Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ

ਸਤੰਬਰ 11 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ, ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਪੱਛਾਣੀ ਮਿਸਾਲ
**ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦ**, **ਅੱਤਵਾਦ** ਜਾਂ **ਆਤੰਕਵਾਦ**, ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਰਨਾ ਜਿਹੜੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵੱਜੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮੌਕੇ ਤੇ ਇੱਕ ਜੁੱਟ ਰਾਏ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੇ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਜੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਲਾਂਭੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕੋਸ਼ਗਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਡਰ ﻿ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਵ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਹੇਤ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਜਾਂ ਸਾਧਨ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਸੂਰਵਾਰ ਅਤੇ ਬੇਕਸੂਰ ਦੀ ਤਮੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ, (ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ) ਹਰ ਸੰਭਵ ਹਰਬਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਪਕ ਪੈਮਾਣੇ ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ, ਡਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਫੈਲਾਈ ਜਾਏ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਨਸਲਵਾਦ

ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਇੱਕ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਬੋਰਡ ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਸਲੀ ਭੇਦਭਾਵ ਪਰਤੱਖ ਹੈ
**﻿ਨਸਲਵਾਦ** ਜਾਂ **ਨਸਲ ਪ੍ਰਸਤੀ**, ਇੱਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ ਜੋ ਜੀਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨੀ ਨਸਲ ਦੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਘਟੀਆ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨਸਲ ਪ੍ਰਸਤੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਇਨਸਾਨੀ ਨਸਲ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੂਸਰੀ ਇਨਸਾਨੀ ਨਸਲ ਜਾਂ ਜ਼ਾਤ ਨਾਲੋਂ ਬਰਤਰੀ ਬਾਰੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਵਿਤਕਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਸਲ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵਜਾਤੀ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰੀ ਹੈ। ਨਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਨਸਲ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖਾਸ ਖੂਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਤੋਂ ਘਟੀਆ ਜਾਂ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨਸਲਪ੍ਰਸਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਕਮ ਨਸਲ ਹੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਜੀ ਨਾਲੋਂ ਤਾਕਤ, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਤੇ ਅਕਲਮੰਦੀ ਪੱਖੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ ਮਸਜਿਦ ਵਿਚ ਫਾਇਰਿੰਗ

**ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ ਮਸਜਿਦ ਗੋਲੀਬਾਰੀ** ਗੋਰੇ ਸੱਜੇ-ਵਿੰਗ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਲ ਨੂਰ ਮਸਜਿਦ ਅਤੇ ਲਿਨਵੁਡ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸੈਂਟਰ, ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 15 ਮਾਰਚ 2019 ਨੂੰ 13:40 ਸਥਾਨਕ ਸਮੇਂ ਤੇ (05:40 ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸਮੇਂ) ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ 49 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 20 ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜੈਕਿੰਦਾ ਅਰਡਨ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

1943 ਦੇ ਫ਼ੈਦਰਸਟੋਨ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀ ਕੈਂਪ ਦੇ ਘਲੂਘਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਘਾਤਕ ਹਮਲਾ ਹੈ ਅਤੇ 1997 ਵਿੱਚ ਰਾਉਰੀਮੂ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਥੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਮਲੇ

ਕ੍ਰਾਈਸਟਚਰਚ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਸਜਿਦਾਂ ਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ 49 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 20 ਹੋਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਆਰੰਭਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਮਲਟੀਪਲ, ਇੱਕੋ ਵਕਤ ਹਮਲੇ" ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕੀ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ "ਯੋਜਨਾਬੱਧ" ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ।

