Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਐਸ ਗੋਪਾਲ

| ਸਰਵਪੱਲੀ ਗੋਪਾਲ |
| --- |
| ਤਸਵੀਰ:Sarvepalli Gopal.jpg |
| ਜਨਮ | (1923-04-23)23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਮਦਰਾਸ, ਮਦਰਾਸ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ |
| ਮੌਤ | 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002(2002-04-20) (ਉਮਰ 78) ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ |
| ਕਿੱਤਾ | ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤ |
| ਕਾਲ | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ |
| ਵਿਸ਼ਾ | ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ |
| ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਵਾਰਡ | ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ, 1999 (ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ) |

**ਸਰਵਪੱਲੀ ਗੋਪਾਲ** ਜਾਂ **ਐਸ ਗੋਪਾਲ** (23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 - 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸੀ। ਉਹ *ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ: ਏ ਬਾਇਓਗਰਾਫੀ* ਅਤੇ *ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ: ਏ ਬਾਇਓਗਰਾਫੀ* ਦਾ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਗੋਪਾਲ ਕੌਮਵਾਦ ਤੋਂ, ਇਸਦੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਭਿਅਕ ਤਾਕਤ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਦਿਮਾਗਾਂ: ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਸਰਵਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਸਨ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਗੋਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈ।

## ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ

ਸਰਵਪੱਲੀ ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੇਲਗੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸ. ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਕਾਮੂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਧੀਆਂ ਸਨ।

ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੰਡਨ ਦੇ ਮਿੱਲ ਹਿੱਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਲੀਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅੰਡਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਕਰਜ਼ਨ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਬਾਲੀਓਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 1951 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਦੀ ਵਾਇਸਰਾਇਲਟੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਡੀਫਿਲ ਕੀਤੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ

ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੇਂਟ ਐਂਟਨੀ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਰੀਡਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਹਿਸਟੋਰੀਕਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਖੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਿਹਾ।

## ਮੌਤ

ਗੋਪਾਲ ਦੀ 78 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2002 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ
# ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ

| ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ذاکِر حسین |
| --- |
| ਭਾਰਤ ਦੀ 1998 ਦੀ ਪੋਸਟ ਸਟੈਂਪ 'ਤੇ ਹੁਸੈਨ |
|  |
| ਤੀਜਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 13 ਮਈ 1967 – 3 ਮਈ 1969 |
| ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ |
| ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਵੀ. ਵੀ. ਗਿਰੀ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਵੀ. ਵੀ. ਗਿਰੀ (ਐਕਟਿੰਗ) |
| ਦੂਜਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 13 ਮਈ 1962 – 13 ਮਈ 1967 |
| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ |
| ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | * ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ
* ਗੁਲਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਨੰਦਾ (*ਅੰਤਰਿਮ*)
* ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
* ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ
 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਸਰਵੇਪੱਲੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਵੀ. ਵੀ. ਗਿਰੀ |
| ਚੌਥਾ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 6 ਜੁਲਾਈ 1957 – 11 ਮਈ 1962 |
| ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ | * ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਿਨਹਾ
* ਦੀਪ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ
 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਆਰ. ਆਰ. ਦਿਵਾਕਰ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਮਦਭੂਸ਼ੀ ਅਨੰਤਸਾਯਨਮ ਅਯੰਗਰ |
| ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਰਾਜ ਸਭਾ (ਨਾਮਜ਼ਦ) |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 3 ਅਪਰੈਲ 1952 – 6 ਜੁਲਾਈ 1957 |
|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ | (1897-02-08)8 ਫਰਵਰੀ 1897 ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਭਾਰਤ) |
| ਮੌਤ | 3 ਮਈ 1969(1969-05-03) (ਉਮਰ 72) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ |
| ਕੌਮੀਅਤ |  ਭਾਰਤੀ |
| ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਆਜ਼ਾਦ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ |
ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਬੇਗਮ ​(ਵਿ. 1915)​ |
| ਬੱਚੇ | 2 |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | * ਭਾਰਤ ਰਤਨ (1963)
* ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ (1954)
 |
|  |

