Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਪੋਪ ਰਾਜ

| ਪੋਪ ਰਾਜItalian: *Stato Pontificio* |
| --- |
| 756–1870 |
| ਸਥਿਤੀ | ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜ |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | ਰੋਮ |
| ਆਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਲਾਤੀਨੀ, ਇਟਾਲਵੀ |
| ਧਰਮ  | ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਧਰਮ |
| ਸਰਕਾਰ | ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ |
| ਪੋਪ |   |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਪੋਪ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸੰਸਦ |
| ਇਤਿਹਾਸ |   |
|  |
| • ਪੇਪਿਨ ਦਾ ਦਾਨ  | 756 756 |
| • ਇਟਲੀ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ  | 1860 |
| • ਰੋਮ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ  | 20 ਸਤੰਬਰ1870 1870 |
|  |
| ਮੁਦਰਾ | रोमन स्कूडो पेपल लीरा |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ** | **ਤੋਂ ਬਾਅਦ** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | ਰੋਮ ਡਚੀ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ਇਟਲੀ ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ |  |
| ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ |  |

 |

 |
| ਅੱਜ ਹਿੱਸਾ ਹੈ | ਫਰਮਾ:Country data इटली ਫਰਮਾ:Country data वेटिकन सिटी |

**ਪੋਪ ਰਾਜ** (ਇਤਾਲਵੀ: Stato Pontificio, ਲਾਤੀਨੀ: Status Pontificius) ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜ ਸੀ, ਜੋ 756 ਤੋਂ 1870 ਤੱਕ ਪੋਪ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਇਹ ਰਾਜ ਮੱਧਯੁਗੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਦੌਰਾਨ ਇਟਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

## ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ

ਪੋਪ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਫ੍ਰੈਂਕਸ ਦੇ ਰਾਜਾ ਪੇਪਿਨ ਦ ਸ਼ਾਰਟ ਨੇ 756 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੋਪ ਸਟੀਫਨ II ਨੂੰ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰੋਮ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ (ਪੋਪ) ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਹਫ਼ੇ ਨੇ ਪੋਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਪੋਪਾਂ ਨੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਮਰਾਟਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ।

## ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ

ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ (14ਵੀਂ ਤੋਂ 17ਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੌਰਾਨ, ਪੋਪ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੋਪ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਪੋਪ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ VI ਅਤੇ ਪੋਪ ਜੂਲੀਅਸ II ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।

## ਇਟਲੀ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਅਤੇ ਪੋਪ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਪਤਨ

19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ (1859–1870) ਦੌਰਾਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੋਪ ਰਾਜ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਏ। 1870 ਵਿੱਚ ਰੋਮ ਨੂੰ ਵੀ ਇਤਾਲਵੀ ਫੌਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੋਪ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੋਪ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਵੈਟੀਕਨ ਦਾ ਕੈਦੀ" ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ 1929 ਵਿੱਚ ਲੈਟਰਨ ਸੰਧੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵੈਟੀਕਨ ਸਿਟੀ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਬ੍ਰੋਮੀਨ

**ਬ੍ਰੋਮੀਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Bromine) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 35 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **Br** ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 79.904(1) amu ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਬ੍ਰੋਮੀਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* Los Alamos National Laboratory – Bromine Archived 2010-12-06 at the Wayback Machine.
* Theodoregray.com – Bromine
* USGS Minerals Information: Bromine Archived 2019-01-09 at the Wayback Machine.
* Bromine Science and Environmental Forum (BSEF)
* Thermal Conductivity of BROMINE Archived 2007-10-13 at the Wayback Machine.
* Viscosity of BROMINE Archived 2007-10-13 at the Wayback Machine.
# ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ

**ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ**, *(Eng: Entomology)* ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ "ਕੀੜੇ" ਸ਼ਬਦ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਪਸ਼ਟ ਸੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਟ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਰਥਰੋਪੌਡ ਗਰੁੱਪਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਕਿਨਡਜ, ਮਰੀਅਪੌਡਜ਼, ਕੀੜੇ, ਅਤੇ ਸਲੱਗ ਆਦਿ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ । ਇਸ ਅਨੋਖੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ.

ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੀਊਲੋਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਕੀਟੌਮੌਲੋਜੀ ਇੱਕ ਟੈਕਸੋਂ-ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ; ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਪੁੱਛਗਿੱਛ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਟੌਲੋਜੀ ਐਂਟੋਮੌਲੋਜੀ ਇਸਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਣੂ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਵਿਵਹਾਰ, ਬਾਇਓਮੈਕਨਿਕਸ, ਬਾਇਓਕੈਮੀਸਿਰੀ, ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸਰੀਰ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਪਾਈਲੋੰਟੌਲੋਜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਾਸ-ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਓਵਰਲੈਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ 1.3 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਣਿਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦਾ ਖਾਤਾ ਹੈ, ਕੁਝ 400 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਤਾਰੀਖ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਪਰਕ ਹਨ।

### ਇਤਿਹਾਸ

* ਐਟੋਮੌਲੋਜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ (ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਜੈਵਿਕ ਨਿਯੰਤ੍ਰਣ ਅਤੇ ਮੱਖਚਿਪ), ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਸਿਰਫ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।
* ਵਿਲੀਅਮ ਕਿਰਬੀ ਨੂੰ ਐਂਟੋਲੋਲਾਜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੀਅਮ ਸਪੈਨਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਟਾਮੋਲੌਜੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲਿਖਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ 1833 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਐਨਟੋਮੋਲਿਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ; ਪੂਰਵ ਪੂਰਬ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਔਰੈਲਿਅਨ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 1740 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਤੱਕ ਹੈ।
* ਐਟੋਮੌਲੋਜੀ 19 ਵੀਂ ਅਤੇ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਚਾਰਲਜ਼ ਡਾਰਵਿਨ, ਜੌਨ-ਹੈਨਰੀ ਫੈਬਰ, ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਨਾਬੋਕੋਵ, ਕਾਰਲ ਵੌਨ ਫ੍ਰੀਸਚ (ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ ਜਾਂ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ 1973 ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਜੇਤੂ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਕੜੇ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਪੱਲਿਤਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਈਓ ਵਿਲਸਨ।
* ਸਮਾਰਕ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਨੈਚਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਵਿਖੇ ਸੋਫੀ ਲੂਟਰਲੌਫ ਵਰਗੀ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਾਉਰੀਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਹਾਇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਐਨਟੌਮਲੋਜ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀਟ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਇੱਕ ਵਧਦੀ ਆਮ ਸ਼ੌਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਤਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡ੍ਰੈਗਨੀਫਲਾਈਜ਼ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।
* ਇਹ 100 ਟਰਿਗੋਪੋਸਟਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਡੀਐਨਏ ਬਾਰਕੋਡਿੰਗ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਇਮਨਿਓਪਟੇਰਾ (ਮਧੂ-ਮੱਖੀਆਂ, ਭਾਂਡੇ, ਅਤੇ ਐਨਟਸ) ਜਾਂ ਕੋਲਪੋਟਰਾ (ਬੀਟਲ) ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲੇਪਡੋਪਟੇਰਾ (ਪਰਫੁੱਲਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੀੜਾ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਛਾਣ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਲਈ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਰਗ ਇੰਸੀਟਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਕੇਵਲ 330,000 ਹੀ ਬੀਟਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ) ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਸੂਖਮ (ਜਾਂ ਮਾਈਕਰੋਸਕੋਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਦਿੱਖ), ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ੱਗ ਲਈ ਵੀ ਅਕਸਰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਵੈ-ਚਾਲਿਤ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੇਜ਼ੀ, ਏਬੀਆਈਐਸ, ਸਪੀਦਾ ਅਤੇ ਡਰਾ-ਵਿੰਗ।
# ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ

**ਪੂਰਬ ਇਤਿਹਾਸ** ਉਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਨੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਲ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਯੁੱਗ, ਆਦਮੀ ਦਾ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਕੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਅੱਗ ਦੀ ਖੋਜ, ਖੇਤੀ ਕਰਨਾ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਉਣਾ ਆਦਿ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਾਰੇ ਗਿਆਨ ਸਿਰਫ ਸਾਨੂੰ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣੇ ਹੋਈ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਦ ਜਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਤੇ ਉਕਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਲਾ-ਕਿਰਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਾਰੇ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਪੁਰਾਤਨ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ

ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਥਰ ਦੇ ਬਣੇ ਸੰਦ ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਸੰਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ, ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੋਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੱਲ, ਛਿੱਲ ਜਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਢੱਕਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਇਹ ਲੋਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਹੁਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਤਾਂਬਾ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ

ਤਾਂਬਾ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਘੇਰਾ ਬਹੁਤ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਗੇ ਪੱਥਰਘਾੜੇ ਵੀ। ਉਹ ਕੱਪੜਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਮਣਕੇ ਵੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਗਾਂ, ਭੇਡ, ਬੱਕਰੀ ਅਤੇ ਸੂਰ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲ਼ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਊਠ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰ-ਢੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਦਾਲਾ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪੱਕੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕੱਚੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣ-ਪੱਕੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉਹ ਲੋਕ ਮਾਂ-ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