### ਅਲ ਨੂਰ ਮਸਜਿਦ, ਰਿਕਾਰਟਨ

ਇਕ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ 13:40 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਡੀਨਜ਼ ਐਵਨਿਊ, ਰਿਕਾਰਟਨ ਵਿਖੇ ਅਲ ਨੂਰ ਮਸਜਿਦ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਲ ਨੂਰ ਦੇ ਗਨਮੈਨ ਨੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਲਾਈਵ ਉੱਤੇ ਆਪਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ 16 ਮਿੰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ 28 ਸਾਲਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਗੋਰਾ ਨਸਲਵਾਦੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੁਜਰਿਮ ਨੇ  ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਰਤਾਨਵੀ ਫੌਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕੂਚ ਗੀਤ, ਜੋ "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗ੍ਰੇਨੇਡੀਅਰਜ਼" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਸਰਬੀਆ ਸਟ੍ਰੋਂਗ" ਦੋ ਗੀਤ ਚਲਾਏ। ਦੂਜਾ ਗੀਤ ਬੋਸਨੀਆਈ ਯੁੱਧ (1992-1995) ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਰਬਿਆਈ ਗੀਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਸਨੀਆ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ, ਰਾਡੋਵਾਨ ਕਰਾਡਜ਼ਿਕ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਮ ਹਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ, ਹਮਲਾ  ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਲਾਈਵ-ਸਟ੍ਰੀਮ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ "ਮੁੰਡਿਓ, ਪਿਊਡਾਈਪਾਈ (PewDiePie) ਨੂੰ ਸਬਸਕਰਾਈਬ ਕਰਨਾ ਨਾ ਭੁੱਲਣਾ", ਇਹ ਪਿਊਡਾਈਪਾਈ ਬਨਾਮ ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਚੱਲਦੀ ਸਬਸਕਰਾਈਬ ਲੜਾਈ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤ ਸੀ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵਲੋਂ "ਹੈਲੋ, ਬਰਦਰ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।

ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਈ ਮਿੰਟ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਅੰਧਾਧੁੰਦ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਰਿਆ। ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਜ਼ਖਮੀਆਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਿਰ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕਰਦਾ  ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸਜਿਦ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਥਿਆਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗਿਆ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ। ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਫੁੱਟਪਾਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਵੀਡੀਓ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਗਨਮੈਨ ਨੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਸਪੀਡ ਤੇ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ

ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸੌ ਲੋਕ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਮਸਜਿਦ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਡ੍ਰਾਈਵ ਵੇਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ੂਟਰ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਲੀਕੇ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਆਂਢੀ ਨੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੂ ਕਲਕਸ ਕਲਾਂ

ਕੂ ਕਲਕਸ ਕਲਾਂ| ਕੂ ਕਲਕਸ ਕਲਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨ |
| ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ |
| ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਂ | 1865–1870s |
| ਦੂਜੀ ਕਲਾਂ | 1915–1944 |
| ਤੀਜੀ ਕਲਾਂ | 1946–present |
| ਮੈਂਬਰ |
| ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਂ | Unknown |
| ਦੂਜੀ ਕਲਾਂ | 3,000,000–6,000,000 (peaked in 1924–25) |
| ਤੀਜੀ ਕਲਾਂ | 5,000–8,000 |
| Properties |
| ਰਾਜਸੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ | Neo-Confederate ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚਤਾ ਗੋਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਮੂਲਵਾਸ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ-ਵਿਰੋਧ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ-ਵਿਰੋਧ ਇਸਾਈ ਦਹਿਸਤਪਸੰਦੀ ਕੈਥੋਲਿਕਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ ਸੈਮਟਿਕ-ਵਿਰੋਧ ਹੋਮੋਫੋਬਵਾਦ ਮਸੀਹੀ ਪਛਾਣ ਨਵ-ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ (Third KKK) ਨਵ-ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ (Third KKK) |
| ਧਰਮ | ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਮਸੀਹੀਅਤ |

**ਕੂ ਕਲਕਸ ਕਲਾਂ** (**ਕਕਕ**), ਜਾਂ "**ਦ ਕਲਾਂ**", ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ 'ਚ ਤਿੰਨ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਤੀਤ ਦੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ।
ਇਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਸਲਵਾਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤਵਾਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਹੈ ਜੋ 1865 ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲੇ 1870ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਪਿਛਾਖੜੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ: ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰਬਉੱਚਤਾ, ਗੋਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ-ਵਿਰੋਧ, ਅਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ, ਨੌਰਦਿਕਵਾਦ, ਕੈਥੋਲਿਕਵਾਦ ਵਿਰੋਧ, ਅਤੇ ਸੈਮਟਿਕ ਵਿਰੋਧ। ਅਜਿਹੀ ਨਫਰਤ ਵਾਲ;ਇ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਇਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਦਹਿਸਤਪਸੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮੁਸਲਮਾਨ

ਮੁਸਲਮਾਨ
**ਮੁਸਲਮਾਨ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: مسلمان) ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਰੱਬ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਨਿਜਮਾਂ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇਬਰਾਹੀਮ ਧਰਮ ਹੈ।
ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮੋਮਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਮਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜਿਹੜਾ ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਆਖ਼ਿਰਲੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਮਾਨੀ ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਯਹੂਦੀ

**ਯਹੂਦੀ**
 יהודים (ਯਹੂਦੀਮ)

 ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ
* ਅਲਬਰਟ ਆਇੰਸਟੀਨ

* ਮੇਮੋਨੀਡਿਸ

* ਗੋਲਡਾ ਮੀਰ
* ਏੰਮਾ ਲਾਜ਼ਰ

 ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ
 13,428,300
 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
**ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਿਬਰੂ
* ਯੇੱਦਿਸ਼
* ਲੇਡੀਨੋ
* ਯਹੂਦ-ਅਰਬੀ
* ਹੋਰ ਯਹੂਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਯਹੂਦੀ (ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ: **ਜੂਦੀ**; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ:**Jew**) ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਪਰੰਪਰਿਕ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਪੱਛਮ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ (ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 1947 ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਾਸਨ ਝੱਲਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਕੇ ਉਹ ਅੱਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਅਲਪ ਸੰਖਿਅਕ ਸਮੁਦਾਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਵਪਾਰ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸਾਈ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਤੌਰ ਤੇ ਇਬਰਾਹਮੀ ਧਰਮ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

## 1

ਸਪੇਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਫਰੀਕੀ (ਮੂਰ) ਮੁਸਲਿਮ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਨੇ ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਭਰਵਾਂ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ਿੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਬੇਦਖ਼ਲੀ ਦਾ ਅਮਲ 1492 ਵਿੱਚ ਇਸਾਈਆਂ ਦੇ ਸਪੇਨ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 1990ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਇਰਾਨ ਦੇ ਯਹੂਦੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੁਆਰੁਫ਼ ਯੂਰਿਸ ਦੀ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗੀ ਐਜਾਜ਼ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਨਮਾਨਿਆ। ਦਰਅਸਲ, ਇਸ ਹਕੀਕਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗ਼ੈਰ-ਇਰਾਨੀ ਵਾਕਫ਼ ਹਨ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ 15 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਯਹੂਦੀ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਓਨੇ ਹੀ ਹੱਕ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਇਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ। ਇਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕੋਇੱਕ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਸੀਟ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਇਰਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਮਿਸਰ, ਯਮਨ, ਕੁਵੈਤ, ਓਮਾਨ ਤੇ ਕਤਰ ਵਿੱਚ ਯਹੂਦੀ ਬਸਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜਨ੍ਹਿਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਤਾਈ। ਇਸ ਜਜ਼ਬੇ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਦਰ ਪਾਈ ਹੈ ਜਨ੍ਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਿਸ਼ੀਗਨ

|  |
| --- |
| **ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਦਾ ਰਾਜ State of Michigan** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | Seal |

