Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਦਰਸ਼ਨਾ ਝਾਵੇਰੀ

| ਦਰਸ਼ਨਾ ਝਾਵੇਰੀ |
| --- |
| ਜਨਮ | 1940 (ਉਮਰ 85–86) ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ |

**ਦਰਸ਼ਨਾ ਝਾਵੇਰੀ** (ਜਨਮ 1940),ਚਾਰ ਝਾਵੇਰੀ ਭੈਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਬਿਪਿਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ 1958 ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ 1972 ਵਿਚ '**ਮਨੀਪੁਰੀ ਨ੍ਰਿਤਨਾਲਿਆ* ' ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰੀ ਨਾਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਅਤੇ ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ

ਝਾਵੇਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, ਨਯਾਨਾ ਅਤੇ ਰੰਜਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗੁਰੂ ਬਿਪਿਨ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮਨੀਪੁਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਸਿੱਖਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸੁਵੇਰਨਾ ਨਾਲ, ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਵਾਇਤੀ 'ਰਾਸਲੀਲਾ' ਨਾਚ ਸੁਤਰਾਧਾਰੀ ਖੇਤਰਤਰੋਬੀ ਦੇਵੀ, ਗੁਰੂ *ਮੀਤੇਈ ਟੋਂਬਾ* ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ *ਨਤਾ ਪੰਗ* ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ ਮਾਈਬੀ ਤੋਂ ਰਵਾਇਤੀ *ਮਾਈਬੀ ਜਾਗੋਈ* ਸਿੱਖਿਆ।

## ਕਰੀਅਰ

1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਝਾਵੇਰੀ ਭੈਣਾਂ –  ਨਯਾਨਾ, ਰੰਜਨਾ, ਸੁਵੇਰਨਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੇ – ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲ ਦੇ ਗੋਵਿੰਦਜੀ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਗੈਰ-ਮਨੀਪੁਰੀ ਸਨ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਕਲਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ *ਮਣੀਪੁਰੀ ਨਰਤਨਾਲਿਆ ਦੀ* ਸਥਾਪਨਾ 1972 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਅਤੇ ਇੰਫਾਲ ਵਿਖੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨੀਪੁਰੀ ਨਾਚ ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨਾ ਨੇ ਡਾਂਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਪਦੇਸ਼, ਖੋਜ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

2008 ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਂਸ ਆਲੋਚਕ ਸੁਨੀਲ ਕੋਠਾਰੀਅਨੁਸਾਰ ਉਹ "ਮਨੀਪੁਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਮੰਦਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ"। ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨਯਾਨਾ ਦੀ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਵੇਰਨਾ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੰਜਨਾ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਟਰੂਪ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੀਪੁਰੀ ਡਾਂਸ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਦਰਸ਼ਨਾ ਝਾਵੇਰੀ ਨੂੰ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਡਰਾਮਾ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਦਾਸ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਨੋਟਸ

## ਹਵਾਲੇ

* Singha, Rina; Reginald Massey (1967). *Indian dances: their history and growth*. Braziller.
* Doshi, Saryu (1989). *Dances of Manipur: the classical tradition*. Marg Publications. ISBN 81-85026-09-2.

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਦਰਸ਼ਨਾ ਝਵੇਰੀ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ Archived 2020-02-29 at the Wayback Machine.
* ਸਪਿਕ ਮੈਕਯੇ ਵਿਖੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਦਰਸ਼ਨ *ਝਾਵੇਰੀ*
* ਦਰਸ਼ਨ ਝਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਾਲ
# ਸਰੋਜਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ

ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ ਸਰੋਜਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਨੂੰ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ -08 ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
**ਸਰੋਜਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ** (ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1937) ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸਥਾਰਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2002 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ।

## ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਸਰੋਜਾ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਰੀ, ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸਰਸਵਤੀ ਗਣ ਨੀਲਾਯਮ ਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੰਜਾਵਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਕੱਤੂਮਨਾਰ ਮੁਥੁਕੁਮਰਨ ਪਿਲਾਈ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋ.ਪੀ.ਸੰਬਾਮੂਰਤੀ ਅਧੀਨ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਵਿਦਿਆਲਆ, ਖਹਿਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਡੀ.ਲਿਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਮਿਲੀ ਹੈ।

## ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ

ਸਰੋਜਾ ਨੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨ੍ਰਿਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਸਿਖਾਉਣ ਲੱਗੀ। 1972 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 1974 ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਗਣੇਸਾ ਨਾਟਯਾਲਿਆ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਪੂਰਵਕ ਸ਼ੁੱਭਚਿੰਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯੋਜਕਾਂ ਤੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਨਾਟਯਾਲਿਆ ਦੀ ਇਮਾਰਤ 1988 ਵਿੱਚ ਕੁਤੁਬ ਸੰਸਥਾਗਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਡਾਂਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਣੇਸਾ ਨਾਟਯਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਮਿਲ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਝ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।

ਸਰੋਜਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪਾਈ ਨਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਏਸੀਅਨ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਭਾਰਤੀ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਨੱਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

## ਕਿਤਾਬਾਂ

ਸਰੋਜਾ ਵਿਦਿਆਨਾਥਨ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ *ਦ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ*, *ਭਰਤਾਨਾਟਿਅਮ* *- ਏਨ ਇਨ-ਡੇਪਥ ਸਟੱਡੀ*, *ਕਾਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤਥਮ*, ਅਤੇ *ਦ ਸਾਇੰਸ ਆਫ਼ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ*।

## ਪਰਿਵਾਰ

ਸਰੋਜਾ (ਧਰਮ ਧਰਮਜਨ) ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਲੇਖਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਕਨਕਮ ਧਰਮਰਾਜਨ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਸਰੋਜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਕੇਡਰ ਦਾ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਟਾ, ਕਾਮੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਰਾਮ ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਸਰੋਜਾ ਨੂੰ ਸਾਲ 2002 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਸਨਮਾਨ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਈਯਲ ਈਸਾਈ ਨਾਟਕ ਮਨਰਾਮ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤ ਕਲਾ ਸੂਦਰ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੁਕੁਮਾਰੀ

ਸੁਕੁਮਾਰੀ
**ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਅੰਮਾ** (6 ਅਕਤੂਬਰ 1940 – 26 ਮਾਰਚ 2013) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ ਜੋ ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਹਾਲੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤੁਲੂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ 2003 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ *ਨਮਾ ਗ੍ਰਾਮਮ* (2010) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਦੀ 26 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ

ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1940 ਨੂੰ ਨਾਗਰਕੋਇਲ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ), ਮਲਿਆਲੀ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਮਾਧਵਨ ਨਾਇਰ (ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ) ਅਤੇ ਕਾਲਕੁਲਮ (ਅਜੋਕੇ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਥਰੀਸ਼ੁਥਲਾ ਵਾਲੀਆ ਵੇਦੂ ਦੀ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਅੰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਅੰਮਾ ਨਾਰਾਇਣੀ ਪਿੱਲਈ ਕੁੰਜਮਾ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕੰਦਮਥ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਕੇਸ਼ਵ ਪਿੱਲਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਆਪਣੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਅੰਬਿਕਾ ਸੁਕੁਮਾਰਨ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਦੂਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੂਜਾਪੁਰਾ ਐਲ ਪੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਮਦਰਾਸ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਚੌਥੇ ਫੋਰਮ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੈਣਾਂ (ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਕੁਮਾਰੀ, ਜੈਸ੍ਰੀ ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਸ਼ੰਕਰ ਸੀ। ਲਲਿਤਾ, ਪਦਮਿਨੀ, ਰਾਗਿਨੀ (ਤ੍ਰਾਵਨਕੋਰ ਸਿਸਟਰਜ਼) ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਚੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਏ ਭੀਮਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਰੇਸ਼ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ *ਅਮੇ ਨਰਾਇਣ*, *ਯੁਵਜਨੋਤਸਵਮ* ਅਤੇ *ਚੇਪੂ* ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਡਾਕਟਰ ਹੈ। ਸੁਰੇਸ਼ ਨੇ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਉਮਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦਾ ਵਿਗਨੇਸ਼ ਨਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ

**ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ** ਮੋਹਿਨੀਅਟੋਮ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ ਹੈ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਜੋ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ *ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ* ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਜੋ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ *ਆਰਟ ਆਫ਼ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ* ਅਤੇ *ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ* ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨੀ

ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1948 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਤੰਜਾਵੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੁੰਬਕੋਨਮ ਦੇ ਮੰਦਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲਲਿਤਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਕੇਲੂਚਰਨ ਮੋਹਪਾਤਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਓਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਕਮਲਾਦੇਵੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਚ ਰੂਪ, ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ 'ਤੇ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਖੋਜ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਟੈਂਪਲ ਆਰਟਸ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਕਵਲਮ ਨਰਾਇਣ ਪਾਨਿਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਤੋਂ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ ਰਾਧਾ ਮਾਰਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਸਤਿਆਭਾਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕਲਿਆਣੀਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵੀ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ *ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਮਾਂ* ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

## ਵਿਰਾਸਤ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨੇ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਡਾਂਸ ਫਾਰਮ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਚਨਬੱਧ ਸਹੂਲਤ ਹੈ। ਉਹ ਨ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੜ ਹੋ ਚੁਕੇ ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤੋਂ ਚਾਲੂ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡਾਂਸ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੈਲੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾ ਕੇ ਅਪਣੀ ਧੀ ਵਿਜੈਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਚੈਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਸਵੈਨ ਲੇਕ ਨੂੰ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਇੱਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ੀ ਰਚੀ ਗਈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ *ਭਾਨੁਸਿੰਗਾਰ ਪਦਾਵਲੀ*, ਮਨੀਪ੍ਰਵਲਮ ਦੇ *ਚੰਦਰੋਤਸਵਮ*, ਰਿਗਵੇਦ ਤੋਂ ਸੋਮਸਤੂਤੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਾਪਦੀ ਤੋਂ *ਦੇਵਗੀਤਾ* ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਰਲ ਦੇ ਹੋਰ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਟਾਮਥੁਲਾਲ, ਕੈਕੋਟਿਕਲੀ, ਥਾਇਮਬਾਕਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨੱਟਮ ਤੋਂ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਆਸਣ, ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਵਲਮ ਨਾਰਾਇਣ ਪਨਿਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ

| ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ |
| --- |
| ਕਵਿਤਾ, 2008 |
| ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ | ਸ਼ਰਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ |
| ਉਰਫ਼ | ਕਵਿਤਾ ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ |
| ਜਨਮ |  (1958-01-25) ਜਨਵਰੀ 25, 1958 |
| ਮੂਲ | ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ |
| ਵੰਨਗੀ(ਆਂ) | ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਪੋਪ |
| ਕਿੱਤਾ | ਗਾਇਕ |
| ਸਾਲ ਸਰਗਰਮ | 1978–ਹੁਣ |

**ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ** ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਦੀਵਾਨਾ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜਨਵਰੀ 1958 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 'ਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਚਾਰ ਵਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਲ 1994–1996 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਸਿਰਫ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇ 'ਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਚ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਹਨ। ਕਵਿਤਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਦੇ ਕਈ ਗਾਣੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੌਰ 'ਚ ਅਜੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਣਿਆਂ 'ਚ ਫਿਲਮ 'ਮਿਸਟਰ ਇੰਡੀਆ' ਦਾ ਗਾਣਾ 'ਹਵਾ ਹਵਾਈ', 'ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਚੁਪਕੇ ਸੇ', ਫਿਲਮ 'ਖਾਮੋਸ਼ੀ' ਦਾ ਗਾਣਾ 'ਆਜ ਮੈਂ ਉਪਰ ਆਸਮਾਂ ਨੀਚੇ', ਫਿਲਮ 'ਰਾਕਸਟਾਰ' ਦਾ ਗਾਣਾ 'ਤੁਮਕੋ ਪਾ ਹੀ ਲੀਆ' ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ, ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਮਨੀਸ਼ਾ ਕੋਇਰਾਲਾ, ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ, ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਰਾਏ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਈ ਨਾਇਕਾਵਾਂ ਲਈ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਗਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।
ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨੇ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਮੈਡਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਲਗਾਅ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਗਾਂਹ ਵਧੀ। ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਆ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੇਂਟ ਜੇਵੀਅਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਅਗਾਂਹ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਦੀ ਰਹੀ। ਸੰਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਵਾਡੇਕਰ, ਹਰੀਹਰਨ, ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਨੂ, ਸੋਨੂੰ ਨਿਗਮ, ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਨਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ

## ਹਵਾਲੇ
# ਨੀਲਮਨੀ ਦੇਵੀ

| ਨੀਲਮਨੀ ਦੇਵੀ |
| --- |
| ਜਨਮ |  (1938-09-01) 1 ਸਤੰਬਰ 1938 ਥੋਂਗਜਾਓ ਕੀਥਲ ਲੀਕਾਈ, ਮਨੀਪੁਰ, ਭਾਰਤ |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਮਾਸਟਰ ਘੁਮਿਆਰ |
| ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ | ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਕਲਾ |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ, ਤੁਲਸੀ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟਸਮੈਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਕਰਮਯੋਗੀ ਪੁਰਸਕਾਰ |

**ਨੀਲਮਣੀ ਦੇਵੀ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Neelamani Devi**) ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਘੁਮਿਆਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮਨੀ ਕੌਲ, ਅਤੇ *ਨੀਲਾਮਣੀ: ਮਣੀਪੁਰ ਦਾ ਮਾਸਟਰ ਪੋਟਰ।* ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼, ਮਹਾਭਾਰਤ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਜੀਵਨੀ

ਨੀਲਮਣੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਸਤੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਥੌਬਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਥੌਂਗਜਾਓ ਕੀਥਲ ਲੇਇਕਾਈ ਵਿਖੇ ਖਰਾਇਬਾਮ ਦੇਵਸਿੰਘ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਖਰੈਬਾਮ ਓਂਗਬੀ ਸਨਾਜਾਓਬੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1960 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਮਨੀਪੁਰ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ *ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕਮ ਉਤਪਾਦਨ ਕੇਂਦਰ* ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ , ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਐਥਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਸਵੀਡਨ ਵਿਖੇ *ਪੰਜ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ* ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਇਗੋ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ, ਕੋਬੇ, (*ਆਦਿਵਾਸੀ ਦੀ ਕਲਾ*), ਤੰਬਾਕੂ ਅਤੇ ਸਾਲਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਟੋਕੀਓ, ਟੂਗੇਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਸ਼ਿਰਾਨੇ ਅਤੇ ਯਾਮਾਨਸੀ, ਸੈਤਾਮਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਚਰਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਹਿਸਟਰੀ। ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ, ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਤੋਕਾਮਾਚੀ ਅਤੇ ਨਿਗਾਟਾ ( *ਭਾਰਤੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ* )। 1986 ਵਿੱਚ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮਨੀ ਕੌਲ, ਨੇ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ, *ਮਿੱਟੀ ਔਰ ਮਾਨਬ* ਅਤੇ ਅਰਿਬਮ ਸਿਆਮ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗੈਰ-ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ, *ਨੀਲਾਮਨੀ: ਮਾਸਟਰ ਪੋਟਰ ਆਫ ਮਨੀਪੁਰ*, ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬਣਾਈ। ਫ੍ਰੈਂਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ, ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਅਤੇ *ਮਹਾਭਾਰਤ* ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ, *ਅਦਰ ਮਾਸਟਰਜ਼* ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ*: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸਮਕਾਲੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾਕਾਰ*, 1998 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹੈਂਡੀਕ੍ਰਾਫਟ ਅਤੇ ਹੈਂਡਲੂਮਜ਼ ਐਕਸਪੋਰਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕਿਤਾਬ ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪਾਠ ਹੈ।

