Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਐਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਰੀਅਰ

**ਐਨ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਰੀਅਰ** (1916–1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਵਿਦਵਾਨ, ਅਕਾਦਮੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ, ਵਾਰੀਅਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਯਾਤਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ, ਅਨੁਵਾਦ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਕੇਰਲ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ। ਕੇਰਲਾ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 1986 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਨੇਰੁਕਾਵ ਵਰਿਆਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਰੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਮਈ, 1916 ਨੂੰ ਪਦਿਕਪਰਮਾਮੁ ਵਾਰੀਆਤ ਅਛੂਤਾ ਵਾਰੀਅਰ ਅਤੇ ਮਾਧਵੀ ਵਾਰਸਯਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਸਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਵਾਰੀਅਰ ਅਤੇ ਅਛੂਤਾ ਵਾਰੀਅਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ, ਇੱਕਾਲਿਕੁੱਟੀ ਵਰਾਇਸਰ। ਉਸਦੀ ਮੁਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਵਲਾਚੀਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪੇਰੂਵਨਮ ਦੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਮੇਲਤ ਰਾਘਵਨ ਨੰਬੀਆਰ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵਾਨ ਇਲਿਆਤੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਆਕਰਣ ਭੂਸ਼ਨਮ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸ਼ਿਰਮਣੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਤ੍ਰਿਪਿਨੀਥੁਰਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਪਿਨੀਥੁਰਾ) ਦੇ ਸੰਕਰਣਾਰਾਯਣ  ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿਸ਼ਰਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।

ਵਾਰੀਅਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਪਿਨੀਥੁਰਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਪਰੰਤੂ ਜਲਦ ਹੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮੂਲਾਨਾਗਰਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਨਦੋਦਯਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਕੂਲ, ਕਲਾਡੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। 1942 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨਦੋਜ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਖ਼ਬਾਰ ਸਵਤੰਤਰ ਭਰਤਮ ਚਲਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਕੋਡਕਰਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1948 ਵਿਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਰਲਾ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਫੈਕਲਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।  1975 ਵਿਚ, ਮਾਤਰਭੂਮੀ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ 1968 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਭਾਸਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1975 ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਾਤਰਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ *ਕੁੰਕੁਮਮ* ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜੇਸੇਰੀ ਭਾਸ਼ਾ

| ਜੇਸੇਰੀ |
| --- |
| ਜਸਰੀ, ਦੀਪ ਭਾਸ਼ਾ |
| ജസരി |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | ਭਾਰਤ ਲਕਸ਼ਦੀਪ |
| ਇਲਾਕਾ | ਲਕਸ਼ਦੀਪ |
| ਨਸਲੀਅਤ | ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਲੋਕ |
| Native speakers | (undated figure of 65,000) |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਦਰਾਵੜੀ
* ਦੱਖਣੀ
	+ ਤਾਮਿਲ-ਕੰਨੜ
		- ਤਾਮਿਲ–ਕੋਦਾਗੁ
			* ਤਾਮਿਲ–ਮਲਿਆਲਮ
				+ ਮਲਿਆਲਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
					- **ਜੇਸੇਰੀ**
 |
| ਉੱਪ-ਬੋਲੀਆਂ | ਅਮਿਨੀਦੀਵੀ, ਕੋਯਾ, ਮਲਮੀ, ਮੇਲਾਚੇਰੀ |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਮਲਿਆਲਮ ਲਿੱਪੀ |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | – |
|

**ਜੇਸੇਰੀ** (ਜਿਸ ਨੂੰ **ਦਵੀਪ ਭਾਸ਼ਾ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮਲਿਆਲਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

'ਜੇਸੇਰੀ' ਸ਼ਬਦ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦ 'ਜਜਾਰੀ' (ਜਜ਼ਰਈ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਟਾਪੂਵਾਸੀ' ਜਾਂ 'ਟਾਪੂ ਦਾ'। ਇਹ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਬਿਟਰਾ ਅਮੀਨੀ ਵਿੱਚ ਚੇਤਲਾਟ, ਬਿਤਰਾ, ਕਿਲਤਾਨ, ਕਵਾਰਤੀ, ਅਮਿਨੀ, ਕਵਰੱਤੀ, ਅੰਦ੍ਰੋਥ, ਅਗਾਤੀ ਅਤੇ ਕਿਕਾਲਪੇਨੀ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਟਾਪੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਮਾਪਿਲਾ ਅਰਬੀ ਮਲਿਆਲਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਲਾਬਾਰ ਤੱਟ ਦੇ ਮਪੀਲਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

## ਫੋਨੋਲੋਜੀ

ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪੁਰਾਣੀ ਮਲਿਆਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛੋਟੇ ਸਵਰ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 'ਯੂ', ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈਃ ਰੰਗੀ (ਮਾਲ. ਉਰੰਗੀ-ਸੁੱਤੀ, ਲੱਕਾ (ਮਾਲ. ਉਲੱਕਾ-ਮੂਸਲ) ।

ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਲਈ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅੰਤਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹਨਃ

1. ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚ, ਸ਼ਸ਼ ਸ਼ੋਲੀ (ਮਾਲ. (ਓਲਡ) ਚੋਲੀ-ਨੇ ਕਿਹਾ।
2. ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੀ, f: fenn (Mal. Pennu) -ਕੁਡ਼ੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਮਲਿਆਲਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵੀ, b: buli/bili (Mal. vili) -call ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

### ਨਾਂਵਾਂ

* ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਃ ਨੀਲ
* ਇਲਜ਼ਾਮਃ ਏ, ਨਾ
* Genitive: ਆ, ਨਾ, ਥਾ
* ਡੈਟਿਵਃ kk, n, oon
* ਸੰਚਾਰਃ ਓਦਾ, ਆ ਕੂਦਾ, ਨਾ ਕੂਦਾ
* ਸਾਜ਼ਃ ਆ ਕੋਂਡ, ਨਾ ਕੋਂਡ
* Locative:nd, na ul, l (ਸਿਰਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ)
* Ablative: ਸੰਖੇਪ
* ਵੋਕੇਟਿਵਃ ਈ, ਆ

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ

**ਵਾਇਨਾਡ** ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਲਪੇਟਾ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਰਲ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਹੈ। ਵਾਇਨਾਡ ਪਠਾਰ ਡੈਕਨ ਪਠਾਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ, ਮੈਸੂਰ ਪਠਾਰ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਵਿੱਚ 700 ਤੋਂ 2,100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਵੇਲਾਰੀ ਮਾਲਾ, ਇੱਕ 2,240 m (7,349 ft) ਵਾਇਨਾਡ, ਮਲੱਪੁਰਮ ਅਤੇ ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਟ੍ਰਾਈਜੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ 1 ਨਵੰਬਰ 1980 ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ 12ਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ, ਕੋਜ਼ੀਕੋਡ ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 885.92 ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਵਾਇਨਾਡ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕਸਬੇ ਹਨ - ਕਲਪੇਟਾ, ਮਨੰਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਥੇਰੀ । ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਬੀਲੇ ਹਨ। ਕਾਬਿਨੀ ਨਦੀ, ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ, ਵਾਇਨਾਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਮਲੱਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਨੀਲਾਂਬੁਰ (ਪੂਰਬੀ ਇਰਨਾਡ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ ਚਲਿਆਰ ਘਾਟੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੀਲਗਿਰੀ ਬਾਇਓਸਫੀਅਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਾਯਾਰ ਨਦੀ, ਜੋ ਕੇਰਲ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਵਾਇਨਾਡ ਪਠਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਏਦੱਕਲ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Official website
* Wayanad tourism official website
# ਮੈਰੀ ਕੌਮ (ਫਿਲਮ)

| ਮੈਰੀ ਕੌਮ |
| --- |
| ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ |
| ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | ਉਮੰਗ ਕੁਮਾਰ |
| ਲੇਖਕ | ਕਰਨ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਰਮੇਂਦਰਾ ਵਸ਼ਿਸਠ (ਸੰਵਾਦ) |
| ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ | ਸਾਵਨ ਕੁਦਰਸ |
| ਕਹਾਣੀਕਾਰ | ਸਾਵਨ ਕੁਦਰਸ |
| ਨਿਰਮਾਤਾ | ਵਿਆਕੋਮ 18 ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ ਸੰਜੇ ਲੀਲਾ ਭੰਸਾਲੀ |
| ਸਿਤਾਰੇ | ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਸੁਨੀਲ ਥਾਪਾ |
| ਸਿਨੇਮਾਕਾਰ | Keiko Nakahara |
| ਸੰਪਾਦਕ | Rajesh G. Pandey Sanjay Leela Bhansali |
| ਸੰਗੀਤਕਾਰ | **Songs:** Shashi Suman and Shivam Pathak **Background Score:** Rohit Kulkarni |
| ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ | Bhansali Productions |
| ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰ | ਵਿਆਕੋਮ 18 ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ |
| ਰਿਲੀਜ਼ ਮਿਤੀ | * 5 ਸਤੰਬਰ 2014 (2014-09-05)
 |
| ਮਿਆਦ | 122 ਮਿੰਟ |
| ਦੇਸ਼ | ਭਾਰਤ |
| ਭਾਸ਼ਾ | ਹਿੰਦੀ |
| ਬਜਟ | ₹150 million (US$1.9 million) |
| ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ | ਅੰਦਾ. ₹1.04 billion (US$13 million) |

**ਮੈਰੀ ਕੌਮ** 2014 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ ਮੈਰੀ ਕੌਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਪਰ ਬਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੀ ਕੌਮ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਰੇਖ਼ਤਾ

| ਰੇਖ਼ਤਾ |
| --- |
| ਇਲਾਕਾ | ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ |
| Era | ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, 17ਵੀਂ–18ਵੀਂ ਸਦੀ |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਭਾਰੋਪੀ* ਹਿੰਦ-ਇਰਾਨੀ
	+ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ
		- ਕੇਂਦਰੀ ਜੋਨ
			* ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੀ
				+ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ
					- ਖੜੀਬੋਲੀ
						* **ਰੇਖ਼ਤਾ**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਨਸਤਲਿਕ |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | – |
| Linguist List | `ਉਰਦ-ਰੇਕ` |

