# ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

| ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ/ਦੀ ਸਮਰਾਟ |
| --- |
| شہنشاہِ ہند |
| ਇੰਪੀਰੀਅਲ |
| ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੋਹਰ (1837–1857) |
|  |
|  |
| **ਆਖ਼ਰੀਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ** 28 ਸਤੰਬਰ 1837 – 21 ਸਤੰਬਰ 1857 |
|  |
| ਜਾਣਕਾਰੀ |
| Style | ਜਾਹ ਪਨਾਹ ਅਲਾਮ ਪਨਾਹ |
| ਪਹਿਲਾ ਰਾਜਾ | ਬਾਬਰ |
| ਆਖਰੀ ਰਾਜਾ | ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ |
| ਗਠਨ | 21 ਅਪਰੈਲ 1526 |
| ਖ਼ਤਮ | 21 ਸਤੰਬਰ 1857 |
| ਰਿਹਾਇਸ਼ | * ਆਗਰੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ (1526–1648)
* ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ (1648–1857)
 |
| ਨਿਯੁਕਤਕਰਤਾ | ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ |

ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਤੈਮੂਰ ਰਾਜਵੰਸ਼ (ਬਾਬਰ ਦਾ ਘਰਾਣਾ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21 ਸਤੰਬਰ 1857 ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਿਸਥਾਪਨ ਤੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1526 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1707 ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆਂਦੀ, ਪਰ 1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ ਤੱਕ ਨਾਮਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਾਬਰ (ਸ਼. 1526–1530) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫਰਗਨਾ ਘਾਟੀ (ਆਧੁਨਿਕ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਇੱਕ ਤੈਮੂਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਤੈਮੂਰ ਅਤੇ ਚੰਗੀਜ਼ ਖਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ।

ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵੰਸ਼ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਾਰਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਛੇਵੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਮਰਾਜ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਸ਼ਵ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ 25% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਢਾਕਾ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Genealogy of the Mughal dynasty. Only principal offspring of each emperor are provided in the chart.
ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 158,400,000 (ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ) ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮਰਾਟ, ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ 1857 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

| ਨੰ. | ਚਿੱਤਰ | ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਾਮ | ਜਨਮ ਨਾਮ | ਜਨਮ | ਸ਼ਾਸਨ | ਮੌਤ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  | **ਬਾਬਰ بابر** | ਜ਼ਹੀਰ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ظهیر الدین محمد | 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1483 ਅੰਦੀਜਾਨ | 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 – 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (4 ਸਾਲ, 8 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 5 ਦਿਨ) | 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (ਉਮਰ 47) ਆਗਰਾ |
| 2 |  | **ਹੁਮਾਯੂੰ همایوں** | ਨਸੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ نصیر الدین محمد | 6 ਮਾਰਚ 1508 ਕਾਬੁਲ | 26 ਦਸੰਬਰ 1530 – 17 ਮਈ 1540 (9 ਸਾਲ, 4 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 21 ਦਿਨ)

---

22 ਫਰਵਰੀ 1555 – 27 ਜਨਵਰੀ 1556 (11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 5 ਦਿਨ) | 27 ਜਨਵਰੀ 1556 (ਉਮਰ 47) ਦਿੱਲੀ |
| 3 |  | **ਅਕਬਰ ਪਹਿਲਾ اکبر** | ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ جلال الدین محمد | 15 ਅਕਤੂਬਰ 1542 ਉਮਰਕੋਟ | 11 ਫਰਵਰੀ 1556 – 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605 (49 ਸਾਲ, 8 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 16 ਦਿਨ) | 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605 (ਉਮਰ 63) ਆਗਰਾ |
| 4 |  | **ਜਹਾਂਗੀਰ جهانگیر** | ਨੂਰਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ  نور الدین محمد | 31 ਅਗਸਤ 1569 ਆਗਰਾ | 3 ਨਵੰਬਰ 1605 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 (21 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 25 ਦਿਨ) | 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 (ਉਮਰ 58) ਭਿੰਬੇਰ |
| 5 |  | **ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਪਹਿਲਾ شاه جهان** | ਸ਼ਿਹਾਬ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ شهاب الدین محمد | 5 ਜਨਵਰੀ 1592 ਲਹੌਰ | 19 ਜਨਵਰੀ 1628 – 31 ਜੁਲਾਈ 1658 (30 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 12 ਦਿਨ) | 22 ਜਨਵਰੀ 1666 (ਉਮਰ 74) ਆਗਰਾ |
| 6 |  | **ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ اورنگزیب**

