# ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ

| ProfessorRamhari Dasରାମହରି ଦାସ |
| --- |
| Guru Ramhari Das performing at Rajarani Music Festival 2021 |
| ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | Ramhari Das |
| ਜਨਮ | (1953-02-01)1 ਫਰਵਰੀ 1953 Kanpur, Balasore, Odisha |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | Odissi music |
| ਕਿੱਤਾ | Odissi music Guru, singer, professor, scholar, musicologist, composer |
|  |
| Awards: Sangeet Natak Akademi Award 2008 |

*ਪੰਡਿਤ* (ਓਡੀਆਃ கார்மாரியான், ਰੋਮਨਃ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ,Odia: [raːmɔhɔri d̪aːsɔ] Odia: [raːmɔhɔri d̪aːsɔ]  [rːmɑhɑri dʃaːsɑ] ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਨ। Odia: [raːmɔhɔri d̪aːsɔ] ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਭਾਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਾਸ ਨੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਉਤਕਲ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਤੇ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ ਸਮੇਤ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਵੋਕਲ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੀਰਗੋਬਿੰਦਾਪੁਰ, ਪੁਰੀ ਵਿਖੇ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਓਡੀਸੀ ਗੁਰੂਕੁਲ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਵੀ ਹੈ। ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ, ਦਾਸ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

## ਜੀਵਨ.

1953 ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਸੋਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਦਾਸ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਕੁਮਾਰ ਸੂਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇ ਮਹਾਪਾਤਰਾ, ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾਸ, ਭਿਕਾਰੀ ਚਰਨ ਬਾਲ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਚੰਦਰ ਪਾਂਡਾ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਖਦੇ ਰਹੇ । ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਫਿਰ 1985 ਤੋਂ 2010 ਤੱਕ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹਨ। ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਏਕਲ ਗਾਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵੋਕਲ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਨਾਚ ਅਤੇ ਨਾਚ-ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਓਡੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਓਡਿਸੀ ਸੰਗੀਤਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਓ ਪ੍ਰਯੋਗਾ, ਸੰਗੀਤਾ ਸੰਗਿਆ, *ਅਲੰਕਾਰਾ ਰਤਨਾਬਲੀ* ਅਤੇ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ (ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦਾਸ ਕਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ, ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਕਲਚਰ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਵੋਕਲ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੇਲੁਚਰਣ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਓਡੀਸੀ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ *ਸੰਗੀਤਾ ਸੁਧਾਕਰ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਡੈਸ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ* ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਦੀ '*ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤਾ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ*' ਯੂਟਿਊਬ ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਓਡੀਸੀ ਸੱਗੀਤ ਉੱਤੇ ਦਰਜਾਬੰਦ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਾਸ ਖੁਦ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤਕ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ (*ਰਾਗ* ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ) ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਸੰਸਥਾ

ਦਾਸ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਪਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ
ਦਾਸ ਦੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਪਿਕ ਮੈਕੇ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਿਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਓਡੀਸੀ ਗੁਰੂਕੁਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਕੁਲ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ-ਕਮ-ਖੋਜ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਅਤੇ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਓਡੀਸੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵੋਕਲ, ਓਡੀਸੀ ਮਰਦਾਲਾ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਬੀਨਾ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਧਨੇਸ਼ਵਰ ਸਵੈਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਰਾਓ ਪਾਤਰਾ) ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਬੀਨਾ (ਵੀਨਾ) ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਕੁਲ ਉਤਸਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਰਾਮਹਰੀ ਦਾਸ ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ
## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਦਾਸ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ।

* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008)
* ਓਡੀਸ਼ਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2008)
* ਉਡ਼ੀਸਾ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ
* ਉਤਕਲ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, ਕਟਕ
* ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਸਨਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ
* ਗੁਰੂ ਗੋਪਾਲ ਪਾਂਡਾ ਓਡੀਸੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘਾਰੀ ਸਨਮਾਨ
* ਜਾਦੂਮਨੀ ਦਾਸ ਸਰਸਵਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਨਮਾਨ (2017)
* ਗੁਰੂ ਸਹਦੇਵ ਪਾਧੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ (2019)

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ

* *ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤਾਰਾ ਪਰੰਪਰਾ ਓ ਪ੍ਰਯੋਗਾ (2004)*
* *ਸੰਗੀਤਾ ਸੰਗਿਆ (1989)*
* *ਅਲੰਕਾਰਾ ਰਤਨਾਬਲੀ (1984)*

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਓਡੀਸੀ ਸੰਗੀਤ
* ਮਰਡਾਲਾ
* ਗੀਤਾ ਗੋਵਿੰਦਾ
* *ਗੀਤਪ੍ਰਕਾਸ*

## ਹਵਾਲੇ