## ਸਿੰਧੂ ਜਾਂ ਹੜੱਪਾਈ ਯੁੱਗ

ਇਸ ਯੁੱਗ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਭੋਜਨ-ਇਕੱਠਾ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟੱਪਰੀਵਾਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਿਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੜੱਪਾ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਹੀ ਇਸਨੂੰ ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੜੱਪਾਈ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਚੰਹੁਦੋੜੋ, ਜੋ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਤੋਂ 130 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ ਸਿੰਧ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੋਲੰਬੀਆ

| ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜRepública de Colombia |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਮਾਟੋ:**"Libertad y Orden" "ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਾਸਨ" |
| **ਐਨਥਮ:** ¡Oh, Gloria।nmarcesible! *ਓ ਸਦਾਬਹਾਰ ਵਡਿਆਈ!* |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਬੋਗੋਤਾ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਸਪੇਨੀਅ |
| ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | 72 ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ |
| ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ () | * 86.00% ਬਹੁ-ਨਸਲੀ
* 49.0% ਮੇਸਤੀਸੋ
* 37.0% ਗੋਰੇ
* 10.6% ਅਫ਼ਰੀਕੀ-ਕੋਲੰਬੀਆਈ
* (ਮੁਲਾਤੋ ਸਮੇਤ)
* 3.4% ਅਮੇਰ-ਭਾਰਤੀ
 |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਕੋਲੰਬੀਆਈ |
| ਸਰਕਾਰ | ਇਕਾਤਮਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਹੁਆਨ ਮਾਨੁਏਲ ਸਾਂਤੋਸ |
| • ਉਪ-ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਆਂਹੇਲੀਨੋ ਗਾਰਸੋਨ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਕਾਂਗਰਸ |
| • ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ | ਸੈਨੇਟ |
| • ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ (ਸਪੇਨ ਤੋਂ) |
|  |
| • ਘੋਸ਼ਣਾ  | 20 ਜੁਲਾਈ 1810 |
| • ਮਾਨਤਾ  | 7 ਅਗਸਤ 1819 |
| • ਵਰਤਮਾਨ ਸੰਵਿਧਾਨ | 4 ਜੁਲਾਈ 1991 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 1,141,748 km2 (440,831 sq mi) (26ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | 8.8 (17ਵਾਂ) |
| ਆਬਾਦੀ |
| • ਫਰਵਰੀ 2012 ਅਨੁਮਾਨ | 4,63,66,364 (27ਵਾਂ) |
| • 2005 ਜਨਗਣਨਾ | 4,28,88,592 |
| • ਘਣਤਾ | 40.74/km2 (105.5/sq mi) (172ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $471.964 billion |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $10,248 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $3,28,422 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $7,131 |
| ਗਿਨੀ (2010) | 55.9 **Error: Invalid Gini value** |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2011) |  0.710 **Error: Invalid HDI value** · 87ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਪੇਸੋ (COP) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC−5ਬ (ਕੋਲੰਬੀਆਈ ਸਮਾਂ) |
| ਮਿਤੀ ਫਾਰਮੈਟ | ਦਦ−ਮਮ−ਸਸਸਸ |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਸੱਜੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | +57 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .co |

**ਕੋਲੰਬੀਆ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (Spanish: *República de Colombia* ਰੇਪੂਵਲਿਕਾ ਦੇ ਕੋਲੋਂਵੀਆ) ਬੱਤੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਇਕਾਤਮਕ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਗਣਰਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪਨਾਮਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੈਰੀਬਿਆਈ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਏਕੁਆਡੋਰ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 26ਵਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਚੌਥਾ (ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਪੇਰੂ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। 4.6 ਕਰੋੜ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 27ਵਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਗਤ ਦਾ ਦੂਜਾ (ਮੈਕਸੀਕੋ ਮਗਰੋਂ) ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਰਥਚਾਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ, ਫੁੱਲਾਂ, ਪੰਨਾ-ਰਤਨਾਂ, ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਇਸਦੇ ਅਰਥ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਗੁਆਨਾਬਾਨਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ
* ਇਹ ਬੈਰਨਕੁਲਾ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ
* ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਬੋਲੀਵਾਰ ਵਿਚ ਸਾਂਤਾ ਕਰੂਜ਼ ਡੀ ਮੋਮਪੌਕਸ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਸਬਾ ਹੈ ਜੋ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੁੰਬੀਆ ਅਤੇ ਬਾਂਬੂਕੋ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ 7 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੈ।
* ਕੈਫੇਰੋ ਡੈਲ ਅਰਿਯਾਰੀ
* ਕੰਡੇਗੇਨਾ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟ ਦੀ ਕੰਧ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਡਬਲਯੂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਨੇ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਕਮੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ,ਫੋਟੋ ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਲਈ ਗਈ।
* ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਾਂਤਾਫੇਅਰੋ ਹਾਟ ਚਾਕਲੇਟ
* ਇਹ ਔਰਤ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਅੰਬਰ ਕੌਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪਨਾਮਾ ਵਿਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ,ਈਬੇਰੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੁਆਂਟਮ ਟੱਨਲਿੰਗ