 |
| ਉੱਪ-ਨਾਂ: *ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ, ਵੂਲਵਰੀਨ ਰਾਜ, ਦਸਤਾਨਾ ਰਾਜ, ਪਾਣੀ (ਠੰਡ) ਪਰੀਲੋਕ* |
| ਮਾਟੋ: **Si quaeris peninsulam amoenam circumspice* (ਪੰਜਾਬੀ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਰਮਣੀਕ ਪਰਾਇਦੀਪ ਭਾਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖੋ)* |
| Map of the United States with ਮਿਸ਼ੀਗਨ highlighted |
| **ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** | ਕੋਈ ਨਹੀਂ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, *ਯਥਾਰਥ*) |
| **ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਂ** | ਮਿਸ਼ੀਗਨਿ ਜਾਂ ਯੂਪਰ (ਉਤਲੇ ਪਰਾਇਦੀਪ ਵਿੱਚ) |
| **ਰਾਜਧਾਨੀ** | ਲਾਂਸਿੰਗ |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ** | ਡੈਟਰਾਇਟ |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ** | ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਡੈਟਰਾਇਟ |
| **ਰਕਬਾ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 11ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 96,716 sq mi (250,493 ਕਿ.ਮੀ.੨) |
|  - ਚੁੜਾਈ | 386 ਮੀਲ (621 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - ਲੰਬਾਈ | 456 ਮੀਲ (734 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - % ਪਾਣੀ | 41.5 |
|  - ਵਿਥਕਾਰ | 41° 41' N to 48° 18' N |
|  - ਲੰਬਕਾਰ | 82° 7' W to 90° 25' W |
| **ਅਬਾਦੀ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 9ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 9,883,360 (2012 ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ) |
|  - ਘਣਤਾ | 174/sq mi  (67.1/km2) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 17ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
|  - ਮੱਧਵਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਆਮਦਨ | $44,627 (21ਵਾਂ) |
| **ਉਚਾਈ** |   |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ | ਮਾਊਂਟ ਐਵਰਨ 1,979 ft (603 m) |
|  - ਔਸਤ | 900 ft  (270 m) |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ | ਇਰੀ ਝੀਲ 571 ft (174 m) |
| **ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼** | 26 ਜਨਵਰੀ 1837 (26ਵਾਂ) |
| **ਰਾਜਪਾਲ** | ਰਿਕ ਸਨਾਈਡਰ (R) |
| **ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜਪਾਲ** | ਬ੍ਰਾਇਅਨ ਕੈਲੀ (R) |
| **ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ** | ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
|  - ਉਤਲਾ ਸਦਨ | ਸੈਨੇਟ |
|  - ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟਰ**  | * ਕਾਰਲ ਲੈਵਿਨ (D)
* ਡੈਬੀ ਸਟੇਬਨਾਓ (D)
 |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਦਨ ਵਫ਼ਦ**  | 9 ਗਣਤੰਤਰੀ 6 ਲੋਕਤੰਤਰੀ (list) |
| **ਸਮਾਂ ਜੋਨਾਂ** |   |
|  - ਰਾਜ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ | ਪੂਰਬੀ: UTC-5/-4 |
|  - 4 ਉ.ਪ. ਕਾਊਂਟੀਆਂ | ਕੇਂਦਰੀ: UTC-6/-5 |
| **ਛੋਟੇ ਰੂਪ** | MI Mich. US-MI |
| **ਵੈੱਬਸਾਈਟ** | www.michigan.gov |

**ਮਿਸ਼ੀਗਨ** (/ˈmɪʃ**[invalid input: 'ɨ']**ɡən/ ( ਸੁਣੋ)) ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਨ ਝੀਲਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਓਜੀਬਵਾ ਸ਼ਬਦ *mishigamaa*, ਭਾਵ "ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਣੀ" ਜਾਂ "ਵਿਸ਼ਾਲ ਝੀਲ" ਦਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰਫਲ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਡੈਟਰਾਇਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ 26ਵੇਂ ਰਾਜ ਵਜੋਂ 26 ਜਨਵਰੀ, 1837 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ

ਹਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤੀ:`<ref>` tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding `<references group="lower-alpha"/>` tag was found.
# ਸ਼ਹਿਰ

ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ
**ਸ਼ਹਿਰ** ਅਜਿਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਾਜਾਰ, ਸਿਨੇਮਾ ਹਾਲ, ਹਸਪਤਾਲ, ਕਾਲਜ, ਬੈਂਕ ਆਦਿ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਉਪਲੱਬਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* **ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਦੋਬਸਤ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਥਾ** ਦਾ ਜਾਲਘਰ Archived 2010-12-14 at the Wayback Machine.
# ਪੈਂਟਾਗਨ