ਦੇਵੀ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ - ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਦੇ ਨਾਲ *ਮਾਸਟਰ ਕਰਾਫਟਸਮੈਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ* ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ *ਤੁਲਸੀ ਸਨਮਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ* । 2005-2006 ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ - ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ *ਸਮਾਜ ਕਲਿਆਣ ਸੇਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ* ਅਤੇ ਲਾਇਨਜ਼ ਕਲੱਬ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਤੋਂ *ਕਰਮਯੋਗੀ ਅਵਾਰਡ* । ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਨਮਾਨ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਲਾ

**ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਸਹਿਗਲ** (née **ਜਵਾਲਕਰ** ; 4 ਅਗਸਤ 1932 – 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021), ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1940 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ

ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਜਵਾਲਕਰ ਸੋਲਾਪੁਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਭਾਵਸਾਰ ਸ਼ਿੰਪੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਲਾਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਡਾਂਸ, ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਆਪਣੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮਾੜੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਵਾਲੀਆ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਬੰਬਈ (ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ) ਲੈ ਆਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਲੱਭ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ. ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਚਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ।

ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸ਼ੌਕਤ ਹੁਸੈਨ ਰਿਜ਼ਵੀ, ਉਦੋਂ *ਜ਼ੀਨਤ* ਫਿਲਮ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ *ਕੱਵਾਲੀ* ਸੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਡਾਕੂ (1955) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀਐਨ ਅਰੋੜਾ, ਅਮੀਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਰਾਇਣ ਅਰੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਪੁਗਦੀ (1948) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵੀ. ਸ਼ਾਂਤਾਰਾਮ ਦੀ *ਤੀਨ ਬੱਤੀ ਚਾਰ ਰਾਸਤਾ* (1953) ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਵੀਹਵਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਨੇ ਓਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਹਿਗਲ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।

## ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ

1959 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸੁਜਾਤਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।[1] ਤਾਰਾਚੰਦ ਬੜਜਾਤੀਆ ਦੀ ਆਰਤੀ (1962), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ, ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਸਨ, ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।[2][3] ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਗੁਮਰਾਹ (1963) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਦੂਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ, [4] ਆਈ ਮਿਲਾਨ ਕੀ ਬੇਲਾ (1964), [5] ਗੋਦਾਨ (1964), ਹਿਮਾਲਿਯਾ ਕੀ ਗੋਦ ਮੇਂ (1965), ਵਕਤ (1965), [6] ਅਨੁਪਮਾ (1966), [7] ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ (1966), [8] ਨੀਲ ਕਮਲ (1968), ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ (1980) ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ।[2] ਉਸਨੇ ਛੋਟੇ ਸਰਕਾਰ (1974) [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾ ਅਭਿਨੀਤ ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਿਮਰ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਸ਼ਸ਼ੀਕਲਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਭੜਕੀਲੀਆਂ ਬੁਲਬੁਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਵੈਂਪਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਭੈਣ ਜਾਂ ਸੱਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ। 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਵਹੀ ਰਾਤ, ਸੌਤੇਨ, ਸਰਗਮ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਆਏ। ਉਸਨੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੰਗਾਧਰ ਪ੍ਰਧਾਨ

| Gangadhar Pradhan |
| --- |
| ਜਨਮ | (1948-07-10)10 ਜੁਲਾਈ 1948 Parikula, Puri district, Odisha |
| ਮੌਤ | 10 ਅਕਤੂਬਰ 2010(2010-10-10) (ਉਮਰ 62) |
| ਪੇਸ਼ਾ | Classical Dancer |
| ਬੱਚੇ | 4 |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | Sangeet Natak Akademi Award, Padma Shri |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | konarkfestival.com |

