Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਸੱਯਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ

ਸੱਯਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ
**ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Syed Mushtaq Ali; 17 ਦਸੰਬਰ 1914 - 18 ਜੂਨ 2005) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ, ਜੋ 1936 ਵਿਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖਿਲਾਫ ਓਲਡ ਟ੍ਰੈਫੋਰਡ ਵਿਖੇ 112 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਹੌਲੀ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਸਪਿਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ ਆਲ ਰਾਊਂਡਰ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਹੋਣ ਲਈ ਅਕਸਰ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚਾਂ ਵਿਚ। ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰੀ ਵਿਚ ਜਲਦੀ ਹੀ ਓਵਰ-ਐਡਵੈਂਚਰੁਰ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਕਟ ਖਰਚਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

## ਕਰੀਅਰ

ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਸੀ ਕੇ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦੌਰ ਵਿਖੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਵਿਜ਼ਡਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ, ਉਸਨੇ 1936 ਦੌਰੇ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਾਂ ਮੱਧ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਸੀ ਪਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਹ 11 ਟੈਸਟਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ 5–8 ਜਨਵਰੀ 1934 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਟੈਸਟ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ 6-10 ਫਰਵਰੀ 1952 ਵਿੱਚ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ।

### ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕੇਟ

ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਖੇਤਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਲੱਬਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਜਵਾਨ ਖੇਡ ਸੀ। ਉਹ ਨਾ ਸਿਰਫ ਇਕ ਖੇਡ ਦੰਤ ਕਥਾ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਪਰ ਸਟਾਰ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਥਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਚੇਤ ਪਰ ਕੁਸ਼ਲ ਵਿਜੇ ਵਪਾਰੀ, ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਦੀ ਹਮਲਾਵਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਟਰੋਕ ਖੇਡ ਨੇ ਟੀਮ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਬਣਾਈ।

ਉਹ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਹੋਲਕਰ ਲਈ ਸੀ ਕੇ ਨਾਇਡੂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਸਟਾਲਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1964 ਵਿਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੈਰੀਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਦਾ ਜੀਵਨ-ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਟੀ -20 ਲੜੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਦਾ ਬੇਟਾ ਗੁਲਰੇਜ਼ ਅਲੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅੱਬਾਸ ਅਲੀ ਦੋਵੇਂ ਫਸਟ-ਕਲਾਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦੇ ਸਨ।

## ਅਵਾਰਡ

* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ - 1964 ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
* ਸਈਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ- ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਟਵੰਟੀ -20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਘਰੇਲੂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2008-09 ਦਾ ਸੀਜ਼ਨ ਇਸ ਟਰਾਫੀ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਸੀਜ਼ਨ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ੰਕਰ ਲਕਸ਼ਮਣ

**ਸ਼ੰਕਰ ਲਕਸ਼ਮਣ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shankar Lakshman;** 7 ਜੁਲਾਈ 1933 - 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2006) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ 1956, 1960 ਅਤੇ 1964 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲਕੀਪਰ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 1966 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 1968 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਚੋਣ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹਾਕੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1979 ਵਿਚ ਮਰਾਠਾ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 2006 ਵਿੱਚ ਮਾਹੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਗੈਂਗਰੇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1933 ਨੂੰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਛਾਉਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹੋ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸ਼ੇਖਾਵਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਹੋ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਡਰੀਆ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਲ 1947 ਵਿਚ ਇਕ ਬੈਂਡਸਮੈਨ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਰਾਠਾ ਲਾਈਟ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ 5 ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।

## ਕਰੀਅਰ

ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਤੋਂ ਹਾਕੀ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ। 1955 ਵਿਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੋਲਕੀਪਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਸਰਕਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦੌੜ ਦੇ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

## 1956 ਓਲੰਪਿਕਸ

ਸਰਦਾਰ ਹਰਬੈਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚਿੰਗ, ਅਤੇ ਏਅਰ ਕਮਾਂਡਰ ਓ ਪੀ ਮਹਿਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ, ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੀਨੀਅਰ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫਰੈਕਚਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ 2 ਵਾਰ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ ਨੇ ਦਰਦ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਸਿਰਫ ਮੈਲਬਰਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਰਾਉਂਡ (ਐਮ.ਸੀ.ਜੀ.) ਵਿਚ 1956 ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਾਈਨਲਜ਼ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪੁਰਸ਼ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਗੋਲ ਰੱਖਿਆ, ਇਕਲੌਤਾ ਗੋਲ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 6 ਵਾਂ ਗੋਲਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਦਕਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਗੋਲ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## 1960 ਓਲੰਪਿਕਸ

ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ਵਿਜ਼ਰਡ ਲੇਸਲੀ ਵਾਲਟਰ ਕਲਾਉਡੀਅਸ ਦੁਆਰਾ ਕਪਤਾਨ, ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ 7 ਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਵੱਲ ਮਾਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਿਥੇ ਮਹਾਨ ਗੋਲਕੀਪਰ ਸ਼ੰਕਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਬਣਾਈ।

## 1964 ਓਲੰਪਿਕਸ

1960 ਦੀਆਂ ਓਲੰਪਿਕ ਹਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੇ ਜਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਮੋਹਨ ਮਹਾਜਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਅਤੇ ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੂੰ 2-0 ਨਾਲ ਹਰਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਗੋਲਕੀਪਿੰਗ ਲਈ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਜੀਤ ਵਾਡੇਕਰ

**ਅਜੀਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਡੇਕਰ** (1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1941 - 15 ਅਗਸਤ 2018) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ, ਜੋ 1966 ਅਤੇ 1974 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ। ਇੱਕ "ਹਮਲਾਵਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਵਾਡੇਕਰ ਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, 1966 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਧੱਕਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਹ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਲਿੱਪ ਫੀਲਡਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵਾਡੇਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ 1971 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਜਿੱਤੀ ਸੀ (ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ)। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (1967) ਅਤੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ (1972) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

## ਕਰੀਅਰ

### ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ

ਬੰਬੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਾਡੇਕਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਣਿਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਬਣ ਸਕਣ, ਪਰ ਵਾਡੇਕਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਬੇ ਦੇ ਬ੍ਰੈਬਰਨ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਸੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1958–59 ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ 1966 ਅਤੇ 1974 ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ 37 ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ।

### ਕਪਤਾਨੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜਿੱਤ

ਵਾਡੇਕਰ ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ 1971 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨੀਲ ਗਾਵਸਕਰ, ਗੁੰਡੱਪਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਫਰੋਖ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਪਿਨ ਚੌਕਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਸ਼ਨ ਬੇਦੀ, ਈਏਐਸ ਪ੍ਰਸਾਂਨਾ, ਭਾਗਵਤ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਰਾਘਵਨ ਵੈਂਕਟਰਾਘਵਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1972–73 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਨੂੰ ਫਿਰ 2-1 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਤੀਜੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ।

ਵਾਡੇਕਰ 1974 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਨ ਡੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਵਨਡੇ) ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਿਆਂ ਵਾਡੇਕਰ ਨੇ 67 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਨਡੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ 81.50 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 36.50 ਦੀ ਸਟਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ 73 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਡੇਕਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਸਟ-ਕਲਾਸ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ।

## ਮੌਤ

15 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਵਾਡੇਕਰ ਦੀ 77 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਜਸਲੋਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 17 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਪਾਰਕ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਵਾਡੇਕਰ ਨੂੰ ਖੇਡ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1972 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਪਦਮਸ੍ਰੀ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕੇ ਨਾਇਡੂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਪੋਰਟਸਪਰਸਨ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ ਅਤੇ ਕੈਸਟ੍ਰੋਲ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੀਤਾ ਜ਼ੁਤਸ਼ੀ

**ਗੀਤਾ ਜ਼ੁਤਸ਼ੀ** (ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ, 1956) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਟ੍ਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਸਨੇ 800 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 1500 ਮੀਟਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਜ਼ੁਤਸ਼ੀ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ 800 ਮੀਟਰ ਦੌੜ, 1978 ਅਤੇ 1982 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ 1500 ਮੀਟਰ ਦੌੜਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 1982 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੁਤਸ਼ੀ ਨੇ ਚੋਟੀ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਹੋਣ ਵੱਜੋਂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ ਸਬ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਤਰਫ਼ੋਂ ਸੌਂਹ ਚੁੱਕੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਜਿਵੇਂ ਕੇ ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ, ਜੋ ਕੇ ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਲ ਨੇ ਜਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਜੁਤਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਖਬਾਰ ਤੇ ਛਪੀ ਫੋਟੋ ਵੇਖੀ,ਉਸਨੇ ਓਦੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਉਸਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਮੁਹੰਮਦ ਇਲਿਆਸ ਬਾਬਰ ਨੇ ਦਿਤੀ।17 ਸਾਲ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੁਲਾਈ, 2002 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜੂਨੀਅਰ ਐਥਲੈਟਿਕਸ ਟੀਮ (800 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 1500 ਮੀਟਰ) ਦੀ ਕੋਚ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; ਮੈਲਨ, ਬਿਲ . "ਗੀਤਾ ਜੁਤਸ਼ੀ" . ਸਪੋਰਟਸ- ਰੈਫਰੈਂਸ ਡਾਟ ਕਾਮ ਵਿਖੇ ਓਲੰਪਿਕਸ . ਸਪੋਰਟਸ ਰੈਫਰੈਂਸ ਐੱਲ.ਐੱਲ.ਸੀ. 17 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਅਸਲ ਤੋਂ ਆਰਕਾਈਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.
* ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ (ਭਾਰਤ)
# ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ

ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਪੂਰਾ ਨਾਮ | ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ |
| ਜਨਮ |  (1975-06-01) 1 ਜੂਨ 1975 ਅਮਦਾਲਾਵਲਸਾ, ਸ਼੍ਰੀਕਾਕੁਲਮ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ |
| ਕੱਦ | 163 cm (5 ft 4 in) |
| ਖੇਡ |
| ਦੇਸ਼ | ਭਾਰਤ |
| ਖੇਡ | Weightlifting |
| ਦੁਆਰਾ ਕੋਚ | Leonid Taranenko |
| ਸਮੇਟੋ
ਮੈਡਲ ਰਿਕਾਰਡ

|  |
| --- |
|  |
|  ਭਾਰਤ ਦਾ/ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ |
| Olympic Games |
|  | 2000 Sydney | -69 kg ਫਰਮਾ:MedalWorldChampionships |
|  | 1993 Melbourne | -54 kg |
|  | 1994 Istanbul | -54 kg |
|  | 1995 Guangzhou | -54 kg |
|  | 1996 Guangzhou | -54 kg |
| Asian Games |
|  | 1998 Bangkok | -63 kg |

 |

**ਕਰਨਮ ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ** (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1975) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਭਾਰਤੀ ਵੇਟਲਿਫਟਰ ਹੈ। ਉਹ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।1995 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ, ਅਤੇ 1999 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਮਲੇਸਵਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵੋਸਵਾਨਿਪੀਟਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ  ਵੇਟ ਲਿਫਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਚ ਨੀਲਮਸ਼ੇਤੀ ਅਪਪਾਂ ਸੀ।.

ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਫਿਰ 1999 ਵਿੱਚ, ਮਲੇਸ਼ਵਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਉਹ 54 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ।.

## ਹਵਾਲੇ
# ਲਿੰਮਬਾ ਰਾਮ

ਲਿੰਮਬਾ ਰਾਮ| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| --- |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਜਨਮ |  (1972-01-30) ਜਨਵਰੀ 30, 1972 ਸਰਾਦੀਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ |
| ਕੱਦ | 1.57 m (5 ft 2 in) |
| ਭਾਰ | 58 kg (128 lb) |
| ਖੇਡ |
| ਦੇਸ਼ | ਭਾਰਤ |
| ਖੇਡ | ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ |
|
ਮੈਡਲ ਰਿਕਾਰਡ

|  |
| --- |
|  |
|  ਭਾਰਤ ਦਾ/ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ |
| Men's Archery |
| Archery Asian Cup |
|  | 1989 ਬੀਜਿੰਗ | ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮ |
|  | 1989 Beijing | Men's Individual |
| Asian Archery Championships |
|  | 1992 Beijing | Men's Individual |
| Commonwealth Archery Championships |
|  | 1995 New Delhi | Men's Team |
|  | 1995 New Delhi | Men's Individual |

 |

**ਲਿੰਮਬਾ ਰਾਮ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Limba Ram**) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਓਲੰਪਿਕਸ ਸਮੇਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ 1992 ਵਿਚ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਲੀਬਾ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜਨਵਰੀ, 1972 ਨੂੰ ਸਾਰਦੀਤ ਪਿੰਡ (ਝਾਦੋਲ ਤਹਿਸੀਲ, ਉਦੈਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਹਾਰੀ ਗੋਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਲਿਮਬਾ ਰਾਮ ਜੰਗਲੀ ਵਿਚ ਚਿੜੀ, ਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਪੰਛੀਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸੀ ਬਾਂਸ ਦੇ ਕਮਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੇ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੰਨ 1987 ਵਿਚ, ਉਸ ਦੇ ਇਕ ਚਾਚੇ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਂਦੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਕਰਾਡੋ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੌਰਾਨ, 15 ਸਾਲਾ ਲੀਬਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਮੁੰਡਿਆਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਆਰਚਰ ਸ਼ਿਆਮ ਲਾਲ) ਨੂੰ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਚੋਣਕਾਰਾਂ ਨੇ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਚਾਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਆਰ ਐਸ ਸੋਢੀ ਦੀ ਕੋਚਿੰਗ ਅਧੀਨ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਸਪੈਸ਼ਲ ਏਰੀਆ ਗੇਮਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।

ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਵਣਵਾਸੀ ਕਲਿਆਣ ਆਸ਼ਰਮ, ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ. ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ *ਏਕਲਵਿਆ ਖੇਲਕੁੜ* ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰਾਹੀਂ ਲੀਬਾ ਰਾਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਅਵਾਰਡ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1991 ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ।

## ਪਤਨ

1996 ਵਿੱਚ ਲਿਮਬਾ ਰਾਮ ਟਾਟਾ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਫੁਟਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੂੰ ਮੋਢੇ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹ ਕਮਾਨ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਗੁਆ ਬੈਠਾ। ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਟਾਟਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ 2001 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਤੀਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਪਰ ਉਹ 16 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਿਹਾ।

## ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ

10 ਜਨਵਰੀ, 2009 ਨੂੰ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਲਿਮਬਾ ਰਾਮ ਨੂੰ 2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕੋਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ

**ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Mamta Sodha) ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਾਊਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕਰਨ ਦੀ 2010 ਦੀ ਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਦ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜੀ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

## ਜੀਵਨੀ

ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ 1979, ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰਿਆਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕੈਥਲ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾਸ ਸੋਧਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 2004 ਵਿਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੇਵਾ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।

ਮਮਤਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੈਥਲ ਦੇ ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਰ.ਕੇ.ਐੱਸ.ਡੀ. ਕਾਲਜ, ਕੈਥਲ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਉੱਚ ਗ੍ਰੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ (ਐਮ.ਪੀਐਚ.ਐਡ) ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ 2005 ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

ਐਵਰੇਸਟ ਦੀ ਸਫਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਫੋਰਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ 11 ਅਗਸਤ 2010 ਤੋਂ ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਟੀ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹੈ।

## ਖੇਡ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

ਮਮਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ, ਇਹ ਗੁਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਉਸਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਐਵਰੇਸਟ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹਿਰੂ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਉਂਟਨੇਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਚੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕੇਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਈਐਮਐਫ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਜੁਬਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2008 ਵਿਚ ਫਵਾਰਂਗ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਮੈਕਲੌਡ ਗੰਜ ਵਿਖੇ ਇਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ, ਇਕ ਹੋਰ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਨ ਪੀਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕੰਠ ਪੀਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਲ-ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ।

ਐਵਰੇਸਟ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਮਤਾ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ, ਮਾਊਂਟ ਐਲਬਰਸ, 2012 ਵਿਚ ਸਰ ਕੀਤੀ।

ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਮਤਾ ਸੋਧਾ ਨੇ ਹੈਂਡਬਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 1998 ਵਿਚ ਆਗਰਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ 21 ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਂਡਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਪਦਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਦਸੰਬਰ 1998 ਵਿਚ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਅੰਤਰ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈਂਡਬਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖੇਡ ਅਤੇ ਯੁਵਕ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਹੈਂਡਬਾਲ ਵਿੱਚ *ਬੀ 1* ਗ੍ਰੇਡ ਦੀ ਖਿਡਾਰਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਤੇਨਜਿੰਗ ਨੌਰਗੇ
* ਐਡਮੰਡ ਹਿਲੇਰੀ
* ਬਚੇਂਦਰੀ ਪਾਲ
* ਮਾਉਂਟ ਐਵਰੈਸਟ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਈਕ

ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਈਕ| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| --- |
| ਪੂਰਾ ਨਾਮ | ਲਛਮਾ ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਇਕ |
| ਜਨਮ |  (1986-04-07) 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986 ਸ਼ਿਮੋਗਾ, ਕਰਨਾਟਕ, ਭਾਰਤ |
| ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ | ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ |
| ਭੂਮਿਕਾ | ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ |
| ਸਰੋਤ: ESPNcricinfo, 25 ਜਨਵਰੀ 2017  |

