾਮੇਡੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਮੇਡੀਅਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਸਟੈਂਡ-ਅਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ਗੌਲਫ਼

ਗੌਲਫ਼| ਸਮਾਪਤੀ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟੀ ਸ਼ਾਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਗੋਲਫਰ |
| ਖੇਡ ਅਦਾਰਾ | R&A USGA International Golf Federation |
| ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ | 15ਵੀਂ ਸਦੀ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ |
| ਖ਼ਾਸੀਅਤਾਂ |
| ਪਤਾ | ਨਹੀਂ |
| ਕਿਸਮ | ਆਊਟਡੋਰ |
| ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਮਾਨ | ਗੌਲਫ਼ ਕਲੱਬ, ਗੌਲਫ਼ ਗੇਂਦਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ |
| ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ |
| ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ | 1900, 1904, 2016, 2020 |

**ਗੌਲਫ਼** ਗੇਂਦ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਖੇਡੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਖੇਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲੱਬਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗੌਲਫ਼ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਛੇਦ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਹੈ ਪਰ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇ ਭਰੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ 110 ਤੋਂ 650 ਗਜ਼ ਤੱਕ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰਾਖਾਂ ਦਾ ਵਿਆਸ 14.25 ਇੰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੇਂਦ ਭਾਰ 1.62 ਔਂਸ ਅਤੇ ਖੇਲ ਦਾ ਮੈਦਾਨ 6000 ਗਜ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

* ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਖੇਡ ਹੈ।
* ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੇਤੂ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਪਾਇਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਕੋਰ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੜਕ

ਸੜਕ
**ਸੜਕ** ਜਾਂ ਰੋਡ (road) ਤੋਂ ਮੁਰਾਦ ਦੋ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਗੁਜ਼ਰਗਾਹ ਜਾਂ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰੀ ਮਸਲਨ ਘੋੜੇ, ਗੱਡੇ, ਤਾਂਗੇ ਜਾਂ ਮੋਟਰ ਗੱਡੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਪੁਖਤਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੜਕ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਰਸਤਿਆਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਸੈਨਤ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੇਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਾਈਡਵਾਕ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲਾਅਨ ਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਕਵੇਅ, ਅਵੈਨਿਊ, ਫ੍ਰੀਵੇਅ, ਇੰਟਰਸਟੇਟ, ਹਾਈਵੇਜ਼, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ, ਸੈਕੰਡਰੀ, ਅਤੇ ਟਰਸਰੀ ਸਥਾਨਿਕ ਸੜਕਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਗਠਨ (ਓਈਸੀਡੀ) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੜਕ "ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ ਜਾਂ ਹਵਾਈ ਸਟਰਿਪਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ (ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਗ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਹੀਆਂ ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੜਕ ਮੋਟਰ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸਥਿਰ ਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਜਿਸ ਵਿਚ" ਪੁਲ, ਸੁਰੰਗਾਂ, ਸਹਾਇਕ ਢਾਂਚੇ, ਜੰਕਸ਼ਨ, ਕ੍ਰਾਸਿੰਗਾਂ, ਇੰਟਰਚੇਂਜ ਅਤੇ ਟੋਲ ਸੜਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਈਕਲ ਡੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ।"

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਲਾਇ ਭਾਸ਼ਾ

ਮਲਾਇ (/məˈleɪ/-LAY] ਮਲਈਃ Bahasa MƏ**-lay*, ਜਾਵੀ بہاس ملاਉ) ਇੱਕ ਆਸਟਰੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਬਰੂਨੇਈ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਤਿਮੋਰ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ 290 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕਾਂ (ਇਕੱਲੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 260 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੁਆਰਾ "ਇੰਡੋਨੀਸ਼ੀਆਈ" ਨਾਮਕ ਆਪਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਬਹੁ-ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਕਰੋ ਲੈਂਗਵੇਜ ਹੈ, ਭਾਵ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ (ਬਾਹਾਸਾ ਕੇਬਾਂਗਸਾਨ ਜਾਂ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਬਾਹਾਸਾ ਨੈਸ਼ਨਲ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਹਾਸਾ ਮਲੇਸ਼ੀਆ (ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਅਤੇ ਬਰੂਨੇਈ ਵਿੱਚ) ਜਾਂ ਬਾਹਾਸਾ ਮੇਲਯੂ (ਮਾਲੇ ਭਾਸ਼ਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਲਾਇ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਰਟ ਮਲ਼ਾਇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਮਲੱਕਾ ਅਤੇ ਜੋਹੋਰ ਸਲਤਨਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਮਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮਲੱਕਾ, ਜੋਹੋਰ ਜਾਂ ਰਿਆਉ ਮਾਲੇ (ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਜੋਗ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਈ ਮਲਾਇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਐਥਨੋਲੌਗ 16 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਈ ਮਲਾਇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਮਲਾਇ ਦੀਆਂ ਓਰੰਗ ਅਸਲੀ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਹ ਮਿਆਰੀ ਮਲਾਇ ਨਾਲ ਇੰਨੀਆਂ ਨੇੜਿਓ ਸਬੰਧਿਤ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਕਈ ਮਲਾਇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਓਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅੰਬੋਨੀ ਮਲਾਇਆ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਲਾਇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਕੱਸਰ ਮਾਲੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

