# ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ

| ਵੀਅਤਨਾਮ ਲਾਮ |
| --- |
|  ਹਿੰਦਚਿਨਾ ਲਾਮ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਲਾਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| ਮਿਤੀ | ੧੯੫੬ (੧੯੫੬-੧੨) (੧੮ ਸਾਲ, ੪ ਮਹੀਨੇ, ੪ ਹਫ਼ਤੇ ਅਤੇ ੧ ਦਿਨ) |
| ਥਾਂ/ਟਿਕਾਣਾ | ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਲਾਓਸ |
| ਨਤੀਜਾ |
ਸਾਮਵਾਦ ਦੀ ਜਿੱਤ
* ਅਮਰੀਕੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀਆਂ ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ
* ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਸੰਭਾਲੀ, ਕੰਬੋਡੀਆ, ਅਤੇ ਲਾਓਸ
* ਸਾਊਥ ਵੀਅਤਨਾਮ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ
 |
| ਰਾਜਖੇਤਰੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ |
ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦਾ ਵੀਅਤਨਾਮ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕਰਨ। |

 |
| Belligerents |
| **ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ:**
ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ
 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
 ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ
 ਆਸਟਰੇਲੀਆ
 ਥਾਈਲੈਂਡ
 ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
 ਖਮੇਰ ਗਣਰਾਜ
 ਲਾਓਸ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ
**ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ:**
ਫਰਮਾ:Country data ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼
ਫਰਮਾ:Country data ਤਾਈਵਾਨ
ਫਰਮਾ:Country data ਸਪੇਨ | **ਸਾਮਵਾਦੀ ਤਾਕਤਾਂ:**
ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ
ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਗਣਰਾਜ ਵੀਅਤ ਕਾਂਗ
 ਖਮੇਰ ਰੂਜ
 ਪਾਥਟ ਲਾਓ
**ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੇ:**
 ਚੀਨ
ਫਰਮਾ:Country data ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ
ਫਰਮਾ:Country data ਕਿਊਬਾ
 ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ
ਫਰਮਾ:Country data ਚੈੱਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ
 ਚੀਨ
 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ
 ਕੰਬੋਡੀਆ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ (੧੯੫੩–੭੦)
 ਖਮੇਰ ਗਣਰਾਜ
 ਕੰਪੂਚੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਕਾਰ  |
| Commanders and leaders |
|
ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Ngô Đình Diệm ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Nguyễn Văn Thiệu ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Nguyen Cao Ky ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Cao Văn Viên ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Ngô Quang Trưởng  John F. Kennedy  Lyndon B. Johnson  Richard Nixon  William Westmoreland  Creighton Abrams  Robert McNamara  Park Chung-hee  Chae Myung Shin  Robert Menzies  Harold Holt  Keith Holyoake  Thanom Kittikachorn ...*and others* |
ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਹੋ ਚੀ ਮਿਨ ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Le Duan ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Võ Nguyên Giáp ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Van Tien Dung ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Le Trong Tan ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ Phạm Văn Đồng ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਗਣਰਾਜ Hoang Van Thai ਫਰਮਾ:Country data Republic of South Vietnam Tran Van Tra ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਗਣਰਾਜ Nguyen Van Linh ਫਰਮਾ:Country data Rਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਗਣਰਾਜ Nguyễn Hữu Thọ ...*ਅਤੇ ਹੋਰ* |
|  Lieutenant-Colonel Les Kosem  Brigadier General Y-Ghok Niê Krieng  Chau Dara |
| Strength |
| **~੧,੮੩੦,੦੦੦ (੧੯੬੮)**
ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ: ੮੫੦,੦੦੦ (੧੯੬੮) ੧,੫੦੦,੦੦੦ (੧੯੭੪-੫)
 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ: ੫੩੬,੧੦੦ (੧੯੬੮)
ਅਜ਼ਾਦ ਜਗਤ ਫ਼ੌਜੀ ਤਾਕਤਾਂ: ੬੫,੦੦੦ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ: ੫੦,੦੦੦  ਆਸਟਰੇਲੀਆ: ੭,੬੭੨ ਫਰਮਾ:Country data ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਥਾਈਲੈਂਡ, ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼: ੧੦,੪੫੦  ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ: ੫੫੨ | **~੪੬੧,੦੦੦**
ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ: ੨੮੭,੪੬੫ (Jਜਨਵਰੀ ੧੯੬੮)  ਚੀਨ: ੧੭੦,੦੦੦ (੧੯੬੫-੬੯ ਵਿੱਚ) ਫਰਮਾ:Country data ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ: ੩,੦੦੦  ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ: ੩੦੦–੬੦੦ |
| ਚਾਮ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੋਰਚਾ (Front de Libération du Champa, FLC) Central Highlands Liberation Front (Front de Libération des Hauts Plateaux, FLHP)  Liberation Front of Kampuchea Krom (Front de Liberation du Kampuchea Krom, FLKK) |
| Casualties and losses |
|
ਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ **South Vietnam** 195,000–430,000 civilian dead 220,357 1,170,000 ਮੌਤਾਂ
 **United States** 58,220 dead;  **South Korea** 5,099 dead; 10,962 wounded; 4 missing  **Australia** 500 dead; 3,129 wounded  **New Zealand** 37 dead; 187 wounded  **Thailand** 351 dead;1,358 wounded ਫਰਮਾ:Country data ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ **Philippines** 9 dead
**ਕੁੱਲ ਹਲਾਕ: ੪੮੦,੫੩੮–੮੦੭,੫੬੪ਕੁੱਲ ਫੱਟੜ: ~੧,੪੯੦,੦੦੦+** |
ਫਰਮਾ:Country data ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮਫਰਮਾ:Country data ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਗਣਰਾਜ **ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਅਤੇ ਵੀਅਤ ਕਾਂਗ** ੫੦,੦੦੦–65,000 civilian dead 400,000- 450\_453"/>–1,100,000 military dead or missing 600,000+ wounded  **ਚੀਨ** ~1,100 dead and 4,200 wounded
ਫਰਮਾ:Country data ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ **ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ** 16 ਮੌਤਾਂ
**ਕੁੱਲ ਹਲਾਕ: ੪੫੫,੪੬੨–੧,੧੭੦,੪੬੨ਕੁੱਲ ਫੱਟੜ: ~੬੦੮,੨੦੦** |

**ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਲਾਮ**, ਜਿਹਨੂੰ **ਦੂਜੀ ਹਿੰਦਚਿਨਾ ਲਾਮ** ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1 ਨਵੰਬਰ 1955 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 3੦ ਅਪ੍ਰੈਲ 1975 ਨੂੰ ਵਾਪਰੀ ਸਾਈਗਾਨ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ ਤੱਕ ਚੱਲੀ ਠੰਡੀ ਲਾਮ ਦੇ ਦੌਰ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਲੜੀ ਗਈ ਜੰਗ ਸੀ। ਇਹ ਲਾਮ ਪਹਿਲੀ ਇੰਡੋਚਾਈਨਾ ਜੰਗ ਮਗਰੋਂ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ (ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਵਾਦੀ ਹਿਮਾਇਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਹਕੂਮਤ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ) ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੀਅਤ ਕਾਂਗ (ਜਿਹਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੋਰਚਾ ਜਾਂ ਐੱਨ.ਐੱਲ.ਐੱਫ਼. ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਜੋ ਕਿ ਉੱਤਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਹੇਠ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਾਮਵਾਦੀ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚਲੇ ਸਾਮਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਤਾਕਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ ਛਾਪਾਮਾਰ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਪੀਪਲਜ਼ ਆਰਮੀ ਆਫ਼ ਵੀਅਤਨਾਮ (ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਫ਼ੌਜ ਜਾਂ ਐੱਨ.ਵੀ.ਏ. ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਵਧੇਰੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦਸਤੇ ਘੱਲੇ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਲਾਮ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਵੀਅਤ ਕਾਂਗ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਦੀ ਗਈ ਜਦਕਿ ਐੱਨ.ਵੀ.ਏ. ਦਾ ਰੋਲ ਹੋਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਹਵਾਈ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਅਸਲੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ *ਭਾਲ਼ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ* ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉਤਲੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ, ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਗੋਲ਼ਾਬਾਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਲਾਮ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਜੰਗਨੀਤਕ ਗੋਲ਼ਾਬਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਉੱਤਰੀ ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਵਾਲ਼ੇ ਅਸਮਾਨ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ’ਚ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਹਾਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਾਯਾਬ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਭੱਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਵੀਅਤਨਾਮ, ਕੰਬੋਡੀਆ ਅਤੇ ਲਾਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ ਅਤੇ ਗੋਰੀ ਨਸਲ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਦੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੀਅਨ ਬਿਨ ਫੂ ਵਿੱਚ ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ।
## ਹਵਾਲੇ