---

**ਆਲਮਗੀਰ ਪਹਿਲਾ عالمگیر** | ਮੋਹੀ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ محی الدین محمد | 3 ਨਵੰਬਰ 1618 ਦਾਹੌਦ, ਗੁਜਰਾਤ | 31 ਜੁਲਾਈ 1658 – 3 ਮਾਰਚ 1707 (48 ਸਾਲ, 7 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 3 ਦਿਨ) | 3 ਮਾਰਚ 1707 (ਉਮਰ 88) ਅਹਿਮਦਨਗਰ |
| 7 |  | **ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ اعظم شاه** | ਕੁਤਬ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ قطب الدين محمد | 28 ਜੂਨ 1653 ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ | 14 ਮਾਰਚ – 20 ਜੂਨ 1707 (3 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 6 ਦਿਨ) | 20 ਜੂਨ 1707 (ਉਮਰ 53) ਆਗਰਾ |
| 8 |  | **ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ بهادر شاہ**

---

**ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਪਹਿਲਾ**  | ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਹੱਜ਼ਮ مرزا محمد معظم | 14 ਅਕਤੂਬਰ 1643 ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ | 19 ਜੂਨ 1707 – 27 ਫਰਵਰੀ 1712 (4 ਸਾਲ, 8 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 8 ਦਿਨ) | 27 ਫਰਵਰੀ 1712 (ਉਮਰ 68) ਲਹੌਰ |
| 9 |  | **ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ جهاندار شاہ** | ਮੁਇਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ معز الدین محمد  ਪਹਿਲਾ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ | 9 ਮਈ 1661 ਦੱਖਣ | 27 ਫਰਵਰੀ 1712 – 11 ਫਰਵਰੀ 1713 (11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 15 ਦਿਨ) | 12 ਫਰਵਰੀ 1713 (ਉਮਰ 51) ਦਿੱਲੀ |
| 10 |  | **ਫਾਰੂਖ਼ਸੀਅਰ فرخ سیر** | ਮੁਇਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ معین الدین محمد ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ | 20 ਅਗਸਤ 1685 ਔਰੰਗਾਬਾਦ | 11 ਜਨਵਰੀ 1713 – 28 ਫਰਵਰੀ 1719 (6 ਸਾਲ, 1 ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ 15 ਦਿਨ) | 19 ਅਪਰੈਲ 1719 (ਉਮਰ 33) ਦਿੱਲੀ |
| 11 |  | **ਰਫ਼ੀ ਉਦ-ਦਰਜਤ رفیع الدرجات** | ਸ਼ਮਸ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ شمس الدین محمد ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ | 1 ਦਸੰਬਰ 1699 | 28 ਫਰਵਰੀ 1719 – 6 ਜੂਨ 1719 (3 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 9 ਦਿਨ) | 6 ਜੂਨ 1719 (ਉਮਰ 19) ਆਗਰਾ |
| 12 |  | **ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੂਜਾ شاہ جهان دوم** | ਰਫ਼ੀ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ رفع الدين محمد ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ | 5 ਜਨਵਰੀ 1696 | 6 ਜੂਨ 1719 – 17 ਸਤੰਬਰ 1719 (3 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 11 ਦਿਨ) | 18 ਸਤੰਬਰ 1719 (ਉਮਰ 23) ਆਗਰਾ |
| 13 |  | **ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ محمد شاه** | ਨਸੀਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ نصیر الدین محمد ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ | 7 ਅਗਸਤ 1702 ਗਜ਼ਨੀ | (28 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 30 ਦਿਨ) | 26 ਅਪਰੈਲ 1748 (ਉਮਰ 45) ਦਿੱਲੀ |
| 14 |  | **ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ احمد شاہ بهادر** | ਮੁਜਾਹਿਦ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ مجاهد الدین محمد | 23 ਦਸੰਬਰ 1725 ਦਿੱਲੀ | 29 ਅਪਰੈਲ 1748 – 2 ਜੂਨ 1754 (6 ਸਾਲ, 1 ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ 4 ਦਿਨ) | 1 ਜਨਵਰੀ 1775 (ਉਮਰ 49) ਦਿੱਲੀ |
| 15 |  | **ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਜਾ عالمگیر دوم** | ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ عزیز اُلدین محمد | 6 ਜੂਨ 1699 ਬੁੱਢਣਪੁਰ | 3 ਜੂਨ 1754 – 29 ਨਵੰਬਰ 1759 (5 ਸਾਲ, 5 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 26 ਦਿਨ) | 29 ਨਵੰਬਰ 1759 (ਉਮਰ 60) ਦਿੱਲੀ |
| 16 |  | **ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਤੀਜਾ شاه جهان سوم** | ਮੋਹੀ ਉਲ ਮਲਤ محی الملت | 1711 | 10 ਦਸੰਬਰ 1759 – 10 ਅਕਤੂਬਰ 1760 (10 ਮਹੀਨੇ) | 1772 (ਉਮਰ 60–61) |
| 17 |  | **ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ شاه عالم دوم** | ਜਲਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਗੌਹਰ جلال الدین علی گوهر | 25 ਜੂਨ 1728 ਦਿੱਲੀ | 10 ਅਕਤੂਬਰ 1760 – 31 July 1788 (27 ਸਾਲ, 9 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 21 ਦਿਨ) | 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (ਉਮਰ 78) ਦਿੱਲੀ |
| 18 |  | **ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਚੌਥਾ جهان شاه چهارم** | ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਚੌਥਾ  بیدار بخت محمود شاه بهادر جهان شاہ  | 1749 ਦਿੱਲੀ | 31 ਜੁਲਾਈ 1788 – 11
ਅਕਤੂਬਰ 1788 (2 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 11 ਦਿਨ) | 1790 (ਉਮਰ 40–41) ਦਿੱਲੀ |
| 17\* |  | **ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ شاه عالم دوم** | ਜਲਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਗੌਹਰ جلال الدین علی گوهر Puppet emperor under the Scindias of Gwalior | 25 ਜੂਨ 1728 ਦਿੱਲੀ | 16 ਅਕਤੂਬਰ 1788 – 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (18 ਸਾਲ, 1 ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ 3 ਦਿਨ) | 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (ਉਮਰ 78) ਦਿੱਲੀ |
| 19 |  | **ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ اکبر شاه دوم** | ਮੁਇਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ میرزا اکبر ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਅਧੀਨ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਮਰਾਟ | 22 ਅਪਰੈਲ 1760 ਮੁਕੁੰਦਪੁਰ | 19 ਨਵੰਬਰ 1806 – 28 ਸਤੰਬਰ 1837 (30 ਸਾਲ, 10 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 9 ਦਿਨ) | 28 ਸਤੰਬਰ 1837 (ਉਮਰ 77) ਦਿੱਲੀ |
| 20 |  | **ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ ਜ਼ਫ਼ਰ بهادر شاه ظفر** | ਬੂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸੁਰਾਜ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ابو ظفر سراج اُلدین محمد | 24 ਅਕਤੂਬਰ 1775 ਦਿੱਲੀ | 28 ਸਤੰਬਰ 1837 – 21 ਸਤੰਬਰ 1857 (19 ਸਾਲ, 11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 24 ਦਿਨ) | 7 ਨਵੰਬਰ 1862 (ਉਮਰ 87) ਰੰਗੂਨ |