**ਕੁਆਂਟਮ ਟੱਨਲਿੰਗ** ਜਾਂ **ਟੱਨਲਿੰਗ** (ਸੁਰੰਗ ਬਣਾਉਣਾ) ਓਸ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨੀਕਲ ਵਰਤਾਰੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਕਣ ਕਿਸੇ ਬੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੁਰੰਗ ਬਣਾ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੰਝ ਕਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਈ ਭੌਤਿਕੀ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਲੜੀ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲਾ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫਿਊਜ਼ਨ। ਇਸਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਟੱਨਲ ਡਾਇਓਡ, ਕੁਆਂਟਮ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ, ਅਤੇ ਸਕੈਨਿੰਗ ਟੱਨਲਿੰਗ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪ ਵਰਗੇ ਮਾਡਰਨ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਆਈ ਸੀ।

ਟੱਨਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੇਜ਼ਨਬਰਗ ਅਨਸਰਟਨਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਵੇਵ-ਪਾਰਟੀਕਲ ਡਿਓਐਲਟੀ ਵਰਤ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨੀਕਲ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਕੇਂਦਰੀ ਹਨ, ਇਸਲਈ **ਕੁਆਂਟਮ ਟੱਨਲਿੰਗ** ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

## ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਤਿ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ

Animation showing the tunnel effect and its application to an STM
Quantum tunnelling through a barrier. The energy of the tunnelled particle is the same but the amplitude is decreased.
Quantum tunnelling through a barrier. At the origin (x=0), there is a very high, but narrow potential barrier. A significant tunnelling effect can be seen.
### ਟੱਨਲਿੰਗ ਸਮੱਸਿਆ

## ਸਬੰਧਤ ਵਰਤਾਰਾ

## ਉਪਯੋਗ

### ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਡਿਸੇਅ

### ਤਤਕਾਲ ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਮਿਊਟੇਸ਼ਨ

### ਠੰਢਾ ਨਿਕਾਸ

### ਟੱਨਲ ਜੰਕਸ਼ਨ

### ਟੱਨਲ ਡਾਇਓਡ

### ਟੱਨਲ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਭਾਵ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰ

### ਕੁਆਂਟਮ ਸੁਚਾਲਕਤਾ

### ਸਕੈਨਿੰਗ ਟੱਨਲਿੰਗ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪ

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਤੇਜ਼

## ਕੁਆਂਟਮ ਟੱਨਲਿੰਗ ਦੀਆਂ ਗਣਿਤਿਕ ਚਰਚਾਵਾਂ

### ਸ਼੍ਰੋਡਿੰਜਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ

### WKB ਸੰਖੇਪਤਾ

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਡਾਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਬੈਰੀਅਰ ਚਾਰਜ
* ਫੀਲਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਨਿਕਾਸ
* ਹੋਲਸਟਾਈਨ-ਹੈਰਿੰਗ ਤਰੀਕਾ
* ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਟੱਨਲਿੰਗ
* ਸੁਪਰਕੰਡਕਟਿੰਗ ਟੱਨਲਿੰਗ ਜੰਕਸ਼ਨ
* ਟੱਨਲ ਡਾਇਓਡ
* ਟੱਨਲ ਜੰਕਸ਼ਨ

## ਹਵਾਲੇ

## ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ

* N. Fröman and P.-O. Fröman (1965). *JWKB Approximation: Contributions to the Theory*. Amsterdam: North-Holland.
* Razavy, Mohsen (2003). *Quantum Theory of Tunneling*. World Scientific. ISBN 981-238-019-1.
* Griffiths, David J. (2004). *Introduction to Quantum Mechanics* (2nd ed.). Prentice Hall. ISBN 0-13-805326-X.
* James Binney and Skinner, D. (2010). *The Physics of Quantum Mechanics: An Introduction* (3rd ed.). Cappella Archive. ISBN 1-902918-51-7.
* Liboff, Richard L. (2002). *Introductory Quantum Mechanics*. Addison-Wesley. ISBN 0-8053-8714-5.
* **Lua error in ਮੌਡਿਊਲ:Citation/CS1/Utilities at line 206: Called with an undefined error condition: maint\_page\_art\_num.**

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Animation, applications and research linked to tunnel effect and other quantum phenomena (Université Paris Sud)
* Animated illustration of quantum tunnelling
* Animated illustration of quantum tunnelling in a RTD device