Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ

**ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ** ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਹਿਤ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਪੱਖੋਂ, ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਖਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ।

ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀਆਂ ਕਈ ਧੁਨੀਆਂ ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਵਿਅੰਜਨ ਲਈ (ਜੋ ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਖਰ ਹੈ। ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ 28 ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਸਵਰ ਧੁਨੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਅਬਜਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਕੁਝ ਵਾਧੇ ਕਰ ਕੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਕੇ ਸਿੰਧੀ, ਪਸ਼ਤੋ, ਉਰਦੂ, ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਲਿਸ਼ਾਨੇ ਉਸਮਾਨੀ,ਅਤੇ ਮਲਾਏ ਆਦਿ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

| ਇਕੱਲਾ | ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ | ਵਿਚਕਾਰ |  ਅਖੀਰ | ਨਾਮ | ਲਿਪਿਆਂਤਰਣ  |
IPA ਉਚਾਰਣ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

ﺍ | — |

ﺎ |   |
ʾ /

ā | various, including [æː] |
|

ﺏ |

ﺑ |

ﺒ |

ﺐ |   |
b | [b] |
|

ﺕ |

ﺗ |

ﺘ |

ﺖ |   |
t | [t] |
|

ﺙ |

ﺛ |

ﺜ |

ﺚ |   |
ṯ | [θ] |
|

ﺝ |

ﺟ |

ﺠ |

ﺞ |   |
ǧ (also j, g) | [ʤ] /
[ʒ] /
[ɡ] |
|

ﺡ |

ﺣ |

ﺤ |

ﺢ |   |
ḥ | [ħ] |
|

ﺥ |

ﺧ |

ﺨ |

ﺦ |   |
ḫ (also kh, x) | [x] |
|

ﺩ | — |

ﺪ |   |
d | [d] |
|

ﺫ | — |

ﺬ |   |
ḏ (also dh, ð) | [ð] |
|

ﺭ | — |

ﺮ |   |
r | [r] |
|

ﺯ | — |

ﺰ |   |
z | [z] |
|

ﺱ |

ﺳ |

ﺴ |

ﺲ |   |
s | [s] |
|

ﺵ |

ﺷ |

ﺸ |

ﺶ |   |
š (also sh) | [ʃ] |
|

ﺹ |

ﺻ |

ﺼ |

ﺺ |   |
ṣ | [sˁ] |
|

ﺽ |

ﺿ |

ﻀ |

ﺾ |   |
ḍ | [dˁ] |
|

ﻁ |

ﻃ |

ﻄ |

ﻂ |   |
ṭ | [tˁ] |
|

ﻅ |

ﻇ |

ﻈ |

ﻆ |   |
ẓ | [ðˁ] /
[zˁ] |
|

ﻉ |

ﻋ |

ﻌ |

ﻊ |   |
ʿ | [ʕ] /
[ʔˁ] |
|

ﻍ |

ﻏ |

ﻐ |

ﻎ |   |
ġ (also gh) | [ɣ] /
[ʁ] |
|

ﻑ |

ﻓ |

ﻔ |

ﻒ |   |
f | [f] |
|

ﻕ |

ﻗ |

ﻘ |

ﻖ |   |
q | [q] |
|

ﻙ |

ﻛ |

ﻜ |

ﻚ |   |
k | [k] |
|

ﻝ |

ﻟ |

ﻠ |

ﻞ |   |
l | [l],
[lˁ] (in *Allah*
only) |
|

ﻡ |

ﻣ |

ﻤ |

ﻢ |   |
m | [m] |
|

ﻥ |

ﻧ |

ﻨ |

ﻦ |   |
n | [n] |
|

ﻩ |

ﻫ |

ﻬ |

ﻪ |   |
h | [h] |
|

ﻭ | — |

ﻮ |   |
w /

ū | [w],
[uː] |
|

ﻱ |

ﻳ |

ﻴ |

ﻲ |   |
y /

ī | [j],
[iː] |

## ਹਵਾਲੇ
# ਟਾਈਫਾਈਡ ਬੁਖ਼ਾਰ

**ਟਾਇਫਾਈਡ ਬੁਖਾਰ**, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਸਿਰਫ **ਟਾਈਫਾਈਡ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਲਾਗ ਦਾ ਕਾਰਨ *ਸਾਲਮੋਨੇਲਾ ਟਾਇਫਾ*  ਹੈ, ਜੋ ਰੋਗ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਲੱਛਣ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਤੀਬਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਕਸਪੋਜਰ ਤੋਂ ਛੇ ਤੋਂ ਤੀਹ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਪੇਟ ਦਰਦ, ਕਬਜ਼, ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਵੀ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਸਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਦੇ ਧੱਫੜ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਛਣ ਗ਼ਲਤ ਮਲਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਜ ਬਗੈਰ, ਲੱਛਣ ਹਫ਼ਤੇ ਜਾਂ ਮਹੀਨੇ ਬਣੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੇ ਵਾਹਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟਾਇਫਾਈਡ ਬੁਖਾਰ ਪੈਰਾਟਾਇਫਾਈਡ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦਾ ਬੁਖ਼ਾਰ ਦੀ ਕਿਸਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜ਼ਬਰ ਜ਼ਨਾਹ

| ਜਬਰ-ਜਨਾਹ |