| ਪੈਂਟਾਗਨ |
| --- |
| The Pentagon |
| ਪੈਂਟਾਗਨ ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ |
| **Lua error in ਮੌਡਿਊਲ:Location\_map at line 526: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States District of Columbia street" does not exist.** |
| ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਰੁਤਬਾ | ਮੁਕੰਮਲ |
| ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸ਼ੈਲੀ | ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਵਾਈਵਲ |
| ਿਟਕਾਣਾ | 1400 ਡਿਫੈਂਸ ਪੈਂਟਾਗਨ, ਅਰਿੰਗਟਨ, ਵੀਏ, ਅਰਿੰਗਟਨ ਕਾਊਂਟੀ, ਵਿਰਜੀਨੀਆ |
| ਨਿਰਮਾਣ ਆਰੰਭ | 11 ਸਤੰਬਰ 1941 |
| ਮੁਕੰਮਲ | 15 ਜਨਵਰੀ 1943 |
| ਲਾਗਤ | $ 83 million ($1.53 billion in 2026 dollars) |
| ਮਾਲਕ | ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਦਾ ਡਿਫੈਂਸ ਵਿਭਾਗ |
| ਉਚਾਈ |
| ਉਚਾਈ | 77 feet 3.5 inches (23.559 m) |
| ਸਿਖਰ ਮੰਜ਼ਿਲ | 5 |
| ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | 7 |
| ਮੰਜ਼ਿਲ ਖੇਤਰ | 6,636,360 square feet (620,000 m2) |
| ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਉਸਾਰੀ |
| ਆਰਕੀਟੈਕਟ | ਜਾਰਜ ਬੇਰਗਸਟਰਾਮ ਡੈਵਿਡ ਜੇ ਵਿਟਮੇਰ |
| ਮੁੱਖ ਠੇਕੇਦਾਰ | ਜਾਨ ਮੈਕਸ਼ੇਨ, ਇੰਕ. |
| ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਪਾਰਕਿੰਗ | 67 ਏਕੜ |
| ਹਵਾਲੇ |
| ਫਰਮਾ:Infobox NRHP |

**ਪੈਂਟਾਗਨ (The Pentagon)** ਯੂਨਾਇਟਡ ਸਟੇਟਸ ਦੇ ਡਿਫੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਵਾਲੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਰਜਿਨਿਆ ਦੀ ਅਰਿੰਗਟਨ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੈਂਟਾਗਨ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਡਿਫੈਂਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਦੂਸਰੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ 11 ਸਤੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ 15 ਜਨਵਰੀ 1943 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਜਨਰਲ ਬ੍ਰੇਹੋਨ ਸੋਮਰਵੈੱਲ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ; ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਕਰਨਲ ਲੇਸਲੀ ਗਰੋਵਜ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ 8 ਕਰੋੜ 30 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਦੀ ਲਾਗਤ ਆਈ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ

**ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:ਆਈਡੀਆਲੋਜੀ), ਸਮਾਜਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਕਾਨੂੰਨੀ, ਨੈਤਿਕ, ਸੁਹਜਾਤਮਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦੇ ਦੇ ਟੀਚੇ, ਆਸੇ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਰੂਪ ਧਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਅਰਥ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੰਗਠਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਜਾਂ ਅਣ-ਉਚਿਤ ਠਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਾਮਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ

ਸਾਮਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਸੰਰਚਨਾ ਦਾ ਅੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਰਥਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਮਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਵਿਚਾਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਚਾਰ, ਵਰਗ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਗਲਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰਗ ਬਾਕੀ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਥੋਪ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰਗ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਰੋਧੀ ਵਰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਰਗ ਹਿਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਯਥਾਰਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਜਾਂ ਝੂਠਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਅਵਿਗਿਆਨਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਦੀ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਝੂਠੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿਗਿਆਨ-ਮੂਲਕ ਚਿੰਤਨਧਾਰਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਮਵਾਦੀ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅੰਤਮ ਤੌਰ ਤੇ ਆਰਥਕ ਹਾਲਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਾਪੇਖਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਅੰਤਰਵਸਤੂ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਆਰਥਕ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸੰਭਵ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਕੁੱਝ ਅਸਮਤਲਤਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਂਤਰਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸੰਕਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਰਥਕ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸਕਰਮ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਕਾਰਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਕ ਹਨ: \*(1) ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਂਤਰਿਕ ਅਨੁਕਰਮਿਕ ਸੰਬੰਧ, (2) ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰੂਪਕਾਂ ਦੀ ਨਿਜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ (3) ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਆਦਿ।