**ਰੇਖ਼ਤਾ** (Urdu: ریختہ, ਹਿੰਦੀ: *रेख़्ता* *rextā*), ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਅਧਾਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਖੜੀਬੋਲੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। *ਰੇਖ਼ਤਾ* ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ "ਬਿਖਰਿਆ", ਯਾਨੀ ਇਹ ਓਨੀ ਫ਼ਾਰਸੀਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਬਾਅਦ ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਅਰਸੇ ਅਰਸੇ ਤੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹਦਾ ਖੂਬ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਇਹਦੀ ਥਾਂ *ਹਿੰਦੀ/ਹਿੰਦਵੀ)* ਨੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਨੂੰ *ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ* ਅਤੇ *ਉਰਦੂ,* ਨੇ ਲੈ ਲਈ। ਵੈਸੇ ਇਹਦੀ ਖਿੰਡਰੀ ਖਿੰਡਰੀ ਵਰਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਰੇਖ਼ਤਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅੱਜ ਵੀ ਉਰਦੂ ਬੋਲਦੇ ਸੱਜਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਰੇਖ਼ਤਾ ਉਰਦੂ ਜ਼ਬਾਨ ਕੀ ਅਦਬੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਸਦ ਉੱਲ੍ਹਾ ਖ਼ਾਨ ਗ਼ਾਲਿਬ ਨੇ ਰੇਖ਼ਤਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ

*ਰੇਖ਼ਤਾ ਕੇ ਤੁਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸਤਾਦ ਗ਼ਾਲਿਬ* (ريختے کے تم ہی استاد نہیں ہو غالب),

*ਸੁਨਾ ਹੈ ਅਗਲੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਮੇਂ ਕੋਈ ਮੀਰ ਭੀ ਥਾ* (کہتے ہیں اگلے زمانے میں كوٸی میر بھی تھا)

## ਹਵਾਲੇ
# ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ

ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ| ਕਿਸਮ | ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ |
| ਮਾਲਕ | ਲੈਕਸਨ ਗਰੁੱਪ |
| ਸੰਸਥਾਪਕ | ਸੁਲਤਾਨ ਅਲੀ ਲਖਾਨੀ |
| ਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਕ | ਬਿਲਾਲ ਅਲੀ ਲਖਾਨੀ |
| ਸੰਪਾਦਕ | ਨਾਵੀਦ ਹੁਸੈਨ |
| ਸਥਾਪਨਾ | ਫਰਮਾ:ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਰੀਖ |
| ਭਾਸ਼ਾ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ |
| ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ | ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ |  |

 ਦਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ' ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖਬਾਰ ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਲਾਹੌਰ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ 12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 ਨੂੰ ਬ੍ਰੌਡਸ਼ੀਟ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ, ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਖਬਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਇਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕੀ ਰੁਖ ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਾਰਵਾਦ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਾਠਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਏ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਮਲੇ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਨਿਵੇਸ਼, ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ *ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ* ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ *ਮੈਗਜ਼ੀਨ* ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੈਗ਼ਜੀਨ ਛਾਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਇੰਟਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੰਨੇ ਦੇ ਪੂਰਕ, ਪਕਵਾਨਾਂ, ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ, ਯਾਤਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਲਾਹ, ਬਲੌਗ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 2012 ਤਕ, ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਔਨਲਾਈਨ ਪਾਠਕ ਸੰਖਿਆ ਹੈ।

## ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ

2 ਦਸੰਬਰ, 2013 ਨੂੰ, ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਸਟਾਫ ਕਰਮਚਾਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਲਤਾਫ ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਟੀ ਟੀ ਪੀ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
# ਭਿਲਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ

| ਭਿਲਾਲੀ |
| --- |
| ਨਸਲੀਅਤ | ਭੀਲ |
| Native speakers | 12 ਲੱਖ (2006 & 2011) |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ* ਭਾਰਤ-ਇਰਾਨੀ
	+ ਭਾਰਤ - ਆਰਿਆ
		- ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ ਆਰਿਅਨ
			* ਭੀਲ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
				+ ਮੱਧ
					- **ਭਿਲਾਲੀ**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਦੇਵਨਾਗਰੀ |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | Either: `bhi` – ਭਿਲਾਲੀ `rtw` – ਰਾਠਵੀ |

**ਭਿਲਾਲੀ** ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭੀਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਉਪਬੋਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਪਬੋਲੀਆਂ- **ਭਿਲਾਲੀ** (ਮੁੱਖ), **ਰਠਵੀ, ਰਠਵੀ (ਗੁਜਰਾਤ)** ਅਤੇ ਪਰਿਆ ਭਿਲਾਲੀ ਹਨ। ਭਿਲਾਲੀ ਅਤੇ ਰਾਠਵੀ ਉਪਬੋੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਸੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ। **ਪਰਾਇਆ ਭਿਲਾਲੀ,** ਭਿਲਾਲੀ (ਮੁੱਖ) ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲਾ
# ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਭਾਸ਼ਾ

| Rohingya |
| --- |
| * ਫਰਮਾ:Script/Hanifi Rohingya
* ਫਰਮਾ:Script/Hanifi Rohingya