 **ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਇਕ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Shekhar Naik; ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਟੀ -20 ਬਲਾਇੰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਬਲਾਇੰਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਟ ਕੀਪਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਨਾਇਕ ਦਾ ਜਨਮ ਦੱਖਣੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅਰਕੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ 15 ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣਤਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਨਾਈਕ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਸੱਤ ਸੀ ਤਾਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਨੇੜਲੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਿਹਤ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਬਹਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ 60% ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।

ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਾਰਦਾ ਦੇਵੀ ਸਕੂਲ ਸ਼ਿਮੋਗਾ ਵਿੱਚ ਬਲਾਇੰਡ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਖੇਡਣ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਮਰਥਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ ਲਈ ਸਪੋਰਟਸ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਲਾਇੰਡ ਲਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਫੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।

## ਕਰੀਅਰ

2000 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ 46 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿਚ 136 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿਚ ਇੰਡੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ 2010 ਵਿਚ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਟੀਮ ਵਿੱਚ 4 ਬੀ1 ਖਿਡਾਰੀ (ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇ), ਤਿੰਨ ਬੀ2 ਖਿਡਾਰੀ (ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇ) ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੀ3 ਖਿਡਾਰੀ (ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਇਕ ਬੀ2 ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। 2006 ਦੇ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿਚ ਉਹ ਮੈਨ ਆਫ ਦਿ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ 58 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 134 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਟੀਮ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਟੀ -20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2014 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਰਲਡ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 2017 ਵਿਚ, ਉਹ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਬਲਾਇੰਡ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣਿਆ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਸ਼ੇਖਰ ਨਾਈਕ ਈਐੱਸਪੀਐੱਨ ਕ੍ਰਿਕਇਨਫੋ ਉੱਤੇ

## ਹਵਾਲੇ
# ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| --- |
| ਪੂਰਾ ਨਾਮ | ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸ਼ਰਮਾ |
| ਜਨਮ |  (1983-10-23) 23 ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਮੋਖਡ਼ਾ, ਰੋਹਤਕ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ |
| ਕੱਦ | 1.78 m (5 ft 10 in) |
| ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ | ਸੱਜੂ |
| ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ | ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ, (ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ) |
| ਭੂਮਿਕਾ | ਆਲਰਾਊਂਡਰ |
| ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
 |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ | * India
 |
| ਪਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ (ਟੋਪੀ 158) | 23 ਦਸੰਬਰ 2004 ਬਨਾਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ |
| ਆਖ਼ਰੀ ਓਡੀਆਈ | 24 ਜਨਵਰੀ 2007 ਬਨਾਮ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ |
| ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਮੈਚ (ਟੋਪੀ 16) | 19 ਸਤੰਬਰ 2007 ਬਨਾਮ ਇੰਗਲੈਂਡ |
| ਆਖ਼ਰੀ ਟੀ20ਆਈ | 24 ਸਤੰਬਰ 2007 ਬਨਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ |
|  |
| ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
 |
| ਸਾਲ | ਟੀਮ |
| 2002/03–ਵਰਤਮਾਨ | ਹਰਿਆਣਾ |
| 2008–2012 | ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ |
|  |
| ਕਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ |
|

| ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾ | ਓ.ਡੀ.ਆਈ. | ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਕ੍ਰਿਕਟ | ਲਿਸਟ ਏ | ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ਮੈਚ | 4 | 44 | 45 | 4 |
| ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ | 35 | 2043 | 522 | – |
| ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ | 35.00 | 30.49 | 18.64 | – |
| 100/50 | 0/0 | 4/9 | 0/0 | –/– |
| ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਕੋਰ | 29\* | 139 | 44 | – |
| ਗੇਂਦਾਂ ਪਾਈਆਂ | 150 | 8972 | 2018 | 87 |
| ਵਿਕਟਾਂ | 1 | 200 | 63 | 4 |
| ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ | 115.00 | 20.05 | 25.41 | 34.50 |
| ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ | 0 | 14 | 0 | 0 |
| ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 10 ਵਿਕਟਾਂ | n/a | 5 | n/a | n/a |
| ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ | 1/28 | 8/24 | 4/13 | 2/20 |
| ਕੈਚਾਂ/ਸਟੰਪ | 3/– | 4/– | 9/– | 2/– |

 |
|  |
| ਸਰੋਤ: CricketArchive, 20 ਸਤੰਬਰ 2008 |

**ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ**
ਉਚਾਰਨ (ਜਨਮ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1983 ਨੂੰ ਰੋਹਤਕ, ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।

ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪੇਸ਼ੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੀ। ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਇੱਕ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਹੈ।