**ਡਾਕਟਰ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ** (8 ਫਰਵਰੀ 1897 - 3 ਮਈ 1969) ਦਾ ਜਨਮ ਯੂ. ਪੀ. 'ਚ ਫਾਰੂਖਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਾਇਮਗੰਜ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੀਜੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮੌਤ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਰੋਜ਼ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਅਫਰੀਦੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਇਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦਨ ਐਂਗਲੋ-ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ, ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ, ਹੁਸੈਨ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਜੋ ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1926 ਤੋਂ 1948 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। 1937 ਵਿੱਚ, ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਬੇਸਿਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਦਿਅਕ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਨਈ ਤਾਲਿਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ, 1946 ਵਿੱਚ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵੀਟੋ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ

ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ 1897 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਫਰੀਦੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਮੂਲ ਦਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਪੂਰਵਜ ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਫਰੂਖਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕਾਇਮਗੰਜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਫਿਦਾ ਹੁਸੈਨ ਖਾਨ, ਦੱਕਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1892 ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਸੈਨ ਫਿਦਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਨੀਨ ਬੇਗਮ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁਰਾਨ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1907 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਾਪਸ ਕਾਇਮਗੰਜ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਟਾਵਾ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। 1911 ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਪਲੇਗ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

## ਨੋਟਸ

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ
# ਸੀ. ਆਰ. ਰਾਓ

| ਸੀ. ਆਰ. ਰਾਓFRS |
| --- |
|  |
| ਜਨਮ | ਕਲਿਆਮਪੁਡੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਓ  (1920-09-10) 10 ਸਤੰਬਰ 1920 ਹਡਗਲੀ, ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਨਸੀ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਭਾਰਤ |
| ਨਾਗਰਿਕਤਾ | ਅਮਰੀਕਾ |
| ਸਿੱਖਿਆ | ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਐਮ. ਏ.) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਐਮ. ਏ.) ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ (ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.) |
| **ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰੀਅਰ** |
| ਖੇਤਰ | ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਸਟੈਟ |
| ਅਦਾਰੇ | ਭਾਰਤੀ ਅੰਕੜਾ ਸੰਸਥਾ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬਫਲੋ |
| ਥੀਸਿਸ | *ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਕਲਾਸੀਫਿਕੇਸਨ ਦੀ ਸਟੈਟਿਕ ਸਮੱਸਿਆ* (1948) |
| ਡਾਕਟੋਰਲ ਸਲਾਹਕਾਰ | ਰੋਨਾਲਡ ਫਿਸ਼ਰ |
|  |

**ਕਲਿਆਮਪੁੜੀ ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰਾਓ**, (ਜਨਮ 10 ਸਤੰਬਰ 1920), ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸੀ. ਆਰ. ਰਾਓ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਗਣਿਤ -ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਰਾਓ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਰੋਗ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਉਸਨੇ ਆਂਧਰਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਐਮ. ਐਸ. ਸੀ. ਅਤੇ 1943 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਆਰਏ ਫਿਸ਼ਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਿੰਗਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਤੋਂ ਡੀ. ਐਸ. ਸੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ।

## ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਮੈਡਲ

* ਰੋਇਲ ਅੰਕੜਾ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ(2011)
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਇੰਸ ਸਨਮਾਨ 2010
* ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਾਲੈਨੋਬਿਸ ਸਨਮਾਨ(2003)
* ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਪਦਕ(2003)
* ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਲਾਇਫ ਟਾਇਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਸਨਮਾਨ (2014)
* ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਜਾਰਜ ਬੁਸ਼ ਨੇ 12 ਜੂਨ 2002, ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਸਾਇੰਸ ਪਦਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ (2001)
* ਮਹਾਲਾਨੋਬਿਸ ਸੈਨੇਟਰੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ (1993?)
* ਵਿਕਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਸਨਮਾਨ (1989) ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਕੜਾ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (1968)
* ਭਾਰਤੀ ਕੌਮੀ ਸਾਇੰਸ ਐਕਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਮੇਘਨਾਥ ਸਾਹਾ ਪਦਕ(1969)
* ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਸਨਮਾਨ (1963)
* ਬੋਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵੱਲੋਂ ਜੇ. ਸੀ. ਬੋਸ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ
* ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵੱਲੋਂ 2003 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।
* ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ 2023 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਨਾਮ

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ

| ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ |
| --- |
| 2016 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ |
| ਜਨਮ | ਅਨੰਦ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ  (1969-12-11) 11 ਦਸੰਬਰ 1969 ਮਾਈਲਾਦੁਥੁਰਾਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ |
| ਸੰਗਠਨ | ਫਾਈਡ ਚੈਸ |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ |
|  |
| ਦੇਸ਼ | ਭਾਰਤ |
| ਸਿਰਲੇਖ | ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ (1988) |
| ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ | 2000–2002 (ਫਾਈਡ) 2007–2013 |
| ਫਾਈਡ ਰੇਟਿੰਗ | 2792 (ਜੂਨ 2026) |
| ਉੱਚਤਮ ਰੇਟਿੰਗ | 2817 (ਮਾਰਚ 2011) |
| ਰੈਂਕਿੰਗ | No. 10 (ਦਸੰਬਰ 2023) |
| ਉੱਚਤਮ ਰੈਂਕਿੰਗ | ਨੰ. 1 (ਅਪਰੈਲ 2007) |
|  |

**ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ** (ਜਨਮ 11 ਦਸੰਬਰ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਗਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਹਨ।

## ਜਨਮ

ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਇਲਾਦੁਤੁਰਾਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਇਅਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਨੁਰਾਧਾ ਹਨ।

## ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪਿਅਨ

ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਤਰੰਜ ਚੈਂਪਿਆਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਪੰਜ ਵਾਰ (2000,2007,2008,2010,2012) ਵਿਜੇਤਾ ਰਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਨੰਦ 1988 ਵਿਸ਼ਵ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗਰੈਂਡਮਾਸਟਰ ਬਣੇ।

## ਸਨਮਾਨ

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ. ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਪਾਟਿਲ 2008 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
Anand has received many national and international awards.

### ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ

* ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ 1985 ਵਿੱਚ ਸ਼ਤਰੰਜ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ।
* ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ - 1987 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਡ ਰਤਨ ਅਵਾਰਡ, ਸਾਲ 1991-1992 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ।
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ - 2000 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤੀਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।
* ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ - 2007 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦੂਜਾ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ।

### ਹੋਰ ਸਨਮਾਨ

* 1987 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਲੈਂਡ ਨਹਿਰੂ ਸਨਮਾਨ
* 1998 ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਮਾਈ ਬੈਸਟ ਗੇਮ ਆਫ ਚੈਸ ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਟ ਚੈਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਨੇ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ
* 2001 ਜਾਮੇਈਓ ਡੇ ਔਰੋ ਸਪੇਨ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ
* ਚੈਸ ਆਸਕਰ ਜੇਤੂ 1997, 1998, 2003, 2004, 2007 ਅਤੇ 2008
* 1998 ਸਦੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ
* 2011 ਵਿੱਚ ਗਲੋਵਲ ਰਣਨੀਤੀ ਸਨਮਾਨ
* ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਵਰਲਡ ਚੈਸ ਚੈਪੀਅਨਸਿਪ ਜਿਤਣ ਤੇ 2 ਕਰੋਡ ਦਾ ਚੈਕ
* 2012 ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Viswanathan Anand's Chess Excellence Program Archived 2022-11-30 at the Wayback Machine.
* ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ, ਫਾਈਡ 'ਤੇ ਰੇਟਿੰਗ ਕਾਰਡ
* ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ, ਚੈੱਸਗੇਮਜ਼.ਕਾਮ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਗੇਮਾਂ
* Viswanathan Anand, 365ਚੈੱਸ.ਕਾਮ 'ਤੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡਾਂ
* ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ ਅਨੰਦ ਚੈੱਸ.ਕਾਮ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ
# ਮੰਜੂ ਸ਼ਰਮਾ (ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ)

| ਮੰਜੂ ਸ਼ਰਮਾ |
| --- |
| ਜਨਮ | (1940-12-13)13 ਦਸੰਬਰ 1940 |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਨਾਗਰਿਕਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਸਿੱਖਿਆ | MSc, PhD |
| ਅਲਮਾ ਮਾਤਰ | ਲਖਨਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |
| ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ | ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ |
| ਬੱਚੇ | ਅਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ |
| **ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰੀਅਰ** |
| ਖੇਤਰ | ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਪੌਦਾ ਵਿਗਿਆਨ |
| ਅਦਾਰੇ | ਪਰਡਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਐਨਾਟੋਮੀ ਐਂਡ ਸਾਇਟੋਲੋਜੀ, ਡੈਨਮਾਰਕ, ਫੋਰੈਸਟ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਇੰਡੀਆ), ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਰਿਸਰਚ |
|  |