رُحَ࣪ڠۡگَ࣪ࢬ‎, رُآ࣪يڠۡگَࢬ‎ |
| The word "Rohingya" written in the Hanifi Rohingya script |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | Myanmar (Rakhine State) |
| ਇਲਾਕਾ | Rakhine State (Myanmar) and southeastern Chittagong Division (Bangladesh) |
| ਨਸਲੀਅਤ | Rohingya |
| Native speakers | 1.8 million (2012) |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ
* Indo-Iranian
	+ Indo-Aryan
		- Eastern
			* Bengali–Assamese
				+ **Rohingya**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | Hanifi Rohingya Perso-Arabic (Rohingya Arabic Alphabet) Latin (Rohingyalish) Burmese Bengali–Assamese (rare) |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | `rhg` |
| *Glottolog* | `rohi1238` |
| Traditional area of Rohingya speakers |
|

**ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਭਾਸ਼ਾ** ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਰਖੀਨੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ-ਅਸਾਮੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚਿਟਾਗੋਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਰੋਹਿੰਗਿਆ ਅਤੇ ਚਿਟਾਗੋਨੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਭਾਸ਼ਾ

| ਬਾਜ਼ੀਗਰ |
| --- |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | ਭਾਰਤ |
| ਨਸਲੀਅਤ | 800,000 ਬਾਜ਼ੀਗਰ (no date) |
| Native speakers | (58,000 cited 1981 ਜਨਗਣਨਾ) |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਦਰਾਵੜੀ* (unclassified)
	+ **ਬਾਜ਼ੀਗਰ**
 |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | `bfr` |
| *Glottolog* | `bazi1237` |

ਇੱਕ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਬੁਲਾਰਾ
**ਬਾਜ਼ੀਗਰ** ਇੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਲਾਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਪਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਥਨੋਂਲੋਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਹਰਿਆਣਾ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ, ਗੁਜਰਾਤ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਪੰਜਾਬ, ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਐਥਨੋਂਲੋਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੁਤਬਾ 7ਵਾਂ ("shifting") ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ L1 ਵਿੱਚ ਹੈ: 1% ਤੋਂ ਹੇਠ। ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਦਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ **ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ** ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:

| Colour key for parties |
| --- |
|      ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
     ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
     N/A (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ) |

| ਸੀ। ਨੰ. | ਨਾਮ ਚੋਣ ਖੇਤਰ | ਮਿਆਦ | ਪਾਰਟੀ | ਅਸੈਂਬਲੀ (ਚੋਣਾਂ) | ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ (ਗਵਰਨਰ) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1
  | ਨਿਤਯਾਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਵਿਧਾਨਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ) |  | 9 ਨਵੰਬਰ 2000
  | 29 ਅਕਤੂਬਰ 2001
  | 11 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 20 ਦਿਨ
  | ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
 |  | ਅੰਤਰਿਮ ਅਸੈਂਬਲੀ (2000–02)
  | ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਰਨਾਲਾ |
| 2
  | ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਸ਼ਿਆਰੀ ਵਿਧਾਨਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ਕੁਮਾਊਂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ |  | 30 ਅਕਤੂਬਰ 2001
  | 1 ਮਾਰਚ 2002
  | 4 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 1 ਦਿਨ |
| 3
  | ਨਰਾਇਣ ਦੱਤ ਤਿਵਾਰੀ ਰਾਮਨਗਰ |  | 2 ਮਾਰਚ 2002
  | 7 ਮਾਰਚ 2007
  | 5 ਸਾਲ ਅਤੇ 5 ਦਿਨ
  | ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
 |  | ਪਹਿਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (2002–07) (2002 ਚੋਣਾਂ) |
| 4
  | ਭੁਵਨ ਚੰਦਰ ਖੰਡੂਰੀ ਧੂਮਾਕੋਟ |  | 8 ਮਾਰਚ 2007
  | 26 ਜੂਨ 2009
  | 2 ਸਾਲ, 3 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 18 ਦਿਨ
  | ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ

 |  | ਦੂਜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (2007–12) (2007 ਚੋਣਾਂ) | ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਅਗਰਵਾਲ |
| 5
  | ਰਮੇਸ਼ ਪੋਖਰਿਆਲ ਥਲੀਸੈਂਣ |  | 27 ਜੂਨ 2009
  | 10 ਸਿਤਮਬਰ 2011
  | 2 ਸਾਲ, 2 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 14 ਦਿਨ | ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ |
| (4)
  | ਭੁਵਨ ਚੰਦਰ ਖੰਡੂਰੀ ਧੂਮਾਕੋਟ |  | 11 ਸਿਤਮਬਰ 2011
  | 12 ਮਾਰਚ 2012
  | 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 1 ਦਿਨ  *(Total 2 years, 9 months and 21 days)* | ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਲਵਾ |
| 6
  | ਵਿਜੇ ਬਹੁਗੁਣਾ ਸਿਤਾਰਗਂਜ |  | 13 ਮਾਰਚ 2012
  | 31 ਜਨਵਰੀ 2014
  | 1 ਸਾਲ, 10 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 18 ਦਿਨ
  | ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
 |  | ਤੀਜੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (2012–17) (2012 ਚੋਣਾਂ) |
| 7
  | ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਧਾਰਚੂਲਾ |  | 1 ਫਰਵਰੀ 2014
  | 27 ਮਾਰਚ 2016
  | 2 ਸਾਲ, 1 ਮਹੀਨਾ ਅਤੇ 26 ਦਿਨ
  | ਅਜ਼ੀਜ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ |
| -
  | ਖਾਲੀ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ) | 27 ਮਾਰਚ 2016
  | 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016
  | 25 ਦਿਨ
  | – |  | – |
| (7)
  | ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਧਾਰਚੂਲਾ |  | 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016
  | 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016
  | 1 ਦਿਨ
  | ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
 |  | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਪਾਲ |
| -
  | ਖਾਲੀ (ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ) | 22 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016
  | 11 ਮਈ 2016
  | 19 ਦਿਨ  *(Total 1 month 14 days)* | – |  | – |
| (7)
  | ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਧਾਰਚੂਲਾ |  | 11 ਮਈ 2016
  | 17 ਮਾਰਚ 2017
  | 10 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 6 ਦਿਨ  *(Total 3 years and 3 days)* | ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ
 |  | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਂਤ ਪਾਲ |
| 8
  | ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਵਤ ਡੋਈਵਾਲਾ |  | 18 ਮਾਰਚ 2017
  | *ਮੌਜੂਦਾ* | 9 ਸਾਲ, 3 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 3 ਦਿਨ
  | ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ
 |  | ਚੌਥੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (2017–22) (2017 ਚੋਣਾਂ) |

## ਹਵਾਕੇ

ਟਿੱਪਣੀ
ਹਵਾਕੇ
# ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ

| ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
| --- |
| 5ਵੀਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
|  |
| ਕਿਸਮ |
| ਕਿਸਮ |  ਇੱਕ ਸਦਨੀ  |
| ਮਿਆਦ ਦੀ ਸੀਮਾ | 5 ਸਾਲ |
| ਇਤਿਹਾਸ |
| ਸਥਾਪਨਾ | 14 ਫਰਵਰੀ 2002 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
| ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ |
| ਸਪੀਕਰ | ਰਿਤੂ ਖੰਡੂਰੀ ਭੂਸ਼ਣ, ਭਾਜਪਾ 26 ਮਾਰਚ 2022  |
| ਉਪ ਸਪੀਕਰ | **ਖਾਲੀ** 10 ਮਾਰਚ 2022  |
| **ਸਦਨ ਦਾ ਨੇਤਾ(ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)** | ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ, ਭਾਜਪਾ 4 ਜੁਲਾਈ 2021  |
| ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ | ਯਸ਼ਪਾਲ ਆਰੀਆ, ਕਾਂਗਰਸ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022  |
| ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਉਪਨੇਤਾ | ਭੁਵਨ ਚੰਦਰ ਕੁਪਰੀ, ਕਾਂਗਰਸ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022  |
| ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ | ਸੁਖਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ IAS ਤੋਂ  |
| ਬਣਤਰ |
| ਸੀਟਾਂ | **70** |
|  |
| ਸਿਆਸੀ ਦਲ | **ਸਰਕਾਰ (46)ਐੱਨਡੀਏ (46) ਭਾਜਪਾ (46)

**ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (19) ਕਾਂਗਰਸC (19)

**ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (4) ਬੀਐੱਸਪੀ (2)
* ਆਜ਼ਾਦ (2)

**ਖਾਲੀ (1) ਖਾਲੀ (1)
 |
| ਚੋਣਾਂ |
| ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ | ਫਸਟ ਪਾਸਟ ਦ ਪੋਸਟ |
| ਆਖਰੀ ਚੋਣ | 14 ਫਰਵਰੀ 2022 |
| ਅਗਲੀਆਂ ਚੋਣ | 2027 |
| Redistricting | 2012 |
| ਮੀਟਿੰਗ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ |
| ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭਵਨ, ਗੈਰਸੈਨ (ਗਰਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਭਵਨ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ (ਸਰਦੀ) |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ |
| Uttarakhand Legislative Assembly |
| ਸੰਵਿਧਾਨ |
| ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ |

**ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ**, ਭਾਰਤ ਦੇ 28 ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਸਦਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਗੈਰਸੈਨ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ 70 ਮੈਂਬਰ (ਵਿਧਾਇਕ) ਹੈ।

ਮਾਰਚ 2022 ਤੱਕ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ 5ਵੀਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਦਨ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਰਿਤੂ ਖੰਡੂਰੀ ਭੂਸ਼ਣ ਹਨ। ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਹਨ।

