Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
 2017 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼
 2002 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਟੋਗ੍ਰਾਮ
ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਆਈਐਸਓ ਸਟੈਂਡਰਡ ਆਈਐਸਓ 3166-1 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਆਬਾਦੀ 7.84 ਅਰਬ ਹੈ।
# ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ

ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਸੀ ਪੀ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ 1958 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚੀਨ ਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਚਾਈਨਾ (ਪੀ ਆਰ ਸੀ) ਦੀ **ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ** ਸੀ। ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਕਮਿਊਨਜ਼ ਦੇ ਗਠਨ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਅਰਥਚਾਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਨਾਜ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੱਜੇਪੱਖ -ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕੋਟਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਸਰਪਲੱਸ" ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨ ਭੁੱਖੇ ਮਰ ਗਏ। ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਆਰਥਿਕ ਤਬਾਹੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਖੁਰਾਕੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਲਈ ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੱਖਾਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ. ਇੱਕ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਨੁਮਾਨ 1ਕਰੋੜ 80 ਲੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਗਪਗ 3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਮੌਤਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਪਗ ਏਨੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ ਜਾਂ ਮੁਲਤਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਚੀਨੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪੇਂਡੂ ਚੀਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਖੇਤੀ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਲੇਬਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਬਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਪੇਂਡੂ ਉਦਯੋਗੀਕਰਣ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਤਰਜੀਹ ਸੀ, "ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ...ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੇ ਠੱਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। " ਵੱਡੀ ਛਾਲ 1953 ਅਤੇ 1976 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਦੌਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਡਵਾਈਟ ਪਰਕਿਨਸ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ “ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਮਾਮੂਲੀ ਵਾਧਾ ਜਾਂ ਉੱਕਾ ਵਾਧਾ ਨਾ ਕੀਤਾ   . . . ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਪਈ ਤਬਾਹੀ ਸੀ।"

## ਪਿਛੋਕੜ

ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਮਕਾਨ ਦੀ ਕੰਧ ਤੇ ਇੱਕ **ਅੱਗੇ ਵੱਡੀ ਛਾਲ** ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਪੇਂਟਿੰਗ
## ਹਵਾਲੇ
# ਪ੍ਰਾਂਤ

ਇੱਕ **ਪ੍ਰਾਂਤ** ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਕਾਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸਲ ਪ੍ਰਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, "ਪ੍ਰਾਂਤ" ਇੱਕ ਅਲੰਕਾਰਿਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ"।

ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੂਸਰੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੀ ਨਸਲੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂ ਸੰਘੀ ਅਥਾਰਟੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ। ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੀਨ ਜਾਂ ਫਰਾਂਸ, ਸੂਬੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਨਾਲ।
# ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ

An artist's depiction of a 2000s-era desktop-style personal computer, which includes a metal case with the computing components, a display monitor and a keyboard (mouse not shown)
ਇੱਕ **ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ** (**ਪੀਸੀ**) ਇੱਕ ਬਹੁ-ਉਦੇਸ਼ੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਆਕਾਰ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਇਸਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਹਰ ਜਾਂ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਅੰਤਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ, ਮਹਿੰਗੇ ਮਿਨੀਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਅਤੇ ਮੇਨਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਘਰੇਲੂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਾਂ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਉਪਯੋਗੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਿਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਵਪਾਰਕ ਸੌਫਟਵੇਅਰ, ਮੁਫਤ-ਆਫ-ਚਾਰਜ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ("ਫ੍ਰੀਵੇਅਰ") ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਜੋ "ਤਿਆਰ-" ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੂ-ਰਨ", ਜਾਂ ਬਾਈਨਰੀ, ਫਾਰਮ। ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਲਈ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਜਾਂ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਤ-ਉਪਭੋਗਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਬਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਲਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੌਫਟਵੇਅਰ ਅਕਸਰ ਨਿਰਮਾਤਾ-ਸਮਰਥਿਤ ਚੈਨਲ ਦੁਆਰਾ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤਮ-ਉਪਭੋਗਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਨਿਰਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਇੰਟੇਲ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਾਰਕੀਟ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ MS-DOS ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਨਾਲ। ਮਾਈਕਰੋਸਾਫਟ ਦੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਪਲ ਦੇ ਮੈਕਓਐਸ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ, ਯੂਨਿਕਸ-ਵਰਗੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੀਨਕਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਡਿਜੀਟਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ

* *Accidental Empires: How the boys of Silicon Valley make their millions, battle foreign competition, and still can't get a date*, Robert X. Cringely, Addison-Wesley Publishing, (1992), ISBN 0-201-57032-7
* *PC Magazine*, Vol. 2, No. 6, November 1983, ‘'SCAMP: The Missing Link in the PC's Past?‘’

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* How Stuff Works pages:
	+ Dissecting a PC
	+ How PCs Work
	+ How to Upgrade Your Computer
	+ How to Build a Computer
	+ Global archive with product data-sheets of PCs and Workstations
# ਮਾਂਛੂ ਲੋਕ

ਇੱਕ ਮਾਂਛੂ ਜਵਾਨ ਆਦਮੀ
**ਮਾਂਛੂ** ਜਾਂ **ਮਾਂਚੂ** (ਮਾਂਛੂ: ᠮᠠᠨᠵᡠ, ਮਾਂਜੂ; ਚੀਨੀ: 满族, ਮਾਂਜੂ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Manchu) ਪੂਰਵੋੱਤਰੀ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਲਪ ਸੰਖਿਅਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਜੜੇ ਜਨਵਾਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਚੀਨ ਦੇ ਮੰਚੂਰਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਮਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਹੋ ਚਲਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੰਗ ਦੇ ਕੁੱਝ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਲੋਂ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਨ 1644 ਵਲੋਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਚਲਾਇਆ, ਜੋ ਚਿੰਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਹੋਨੇ ਫਿਰ ਸੰਨ 1911 ਦੀ ਸ਼ਿਨਹ​ਈ ਕਰਾਂਤੀ ਤੱਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਗਣਤਾਂਤਰਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।

ਚੀਨੀ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਾਂਛੁ ਲੋਕ ਨਸਲ ਵਲੋਂ ਚੀਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਤੁਂਗੁਸੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਸਮੁਦਾਏ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤੀਕ ਸੰਪਰਕ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਂਛੁ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਸਮੁਦਾਏ ਦੇ ਬਹੁਤ ਤੌਰ - ਤਰੀਕੇ ਆਪਣਾ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਾਂਛੁ ਲੋਕ ਹੁਣ ਮਾਂਛੁ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਂਛੁ ਨੂੰ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁਣ ਬਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਚਲੇ ਹਨ। ਸੰਨ 2010 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂਛੂਆਂ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1 ਕਰੋੜ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਬੂਤੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਚੀਨ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਮੁਦਾਏ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ 100 ਕਰੋੜ ਦੀ ਹਾਨ ਚੀਨੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਮੰਚੂਰਿਆ
* ਮਾਂਛੁ ਭਾਸ਼ਾ
* ਤੁਂਗੁਸੀ ਲੋਕ
* ਤੁਂਗੁਸੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
* ਜੁਰਚੇਨ ਲੋਕ

## ਹਵਾਲੇ
# ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼

ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼
The New York Times|  |
| ਕਿਸਮ | ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ |
| ਫਾਰਮੈਟ | ਬਰਾਡਸ਼ੀਟ |
| ਮਾਲਕ | ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਕੰਪਨੀ |
| ਸੰਸਥਾਪਕ | Henry Jarvis Raymond George Jones |
| ਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਕ | Arthur Ochs Sulzberger, Jr. |
| ਸੰਪਾਦਕ | Dean Baquet |
| ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਪਾਦਕ | John M. Geddes |
| ਖ਼ਬਰੀ ਸੰਪਾਦਕ | Richard L. Berke |
| ਓਪੀਨੀਅਨ ਸੰਪਾਦਕ | Andrew Rosenthal |
| ਖੇਡ ਸੰਪਾਦਕ | Tom Jolly |
| ਫ਼ੋਟੋ ਸੰਪਾਦਕ | Michele McNally |
| Staff writers | 1,150 ਨਿਊਜ਼ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟਾਫ਼ |
| ਸਥਾਪਨਾ | 1851 |
| ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਲਹਾਕ | ਸੈਂਟਰ-ਲੈਫਟ |
| ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਬਿਲਡਿੰਗ 620 Eighth Avenue ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ |
| Circulation | 1,250,000 (760,000 ਡਿਜਿਟਲ) |
| ਆਈਐੱਸਐੱਸਐੱਨ | 0362-4331 |
| ਓਸੀਐੱਲਸੀ ਨੰਬਰ | 1645522  |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.nytimes.com |

ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ (The New York Times ) ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਨਾਮੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਾਠਕ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1851 ਵਿੱਚ ਹੈਨਰੀ ਜਾਰਵਿਸ ਰੇਮੰਡ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਜੋਨਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰੇਮੰਡ, ਜੋਨਸ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟਾਈਮਜ਼ ਨੇ 132 ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ "ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਅਖਬਾਰ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ 18ਵੇਂ ਅਤੇ ਯੂ.ਐੱਸ. ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵੀਕੂਏਨ ਲਹਿਰ

**ਵੀਕੂਏਨ ਲਹਿਰ** ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਇਹ ਲਹਿਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲਾਂ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਵਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ

| ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ |
| --- |
|  |
| ਚੀਨ ਦੇ ਗੁਆਙਸ਼ੀ ਸੂਬੇ ਵਿਚਲੇ ਨਾਨਿਙ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਤਰਾਸ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਯਿਨ ਯਾਙ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 中國哲學 |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 中国哲学 |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Zhōngguó zhéxué |
| Gwoyeu Romatzyh | Jonggwo jershyue |
| Wade–Giles | Chung-kuo che-hsüeh |
| Wu |
| Romanization | Tson-kueʔ tseʔ-ghoʔ |
| Hakka |
| Romanization | Zung1-get5 ziet5-hok6 |
| Yue: Cantonese |
| Yale Romanization | Jūng-gwok jit-hohk |
| Jyutping | Zung1-gwok3 zit3-hok6 |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | Tiong-kok tiat-ha̍k |

 |
|  |

**ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ** ਦਾ ਮੁੱਢ ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਪੱਤਝੜ ਅਤੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਦਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਸੌ ਫ਼ਿਰਕੇ" ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਕਲੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਅਹਿਮ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਚੀਨੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਸੰਗਰਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ 'ਚ ਆਏ; ਕਈ ਤਾਂ ਈਸਾ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 672 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਰੰਥ ਈ ਚਿਙ (*ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ*) ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸੰਗਰਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਦੇ ਅਹਿਮ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਨਫ਼ੂਸ਼ੀਵਾਦ, ਮੋਹੀਵਾਦ, ਕਨੂੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਤਾਓਵਾਦ, ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਤਵਾਦ, ਚੀਨੀ ਕੁਦਰਤਵਾਦ ਅਤੇ ਤਰਕਵਾਦ ਗੁਮਨਾਮੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਡਿੱਗੇ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ

* Ronnie Littlejohn. "Chinese Philosophy: Overview of Topics". *Internet Encyclopedia of Philosophy*. `{{cite encyclopedia}}`: Cite has empty unknown parameter: `|1=` (help)
* Yih-Hsien Yu. "Modern Chinese Philosophy". *Internet Encyclopedia of Philosophy*. `{{cite encyclopedia}}`: Cite has empty unknown parameter: `|1=` (help)
* Article "The Chinese Concept of Space" Archived 2007-07-04 at the Wayback Machine.
* Article "The Chinese Concept of Time" Archived 2007-07-04 at the Wayback Machine.
* The Hundred Schools of Thought
* Chinese Text Project - Chinese philosophy texts in classical Chinese with English and modern Chinese translations
* Eastern Philosophy ਕਰਲੀ ਉੱਤੇ
* Contesting Confucius Henry Zhao, New Left Review 44, March–April 2007
* *Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers*, 1751–1772, "“Philosophie des Chinois Archived 2008-06-05 at the Wayback Machine.” [in French]
* Warp Weft and Way - A Group Blog of Chinese and Comparative Philosophy
# 1949

|  |  |
| --- | --- |
| ਸਦੀ: | 19ਵੀਂ ਸਦੀ – **20ਵੀਂ ਸਦੀ** – 21ਵੀਂ ਸਦੀ |
| ਦਹਾਕਾ: |  1910 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1920 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1930 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  – 1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ –  1950 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1960 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  1970 ਦਾ ਦਹਾਕਾ  |
| ਸਾਲ: | 1946 1947 1948 – **1949** – 1950 1951 1952 |