**ਮੰਜੂ ਸ਼ਰਮਾ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Manju Sharma;** ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1940) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀਨਗਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, 2007 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਮਯੂਨੋਲੋਜੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਪਲਾਂਟ ਜੀਨੋਮ ਰਿਸਰਚ, ਲਖਨਊ ਅਤੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿਖੇ ਬਾਇਓਮਾਸ ਖੋਜ ਕੇਂਦਰ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਲਾਂਟ ਮੋਲੀਕਿਊਲਰ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਯੂਨਿਟ ਅਤੇ ਡੀਐਨਏ ਫਿੰਗਰਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਡਾਇਗਨੌਸਟਿਕਸ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ

* ਮਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਚੰਦਾਬੇਨ ਮੋਹਨਭਾਈ ਪਟੇਲ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪੁਰਸਕਾਰ (1991)
* ਬੋਰਲੌਗ ਅਵਾਰਡ (1995)
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ (1995-96)
* ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (1999)
* ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਇੰਸ ਕਾਂਗਰਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (2001) ਤੋਂ ਡਾ ਬੀਪੀ ਪਾਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ
* ਜੀ.ਐਮ ਮੋਦੀ ਸਾਇੰਸ ਅਵਾਰਡ (2002)
* ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ (2007)
* ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ, ਪਰਡਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2012)
* ਫੈਲੋ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਿਜ਼
* ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ, ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ
* ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਫੋਰਮ ਆਨ ਸਾਇੰਸ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ (2004) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੇ.ਵੀ. ਕਾਮਥ

| ਕੇ.ਵੀ. ਕਾਮਥ |
| --- |
| ਤਸਵੀਰ:K.V. Kamath at the।ndia Economic Summit 2008 cropped.jpg |
| ਜਨਮ |  (1947-12-02) ਦਸੰਬਰ 2, 1947 ਮੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ,ਭਾਰਤ |
| ਪੇਸ਼ਾ | ਨਿਊ ਡੇਵੇਲਪਮੇੰਟ ਬੈਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, |

**ਕੁੰਦਾਪੁਰ ਵਾਮਨ ਕਾਮਥ** (ਜਨਮ 2 ਦਸੰਬਰ 1947 ਨੂੰ, ਮੰਗਲੌਰ, ਕਰਨਾਟਕ)(ਕੰਨੜ/ਕੋਂਕਣੀ: ಕುಂದಾಪುರ ವಾಮನ ಕಾಮತ), ਬ੍ਰਿਕਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਊ ਡੇਵੇਲਪਮੇੰਟ ਬੈਕ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਇੰਫੋਸਿਸ ਲਿਮਟਿਡ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿਜੀ ਬੈਂਕ ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ ਬੈਂਕ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਹਾਉਸਟਨ ਦੀ ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਸਕਲੂਮਬਰਗਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲੁਪਿਨ ਬੋਰਡ ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵੀ ਹਨ।

## ਅਵਾਰਡ

* ਬਿਸ਼ਨੇਸ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਯੀਅਰ-ਫੋਰਬਸ ਏਸ਼ੀਆ
* ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਨ ਐਵਾਰਡ - 2008
* ਬਿਸ਼ਨੇਸ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦ ਯੀਅਰ-ਬਿਸ਼ਨੇਸ ਇੰਡੀਆ 2005

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ

| ਸ੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ |
| --- |
|  |

**ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ** (31 ਦਸੰਬਰ,1925-28 ਅਕਤੂਬਰ,2011) ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਮਕਾਲੀ ਕਥਾ-ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਣ ਵਿਅੰਗਕਾਰੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ 25 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਿਰਦੇ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹਨ।