## ਮੂਲ

ਮਲੇਈ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਪੱਛਮੀ ਬੋਰਨੀਓ ਵਿੱਚ ਮਲਾਈਕ ਹੋਮਲੈਂਡ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟੋ-ਮਲੇਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਬੋਰਨੀਓ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਲਾਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦੀ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੂਰਵਜ, ਪ੍ਰੋਟੋ-ਮਲਾਯੋ-ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਅਨ, ਪ੍ਰੋਟੋ-ਆਸਟ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ਜ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੱਕ ਟੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫੈਲਣਾ ਸ਼ੂਰੁ ਹੋਇਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਮਾਲਇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੀਰੀਅਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਃ ਪੁਰਾਣਾ ਮਾਲਇ, ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਲ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਲਇ, ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਲਇ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਲਇ। ਪੁਰਾਣੀ ਮਾਲਇ ਨੂੰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਲਇ ਦਾ ਅਸਲ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:`<ref>` tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding `<references group="lower-alpha"/>` tag was found.
# ਟੈਕਸਸ

|  |
| --- |
| **ਟੈਕਸਸ ਦਾ ਰਾਜ State of Texas** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਮੋਹਰ |

 |
| ਉੱਪ-ਨਾਂ: *ਲੋਨ ਸਟਾਰ ਰਾਜ* |
| ਮਾਟੋ: *ਦੋਸਤੀ* |
| Map of the United States with ਟੈਕਸਸ highlighted |
| **ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** | ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ |
| **ਬੋਲੀਆਂ** | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 68.7% ਸਪੇਨੀ 27.0% |
| **ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਂ** | ਟੈਕਸਨ ਟੈਕਸੀਅਨ ਟੈਕਸਸੀ |
| **ਰਾਜਧਾਨੀ** | ਆਸਟਿਨ |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ** | ਹੂਸਟਨ |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ** | ਡਾਲਸ–ਫ਼ੋਰਟ ਵਰਦ |
| **ਰਕਬਾ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 268,581 sq mi (696,241 ਕਿ.ਮੀ.੨) |
|  - ਚੁੜਾਈ | 773 ਮੀਲ (1,244 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - ਲੰਬਾਈ | 790 ਮੀਲ (1,270 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - % ਪਾਣੀ | 2.5 |
|  - ਵਿਥਕਾਰ | 25° 50′ N to 36° 30′ N |
|  - ਲੰਬਕਾਰ | 93° 31′ W to 106° 39′ W |
| **ਅਬਾਦੀ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 26,059,203 (2012 ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ) |
|  - ਘਣਤਾ | 98.1/sq mi  (37.9/km2) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 26ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
| **ਉਚਾਈ** |   |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ | Guadalupe Peak 8,751 ft (2667.4 m) |
|  - ਔਸਤ | 1,700 ft  (520 m) |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ | ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੀ ਖਾੜੀ sea level |
| **ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼** | 29 ਦਸੰਬਰ 1845 (28ਵਾਂ) |
| **ਰਾਜਪਾਲ** | ਰਿਕ ਪੈਰੀ (R) |
| **ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜਪਾਲ** | ਡੇਵਿਡ ਡਿਊਹਰਸਟ (R) |
| **ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ** | ਟੈਕਸਸ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
|  - ਉਤਲਾ ਸਦਨ | ਸੈਨੇਟ |
|  - ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟਰ**  | ਜਾਨ ਕਾਰਨਿਨ (R) ਟੈੱਡ ਕਰੂਜ਼ (R) |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਦਨ ਵਫ਼ਦ**  | 24 ਗਣਤੰਤਰੀ, 12 ਲੋਕਤੰਤਰੀ (list) |
| **ਸਮਾਂ ਜੋਨਾਂ** |   |
|  - ਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ | ਕੇਂਦਰੀ: UTC −6/−5 |
|  - ਪੱਛਮੀ ਟੈਕਸਸ ਦੀ ਨੋਕ | ਪਹਾੜੀ: UTC −7/−6 |
| **ਛੋਟੇ ਰੂਪ** | TX Tex. US-TX |
| **ਵੈੱਬਸਾਈਟ** | www.texas.gov |

**ਟੈਕਸਸ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ 48 ਇਕਸਾਰ ਵਸੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ। ਇਹ ਪੱਛਮ-ਦੱਖਣ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੱਦਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੈਕਸੀਕੋ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਚਿਊਆਊਆ, ਕੋਆਊਈਲਾ, ਨੁਏਵੋ ਲੇਓਨ ਅਤੇ ਤਮਾਊਲੀਪਾਸ ਨਾਲ਼ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੱਦਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ; ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਓਕਲਾਹੋਮਾ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰਕਾਂਸਸ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 268,820 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ ਅਤੇ ਅਬਾਦੀ 2.61 ਕਰੋੜ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