| --- |
| *ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ* |
| ਲੂਕਰੀਸ਼ੀਆ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਜਬਰ-ਜਨਾਹ ਰੋਮਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਤਖ਼ਤਾ-ਪਲਟੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਾਕਿਆ ਸੀ। ਜਬਰ-ਜਨਾਹ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਲੂਕਰੀਸ਼ੀਆ ਨੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੇ ਕਈ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਛੱਡਿਆ। |
| ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-9 | E960.1 |
| ਮੈੱਡਲਾਈਨ ਪਲੱਸ (MedlinePlus) | 001955 |
| ਈ-ਮੈਡੀਸਨ (eMedicine) | article/806120 |
| MeSH | D011902 |

**ਜਬਰ-ਜਨਾਹ** ਜਾਂ **ਬਲਾਤਕਾਰ** ਇੱਕ ਉਹ ਕਾਮੁਕ ਸਰੀਰਕ ਹਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਭੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਸਰੀਰਕ ਜ਼ੋਰ, ਵਧੀਕੀ ਜਾਂ ਇਖ਼ਤਿਆਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਜਿਹੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਉਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬੇਹੋਸ਼, ਨਕਾਰਾ ਜਾਂ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਨਾਲ਼।

## ਰੋਕਥਾਮ

ਬਲਾਤਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸੀਹਿਆਂ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,ਪਰ ਜੇ ਕਿਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਲਿਬਾਸ ਓਢ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਕਰਕੇ ਬਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ,ਜਿਹਨਾਂ ਦੁਆਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਸਦਾ ਝੁਰਮਟ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਸੌੜੇ ਸਿਆਸੀ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ-ਪਨਾਹੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਵੰਗਾਰਨਾ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* ਭਾਰਤੀ ਸਜ਼ਾਈ ਜ਼ਾਬਤਾ S.375 & S.376 Archived 2016-11-08 at the Wayback Machine. (ਮੋਬਾਈਲ-ਦੋਸਤਾਨਾ)
* ਜ਼ਬਰ ਜ਼ਨਾਹ ਕਰਲੀ ਉੱਤੇ
# ਐਂਗਲੋ-ਜਾਪਾਨੀ ਸਮਝੋਤੇ

ਸਮਝੋਤਾ ਦੀ ਕਾਪੀ
**ਐਂਗਲੋ-ਜਾਪਾਨੀ ਸਮਝੋਤੇ** ਸੰਨ 1902 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਇਸ ਸਮਝੋਤੇ ਨੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1815 ਤੋਂ ਹੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਖਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵੀਹਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਵੱਖਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਬਹੁਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਗੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆ ਸਨ। ਸੰਨ 1882 ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਗੁਟ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਫ੍ਰਾਂਸ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਦੋ ਗੁੱਟਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰ ਲਈ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਗੁੱਟਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਰਮਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਅਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕੇ ਇਸ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਫਸੋਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਕਾਰਨ

* ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ ਨੇ ਏਸ਼ਿਆਈ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਝੋਤਾ ਕੀਤਾ।
* ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਹੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰਤਾ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