## ਜੀਵਨ

**ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਸ਼ੁਕਲ** ਦਾ ਜਨਮ 31 ਦਸੰਬਰ 1925 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਖਨਊ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਟਰੌਲੀ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ 1947 ਵਿੱਚ ਅਲਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਸਿਵਿਲ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ (ਪੀ.ਸੀ.ਐਸ.) ਦੀ ਨੌਕਰੀ 1949 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਏ.ਐਸ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦੀਰ 1979-1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੇਂਦੁ ਨਾਟ੍ਯ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਤੌਰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਕੀਤੀ। 1983 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਨੂੰ ਆਈ.ਏ.ਐਸ ਦੀ ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਰੀਟਾਅਰਮੈਂਟ ਮਿਲੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਲ ਨੇ ਕੁਲ 25 ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ *ਮਕਾਨ*,*ਸੂਨੀ ਘਾਟੀ ਕਾ ਸੂਰਜ*,*ਬਿਸਰਾਮਪੁਰ ਕਾ ਸੰਤ* ਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਨੇ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਵਰਗੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਨਾਵਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲਾਲ ਦੇ ਨਾਵਲ **ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ** ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ 15 ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 1980 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਵਲ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰਿਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ਼ੁਕਲ ਦੀ ਮੌਤ 28 ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

## ਰਚਨਾਵਾਂ

### ਨਾਵਲ

* *ਸੂਨੀ ਘਾਟੀ ਕਾ ਸੂਰਜ* 1957
* *ਅਗਿਆਤਵਾਸ* 1962
* ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ 1968
* *ਆਦਮੀ ਕਾ ਜ਼ਹਿਰ* 1972
* *ਸੀਮਾਏਂ ਟੁੱਟਤੀ ਹੈਂ 1973*
* *ਮਕਾਨ* 1976
* *ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਵ* 1987
* *ਬਿਸਰਾਮਪੁਰ ਕਾ ਸੰਤ* 1998
* *ਬੱਬਰ ਸਿੰਘ ਔਰ ਉਸਕੇ ਸਾਥੀ* 1999
* *ਰਾਗ ਵਿਰਾਗ* 2001

### ਵਿਅੰਗ

* *ਅੰਗਦ ਕਾ ਪਾਂਵ* 1958
* *ਯਹਾਂ ਸੇ ਵਹਾਂ* 1970
* *ਮੇਰੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਿਅੰਗ ਰਚਨਾਏਂ* 1979
* *ਉਮਰਾਓਨਗਰ ਮੇਂ ਕੁੱਛ ਦਿਨ* 1986
* *ਕੁੱਛ ਜ਼ਮੀਨ ਮੇਂ ਕੁੱਛ ਹਵਾ ਮੇਂ* 1990
* *ਆਓ ਬੈਠ ਲੇਂ ਕੁੱਛ ਦੇਰ* 1995
* *ਅਗਲੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਕਾ ਸ਼ਹਿਰ* 1996
* *ਜਹਾਲਤ ਕੇ ਪਚਾਸ ਸਾਲ* 2003
* *ਖਬਰੋਂ ਕਿ ਜੁਗਾਲੀ* 2005

### ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ

* *ਏ ਘਰ ਮੇਰਾ ਨਹੀ* 1979
* *ਸੁਰਕਸ਼ਾ ਤਥਾ ਅਨਿਆ ਕਹਾਣੀਆਂ* 1991
* *ਇਸ ਉਮਰ ਮੇਂ* 2003
* *ਦਸ ਪ੍ਰਾਤੀਂਧੀ ਕਹਾਣੀਆ* 2003

### ਸੰਸਮਰਣ

* *ਮੇਰਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ* 2002
* *ਕੁੱਛ ਸਾਹਿਤਿਆ ਚਰਚਾ ਭੀ* 2008

