# ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ

**ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ **ਟਾਟਾਨਗਰ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਝਾਰਖੰਡ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪੂਰਬੀ ਸਿੰਘਭੂਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਪਾਰਸੀ ਵਪਾਰੀ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਨੌਸ਼ਰਵਨਜੀ ਟਾਟਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1907 ਵਿੱਚ ਟਾਟਾ ਆਇਰਨ ਐਂਡ ਸਟੀਲ ਕੰਪਨੀ (ਟਿਸਕੋ) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਖੀ ਨਾਂ ਦਾ ਕਬਾਇਲੀ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਕਾਲੀਮਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟਾਟਾਨਗਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕਾਰਨ ਤੱਕ ਖਣਿਜ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲੱਬਧ ਪਾਣੀ ਦਾ Kharkai ਅਤੇ Subarnarekha ਦਰਿਆ, ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੱਕ ਨੇੜਤਾ, ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੀਜ ਇੱਥੇ ਬੀਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਟਿਸਕੋ, ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼, ਟਿਸਕੋਨ, ਟਿਨਪਲੇਟ, ਟਿਮਕੈਨ, ਟਿਊਬ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਉਤਪਾਦਨ ਇਕਾਈਆਂ ਇੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

## ਉਦਯੋਗ

ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਹਨ:

* ਟਿਸਕੋ, TELCO, Tayo, ਊਸ਼ਾ ਮਾਰਟਿਨ, Jemco, Telkan, BOC, ਤਾਰ ਕੰਪਨੀ, TRF, ਟਿਨਪਲੇਟ ,

ਅਧੁਨਿਕ ਸਟੀਲ ਐਂਡ ਪਾਵਰ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਕੋਹਿਨੂਰ ਸਟੀਲ ਐਂਡ ਪਾਵਰ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਜੈਮੀਪੋਲ, ਐਨ.ਐਮ.ਐਲ. ਸਾਕੀ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।

## ਆਵਾਜਾਈ

ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਸੜਕ ਅਤੇ ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਾਵੜਾ- ਮੁੰਬਈ ਰੇਲ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ , ਟਾਟਾਨਗਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈਵੇਅ 33 ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੋਨਾਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਯੂਦੂਤ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਟਾਟਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹਨ।

### ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ

* **ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ:** ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਏਅਰ ਡੈਕਨ ਦੇ ਕੇ ਹਵਾਈਅੱਡਾ. ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਏਅਰਲਾਈਨ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇੱਥੋਂ ਉਡਾਣ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਕੋ-ਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਫਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਟਾਟਾਨਗਰ ਐਵੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਡਾਣ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਰਾਂਚੀ ਵਿੱਚ ਬਿਰਸਾ ਮੁੰਡਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਲਗਭਗ 120 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੈ।

* **ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ** : ਟਾਟਾਨਗਰ (ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ) ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਚੇਨਈ, ਪਟਨਾ, ਰਾਏਪੁਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਨਾਗਪੁਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਟਾਟਾਨਗਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

* **ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ** : ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ 33 (ਬਹਿਰਾਗੋਰਾ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹੀ) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੰਬਰ 2 ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਾਂਚੀ (131 ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਪਟਨਾ, ਗਯਾ, ਕੋਲਕਾਤਾ (250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸਮੇਤ ਬਿਹਾਰ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਬੱਸ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ) ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

* **ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਆਵਾਜਾਈ** : ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿੰਨੀ ਬੱਸਾਂ, ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ, ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰੂਜ਼ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।

## ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ

ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ:

* **ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ**

ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਟਾਲੁਰਜੀਕਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਐਕਸਐਲਆਰਆਈ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਕੋ-ਆਪਰੇਟਿਵ ਕਾਲਜ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ , ਕਰੀਮ ਸਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਰਕਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਅਬਦੁਲ ਬਾਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ, ਜਨਤਾ ਪਾਰਿਖ ਕਾਲਜ, ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ, ਸ਼ਿਆਮਾਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ ਕਾਲਜ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੇ.ਐਮ.ਪੀ.ਐਮ ਇੰਟਰ ਕਾਲਜ,

* **ਵਿਦਿਆਲਾ**

Loyla ਸਕੂਲ ( Sonari ), ਸੇਕਰਡ ਹਾਰਟ ਸਕੂਲ, ਉੱਤਰੀ ਟਾਊਨ, DBMS ( Sakchi ), Hilltop ਸਕੂਲ (Telco ਕਲੋਨੀ), ਗੁਲਮੋਹਰ (Telco ਕਲੋਨੀ), ਰਾਜਿੰਦਰ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ( Sakchi ), ਵਿਵੇਕ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ( ਛੋਟਾ Govindpur ), ਲੇਡੀ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਕੂਲ ( ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ ਕੰਪਨੀ - ਇੰਦਰਨਗਰ), ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਦਿਆਮੰਦਿਰ ( ਸਾਕਚੀ ),

## ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ

ਲੋਹਾਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਝਾਰਖੰਡ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਟਾਟਾਨਗਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਟਾਨਗਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ *'ਚ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲੀਨ ਸਿਟੀ' ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।* *ਇਸ ਲੋਹ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।* *ਟਿਸਕੋ, ਟੈਲਕੋ ਵਰਗੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿਮਨਾ ਝੀਲ, ਜੁਬਲੀ ਪਾਰਕ, ਦਲਮਾ ਪਹਾੜ, ਹੁਡਕੋ ਝੀਲ, ਮੋਦੀ ਪਾਰਕ, ਕੀਨਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਆਦਿ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸੈਲਾਨੀ ਘੁੰਮ ਸਕਦੇ ਹਨ।*

## ਹਵਾਲਾ