## ਨੋਟ

* **A**  2012 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤ੍ਰਿਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਵਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ "ਉਤਰਾਖੰਡ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ (ਪੀ)" ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੀ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਕੁਰਸੀ) ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਾਰਟੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਚਿੰਨ੍ਹ 2017 ਵਿੱਚ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Uttarakhand Lok Sabha Election 2019 Result Website Archived 2023-04-25 at the Wayback Machine.
* Elected Members of Legislative Assembly of Uttarakhand, Official list Archived 2009-04-11 at the Wayback Machine. Govt. of Uttarakhand.
* Members of Uttarakhand Legislative Assembly Archived 2010-08-23 at the Wayback Machine.
* Uttarakhand Legislative Assembly
* President’s rule in Uttarakhand; Congress says ‘murder of democracy’
# ਰਿਟ

**ਰਿਟ** ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਕੋਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ

|  |
| --- |
| **ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਦਾ ਰਾਜ State of Louisiana**
État de Louisiane |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਮੋਹਰ |

 |
| ਉੱਪ-ਨਾਂ: *ਬੇਊ ਰਾਜ • ਮਿੱਸੀਸਿੱਪੀ ਦਾ ਜੁਆਕ ਕ੍ਰਿਓਲ ਰਾਜ • ਪੈਲੀਕਨ ਰਾਜ (ਅਧਿਕਾਰਕ) ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸੁਰਗ • ਖੰਡ ਰਾਜ* |
| ਮਾਟੋ: *Union, Justice and Confidence Union, justice, et confiance (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) Lunyon, Jistis, é Konfyans (ਕ੍ਰਿਓਲ) ਏਕਤਾ, ਨਿਆਂ, ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ (ਪੰਜਾਬੀ)* |
| Map of the United States with ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ highlighted |
| **ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** | ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (*ਯਥਾਰਥ*) ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ (*ਯਥਾਰਥ*) |
| **ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਂ** | ਲੂਈਜ਼ੀਆਨੀ, Louisianais (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) Lwizyané(èz) (ਕ੍ਰਿਓਲ) |
| **ਰਾਜਧਾਨੀ** | ਬਾਤੋਂ ਰੂਜ |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ** | ਨਿਊ ਔਰਲਿਆਂਜ਼ |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ** | ਵਡੇਰਾ ਨਿਊ ਔਰਲਿਆਂਜ਼ |
| **ਰਕਬਾ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 31st ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 51,843 sq mi (135,382 ਕਿ.ਮੀ.੨) |
|  - ਚੁੜਾਈ | 130 ਮੀਲ (210 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - ਲੰਬਾਈ | 379 ਮੀਲ (610 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - % ਪਾਣੀ | 15 |
|  - ਵਿਥਕਾਰ | 28° 56′ N to 33° 01′ N |
|  - ਲੰਬਕਾਰ | 88° 49′ W to 94° 03′ W |
| **ਅਬਾਦੀ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 25ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 4,601,893 (2012 ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ) |
|  - ਘਣਤਾ | 105/sq mi  (40.5/km2) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 24ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
| **ਉਚਾਈ** |   |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ | ਡ੍ਰਿਸਕਿਲ ਪਹਾੜ 535 ft (163 m) |
|  - ਔਸਤ | 100 ft  (30 m) |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ | ਨਿਊ ਔਰਲਿਆਂਜ਼ -8 ft (-2.5 m) |
| **ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼** | 30 ਅਪਰੈਲ 1812 (18ਵਾਂ) |
| **ਰਾਜਪਾਲ** | ਬਾਬੀ ਜਿੰਦਲ (ਗ) |
| **ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜਪਾਲ** | ਜੇ ਡਾਰਡਨ (ਗ) |
| **ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ** | ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
|  - ਉਤਲਾ ਸਦਨ | ਰਾਜ ਸੈਨੇਟ |
|  - ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟਰ**  | ਮੈਰੀ ਲੈਂਡਰਿਊ (ਲੋ) ਡੇਵਿਡ ਵਿਟਰ (ਗ) |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਦਨ ਵਫ਼ਦ**  | 6 ਗਣਤੰਤਰੀ, 1 ਲੋਕਤੰਤਰੀ (list) |
| **ਸਮਾਂ ਜੋਨ** | ਕੇਂਦਰੀ: UTC-6/-5 |
| **ਛੋਟੇ ਰੂਪ** | LA US-LA |
| **ਵੈੱਬਸਾਈਟ** | louisiana.gov |

**ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ** (/luːˌiːziˈænə/ ( ਸੁਣੋ) or /ˌluːziˈænə/ ( ਸੁਣੋ); ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *État de Louisiane*, [lwizjan] ( ਸੁਣੋ); ਲੂਈਜ਼ੀਆਨਾ ਕ੍ਰਿਓਲ: *Léta de la Lwizyàn*) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 25ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ 31ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਾਤੋਂ ਰੂਜ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊ ਔਰਲਿਆਂਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਰਾਜਸੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕਾਊਂਟੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਦਰੀ-ਸੂਬੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਾ

ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਾ|  |
| ਖੇਤਰਫਲ | 18,536,657.6 km2 (7,157,043.5 sq mi) |
| ਅਬਾਦੀ | 358061356 |
| ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਸੰਘਣਾਪਣ | 19.3/km2 (50/sq mi) |
| ਵਾਸੀ ਸੂਚਕ | ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕੀ, ਅਮਰੀਕੀ |
| ਦੇਸ਼ | ਫੈਲਾਓ
14
* ਫਰਮਾ:Country data ਐਂਟੀਗੁਆ ਅਤੇ ਬਰਬੂਡਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਬਹਾਮਾਸ
* ਫਰਮਾ:Country data ਬਾਰਬਾਡੋਸ
* ਫਰਮਾ:Country data ਬੇਲੀਜ਼
* ਕੈਨੇਡਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਡੋਮਿਨਿਕਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਗੁਇਆਨਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਜਮੈਕਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਸੇਂਟ ਕਿਟਸ ਅਤੇ ਨੇਵਿਸ
* ਫਰਮਾ:Country data ਸੇਂਟ ਲੂਸੀਆ
* ਫਰਮਾ:Country data ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਨਾਡੀਨਜ਼
* ਫਰਮਾ:Country data ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਤੋਬਾਗੋ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
 |
| ਮੁਥਾਜ ਦੇਸ਼ | ਫੈਲਾਓ
9
* ਫਰਮਾ:Country data ਐਂਗੁਈਲਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਬਰਮੂਡਾ
* ਫਰਮਾ:Country data ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ
* ਫਰਮਾ:Country data ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ
* ਫਰਮਾ:Country data ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ
* ਫਰਮਾ:Country data ਮੋਂਟਸੇਰਾਤ
* ਫਰਮਾ:Country data ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ
* ਫਰਮਾ:Country data ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ
* ਫਰਮਾ:Country data ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ
 |
| ਭਾਸ਼ਾ(ਵਾਂ) | ਫੈਲਾਓ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ
* ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਬਹਾਮਾਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਬਾਰਬਾਡੋਸੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਬੇਲੀਜ਼ੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਬਰਮੂਡਾਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਕੈਨੇਡੀਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ)
* ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਜਮੈਕਾਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਗੁਇਆਨਾਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਅਤੇ ਹੋਰ
 |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC-4 ਤੋਂ UTC-10 |

**ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਾ** ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੋਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਰਤਨਾਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਜਾਤੀਵਾਦੀ, ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਅੱਡ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਰੋਮਾਂਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਸਪੇਨੀ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਆਦਿ) ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਨੁਆਤੂ

| ਵਨੁਆਤੂ ਦਾ ਗਣਰਾਜ*Ripablik blong Vanuatu*  (ਬਿਸਲਾਮਾ) *République de Vanuatu*  (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ) |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | Coat of arms |

 |
| **ਮਾਟੋ:**"Long God yumi stanap" (ਬਿਸਲਾਮਾ) "ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਾਂ" |
| **ਐਨਥਮ:Yumi, Yumi, Yumi*  (ਬਿਸਲਾਮਾ) ਅਸੀਂ, ਅਸੀਂ, ਅਸੀਂ |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ ਵਨੁਆਤੂ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਪੋਰਟ ਵਿਲਾ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਬਿਸਲਾਮਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ |
| ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ (੧੯੯੯) | ੯੮.੫% ਨੀ-ਵਨੁਆਤੂ ੧.੫% other |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਨੀ-ਵਨੁਆਤੂ ਵਨੁਆਤੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਸਦੀ ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਇਓਲੂ ਅਬੀਲ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  | ਸਾਤੋ ਕੀਲਮਨ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਸੰਸਦ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਤੋਂ  | ੩੦ ਜੁਲਾਈ ੧੯੮੦ |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 12,190 km2 (4,710 sq mi) (੧੬੧ਵਾਂ) |
| ਆਬਾਦੀ |
| • ਜੁਲਾਈ ੨੦੧੧ ਅਨੁਮਾਨ | ੨੨੪,੫੬੪ (੧੭੮ਵਾਂ) |
| • ੨੦੦੯ ਜਨਗਣਨਾ | ੨੪੩,੩੦੪ |
| • ਘਣਤਾ |  (੧੮੮ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | ੨੦੧੧ ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $੧.੨੦੪ ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $੪,੯੧੬ |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | ੨੦੧੧ ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $੭੪੩ ਮਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $੩,੦੩੬ |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (੨੦੦੪) |  ੦.੬੯੩ **Error: Invalid HDI value** · ੧੨੬ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਵਨੁਆਤੂ ਵਾਤੂ (VUV) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+੧੧ (ਵਨੁਆਤੂ ਸਮਾਂ) |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਸੱਜੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | ੬੭੮ |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .vu |