### ਸਾਹਿਤਿਕ ਸਮੀਖਿਆ

* *ਭਗਵਤੀ ਚਰਨ ਵਰਮਾ* 1989
* *ਅਮ੍ਰਿਤਲਾਲ ਨਾਗਰ* 1994
* *ਅਗਏਯਾ:ਕੁੱਛ ਰੰਗ ਕੁੱਛ ਰਾਗ* 1999

### ਸੰਪਾਦਨ

* *ਹਿੰਦੀ ਹਾਸਿਆ ਵਿਅੰਗਆ ਸੰਕਲਨ* 2002

## ਸਨਮਾਨ

* 1970 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਲਈ
* 1978 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਪੁਰਸਕਾਰ '*ਮਕਾਨ* ਲਈ
* 1988 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ *ਸਾਹਿਤ ਭੂਸ਼ਣ* ਅਵਾਰਡ
* 1991 ਵਿੱਚ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਲੋਂ *ਗੋਇਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ*
* 1994 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ *ਲੋਹਿਆ* ਸਨਮਾਨ
* 1996 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ *ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ* ਸਨਮਾਨ
* 1997 ਵਿੱਚ ਮੱਧ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਮੈਥਿਲੀ ਸ਼ਰਨ ਗੁਪਤਾ ਸਨਮਾਨ
* 1999 ਵਿੱਚ ਬਿਰਲਾ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਲੋਂ *ਵਿਆਸ* ਸਨਮਾਨ
* 2005 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ *ਯਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਨਮਾਨ*
* 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋਂ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ
* 2011 ਵਿੱਚ ਸਾਲ 2009 ਲਈ *ਜਨਾਂਪਿਠ* ਅਵਾਰਡ

## ਸਾਹਿਤਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਸੈਮੀਨਾਰਾਂ, ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਗੋਸਲਾਵੀਆ, ਜਰਮਨੀ, ਯੂ.ਕੇ., ਪੋਲੈਂਡ, ਸੂਰੀਨਾਮ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਉਹ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਚੀਨ ਭੇਜੇ ਗਏ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ

**ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ** (16 ਫਰਵਰੀ 1925 – 29 ਅਗਸਤ 2015) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

ਰੰਧਾਵਾ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ ਅਤੇ 1971 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 1989 ਤੋਂ 1997 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ-ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ 29 ਅਗਸਤ 2015 ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ 90 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ

## ਹਵਾਲੇ
# ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ

| ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ |
| --- |
|  |
| ਜਨਮ | (1908-01-21)21 ਜਨਵਰੀ 1908 ਥੈਲਾਯੋਲਾਪਰਾਮਬੂ, ਵੈਕਮ, ਕੋਟਾਯਾਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਤਰਾਵਣਕੋਰ |
| ਮੌਤ | 5 ਜੁਲਾਈ 1994(1994-07-05) (ਉਮਰ 86) ਬੀਪੁਰ, ਕੋਜ਼ੀਕੋੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਕੇਰਲ |
| ਕਿੱਤਾ | ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਆ |
| ਭਾਸ਼ਾ | ਮਲਿਆਲਮ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਸ਼ੈਲੀ | ਨਾਵਲ, ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ, ਨਿਬੰਧ, ਯਾਦਾਂ |
| ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਵਾਰਡ | ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ 1982, ਕੇਰਲ ਸਟੇਟ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ (ਬੈਸਟ ਸਟੋਰੀ) ਮਾਥੀਲੁਲੁਕਾਲ (1989), ਲਲਿਤਅੰਬਿਕਾ ਆਂਥਾਰਜਨਮ ਅਵਾਰਡ (1992)
 ਮੁੱਟਾਥੂ ਵਾਰਕੇ ਅਵਾਰਡ (1993), ਵਲਾਤੋਲ ਅਵਾਰਡ (1993) |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | ਫਾਬੀ ਬਸ਼ੀਰ |

**ਵੈਕਮ ਮੁਹੰਮਦ ਬਸ਼ੀਰ** (21 ਜਨਵਰੀ 1908 – 5 ਜੁਲਾਈ 1994) ਇੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ, ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੜਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

## ਜੀਵਨੀ

ਬਸ਼ੀਰ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਤਰਾਵਣਕੋਰ, ਦੇ ਤਲਿਓਲਪਰੰਬ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਮਾਰਤੀ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ ਸੀ। ਮਲਿਆਲਮ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਦ ਉਹ ਵੈਕਮ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਖੱਦਰ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਵੈਕਮ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ (1924) ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਆਏ, ਬਸ਼ੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬਸ਼ੀਰ ਉਸ ਤੇ ਚੜਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਨੂੰ ਛੂਇਆ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ ਵੈਕਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

## ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ

ਰਜਵਾੜਾਸ਼ਾਹੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਬਸ਼ੀਰ ਮਾਲਾਬਾਰ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਗਿਰਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਸ਼ੀਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕੰਨੂਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੰਨੂਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਕੇ ਉਸ ਅੰਦਰਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋਰ ਤਕੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ, ਮਾਰਚ 1931 ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 600 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਰਤਾਨੀਆ-ਵਿਰੋਧੀ ਅੰਦੋਲਨ ਜੱਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਵਾਦੀ ਜਰਨਲ, *ਉੱਜੀਵਨਮ* (ਬਗ਼ਾਵਤ) ਵੀ ਕਢਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਰਫਤਾਰੀ ਲਈ ਵਾਰੰਟ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ਿਨੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮ

ਸ਼ਿਨੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮ|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਭਾਰਤੀ |
| ਜਨਮ |  (1965-05-08) 8 ਮਈ 1965 ਥੋਦੁਪੁਝਾ, ਇਡੁੱਕੀ, ਕੇਰਲਾ |
| ਖੇਡ |
| ਦੇਸ਼ |  ਭਾਰਤ |
| ਖੇਡ | ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫੀਲਡ |
| ਇਵੈਂਟ | 400 ਮੀਟਰ 800 ਮੀਟਰ |
| ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਿਤਾਬ |
| ਨਿੱਜੀ ਬੈਸਟ | **400 m**: 52.12 (1995) **800 m**: 1:59.85 (1995) |
|
ਮੈਡਲ ਰਿਕਾਰਡ

|  |
| --- |
|  |
| Women's Athletics |
|  ਭਾਰਤ ਦਾ/ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ |
| ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ |
|  | 1985 ਜਕਾਰਤਾ | 800 ਮੀਟਰ |
|  | 1985 ਜਕਾਰਤਾ | 400 ਮੀਟਰ |

 |

**ਸ਼ਿਨੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮ** (ਨੀ ਅਬਰਾਹਮ) (8 ਮਈ, 1965) ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ 800 ਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਨੀ ਅਬਰਾਹਮ ਵਿਲਸਨ (ਸ਼ਨੀ ਅਬਰਾਹਮ) ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ 75 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਆਲਮੀ ਕੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਇਕੋ ਅਥਲੀਟ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ 1985 ਤੋਂ ਜਕਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਟਰੈਕ ਐਂਡ ਫੀਲਡ ਮੀਟਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੋਨ, ਪੰਜ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ. ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ (ਐਸਏਐਫ) ਦੇ ਕੁੱਲ 18 ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* ਸ਼ਿਨੀ ਅਬ੍ਰਾਹਮ IAAF 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ
* Profile at Sports Reference Archived 2011-03-20 at the Wayback Machine.
# ਨੈਲੀਯੋਡ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਦਿਰੀ

| Nelliyode Vasudevan Namboodiri |
| --- |
| Nelliyode Vasudevan Namboodiri while receiving Kerala Sangeetha Nataka Akademi Fellowship 2019, Kollam |
| ਜਨਮ | (1940-02-05)5 ਫਰਵਰੀ 1940 Cheranelloor, Ernakulam district, Kerala, British Raj |
| ਮੌਤ | 2 ਅਗਸਤ 2021(2021-08-02) (ਉਮਰ 81) |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | Indian |
| ਪੇਸ਼ਾ | Kathakali artist |

ਸ੍ਰੀ ਮੂਕਾਮਬਿਕਾ ਮਹਾਤਮਯਮ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਮਹਾਸੁਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨੈਲੀਓਡੇ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਦਿਰੀ 8 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਥੋਡੂਪੁਝਾ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
**ਨੈਲੀਯੋਡ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਦਿਰੀ** ਜਾਂ ਨੈਲੀਯੋਦ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਮੰਬੂਦੇਰੀ (ਜਨਮ 5 ਫਰਵਰੀ 1940-ਦੇਹਾਂਤ 2 ਅਗਸਤ 2021) ਇੱਕ ਕਥਕਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਥਕਲੀ ਨਾਚ-ਨਾਟਕ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟ ਚੁਵੰਨਾ ਥਾਡ਼ੀ (ਲਾਲ ਦਾਡ਼੍ਹੀ) ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਚੇਲਵਰਥਮ ਦੇ 'ਕੁਚੇਲਨ' ਅਤੇ ਬਕਾਵਧਮ ਦੇ 'ਆਸ਼ਾਰੀ' ਪਾਤਰਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਕੈਰੀਅਰ

ਨੈਲੀਯੋਡ ਦਾ ਜਨਮ 1940 ਵਿੱਚ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਚੇਰਾਨਾਲੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 1957 ਵਿੱਚ ਕੋਟੱਕਲ ਵਿੱਚ ਪੀਐਸਵੀ ਨਾਟਯ ਸੰਘਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਜ਼ੇਂਕਡਾ ਕੁੰਚੂ ਨਾਇਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਕੇਰਲ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਥਕਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਨੈਲੀਯੋਡ ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੂਜਾਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