**ਗੰਗਾਧਰ ਪ੍ਰਧਾਨ** (ਜਨਮ 10 ਜੁਲਾਈ 1948-ਦੇਹਾਂਤ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2010) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਓਡੀਸੀ ਡਾਂਸਰ ਸੀ।

## ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੁਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਪਰੀਕੁਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚਾ ਸੀ-ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮੁਰਲੀਧਰ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ, ਅਤੇ ਮਾਂ, ਦਵਿਤਿਕਾ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇਡ਼ਲੇ ਪਿੰਡ ਦਿਮਿਰੀਸੇਨਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਬਾਲੁਨਕੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੋਟੀਪੁਆ ਡਾਂਸਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਡਾਂਸ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਓਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਉਤਕਲ ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਅਤੇ ਮਰਦਾਲਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਸੰਜੁਕਤਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਤਾਲਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ ।

ਉਸਨੇ 1975 ਵਿੱਚ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਉਡ਼ੀਸਾ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਕੋਣਾਰ੍ਕ ਵਿੱਚ ਕੋਨਾਰਕ ਨਾਟਯ ਮੰਡਪ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਕੋਨਾਰਕ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲ (1986 ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ਧੌਲੀ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਾਲ (2001 ਵਿੱਚ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਛੋਟੇ ਡਾਂਸ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਲੇਖਾ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਚਲਾਇਆ। ਉਹ ਉਡ਼ੀਸਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਨਾਚ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਸਨ। 2010 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਇੱਕ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਐਂਜੀਓਪਲਾਸਟੀ ਕਰਵਾਈ, ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਖੂਨ ਵਗਣ ਕਾਰਨ 10 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ 62 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਤਕਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ 1998 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਹੇਮੀ ਬਾਵਾ

| Hemi Bawa |
| --- |
| ਜਨਮ | Delhi, India |
| ਪੇਸ਼ਾ | Painter sculptor |
| ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ | Modern art |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | Inderjit Singh Bawa |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | Padma Shri |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | Website |

**ਹੇਮੀ ਬਾਵਾ** (ਜਨਮ 1948) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਕਰੀਲਿਕ ਅਤੇ ਕੱਚ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਸਟ ਗਲਾਸ, ਫਾਈਬਰ ਗਲਾਸ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਬਾਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ ਗਲਾਸ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਮਾਧਿਅਮ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਧਾਤ, ਲੱਕਡ਼ ਅਤੇ ਐਕ੍ਰੀਲਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1996 ਵਿੱਚ, ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਅਟਲਾਂਟਾ ਵਿੱਚ 1996 ਦੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਓਲੰਪਿਕ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅੱਠ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਕਾ-ਕੋਲ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟ ਫੇਅਰ 2012 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਲਕਾ ਪਾਂਡੇ ਦੀ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ *ਹੇਮੀ ਬਾਵਾ* ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਵਾ, ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜੋਡ਼ਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈਲੀ ਰੋਡ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* "Hemi Bawa 2012". *YouTube video*. Artspeaks India. 1 November 2012. Retrieved 13 February 2016.

## ਹੋਰ ਪਡ਼੍ਹੋ

* Pande, Alka (2010). *Hemi Bawa*. Om Books. ISBN 9788174367938.
# ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ

| ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ |
| --- |
|  |
| ਜਨਮ | (1952-04-12)12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ , ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ | 2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020(2020-04-02) (ਉਮਰ 67) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ | ਕੋਵਿਡ-19 |
| ਨਾਗਰਿਕਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਸਿੱਖਿਆ | ਡਿਪਲੋਮਾ ਸੰਗੀਤ |
| ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ | ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਕਲਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ,ਰਾਗੀ |
| ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਸਾਲ | 1976-2020 |
| ਸੰਗਠਨ | ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ |
| ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ | ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ। |
| ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ | 1999 ਤੱਕ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਪਬਲਿਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਗੀਤ (ਕੀਰਤਨ) ਐਲਬਮਾਂ |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | * ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ 2009
* ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀ ਮੁੰਬਈ ਦੁਆਰਾ ‘ਦੀਵਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ’1994
* ਖਾਲਸਾ ਫਤੇਹਜੰਗ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲ਼ਡ ਮੈਡਲ ਤੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਅਵਾਰਡ 1999
* ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ ਅਵਾਰਡ 2004
* ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ 2006 ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਤ੍ਰੈਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਵਸਰ ਤੇ ਸ਼ਰੋਮਣੀ ਐਵਾਰਡ।
 |

**ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ** (12 ਅਪ੍ਰੈਲ 1952 - 02 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020) ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਸਾਬਕਾ "ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ" ਸੀ।

1952 ਵਿੱਚ ਜੰਡਵਾਲਾ ਭੀਮਸ਼ਾਹ ਪਿੰਡ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ (1974-1976) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1977 ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਕਾਲਜ, ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ, ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ, ਬੁੱਢਾ ਜੋਹਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਗੰਗਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 1978 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1979 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, 'ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ' ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਂ ਤਖ਼ਤਾਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਅਤੇ 71 ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ 31 ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਰਾਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

“ਕਲਾ” ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ(ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਸੀ। 2 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਨੂੰ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ਾਓਲੀ ਮਿੱਤਰਾ

| ਸ਼ਾਓਲੀ ਮਿੱਤਰਾ |
| --- |
| ਅਕਤੂਬਰ 2004 ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਾ |
| ਜਨਮ | 1948 ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ |
| ਮੌਤ | 16 ਜਨਵਰੀ 2022 (ਉਮਰ 73) Kolkata, West Bengal, India |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਅਦਾਕਾਰਾ |
| Parent(s) | ਸੋਂਭੁ ਮਿੱਤਰਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ (2009) ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ (2012) |

**ਸ਼ਾਓਲੀ ਮਿੱਤਰਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Shaoli Mitra;** ਬੰਗਾਲੀ: *শাঁওলি মিত্র* ; ਅੰ. 1948 – 16 ਜਨਵਰੀ 2022) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੰਗਾਲੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਿਤਵਿਕ ਘਟਕ ਦੀ *ਜੁਕਤੀ ਤਕੋ ਆਰ ਗੱਪੋ* ਵਿੱਚ *ਬੰਗਾਬਾਲਾ* ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਂਭੂ ਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਥੀਏਟਰ ਦੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।

## ਕੈਰੀਅਰ

ਮਿੱਤਰਾ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੋੰਭੂ ਮਿੱਤਰਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿੱਤਰਾ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਟਕ *ਡਾਕਘਰ* ਵਿੱਚ ਅਮਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਬਣਾਇਆ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਬਿੰਦਰ ਸ਼ਰਧਾਸ਼ੋਸ਼ਤੋ ਜਨਮਬਰਸ਼ਾ ਉਦਜਾਪਨ ਸਮਿਤੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਬੋਹਰੂਪੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ "ਪੰਚਮ ਬੈਦਿਕ" ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਹਰੀ ਹੈ।

## ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ

ਮਿੱਤਰਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੁਲਾਈ 1977 ਵਿੱਚ ਬਹੁਰੂਪੀ ਦੇ ਕਾਲੀਪ੍ਰਸਾਦ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਮਿੱਤਰਾ ਦੀ 16 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

### ਫਿਲਮਾਂ

* *ਜੁਕਤੀ ਤਕੋ ਆਰ ਗੱਪੋ* (ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਬੋਂਗੋਬਾਲਾ)

## ਅਵਾਰਡ

* ਬੰਗਾਲੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ 2003 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਰੰਗਮੰਚ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ
* 2009 ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ

## ਹਵਾਲੇ