## ਮੁੱਖ ਧਰਾਵਾਂ

* ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਆਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ।
* ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿੱਤ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਇਹ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਿੱਤ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ

| ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ |
| --- |
| ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1965) ਦਾ ਹਿੱਸਾ |
| ਤਸਵੀਰ:Pattonb.jpg ਭੀਖੀਵਿੰਡ ਵਿੱਖੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਟੈਂਕ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ਮਿਤੀ | 8–10 ਸਤੰਬਰ, 1965 |
| ਥਾਂ/ਟਿਕਾਣਾ | ਆਸਲ ਉਤਾੜ (ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) |
| ਨਤੀਜਾ |
ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ |

 |
| Belligerents |
|  ਭਾਰਤ |  ਪਾਕਿਸਤਾਨ |
| Commanders and leaders |
| ਲੈ. ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੈ. ਜਰਨਲ ਜੇ. ਐਸ. ਦਿੱਲੋਂ  ਮੇਜ਼ਰ ਜਰਨਲ ਗੁਰਬਕਸ਼ ਸਿੰਘ ਲੈ ਜਰਨਲ ਹੁਨਤ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌੜ | ਮੇਜ਼ਰ ਜਰਨਲ ਨਾਸੀਰ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ  ਬ੍ਰਗੇਡੀਅਰ ਏ. ਆਰ. ਸ਼ਾਮੀ **†** |
| Strength |
|
45 ਸੈਚੂਰੀਅਨ ਟੈਂਕ, 45 ਐਮ 4 ਸ਼ੇਰਮਨ ਟੈਂਕ, 8ਵੀਂ ਲਾਇਟ ਕੈਵਲਰੀ (45 ਏ.ਐਮ. ਐਕਸ-13 ਟੈਂਕ) |
4ਥੀ ਕੈਵਰਲੀ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ)
5ਵੀਂ ਹੋਰਸ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ)
6ਵੀਂ ਲੈਂਸਰ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ)
24ਵੀਂ ਕੈਵਲਰੀ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ)
12ਵੀਂ ਕੈਵਲਰੀ (44 ਐਮ24 ਕੈਫੀ ਟੈਂਕ)

19ਵੀਂ ਲੈਂਸਰ (44 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ) |
| Casualties and losses |
|
10 ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ |
99 ਟੈਂਕ ਤਬਾਹ |

**ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਲੜਾਈ** ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1965) ਦੇ ਸਮੇਂ 8 ਤੋਂ 10 ਸਤੰਬਰ 1965 ਤੱਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੜ੍ਹੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਮਕਰਨ ਦੇ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਟੈਂਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜੀ ਗਈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 12 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਅਸਲ ਉੱਤਰ , ਜੋ 1965 ਦੀ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਟੈਂਕ ਯੁੱਧ ਦੀ ਗਵਾਹ ਬਣੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਖੇਮਕਰਨ ਕਸਬੇ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਖੇਮਕਰਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਤੋਂ 7 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। 9 ਸਤੰਬਰ 1965 ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਇਸ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਦੇਬਹੁਕਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰਸੈਪਟ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਮੁੱਖੀ ਜਨਰਲ ਚੌਧਰੀ ਤੇ ਏਰੀਆ ਕਮਾਂਡਰ ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੌਰਾਨ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਤਕਰਾਰ ਉਪਰੰਤ ਜਨਰਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੁਕਮ ਨਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲੈਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ।ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਬ 97 ਪੈਟਨ ਟੈਂਕ ਗਵਾਉਣੇ ਪਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ 540 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ 1,840 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਚਮ ਲਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ਼ ਨੇ ਲੈ. ਜਰਨਲ ਹਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਡ ਹੇਠ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੋਜ਼ ਨੂੰ ਅਸਲ ਉੱਤਰ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਾਤ ਦਿਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ

**ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ** ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਾਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਇੱਕਮਾਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਜਿਆਦਾਤਰ ਫੌਜੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਵੀ, ਲੇਕਿਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ) ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਬੇਲਗਾਮ ਤਾਕਤਵਰ ਹਾਕਮ ਨੂੰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ (ਰਾਸ਼ਟਰ) ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੋਮਨ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਮਜਿਸਟਰੇਟ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ-ਮਾਮੂਲੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਅਖਤਿਆਰ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਅਖਤਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹੋਵੇ।