## ਪੁਰਸਕਾਰ

ਨੈਲੀਯੋਡੇ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (1999) ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1976 ਵਿੱਚ ਰਿਗੱਟਾ ਦਾ 'ਨਾਟਯਾਰਤਨ' ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ, 1988 ਵਿੱਚ ਥੁਲਸੀਵਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ, ਅਤੇ ਓਨਮਥੁਰੂਥ ਮੰਦਰ ਦਾ 'ਨਾਟਯਵਿਸਾਰਡ' ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ 2013 ਲਈ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਕਥਕਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

## ਪੁਨਰ-ਸੰਚਾਲਨ

ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਨੈਲੀਯੋਡ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਨਾਲਚਾਰੀਥਮ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਨ, ਦੁਸ਼ਾਸਨਨ, ਬਕਨ, ਅਤੇ ਵੀਰਭਾਦਰਨ ਵਰਗੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਚੇਲਨ (ਸੁਦਾਮਾ) ਵਰਗੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਕਰਾਥੁੰਡੀ, ਸਿਮਹਿਕਾ, ਸਰੂਪਨਖਾ, ਲੰਕਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦਾਡ਼੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਕਾਤਾਲਨ (ਵੁੱਡਸਮੈਨ) ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ੈਤਾਨੀ *ਕਾਰੀ* ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਨੈਲੀਓਡ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮੰਦਰ ਕਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਹੁਨਰ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਕਸਪਿਅਰ ਦੇ ਨਾਟਕ *ਕਿੰਗ ਲੀਅਰ* ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮੂਰਖ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ।

## ਮਹੱਤਵ

ਨੈਲੀਯੋਡ ਨੂੰ ਕਥਕਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ 'ਤਾਮਸਿਕ' ਪਾਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

## ਮੌਤ

ਨੈਲੀਯੋਡੇ ਵਾਸੁਦੇਵਨ ਨੰਬੂਥਿਰੀ ਦੀ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸਨ

## ਹਵਾਲੇ

+
# ਗੋਪਿਕਾ ਵਰਮਾ

ਗੋਪਿਕਾ ਵਰਮਾ
**ਗੋਪਿਕਾ ਵਰਮਾ** ਇੱਕ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਟੀਚਰ ਹੈ ਜੋ ਚੇਨਈ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ, ਕੇਰਲਾ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਕਲਿਮਾਮਨੀ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।

## ਜੀਵਨੀ

ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਗੋਪਿਕਾ ਵਰਮਾ 1995 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਤੋਂ ਚੇਨਈ ਆ ਗਈ ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਗੋਪਿਕਾ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਿਕਾ ਕੁਰੂਪ ਤੋਂ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਿਆਨਿਕੂਟੀ ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਰਾਜਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੋਪਿਕਾ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨਾਇਰ ਤੋਂ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦਾ *ਅਭਿਨਯ* (ਅਭਿਨੈ) ਹਿੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਉਸਨੇ 18 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਜ਼ੀਯੂਰ ਰਾਮਯਾਰ ਪਿੱਲਈ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭਰਥਨਾਟਿਅਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੀ ਗੁਰੂ ਕਲਿਆਣਿਕੁੱਟੀ ਅੰਮਾ ਸੀ, ਗੋਪਿਕਾ ਵਰਮਾ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਵਲਮ ਨਰਾਇਣ ਪਨੀਕਰ ਦੇ ਅਧੀਨ *ਸੋਪਾਨਾ* ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਡਯਾਰ, ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ "ਦਸਿਆਮ" ਨਾਮ ਹੇਠ ਇੱਕ ਮੋਹਿਨੀਅੱਟਮ ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

### ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ

ਗੋਪਿਕਾ ਵਰਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਵਾਤੀ ਤਿਰੂਨਾਲ ਰਾਮ ਵਰਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਪੂਰੂਰਤਾਥੀ ਥਿਰੂਨਲ ਮਾਰਥੰਡਾ ਵਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਾਂਸ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਲਈ ਸ਼ੈਲਟਰ ਹੋਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਯੂਨਿਟ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਚੇਨਈ ਦੇ ਅਡਯਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ *ਰਾਮਾਲਿਆਮ* ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