**1949** 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ 1940 ਦਾ ਦਹਾਕਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਲ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ

## ਘਟਨਾ

* 19 ਜਨਵਰੀ – ਕਿਊਬਾ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿਤੀ।
* 23 ਜਨਵਰੀ – ਡਾ. ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਵਲੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ।
* 17 ਫ਼ਰਵਰੀ – ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਚਾਈਮ ਵੇਇਤਜ਼ਮੈਨ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
* 4 ਅਪਰੈਲ – 12 ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਥ ਐਟਲੈਂਟਿਕ ਟਰੀਟੀ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਨੈਟੋ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੇ ਅਹਿਦਨਾਮੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕੀਤੇ।
* 14 ਜੂਨ – ਵੀਅਤਨਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਵਜੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* 22 ਨਵੰਬਰ – ਸੰਨ 1947 ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਖੁਲ੍ਹੀ
* 8 ਦਸੰਬਰ – ਮਾਓ ਤਸੇ-ਤੁੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਚੀਨ ਦੀ ਉਦੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਫ਼ਾਰਮੂਸਾ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਈ ਗਈ।
* 16 ਦਸੰਬਰ – ਚੀਨ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਮਾਸਕੋ ਪੁੱਜਾ |
* 27 ਦਸੰਬਰ –ਹਾਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਜੂਲੀਆਨਾ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਨੂੰ 300 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਤੀ।

## ਜਨਮ

## ਮਰਨ
# ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜ

ਸੰਨ ੨੬੨ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁ ਹਾਨ (Shu) ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ (ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)
**ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜ** (ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ: 蜀漢 ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Shu Han) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜੂਝਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸੀ। ਇਹ ੨੨੧ ਈਸਵੀ ਵਲੋਂ ੨੬੩ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਚੁਆਨ ਰਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ ਜਿਨੂੰ ਤਦ ਸ਼ੁ ਦੇ ਨਾਮ ਵਲੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਦਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤਮ ਭਾਗ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮਰਾਟ ਲਿਊ ਬੇਈ (劉備, Liu Bei) ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰਿਕ ਨਾਮ ਹਾਨ ਹੀ ਸੀ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ੧੦੪੬ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ੩੧੬ ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੱਕ ਇੱਕ ਸ਼ੁ ਨਾਮਕ ਰਾਜ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਉਸਦਾ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਲੈਣਾ - ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤਮ ਕਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧੀ, ਲਿਊ ਬੇਈ, ਇੱਕ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਰਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਿੰਗ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਆਧੁਨਿਕ ਹੁਬੇਈ ਅਤੇ ਹੁਨਾਨ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕੁੱਝ ਭਾਗ) ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਚੁਆਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕਰ ਉੱਥੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਦੀ ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਾਓ ਸਾਓ ਵਲੋਂ ਝੜਪੇਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਣ ਚੁਆਨ ਵਲੋਂ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਸੁਲਾਹ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਸੁਲਾਹ ਤਦ ਟੁੱਟੀ ਜਦੋਂ ਸੁਣ ਚੁਆਨ ਨੇ ੨੧੯ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਜਿੰਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਬੋਲਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ੨੨੦ ਵਿੱਚ ਸਾਓ ਸਾਓ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਾਓ ਪੀ ਨੇ ਹਾਨ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਸਿੰਹਾਸਨ ਛੱਡਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਊ ਬੇਈ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਾਟ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਵਲੋਂ ਜਿੰਗ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀ ਲੇਕਿਨ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵਲੋਂ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਸਾਓ ਵੇਈ ਵਲੋਂ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਇਸਲਈ ਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਵੂ ਅਤੇ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੰਨ ੨੬੩ ਵਿੱਚ ਵੇਈ ਨੇ ਆਖਿਰਕਰ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤ ਹੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁ ਹਾਨ ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ
* ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਲਿਥੁਆਨੀਆ

ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦਾ ਝੰਡਾ
ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
ਲਿਥੁਆਨੀਆ ਯੂਰੋਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਲਿਥੁਆਨੀਆ
* ਲਿਥੁਆਨੀਆ
* ਅਸੀਸਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਬਲੀਸਿਡ ਵਰਜਿਨ ਮੈਰੀ 1907 ਦੀ ਫੋਟੋ ਅਗਸਤ 2015 ਦੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ
* ਲਿਥੁਆਨੀਆ
* ਲਿਥੁਆਨੀਆ
* ਲਿਥੁਆਨੀਆ
# ਚਾਂਗਚੁਨ

ਤਸਵੀਰ:Changchun montage.png
ਇਹ ਚੀਨ (ਪੀਪਲਜ਼ ਰਿਪਬਲਿਕ ਔਫ਼ ਚਾਈਨਾ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ |

## ਭੂਗੋਲ

ਚੀਨ (ਤਾਈਵਾਨ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
## ਇਤਿਹਾਸ

## ਆਬਾਦੀ

## ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
# ਮਾਲੀ ਕੇਂਦਰ

ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਦੀਆਂ ਰਿਵਾਇਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਡਟਾਊਨ ਮੈਨਹੈਟਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਹਨ।
**ਮਾਲੀ ਕੇਂਦਰ** ਜਾਂ **ਆਰਥਕ ਕੇਂਦਰ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੰਸਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕਈ ਬੈਂਕ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸਰਾਫ਼ਾ ਬਜ਼ਾਰ ਹੋਣ।
# ਓਪੇਰਾ

**ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਓਪੇਰਾ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੈਰਸ ਓਪੇਰਾ ਦਾ ਪੈਲੇਸ ਗਾਰਨੀਏਰਓਪੇਰਾ** (ਇਤਾਲਵੀ: Opera) ਇੱਕ ਕਲਾ-ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਗੀਤ-ਨਾਟ ਦੇ ਪਾਠ (ਲਿਬ੍ਰੇਟੋ) ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਸੈੱਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਸੰਜੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਓਪੇਰਾ ਕਲਾ ਦੀ ਉਹ ਸਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਭਿੰਨ ਅੰਗ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਡਾਇਲਾਗ ਦੀ ਥਾਂ ਗੀਤ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਾਹਕ ਹੋਣ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਵਲੀ, ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਨਾਚ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਓਪੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1594 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਫਲੋਰੈਂਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜੈਕੋਪੋ ਪੇਰੀ ਦੇ *ਦਾਫਨੇ* ਨਾਮਕ ਓਪੇਰੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਲੋਰੈਂਸ ਦੇ ਮਾਨਵਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਕਲਾਮੰਡਲੀ ("ਕਾਮਰੇਤਾ ਦੀ ਬਰਦੀ") ਦੀ ਪਰੇਰਨਾ ਤਹਿਤ 1597 ਦੇ ਲਾਗੇ ਚਾਗੇ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਨਰ-ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਯੂਨਾਨੀ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਲੱਦਾਖ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ

| ਲੱਦਾਖ਼ੀ |
| --- |
| ལ་དྭགས་སྐད། |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | ਭਾਰਤ, ਚੀਨ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ |
| ਇਲਾਕਾ | ਲੇਹ, ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ |
| Native speakers | (600,000 ਸਾਰੀਆਂ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ cited 1991–1997) [125,000 ਲੱਦਾਖ਼ੀ (1997), 130,000 ਪੂਰਿਕ (1991), 340,000 ਬਾਲਤੀ (1992)] |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ* ਤਿੱਬਤ-ਬਰਮਨ
	+ ਤਿੱਬਤ-ਕਨੌਰੀ
		- ਬੋਦੀ
			* ਤਿੱਬਤੀ
				+ ਲੱਦਾਖ਼ੀ–ਬਾਲਤੀ
					- **ਲੱਦਾਖ਼ੀ**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਤਿੱਬਤੀ ਲਿਪੀ (ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ) ਫ਼ਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ) |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | Either: `lbj` – ਲੱਦਾਖ਼ੀ `zau` – ਜ਼ੰਸਕਾਰੀ |
| ELP | Ladakhi |