ਜੋਜਿਫ਼ ਸਟਾਲਿਨ
ਅਡੋਲਫ਼ ਹਿਟਲਰ
ਬੇਨੀਤੋ ਮਸੋਲੀਨੀ
ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫ਼ਰੈਂਕੋ
ਫਿਡਲ ਕਾਸਟਰੋ
## ਹਵਾਲੇ
# ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ

| ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ |
| --- |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਚਿੱਤਰ, ਅੰ. 1959 |
|  |
| 34ਵੇਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 20 ਜਨਵਰੀ 1953 – 20 ਜਨਵਰੀ 1961 |
| ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੂਮੈਨ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਜੌਨ ਐੱਫ. ਕੈਨੇਡੀ |
| 16ਵਾਂ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** 19 ਨਵੰਬਰ 1945 – 6 ਫਰਵਰੀ 1948 |
| ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੂਮੈਨ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਜਾਰਜ ਸੀ. ਮਾਰਸ਼ਲ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਓਮਰ ਬ੍ਰੈਡਲੀ |
|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ | ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ (1890-10-14)ਅਕਤੂਬਰ 14, 1890 ਡੈਨੀਸਨ, ਟੈਕਸਸ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ |
| ਮੌਤ | ਮਾਰਚ 28, 1969(1969-03-28) (ਉਮਰ 78) ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ |
| ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਰਿਪਬਲਿਕਨ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ |
ਮੈਮੀ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ​(ਵਿ. 1916)​ |
| ਬੱਚੇ | 2 |
| ਦਸਤਖ਼ਤ |  |
| ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ |
| ਬ੍ਰਾਂਚ/ਸੇਵਾ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਫੌਜ |
| ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਾਲ | * 1915–1953
* 1951–1969
 |
| ਰੈਂਕ | ਫੌਜ ਦੇ ਜਨਰਲ |
| ਕਮਾਂਡ | * ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ
* ਦੂਸਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ
 |
|  |

**ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ** (ਜਨਮ 14 ਅਕਤੂਬਰ 1890 – 28 ਮਾਰਚ 1969) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 34ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1915 ਵਿਚ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੋਹੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, 1935 ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਮੈਕਆਰਥਰ ਨੇ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਨੂੰ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦਾ ਉਪ ਸਲਾਹਕਾਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਮਾਲ ਦੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਲਗਭਗ 40 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। 1955 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਤਨ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਛਮੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਹਤ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਵੱਡੀ ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਨਾਸਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਨਰਸ ਦਿਵਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ 12 ਮਈ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਰਸ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* White House biography Archived 2023-03-01 at the Wayback Machine.
* Eisenhower Presidential Library and Museum
* Eisenhower National Historic Site
* Eisenhower Foundation
* Major speeches of Dwight Eisenhower
* Dwight David Eisenhower collected news and commentary at *The New York Times*
* Dwight D. Eisenhower: A Resource Guide from the Library of Congress
* Extensive essays on Dwight Eisenhower and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* "Life Portrait of Dwight D. Eisenhower", from C-SPAN's *American Presidents: Life Portraits*, October 25, 1999
* Dwight David Eisenhower ਦੁਆਰਾ ਗੁਟਨਬਰਗ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ’ਤੇ ਕੰਮ
* Works by or about ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ at Internet Archive
* Appearances on C-SPAN
# 1960ਵਿਆਂ ਦਾ ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ

**ਕਾਉਂਟਰ ਕਲਚਰ** 1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤੀ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਪਦ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ 1960ਵਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 1970ਵਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰਲੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਇਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਹੋਰ ਜੋਰ ਫੜ ਲਿਆ ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਵਲ ਰਾਈਟਸ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵੀਅਤਨਾਮ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਫੌਜੀ ਦਖਲ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਸਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਫੇਫੜੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ

**ਫੇਫੜੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ** ਆਮ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕੈਂਸਰ ਹੈ। ਇਹ ਕੈਂਸਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੋਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਖਤਰੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਫੜੇ ਵਿਚ, ਤਕਰੀਬਨ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਲੱਖ ਹਵਾ-ਥੈਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ, ਇੱਕ ਲੇਸਲਾ ਪਦਾਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਾਸਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ, ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ-ਕਣ, ਰੋਗਾਣੂੰ ਆਦਿ ਇਸ ਲੇਸਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਹ, ਗਲ਼ੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਖੰਘਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਰੋਗਾਣੂੰਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਵਰਗੇ ਢਾਂਚੇ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੇਸਲੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰੀ ਰੋਗਾਣੂੰਆਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ-ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਵਾ-ਥੈਲੀਆਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕੈਂਸਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਹਵਾ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਸੈੱਲ, ਬੇ-ਤਰਤੀਬੀ ਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਵਾਧਾ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਗੋਲ਼ੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟਿਊਮਰ, ਖ਼ੂਨ ਜਾਂ ਲਿੰਫੈਟਿਕ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੂਜੇ, ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ੂਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਿਗਰ, ਹੱਡੀਆਂ, ਦਿਮਾਗ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲਿੰਫੈਟਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਧੌਣ ਵਿਚ, ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਗਿਲਟੀਆਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ

1761 ਤੱਕ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰਨ 1810 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਛਪਿਆ ਸੀ। 1878 ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਕੇਸਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਮਿਣਤੀ ਇੱਕ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ 1900 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ, 10 ਤੋਂ 15 ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1929 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਫਰਿਟਜ਼ ਨੇ, ਤੰਬਾਕੂਨੋਸ਼ੀ ਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਬੰਧ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ।

## ਕਾਰਨ

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਸੈੱਲ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈੱਲ ਅਸਾਧਾਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪੱਥਰ ਐਸਬੈਸਟੋਸ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆ ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੌਰਾਨ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਡੋਨ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਦਬੂਦਾਰ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਜਿਵੇਂ ਐਸਬੈਸਟੋਸ, ਨਿੱਕਲ, ਕਰੋਮੇਟ, ਆਰਸੈਨਿਕ, ਵਿਨਾਇਲ ਕਲੋਰਾਇਡ, ਮਸਟਰਡ ਗੈਸ, ਕੋਲੇ ਦੀ ਗੈਸ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਜੇਕਰ ਸਿਗਰਟਾਂ ਵੀ ਪੀਂਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ 60‚ ਵਧੇਰੇ ਚਾਂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਲੱਛਣ

ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਰੋਗੀ 'ਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਮ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ।
ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ, ਖਾਂਸੀ, ਸਾਹ ਲੈਣ 'ਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ, ਛਾਤੀ 'ਚ ਦਰਦ, ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਣਾ, ਰੇਸ਼ੇ 'ਚ ਖੂਨ ਆਉਣਾ

## ਇਲਾਜ

ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ ਜਾਂ ਅੋਪਰੇਸ਼ਨ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਖੰਜਰ

ਫੇਰਬੈਰੇਨ-ਸਾਈਕਜ਼ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਚਾਕੂ, ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਖੰਜਰ

**ਖੰਜਰ** ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਿੱਖੀ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਦੋ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਤਿੱਖੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚਾਕੂ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧੱਕਣ ਜਾਂ ਤੂੜੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ। ਖਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਨੇ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚੀਰੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਈਕਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਠੋਰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਹੈ ਜੋ ਨੇੜੇ-ਨੁਕਾਤੀ ਲੜਾਈ ਜਾਂ ਸਵੈ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹਨ ਡਬਲ-ਧਾਰੀ ਚਾਕੂ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਕ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਮਰਦਾਨਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਪ੍ਰਤੀਕ; ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁੰਨਤ।

ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਥੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਰਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੰਜਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕੱਟਣ ਦੀ ਕਾਢ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰੋਂਡੈਲ ਖੁਰਲੀ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਪਾਸ਼-ਕਾਬਜ਼, ਜਾਂ ਕੁਝ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਿਛਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੀਰੇ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਲੱਛਣਾਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਟੇਪਡ ਪੁਆਇੰਟ, ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਪਾਈਨ ਜਾਂ ਫੁਲਰ, ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਰੀਬ ਇੰਝ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੰਜਰ ਕੋਲ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਲੇਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਸਤਾਵਾ ਵੀ ਹੈ।

ਡਗਰਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਕੂ ਵਿਧਾਨ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿਕਰੀ, ਕਬਜ਼ੇ, ਆਵਾਜਾਈ, ਜਾਂ ਵਰਤੋਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਇਤਿਹਾਸ

A Neolithic dagger from the Muséum de Toulouse.
5 ਵੀਂ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣੇ ਪੂਰਵ-ਰੋਮਨ ਇਬਰਾਨੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਖੰਜਰ
ਇਬਰਾਨੀ ਤਿਕੋਣੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਖੰਜਰ
## ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ

ਹੁਣ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਆਈਬਰਿਆ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਲੋਮੀਆਂ ਨੇ 5 ਵੀਂ ਤੋਂ 3 ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਪੂ. ਤੱਕ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਗ੍ਰੀਕ, ਪੂਨਿਕ (ਕਾਰਥਾਗਿਨੀ) ਅਤੇ ਫੋਨੇਸ਼ੀਅਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਜਾਵਟੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿੱਚ।  ਆਇਬੇਰੀਅਨ ਲੋਹੇ ਦੀ ਅਸਧਾਰਨ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਫੋਰਗਿੰਗ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੰਡੇ ਹਥੌੜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੁਣਵੱਤਾ ਦੇ ਦੋ-ਪੱਖੀ ਹਥਿਆਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਕੋਈ ਵੀ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲੱਭ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਈ ਦੂਜੀ ਇਬਰਾਨੀ ਆਇਰਨ ਏਜ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀਆਂ ਖੁਦਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ। ਇਬਰਾਨੀ ਇਨਫੈਂਟਰੀਮੈਨ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡਗਰਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਬਲ-ਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ, ਪਰ ਸੱਚੀ ਆਇਬੇਰੀਅਨ ਕਟਾਰ ਕੋਲ ਤਿਕੋਣੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਬਲੇਡ ਸਨ। ਇਬਰਾਨੀ ਖੱਜਰਾਂ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈਨੀਬਲ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਥਾਗਿਨਨ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਲੂਸੀਟਾਨੀਆਈ, ਪੂਰਬੀ ਕੇਲਟਿਕ ਲੋਕ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਬਰਿਆਵਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੁਰਤਗਾਲ ਅਤੇ ਐਟਰੀਮਾਦੁਰਾ) ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਸੀ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਡੈਰੇਜਰ ਮਾਡਲ ਹਨ। ਇਬਰਿਆਨ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਿਰਪਾਨ

**ਕਿਰਪਾਨ** (ਉਚਾਰਨ: [kɪɾpaːn]) ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਅਤੇ ਹਉਮੇ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਚਿਨ੍ਹ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਸਦਾ ਗਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਭੈੜੇ ਮਨੁੱਖ ਜੁਲਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਨ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਵਰਦੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਹਿਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਕਿਰਪਾਨ ਲਗਭਗ 76 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (30 ਇੰਚ) ਲੰਬੀ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਸੀ; ਹਾਲਾਂਕਿ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਰਪਾਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 5 ਤੋਂ 12 ਇੰਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਖੰਜਰ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, "ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ", ਪਰ ਇਹ ਵਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕਧਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਤਲਵਾਰ ਰੂਪ ਸੀ)। ਇਹ 1699 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਹੁਕਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਪੰਜ ਲੇਖਾਂ (ਪੰਜ ਕ) ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪਹਿਨੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਲਸਟਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਤਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਵਿਉਂਤਪਤੀ

ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਪਾਨ, ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ: ਕਿਰਪਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਦਇਆ", "ਕਿਰਪਾ", ਜਾਂ "ਦਿਆਲਤਾ"; ਅਤੇ ਆਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਨਮਾਨ", "ਕਿਰਪਾ" ਜਾਂ "ਮਾਣ"। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕ੍ਰਿਪਾਣ (kṛpāṇa, "ਤਲਵਾਰ, ਖੰਜਰ, ਬਲੀਦਾਨ ਚਾਕੂ") ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਟੈਮ \*kerp- ਤੋਂ, \*(s)ker ਤੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਕੱਟਣਾ" ਹੈ।

## ਉਦੇਸ਼

ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ "ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ" ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਅਤੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ। ਭਗਤ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ "ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹਾਦਰ ... ਜੋ ਵਾਂਝਿਆਂ ਲਈ ਲੜਦਾ ਹੈ"।

ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਵਕਰਦਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਿੱਖੀ ਜਾਂ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਸਟੀਲ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

### ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ

ਕਿਰਪਾਨ ਭਗੌਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ "ਮੁੱਢਲੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀ" ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ

**ਅੰਕਿਤ ਢਾਲਪੈਲੀਅੰਗਪਾਲਅੰਗਪਾਲਮਾਟੋ (ਸਕਾਟਲੈਂਡ)ਕਲਗੀਹਾਰਲਬਾਦਾਪਤਵਾਰਛੋਟਾ ਮੁਕਟਡੱਬਾਵਰਗਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਚਿੰਨ੍ਹਸਧਾਰਨਅਮਾਨਤਾਂਮਾਟੋ**

ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅੰਸ਼
**ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ** ਜਾਂ **ਮਾਟੋ** (ਪ੍ਰਣ ਜਾਂ ਵਾਕ ਲਈ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ) ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਕ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸੰਖੇਪਕਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲਾਤੀਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗ਼ੈਰਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਜਾਂ ਨਾਅਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਮੁਤਾਬਕ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਸਾਹਿਤ

ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਵਾਕ ਜਾਂ ਮਾਟੋ ਉਹ ਵਾਕ, ਵਾਕਾਂਸ਼, ਕਵਿਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਲੇਖ, ਪਾਠ, ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਗਾਊਂ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਰਾਬਰਟ ਲੂਈਸ ਸਟੀਵਨਸਨ ਦੀ ਰਚਨਾ *Travels with a Donkey in the Cévennes (ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਵਿਦ ਅ ਡੰਕੀ ਇਨ ਦ ਸੇਵੈਨ)* ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਆਰੀਆ ਵੰਸ਼

**ਆਰੀਆ ਵੰਸ਼** ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਸਲੀ ਸੰਕਲ਼ਪ ਹੈ ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਚੱਲ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿੱਗਿਆਨਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਂ ਪੁਰਾਤੱਤ੍ਵ ਸਬੂਤ ਇਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਐਨਮੀ ਐਟ ਦ ਗੇਟਸ

| ਐਨਮੀ ਐਟ ਦ ਗੇਟਸ |
| --- |
| ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | ਜੀਨ-ਜੇਕਸ ਅਨੌਡ |
| ਲੇਖਕ | ਜੀਨ-ਜੇਕਸ ਅਨੌਡ ਅਲੇਂ ਗੌਡਾਰ |
| ਨਿਰਮਾਤਾ | ਜੀਨ-ਜੇਕਸ ਅਨੌਡ ਜੌਨ ਡੀ. ਸਕੋਫ਼ੀਲਡ |
| ਸਿਤਾਰੇ | ਜੂਡ ਲਾ ਜੋਜ਼ਫ਼ ਫ਼ਾਇਨਜ਼ ਰੇਕਲ ਵਿਸੀ ਬੌਬ ਹੌਸਕਿਨਸ ਐੱਡ ਹੈਰਿਸ ਰੌਨ ਪਰਲਮੈਨ |
| ਸਿਨੇਮਾਕਾਰ | ਰੌਬਰਟ ਫ਼ਰੈਜ਼ |
| ਸੰਪਾਦਕ | ਨੋਇਲ ਬੌਇਸਨ ਹਮਫ਼ਰੀ ਡਿਕਸਨ |
| ਸੰਗੀਤਕਾਰ | ਜੇਮਜ਼ ਹੌਰਨਰ |
| ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀਆਂ | ਐਮਪੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਵਾਨਫ਼ੋਰਡ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਲਿਟਲ ਬਰਡ ਕੰਪਨੀ |
| ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟਰ | ਪੈਰਾਮਾਊਂਟ ਪਿਕਚਰਜ਼ (ਅਮਰੀਕਾ) ਪੈਥੇ (ਫ਼ਰਾਂਸ) |
| ਰਿਲੀਜ਼ ਮਿਤੀ | 16 ਮਾਰਚ 2001 |
| ਮਿਆਦ | 131 ਮਿੰਟ |
| ਦੇਸ਼ | ਫ਼ਰਾਂਸ ਜਰਮਨੀ ਯੁਨਾਇਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਮਰੀਕਾ |
| ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਰਮਨ ਰੂਸੀ |
| ਬਜਟ | $68,000,000 |
| ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ | $96,976,270 |