## ਹਵਾਲੇ

### ਹਵਾਲੇ

### ਸਰੋਤ

* Asher, Catherine B.; Talbot, Cynthia (2006). *India before Europe*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-80904-5. OCLC 61303480.
* Majumdar, R.C. (1974). *The Mughul Empire*. Bharatiya Vidya Bhavan.
* Richards, John F. (1995). *The Mughal Empire*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-56603-2.
* Robb, Peter (2011), *A History of India*, Macmillan International Higher Education, ISBN 978-0-230-34424-2
* Stein, Burton (2010), *A History of India*, John Wiley & Sons, ISBN 978-1-4443-2351-1, retrieved 15 July 2019
* Truschke, Audrey (2017). *Aurangzeb: The Life and Legacy of India's Most Controversial King*. Stanford University Press. ISBN 978-1-5036-0259-5.
* Keay, John, *India, a History*, 2000, HarperCollins, ISBN 0002557177
* Spear, Percival (1990) [First published 1965], *A History of India, Volume 2*, New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298, ISBN 978-0-14-013836-8.
* This article incorporates text from this source, which is in the public domain*.* "Country Studies". *Country Studies*. Federal Research Division.   – India Archived 11 July 2015[Date mismatch] at the Wayback Machine. Pakistan Archived 29 June 2015 at the Wayback Machine.