**ਲੱਦਾਖ਼ੀ** (ਤਿੱਬਤੀ: ལ་དྭགས་སྐད་, ਵਾਇਲੀ: *La-dwags skad*), ਜਾਂ **ਭੋਤੀ**, ਲੱਦਾਖ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਿਆਰੀ ਤਿੱਬਤੀ ਨਾਲ਼ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਪਰ ਸਤੋਤਸਕਾਤ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਲੱਦਾਖ਼ੀ ਤਰਜ਼ਮਈ ਹਨ।
# ਖੋਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ

| ਖੋਵਾਰ |
| --- |
| ਚਿਤਰਾਲੀ |
| کهووار |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | ਪਾਕਿਸਤਾਨ |
| ਇਲਾਕਾ | ਚਿਤਰਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |
| ਨਸਲੀਅਤ | ਖੋ ਲੋਕ |
| Native speakers | 2,90,000 (2004) |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ* ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
	+ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
		- ਦਾਰਦੀ
			* ਚਿਤਰਾਲੀ
				+ **ਖੋਵਾਰ**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | Khowar alphabet (Arabic script) |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | `khw` |
| *Glottolog* | `khow1242` |
| ELP | Khowar |
| ਭਾਸ਼ਾਈਗੋਲਾ | `59-AAB-aa` |

ਖੋਵਾਰ ਅੱਖਰ ਜੀਮ
**ਖੋਵਾਰ**, ਜਿਸਨੂੰ  **ਚਿਤਰਾਲੀ, ਕ਼ਾਸ਼ਕ਼ਾਰੀ**ਅਤੇ ਅਰਨੀਆਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾਰਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਇਕ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਚਿਤਰਾਲ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤੀਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗੁਆਂਢੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਪੱਗ ੪ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸ਼ੀਨਾ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਕੋਹਿਸਤਾਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਦਾਰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਖੋਵਾਰ ਉੱਤੇ ਈਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਤੱਤ ਘੱਟ ਹਨ। ਖੋਵਾਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁਦਾਏ ਨੂੰ ਖੋਹ ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਰਬੀ-ਫਾਰਸੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਨਸਤਾਲੀਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਜ਼ਬਾਨ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਰ ਛੱਡੇ ਹਨ। ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਿਤਰਾਲ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਸੀ ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੀ ਇਹ ਮਾਦਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਹੈ। ਖਵਾਰ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਚਿਤਰਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਵਾਰ ਜ਼ਬਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਹੁਕੂਮਤੀ ਪਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਸੁਸਤੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਲੀ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਇਮਤਿਆਜ਼ੀ ਸੁਲੂਕ ਦੀ ਜ਼ੱਦ ਵਿੱਚ ਹਨ।

### ਸਵਰ

| ਸਾਹਮਣੇ | ਮੱਧ | ਵਾਪਸ |
| --- | --- | --- |
| ਨੇੜੇ | i | u |
| ਮਿਡ | e | o |
| ਓਪਨ | a |

### ਵਿਅੰਜਨ

| Labial | Coronal | Retroflex | Palatal | Velar | Post-
velar | Glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nasal | mm | nn |
| Stop | voiceless | pp | tt | ʈʈ | kk | (qq) |
| voiced | bb | dd | ɖɖ | gg |
| aspirated | pʰ | tʰ | ʈʰ | kʰ |
| Affricate | voiceless | tsts | ʈʂʈʂ | tʃtʃ |
| voiced | dzdz | ɖʐɖʐ | dʒdʒ |
| aspirated | tsʰ (?) | ʈʂʰ | tʃʰ |
| Fricative | voiceless | ff | ss | ʂʂ | ʃʃ | xx | hh |
| voiced | zz | ʐʐ | ʒʒ | ɣɣ |
| Approximant | ll(ʲ) ɫɫ | jj | ww |
| Rhotic | ɾɾ |