**ਐਨਮੀ ਐਟ ਦ ਗੇਟਸ** 2001 ਦੀ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਜੀਨ-ਜੇਕਸ ਅਨੌਡ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਜੋਜ਼ਫ਼ ਫ਼ਾਇਨਜ਼, ਜੂਡ ਲਾ, ਰੇਕਲ ਵੀਸੀ ਅਤੇ ਬੌਬ ਹੌਸਕਿਨਸ ਨੇ ਨਿਭਾਏ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਟੈਲਿਨਗਾਰਡ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਲੀਅਮ ਕਰੈਗ ਦੀ 1973 ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ *ਐਨਮੀ ਐਟ ਦ ਗੇਟਸ: ਦ ਬੈਟਲ ਫ਼ੌਰ ਸਟੈਲਿਨਗਾਰਡ* ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰਾਸ

| ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰੌਸ Victoria Cross |
| --- |
| ਸੂਲ਼ੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪਾਸਾ। ਫ਼ੀਤਾ: 1 1/2" (38 ਮਿਮੀ), ਊਦਾ (ਨੇਵੀ ਇਨਾਮਾਂ ਲਈ ਨੀਲਾ ਫ਼ੀਤਾ 1856-1918)। |
| ਕਿਸਮ | ਫ਼ੌਜੀ ਤਮਗ਼ਾ |
| Description | ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਸਲੀਬ ਉੱਤੇ ਤਾਜ ਅਤੇ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ ਮੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਮਾਟੋ: 'ਦਲੇਰੀ ਵਾਸਤੇ' |
| ਦੇਸ਼ | ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ  |
| ਯੋਗਤਾ | ਯੂਕੇ, ਉਹਦੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੋਂ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੈਂਕ ਵਾਲ਼ਾ ਇਨਸਾਨ; ਵਪਾਰੀ ਨੇਵੀ ਦੇ ਜੀਅ; ਅਤੇ ਉੱਤੇ-ਲਿਖੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਜਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ, ਸੇਧਾਂ ਜਾਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ। |
| ਪੋਸਟ-ਨਾਮਜ਼ਦ | ਵੀਸੀ |
| ਸਥਿਤੀ | ਅਜੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
| ਸਥਾਪਿਤ | 29 ਜਨਵਰੀ 1856 |
| ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਦਰਜਾ |
| ਅਗਲਾ (ਉੱਚਾ) | ਕੋਈ ਨਹੀਂ |
| ਅਗਲਾ (ਹੇਠਲਾ) | ਜਾਰਜ ਕਰੌਸ |

**ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਰੌਸ** (**ਵੀਸੀ**) ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ "ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ" ਦਲੇਰੀ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫ਼ੌਜੀ ਤਮਗ਼ਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* Holders of the Victoria Cross and the George Cross Archived 2010-05-31 at the Wayback Machine., 19 August 2009, *The Times* online. *Contains a list of links to obituaries.*
* Victoria Cross Registers online index to Victoria Cross awards at the National Archives site
* Search UK National Inventory of War Memorial for memorials in the UK commemorating VC winners Archived 2011-05-19 at the Wayback Machine. Select 'War' type of 'VC or GC Winners'
# ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

| ﻿ਇਬਰਾਨੀ |
| --- |
| עִבְרִית |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | ਇਜ਼ਰਾਇਲ |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਏਸ਼ੀਆਈ
* ਸਾਮੀ
	+ ਪੱਛਮੀ ਸਾਮੀ
		- ਕੇਂਦਰੀ ਸਾਮੀ
			* ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਸਾਮੀ
				+ ਕਿਨਾਨੀ
					- **﻿ਇਬਰਾਨੀ**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਇਬਰਾਨੀ ਲਿਪੀ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਿਤੀ |
| ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ |  ਇਜ਼ਰਾਇਲ |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-1 | `he` |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-2 | `heb` |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | `heb` |

**ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** ਜਾਂ **ਹਿਬਰੂ ਭਾਸ਼ਾ** (ਇਬਰਾਨੀ: עִבְרִית‎, *ਇਵਰਿਤ*) ਸਾਮੀ-ਹਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸਾਮੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਬਿਬਲੀ ਇਬਰਾਨੀ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦੀ ਧਰਮਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਈਬਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਯਮ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਬਰਾਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

* Zuckermann, Ghil'ad 2020 *Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond*, Oxford University Press ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776
* Zuckermann, Ghil'ad 2003 *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*, Palgrave Macmillan ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695