## ਹਵਾਲੇ
# 11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ

| 11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ |
| --- |
| * *ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਥੱਲੇ, ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ*
* ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਇਮਾਰਤਾਂ;
* ਦ ਪੈਂਟਾਗਨ ਦਾ ਢਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ;
* ਫ਼ਲਾਈਟ 175 ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਹੋਈ;
* ਮਦਦ ਮੰਗਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਫਾਇਰਮੈਨ;
* ਫ਼ਲਾਈਟ 93 ਦਾ ਇੰਜਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ;
* ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਕੈਮਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੈਂਟਾਗੋਨ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਫ਼ਲਾਈਟ 77 ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ।

---

 |
| ਟਿਕਾਣਾ | * ਮੈਨਹੈਟਨ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ;
* ਅਰਲਿੰਗਟਨ ਕਾਊਂਟੀ, ਵਰਜੀਨੀਆ;
* ਸ਼ੈਂਕਸਵਿਲ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ
 |
| ਮਿਤੀ | ਸਤੰਬਰ 11, 2001 (2001-09-11) 8:46 a.m. – 10:28 a.m. (EDT) |
| ਟੀਚਾ | * ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ (AA11 ਅਤੇ UA 175)
* ਦ ਪੈਂਟਾਗੋਨ (AA77)
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕੈਪੀਟੋਲ (UA 93; ਨਾਕਾਮਯਾਬ)
 |
| ਹਮਲੇ ਦੀ ਕਿਸਮ | * ਜਹਾਜ ਅਪਹਰਨ
* ਆਤਮਘਾਟੀ ਹਮਲਾ
* ਸਮੂਹਕ ਹੱਤਿਆ
* ਆਤੰਕਵਾਦ
 |
| ਮੌਤਾਂ | 2,996  (2,977 victims + 19hijackers) |
| ਜਖ਼ਮੀ | 6,000+ |
| ਅਪਰਾਧੀ | ਅਲ-ਕਾਇਦਾ (ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਅਪਹਰਨ ਕਰਤਾ) |

**11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ** (ਹੋਰ ਨਾਂ, **11 ਸਤੰਬਰ**, **9/11**, **ਸਤੰਬਰ 11**) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ 4 ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਆਤਮਘਾਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਅਲ-ਕਾਇਦਾ ਦੇ 19 ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਤੋਂ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਲਈ ਚੱਲੇ 4 ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਦਾ ਅਪਹਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰਲਾਈਂਜ਼ ਫ਼ਲਾਈਟ 11 ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਏਅਰਲਾਈਂਜ਼ ਫ਼ਲਾਈਟ 175, ਨੂੰ ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। 1 ਘੰਟੇ 42 ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ 110 ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਨੋਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਨਾਲਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੀ ਪੂਰੇ ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਹੋਈਆਂ। ਤੀਜਾ ਜਹਾਜ ਅਮਰੀਕੀ ਏਅਰਲਾਈਂਜ਼ ਫ਼ਲਾਈਟ 77 ਦ ਪੈਂਟਾਗੋਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਜਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅਧੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ। ਚੌਥਾ ਜਹਾਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਤੰਕਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਜਹਾਜ ਸ਼ੈਂਕਸਵਿਲ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਗਿਰਿਆ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 19 ਅਪਹਰਨ ਕਰਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ 2,996 ਜਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 10 ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਿਆਸਤ

**ਸਿਆਸਤ** ਜਾਂ **ਰਾਜਨੀਤੀ** (ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ) ਯੂਨਾਨੀ: [πολιτικός *politikos*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) ਨਿੱਜੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਜਾਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਉੱਪਰ ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਫੁਲਿੱਤ ਕਰਨਾ, ਦੂਜੇ ਸਿਆਸੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ, ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨਾ, ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣੇ, ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਸਮਤੇ ਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ। ਸਿਆਸਤ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ ਪੱਧਰਾਂ ਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਟੱਬਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਆਧੁਨਿਕ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ। ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਢਾਂਚਾ ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸਿਆਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਸੀ ਸੋਚ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਜਿਹੇ ਪਲੈਟੋ ਦੀ *ਗਣਤੰਤਰ,* ਅਰਸਤੂ ਦੀ *ਰਾਜਨੀਤੀ* ਅਤੇ ਕਨਫਿਊਸ਼ਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ seminal ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਛੇਤੀ ਪੁਰਾਤਨਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

## ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ

ਧਰਮ ਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿਚਲਾ ਮਸਲਾ ਬੜਾ ਪੇਚੀਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੋਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਰਿਆਸਤ (ਸਟੇਟ) ਤੇ ਧਰਮ (ਚਰਚ) ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਥਾਮਸ ਜੈਫਰਸਨ ਨੇ ਲਿਖੀ।

## ਹਵਾਲੇ

* ਰਿਆਨ, ਐਲਨ: *ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ: ਮੌਜੂਦਾ ਨੂੰ ਹੈਰੋਡੋਟਸ ਤੱਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸ.* ਲੰਡਨ: ਐਲਨ Lane, 2012. ISBN 978-0-713-99364-6
# ਹਿੰਸਾ

2004 ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀ 100,000 ਵਾਸੀ ਦੇ ਮਗਰ ਅਪੰਗਤਾ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹੇ ਜੀਵਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ।
     ਕੋਈ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ
     <200
     200-400
     400-600
     600-800
     800-1000
     1000-1200
     1200-1400
     1400-1600
     1600-1800
     1800-2000
     2000-3000
     >3000

ਸੰਸਾਰ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਅਨੁਸਾਰ **ਹਿੰਸਾ** ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ: "ਜਾਣ ਬੁਝਕੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਧੱਕੇ-ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ Iਇਹ ਧੱਕਾ-ਜ਼ੋਰੀ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈI ਇਹ ਧੱਕਾ-ਜ਼ੋਰੀ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਉਪਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈI ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਟ ਫੇਟ ਲਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈI" ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ* ਵਾਕੰਸ਼ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਕਾਰਨ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਲੱਖ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨI ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਪਰ ਕੀਤੀ ਹਿੰਸਾ ਭਾਵ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਾਰਨ ਜਾਨ ਗੁਆਂਦੇ ਹਨ, 35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਹੋਰਾਂ ਹਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 12 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਯੁੱਧ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਗੇ ਫਸਾਦਾਂ ਦੀ ਭੇਟਾ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈI

ਹਿੰਸਾ ਕਾਰਣ ਹੋਈ ਹਰ ਇੱਕ ਮੌਤ ਕਈ ਦਰਜਨ ਮਰੀਜਾਂ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬੰਦੀ ਹੈ, ਸੈਕੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਰਡਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਾਂ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈI ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਅਸਹਿ ਪੀੜਾ ਵੀ ਝੱਲਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲੀਹੋਂ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਿਆਸੀ ਦਲ

**ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ** ਅਤੇ **ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ** ਇੱਕ ਐਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਚੋਣ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਲਾਂ ਦੀ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਤੇ ਇੱਕ ਹੀ ਦਲ ਨਿਰੰਕੁਸ਼ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਦਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਸਿਆਸੀ ਅਮਲ

ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕੁਝ ਖਾਸ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਖਾਸੀਅਤ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਮੁਖ਼ਾਲਿਫ਼ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਹ-ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਿਆਸੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਦੇ ਇਸ ਗੰਧਲੇਪਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਉੱਠਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਦਾਸੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਮਹੂਰੀ ਅਮਲ ਬਾਰੇ ਅਲਗਾਓ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਲੋਕਰਾਜ ਵਾਸਤੇ ਚੰਗੇ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਕੰਡੇ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਿਆਸੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਜਮਹੂਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਮੰਗ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ

**ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ**, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪੱਖ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਣੀ-ਵੰਡ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਾਰੀ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਜਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਪਛੜ ਗਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਤਰਕਹੀਣ ਨਾਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ (1789–1799) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਸਟੇਟਸ ਜਨਰਲ (Estates General) ਨਾਮਕ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਲੋਕਰਾਜ ਲਿਆਉਣਾ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਜਦਕਿ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਰਫ਼ਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਖੱਬਾ ਪੱਖ (Left) ਪਦ ਹੋਰ ਵੀ ਤੂਲ ਫੜ ਗਿਆ ਜਦੋਂ 1815 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰਾਜਤੰਤਰ ਬਹਾਲ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ "ਆਜ਼ਾਦਾਂ" ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਮਵਾਦ (ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ

**ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ** ਉਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਇੱਕ ਆਮ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਇੱਛਕ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਸੱਜੇ -ਪੱਖੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ (1789–1799) ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਅਸਟੇਟਸ ਜਨਰਲ (Estates General) ਨਾਮਕ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਹਟਾਕੇ ਗਣਤੰਤਰ ਲਿਆਉਣ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਰਮਨਿਰਪੱਖਤਾ ਲੋਚਣ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਜਦਕਿ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੀ ਤਰਜ਼ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀ ਤਰਫਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ

## ਹਵਾਲੇ
# ਇਨਕਲਾਬ

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੌਰਾਨ ਬਾਸਤੀਲ (ਗੜ੍ਹ) 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ, 14 ਜੁਲਾਈ 1789
ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨੇਤਾ
ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ, 1917 ਦੇ ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਨੇਤਾ
**ਇਨਕਲਾਬ** ਸੱਤਾ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨਿਸਬਤਨ ਥੋੜੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਵਭਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮਾਜੀ-ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਪਲਾਂ ਦੀ ਤਰਫ਼ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿਧ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਸ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਨੇ ਹਨ " ਜਨਤਾ ਦੀ ਭੀੜ ਦਾ ਜਨਤਾ ਦੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਤਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ"

ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਸੱਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੈ।
ਕਿਸੇ ਦੇਸ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬਜਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਂਇਦਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਧੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬਨਵਾਣ ਤੇ ਮੰਜ਼ੂਰ ਕਰਵਾਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਵੋਟ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਸਕੀ।ਇਸ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਜਾਂ ਸੱਤ ਸਾਲ ਲਈ ਸੱਤਾ ਦੇ ਸਾਮੰਤ ਬਦਲੇ ਹਨ। ਕੰਪਿਊਟਰਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ, ਬਿਜਲਾਣੂ ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਰਨ ਅੱਜ ਨੁਮਾਂਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣਾ,ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਰਾਇਸ਼ੁਮਾਰੀ ਕਰਵਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਜਲਦੀ ਹੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਚਰਚਿਤ ਇਨਕਲਾਬ ਬਿਨਾਂ ਖੂਨੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਆਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ੱਕਤੀਕਰਨ

## ਹਵਾਲੇ

## ਹਵਾਲੇ
# ਰਾਜ (ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ)

ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜ
**ਰਾਜ** ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਸਿਆਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਬ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਸ਼ਬਦ ਕਈ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਤੋਂ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਰਾਜ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਹਿਮਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਰਾਜ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਝਗੜਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੈਫਰੀ ਅਤੇ ਪੇਂਟਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ "ਜੇ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਰਾਜ ਹੀ ਸਮਝਾਂਗੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਤੱਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।"

ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੈਕਸ ਵੈਬਰ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ, *ਰਾਜ ਇੱਕ ਜਰੂਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗਠਨ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪੂਰਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।* ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਆਮ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਨਿਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਸਟਮ, ਮਿਲਟਰੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਰਾਜ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਪਿਰਾਮਿਡ
## ਹਵਾਲੇ
# ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ

ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿੱਚ ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਰੈਲੀ 2010
**ਫਾਸ਼ੀਵਾਦ-ਵਿਰੋਧ** (**anti-fascism**) ਫਾਸ਼ੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ, ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੁਖਾਲਫਤ ਦੀ ਮਹਿੰਮ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