## ਹਵਾਲੇ
# ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ

ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ| ਤਸਵੀਰ:MIT Seal.svg |
| ਮਾਟੋ | *Mens et Manus* (Latin) |
| ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਟੋ | Mind and Hand |
| ਕਿਸਮ | ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲੈਂਡ-ਗ੍ਰਾਂਟ |
| ਸਥਾਪਨਾ | 1861 (opened 1865) |
| Endowment | $12.4 billion (2014) |
| ਚਾਂਸਲਰ | Cynthia Barnhart |
| ਪ੍ਰਧਾਨ | L. Rafael Reif |
| ਪ੍ਰੋਵੋਸਟ | Martin A. Schmidt |
| ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਮਲਾ | 1,030 |
| ਵਿਦਿਆਰਥੀ | 11,301 |
| ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ]] | 4,528 |
| ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ]] | 6,510 |
| ਟਿਕਾਣਾ | ਕੈਂਬਰਿਜ, ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ |
| ਕੈਂਪਸ | ਸ਼ਹਿਰੀ, 168 acres (68.0 ha) |
| ਅਖ਼ਬਾਰ | *The Tech* |
| ਰੰਗ | Red, Gray and Light Gray       |
| ਛੋਟਾ ਨਾਮ | Engineers |
| ਮਾਨਤਾਵਾਂ | AAU AICUM AITU APLU COFHE NAICU URA 568 Group |
| ਮਾਸਕੋਟ | Tim the Beaver |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | MIT.edu |
| MIT Logo |

**ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Massachusetts Institute of Technology ਗੁਰਮੁਖੀ: ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨੋਲਾਜੀ) ਕੈਂਬਰਿਜ, ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਐਮਆਈਟੀ ਵਿੱਚ 32 ਵਿਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੰਜ ਸਕੂਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੋਜ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਕੀਖ਼ਬਰਾਂ

ਵਿਕੀਖ਼ਬਰਾਂ| ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਕੀਖ਼ਬਰਾਂ ਲੋਗੋ |
| ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ਾਟ
wikinews.org ਦਾ ਸਕਰੀਨਸ਼ਾਟ |
| ਸਾਈਟ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਕੀ |
| ਉਪਲੱਬਧਤਾ | 29 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ |
| ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | ਮਿਆਮੀ, ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ |
| ਮਾਲਕ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |
| ਲੇਖਕ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਮਿਊਨਿਟੀ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | wikinews.org |
| ਵਪਾਰਕ | No |
| ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ | ਵਿਕਲਪਿਕ |
| ਵਰਤੋਂਕਾਰ | 2953817 |
| ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ | ਨਵੰਬਰ 8, 2004 (2004-11-08) |
| Content licence | CC-BY 2.5 |

**ਵਿਕੀਖ਼ਬਰਾਂ** ਜਾਂ **ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼** ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੀ ਖਬਰ ਵਿਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਜੋ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਜ਼ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੋਂ ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, "ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ, ਹਰੇਕ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਦੇ ਉਲਟ ਇੱਕ ਖਬਰ ਕਹਾਣੀ ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੀਤੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਡੀਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਓਹਮੀ ਨਿਊਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼ ਅਸਲ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਕੰਮ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੂਨ 2026 ਤੱਕ, ਵਿਕੀਨਿਊਜ਼ ਸਾਈਟਾਂ 29 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ -1 ਲੇਖਾਂ ਅਤੇ -1 ਸਰਗਰਮ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮ ਹਨ,

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
# ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ

ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ|  |
|  |
| ਕਿਸਮ | ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ |
| ਜਗ੍ਹਾ | ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂ.ਐੱਸ. |
| ਸਥਾਪਨਾ | ਮਈ 17, 1792 (1792-05-17) |
| ਮਾਲਕ | ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਐਕਸਚੇਂਜ |
| ਮੁਦਰਾ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ |
| ਸੂਚੀ  ਦੀ ਸੰਖਿਆ | 2,400 |
| ਮਾਰਕੀਟ ਕੈਪ | US$22.649 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ (ਜਨਵਰੀ 2023) |
| ਸੂਚਕ-ਅੰਕ | * ਡਾਓ ਜੋਨਸ ਉਦਯੋਗਿਕ ਔਸਤ
* ਐੱਸ&ਪੀ 500
* ਐੱਨਵਾਈਐੱਸਈ ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ
 |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | nyse.com |

**ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ** (**ਐੱਨਵਾਈਐੱਸਈ** , ਛੋਟਾ ਨਾਮ "**ਦ ਬਿਗ ਬੋਰਡ**") ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਲੋਅਰ ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਰਕੀਟ ਪੂੰਜੀਕਰਣ ਦੁਆਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਹੈ।ਐੱਨਵਾਈਐੱਸਈ ਵਪਾਰਕ ਮੰਜ਼ਿਲ 11 ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਅਤੇ 18 ਬਰਾਡ ਸਟ੍ਰੀਟ 'ਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲੈਂਡਮਾਰਕ ਹੈ। 30 ਬ੍ਰੌਡ ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਵਪਾਰਕ ਕਮਰਾ ਫਰਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਐੱਨਵਾਈਐੱਸਈ ਇੰਟਰਕੌਂਟੀਨੈਂਟਲ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਹੋਲਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਜੋ ਇਹ (NYSE: ICE) ਵੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਐੱਨਵਾਈਐੱਸਈ ਯੂਰੋਨੈਕਸਟ (NYX) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਐੱਨਵਾਈਐੱਸਈ ਦੇ 2007 ਦੇ ਯੂਰੋਨੈਕਸਟ ਨਾਲ ਰਲੇਵੇਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਿਆਲ

**ਸਿਆਲ** ਜਾਂ ਸ਼ਰਦੀਆਂ (ਪਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਜਾੜਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਦੀ ਰੁੱਤ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੁੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਤਝੜ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡੀ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ:- ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ। ਸ਼ਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰੁੱਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਤਿਰਾਨਾ

| ਤਿਰਾਨਾ |
| --- |
|  |
| Interactive map of ਤਿਰਾਨਾ |
| Boroughs | 11 ਨਗਪਾਲਿਕਾ ਇਕਾਈਆਂ |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | ਯੂਟੀਸੀ+1 |
|  • ਗਰਮੀਆਂ (ਡੀਐਸਟੀ) | ਯੂਟੀਸੀ+2 |

**ਤਿਰਾਨਾ** (ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ Albanian: *Tiranë*; ਘੇਗ ਅਲਬਾਨੀਆਈ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ: *Tirona*) ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਿਰਾਨਾ 1614 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਟੋਮਨ ਨਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਲੇਮਨ ਬਰਜੀਨੀ, ਮੁਲਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕ, ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1920 ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 400,000 ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 763,634 ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨ-ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ

| ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ |
| --- |
| ਰਾਜ ਸੱਕਤਰ ਦੀ ਮੋਹਰ |
| ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਝੰਡਾ |
| **ਹੁਣ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇੇ ਐਂਟਨੀ ਬਲਿੰਕਨ** ਜਨਵਰੀ 26, 2021 ਤੋਂ |
| ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ |
| ਸੰਬੋਧਨ ਢੰਗ | ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਸਕੱਤਰ (ਗੈਰ ਰਸਮੀ) ਮਾਣਯੋਗ (ਰਸਮੀ) ਮਹਾਮਹਿਮ (ਕੂਟਨੀਤਕ) |
| ਮੈਂਬਰ | ਕੈਬਨਿਟ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ |
| ਉੱਤਰਦਈ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |
| ਸੀਟ | ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. |
| ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰਤਾ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੈਨੇਟ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ |
| Precursor | ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਕੱਤਰ |
| ਨਿਰਮਾਣ | ਜੁਲਾਈ 27, 1789 (1789-07-27) |
| ਪਹਿਲਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ | ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ |
| ਉਤਰਾਧਿਕਾਰ | ਚੌਥਾ |
| ਤਨਖਾਹ | ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਨੁਸੂਚੀ, ਪੱਧਰ I |

**ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਸੱਕਤਰ** (SecState) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਹੁਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਬਿਨੇਟ ਸਕੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

1789 ਵਿੱਚ ਥਾਮਸ ਜੇਫਰਸਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਜ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ, ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਕੱਤਰ, ਰੱਖਿਆ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੈਬਨਿਟ ਮੈਂਬਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਨੁਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਧਰ I ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪੱਧਰ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਤਨਖਾਹ (221,400 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ, ਜਨਵਰੀ 2021 ਤੋ) ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਕੱਤਰ ਐਂਟਨੀ ਬਲਿੰਕਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ 26 ਜਨਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਸੈਨੇਟ ਦੁਆਰਾ 78-22 ਦੇ ਵੋਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਛੇ ਰਾਜ ਸੱਕਤਰ ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ, ਜੇਮਜ ਮੈਡੀਸਨ, ਜੇਮਜ਼ ਮੋਨਰੋ, ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼, ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ ਅਤੇ ਜੇਮਸ ਬੁਕਾਨਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