**ਵਨੁਆਤੂ** (ਬਿਸਲਾਮਾ: ਵਾਨੂਆਤੂ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਵਨੁਆਤੂ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *République de Vanuatu*, ਬਿਸਲਾਮਾ: *ਰਿਪਾਬਲਿਕ ਬਲੋਂਗ ਵਾਨੂਆਤੂ*) ਦੱਖਣੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਟਾਪੂਨੁਮਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤੋਂ ਕੁਝ 1750 ਕਿਮੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਨਿਊ ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਤੋਂ 500 ਕਿਮੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਫ਼ਿਜੀ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਸੋਲੋਮਨ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਵਨੁਆਤੂ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾਨੇਸ਼ੀਆਈ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕੇ ਬਸੇ ਸਨ। ਯੂਰਪ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 1605 ਵਿੱਚ ਕਿਊਰਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨਿਸ਼ ਅਭਿਆਨ ਦੇ ਏਸਪਿਰਟੂ ਸੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਯੁਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1906 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨਵੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਾਂਝੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਜਰੀਏ ਨਿਊ ਹੇਬਰੀਡਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਾਪੂਸਮੂਹ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਵਾਨੂਅਤੂ ਗਣਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜੀ-ਮੇਲ

ਜੀ-ਮੇਲ|  |
| ਸਾਈਟ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਵੈੱਬਮੇਲ |
| ਉਪਲੱਬਧਤਾ | 72 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ |
| ਮਾਲਕ | ਗੂਗਲ |
| ਲੇਖਕ | ਪੌਲ ਬੁਸ਼ੈੱਟ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | mail.google.com |
| ਵਪਾਰਕ | ਹਾਂ |
| ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ | ਲੋੜੀਂਦਾ |
| ਵਰਤੋਂਕਾਰ | 900 ਮਿਲੀਅਨ (ਮਈ 2015) |
| ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ | ਅਪਰੈਲ 1,2004, 22 ਸਾਲ, 81 ਦਿਨ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ | ਆੱਨਲਾਈਨ |
| Content license | Proprietary |

**ਜੀ-ਮੇਲ** ਗੂਗਲ ਦੀ ਈ-ਚਿੱਠੀ ਜਾਂ ਈ-ਮੇਲ ਭੇਜਣ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ। ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੂਗਲ ਦੀ ਸਨਾਖ਼ਤ(ID) ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸੇਵਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।
# ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਮ

ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਾਲਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ।
ਭਾਰਤੀ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਛੋਟੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, "ਇੰਡੀਆ" ਅਤੇ "ਭਾਰਤ"। ਤੀਸਰਾ ਨਾਮ, "ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ", ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਕਲਪਕ ਨਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਭਾਰਤ", "ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ", ਜਾਂ "ਇੰਡੀਆ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਭਾਰਤ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੀਆਂ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਲੋਗੋ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ਯੂਨਾਨੀ Ἰνδική / Indikē (cf. ਮੇਗਾਸਥੀਨੇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇੰਡੀਕਾ ) ਜਾਂ Indía ( Ἰνδία ), ਲਾਤੀਨੀ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ *India* ਰਾਹੀਂ .

ਇਹ ਨਾਮ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ Sindhu ( सिन्धु ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੇਠਲੇ ਸਿੰਧੂ ਬੇਸਿਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਿੰਧ ) ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ। Síndhu ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਫਾਰਸੀ ਸਮਾਨ Hindu ਸੀ। ਡੇਰੀਅਸ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਲਗਭਗ 516 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਹੇਠਲੇ ਸਿੰਧ ਬੇਸਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਂਤ ਲਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਰਾਬਰ Hinduš ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਰਿਆਂਡਾ ਦੇ ਸਾਇਲੈਕਸ ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਮਰਾਟ ਲਈ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਲਈ Indos ( Ἰνδός ) ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ "ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ" ਹੈਰੋਡੋਟਸ ਦੀ ਭੂਗੋਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸਪੀਰੇਟ /h/ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਮਾਈਨਰ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਹੇਰੋਡੋਟਸ ਨੇ ਵੀ "ਭਾਰਤੀ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਸਿੰਧ ਬੇਸਿਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ, ਫਾਰਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਹਿੰਦ/ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ

ਸ਼ਬਦ Hindū ( Persian ) ਅਤੇ Hind ( Persian ) ਇੰਡੋ-ਆਰੀਅਨ / ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ Sindhu ( ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਖੇਤਰ ) ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਕਮੀਨੀਡ ਸਮਰਾਟ ਡੇਰਿਅਸ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਲਗਭਗ 516 ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ Sindhu ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਕਮੀਨੀਡ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ, " *ਹਿੰਦੂਸ਼* " ( 𐏃𐎡𐎯𐎢𐏁, H-i-du-u-š ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਇੰਦੂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ ਮਿਸਰ ਦੇ ਅਚਮੇਨੀਡ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ 𓉔𓈖𓂧𓍯𓇌 ( H-n-d-wꜣ-y ) ਡੇਰੀਅਸ I ਦੀ ਮੂਰਤੀ 'ਤੇ, ਲਗਭਗ 500 ਈ.ਪੂ.

𓈖𓂧𓍯𓇌
*H-n-d-wꜢ-y*
"ਇੰਡੀਆ" [[ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ] hieroglyphs]] ਉੱਤੇ Darius I ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਲਗਭਗ 500 BCE।
## ਹਵਾਲੇ