2007 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਫ਼ਾਈਨਲ ਮੈਚ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਆਖ਼ਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਓਵਰ ਸੁੱਟਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਵਧੀਆ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮੈਚ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ

ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ| ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ |  (1986-11-27) 27 ਨਵੰਬਰ 1986 ਮੁਰਾਦਨਗਰ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ |
| ਛੋਟਾ ਨਾਮ | ਸੋਨੂ |
| ਕੱਦ | 5 ft 9 in (175 cm) |
| ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ | ਖੱਬੂ |
| ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅੰਦਾਜ਼ | ਸੱਜੇ ਹੱਥੀਂ, ਆਫ਼-ਬਰੇਕ |
| ਭੂਮਿਕਾ | ਸਰਵਪੱਖੀ |
| ਪਰਿਵਾਰ | ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੌਧਰੀ (ਪਤਨੀ) (ਵਿਆਹ:2015)
 ਗ੍ਰੇਸੀਆ ਰੈਨਾ (ਬੱਚਾ) (ਜਨਮ:2016) |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.sureshraina.co.in |
| ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
 |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ | * ਭਾਰਤ
 |
| ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ (ਟੋਪੀ 265) | 26 ਜੁਲਾਈ 2010 ਬਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ |
| ਆਖ਼ਰੀ ਟੈਸਟ | 10 ਜਨਵਰੀ 2015 ਬਨਾਮ ਆਸਟਰੇਲੀਆ |
| ਪਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਮੈਚ (ਟੋਪੀ 159) | 29 ਜੁਲਾਈ 2005 ਬਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ |
| ਆਖ਼ਰੀ ਓਡੀਆਈ | 25 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਬਨਾਮ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ |
| ਓਡੀਆਈ ਕਮੀਜ਼ ਨੰ. | 3 or 48 |
| ਪਹਿਲਾ ਟੀ20ਆਈ ਮੈਚ (ਟੋਪੀ 8) | 1 ਦਸੰਬਰ 2006 ਬਨਾਮ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ |
| ਆਖ਼ਰੀ ਟੀ20ਆਈ | 31 ਮਾਰਚ 2016 ਬਨਾਮ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ |
|  |
| ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਜਾਣਕਾਰੀ
 |
| ਸਾਲ | ਟੀਮ |
| 2002/03–ਵਰਤਮਾਨ | ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |
| 2008–2015 | ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ |
| 2016-ਵਰਤਮਾਨ | ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਇਨਜ਼ |
|  |
| ਕਰੀਅਰ ਅੰਕੜੇ |
|

| ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਤਾ | ਟੈਸਟ | ਓ.ਡੀ.ਆਈ. | ਟਵੰਟੀ-ਟਵੰਟੀ | ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ਮੈਚ | 18 | 223 | 51 | 91 |
| ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ | 768 | 5,568 | 1123 | 6,020 |
| ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ | 26.48 | 35.46 | 33.02 | 43.30 |
| 100/50 | 1/7 | 5/36 | 1/3 | 14/38 |
| ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਕੋਰ | 120 | 116\* | 101 | 204\* |
| ਗੇਂਦਾਂ ਪਾਈਆਂ | 1041 | 2,084 | 217 | 3,019 |
| ਵਿਕਟਾਂ | 13 | 36 | 7 | 37 |
| ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ | 46.38 | 49.13 | 40.28 | 40.40 |
| ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ | 0 | 0 | 0 | 0 |
| ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 10 ਵਿਕਟਾਂ | 0 | n/a | n/a | 0 |
| ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ | 2/1 | 3/34 | 2/49 | 3/31 |
| ਕੈਚਾਂ/ਸਟੰਪ | 23/– | 100/– | 23/– | 103/– |

 |
|  |
| ਸਰੋਤ: ESPN Cricinfo, 26 January 2016 |

**ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ** (ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ 1986) ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦਾ ਸਰਵਪੱਖੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਿਡਾਰੀ ਖੱਬੂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਵੀ ਆਫ਼-ਸਪਿੱਨ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਇਨਜ਼ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਹੈ। ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਪਤਾਨੀ ਸੰਭਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਪਤਾਨੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਜਵਾਨ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬਣਾਵਟਾਂ (ਕਿਸਮਾਂ) ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਲਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦੂਜਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ।

ਰੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲੀ ਇੱਕ-ਦਿਨਾ ਪਾਰੀ ਜੁਲਾਈ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਉਮਰ 19 ਸਾਲ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰੀਅਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ 2011 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜੇਤੂ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਸੁਰੇਸ਼ ਰੈਨਾ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ Archived 2013-10-03 at the Wayback Machine.