Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਗੈਟ

#### ਜਨਰਲ ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਆਨ ਟੈਰਿਫ ਐਂਡ ਟਰੇਡ (GATT) ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਤੌਂ ਬਾਦ ਬਰੈਟਨ ਵੂਡਜ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਇਸ ਦਾ ਮੁਖ ਮੰਤਵ ਮਸੂਲ,ਨਿਰਯਾਤ ਆਦਿਕ ਕਰਾਂ ਦੇ ਰੋਕਿਆਂ ਯਾ ਜੰਗਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।GATT ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ।MF ਦੀ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣਨਾ ਸੀ।ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਬਣ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ।ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ WTO ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ 1990 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣੀ।

#### ਗੈਟ ਅਤੇ ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ

ਗੈਟ 1994 ਦੇ 75 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1995 ਨੂੰ ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ।ਅਗਲੇ 2 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 52 ਗੈਟ ਮੈਬਰਾਂ ਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਅਪਨਾ ਲਿਆ।ਮੁਢਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੌਂ ਇਲਾਵਾ 21 ਨਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਚੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ 28 ਹੋਰ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ ਨੇ ਸੇਵਾ ਖਿੱਤੇ ਅਤੇ ਇਲਮੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਆਂਦਾ।

#### ਗੈਟ ਦੇ ਵਪਾਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵਾਰਤਾਲਾਪਾਂ ਦੇ ਚਕਰ

* ਹਵਾਨਾ-1947-23 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼
* ਅਨੈਸੀ-1949-13 ਮੈਨਬਰ ਦੇਸ਼
* ਤੋਰਕੁਏ-1950-34 ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼
* ਜਨੇਵਾ-1956-ਚੌਥਾ ਚਕਰ-22 ਦੇਸ਼-ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਤਹਿ।
* ਡਗਲਸ ਢਿਲੋਨ ਚਕਰ-1960-61-45 ਦੇਸ਼
* ਕਨੇਡੀ ਚਕਰ-1962-67-48 ਦੇਸ਼-ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਟੌਤੀ-ਐਂਟੀ ਡੰਪਿੰਗ ਐਗਰੀਮੈਂਟ-ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੌਂ ਕਾਰਿਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਟੋਕੀਓ ਚਕਰ-12973-79-99ਦੇਸ਼
* ਉਰਗੁਏ ਚਕਰ-1986-94- ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ ਨੇ ਗੈਟ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ। ਨਿਰਯਾਤ ਅਨੁਦਾਨ ਤੇ ਆਯਾਤ ਕਰ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਹੋਈਆ ਪੇਟੈਂਟ,ਟਰੇਡਮਾਰਕ,ਕਾਪੀਰਾਈਟ,ਬਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਝੌਤਾ।
* ਦੋਹਾ ਚਕਰ- ਦੇਖੋ ਡਬਲਿਊ ਟੀ ਓ
# ਬੇਲਾਰੂਸ

ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ ਝੰਡਾ
ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
**ਬੇਲਾਰੂਸ** ਯੂਰਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਿੰਨ‍ਸ‍ਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਰੂਸੀ, ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਹੈ।

ਬੇਲਾਰੂਸ ਹਾਲਾਂਕਿ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਚੰਗੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਰਮਨੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਲਾਰੂਸ 25 ਮਾਰਚ 1918 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕਬਜ਼ਾ ਰੱਖਿਆ। 01 ਜਨਵਰੀ 1919 ਨੂੰ ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 18 ਮਾਰਚ 1921 ਦੀ ਰੀਗਾ ਸੁਲਾਹ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਪੱਛਮੀ ਬੇਲਾਰੂਸ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਲਾਰੂਸ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਿਹਾ। 1980 ਦੇ ਮਧ ਵਿੱਚ ਮਿਖਾਇਲ ਗੋਰਬਾਚੇਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪੂਰਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। 25 ਅਗਸਤ 1991 ਨੂੰ ਬੇਲਾਰੂਸ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਘ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ "ਦਾਜ਼ਿੰਕੀ", ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਮ ਨਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਆਧੁਨਿਕ ਬੇਲਾਰੂਸੀਆਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਬੁਣਾਈ ਦੀ ਬੇਲਾਰੂਸੀ ਪਰੰਪਰਾ
* ਬਾਜਰੇ ਦਾ ਦਲੀਆ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਪਕਵਾਨ
* ਪੁਰਾਣੀ ਸਲੈਵਿਕ ਉਤਸਵ ਬਸੰਤ "ਗੂਕੇਨ ਵਿਅਸਨੀ", ਵਿਆਜਿੰਕਾ, ਮਿਨਸਕਾਯਾ ਓਬਲਾਸਟ, ਬੇਲਾਰੂਸ
* ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ,ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਵਿਅਕਤੀ
* ਕੁਪਲਸਕੇ ਕੋਲਾ,ਅੱਗ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੱਚਣਾ
* ਪੱਕੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨਾ

## ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ

ਭੂਗੋਲਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਬੇਲਾਰੂਸ ਇੱਕ ਪੱਧਰਾ ਮੈਦਾਨੀ ਭਾਗ ਹੈ।

## ਜਲਵਾਯੂ

ਇੱਥੇ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਰਾਬਰ ਮਹਾਦੀਪੀ ਅਤੇ ਨਮ ਹੈ।

## ਬਨਸਪਤੀ

ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ 33.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭੂਭਾਗ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

## ਖੇਤੀਬਾੜੀ

ਬੇਲਾਰੂਸ ਵਿੱਚ 30.5 ਫ਼ੀਸਦੀ ਭਾਗ ਉੱਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਖਣਿਜ ਜਾਇਦਾਦ

ਬੇਲਾਰੂਸ ਖਣਿਜ ਸੰਪਦਾ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
# ਤਿੱਬਤੀ ਪਿਨਯਿਨ

**ਤਿੱਬਤੀ ਪਿਨਯਿਨ** ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਸਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਿੱਬਤੀ ਬੋਲੀ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਉਚਾਰਨ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਧੁਨੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਸਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਵਾਇਲੀ ਦੇ ਬਦਲ ਵੱਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ

| ਗੁਜਰਾਤੀ |
| --- |
| ગુજરાતી |
| ਇਲਾਕਾ | ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, ਯੂਗਾਂਡਾ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਕੀਨੀਆ, ਅਮਰੀਕਾ, ਬਰਤਾਨੀਆ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ, ਫਿਜੀ, ਕੈਨੇਡਾ, ਜ਼ਾਂਬੀਆ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ |
| Native speakers | 4.61 ਕਰੋੜ |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਭਾਰਤੀ-ਯੂਰਪੀ
* ਭਾਰਤੀ-ਇਰਾਨੀ
	+ ਭਾਰਤੀ-ਵੈਦਿਕ
		- ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤੀ-ਵੈਦਿਕ
			* **ਗੁਜਰਾਤੀ**
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਗੁਜਰਾਤੀ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਿਤੀ |
| ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ | ਗੁਜਰਾਤ |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-1 | `gu` |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-2 | `guj` |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | `guj` |

**ਗੁਜਰਾਤੀ** ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* Dwyer, Rachel (1995), *Teach Yourself Gujarati*, London: Hodder and Stoughton, archived from the original on 2008-01-02, retrieved 2009-03-04
* Gordon, Raymond G., Jr. (ed.) (2005), "Gujarati", *Ethnologue: Languages of the World* (15th ed.), Dallas: SIL International `{{citation}}`: `|first=` has generic name (help); External link in ``|chapter=`` (help); Italic or bold markup not allowed in: `|publisher=` (help)CS1 maint: multiple names: authors list (link)

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੋਲਾਜ

Kurt Schwitters, *Das Undbild*, 1919, Staatsgalerie Stuttgart
**ਕੋਲਾਜ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *coller* ਤੋਂ, ਚਿਪਕਾਉਣਾ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਉਚਾਰਨ: ​[kɔ.laːʒ]) ਕਲਾ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸਮੁੱਚ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
# ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ

| ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ |
| --- |
| Никола Тесла |
| ਟੈਸਲਾ, ਅੰ. 1890 |
| ਜਨਮ | (1856-07-10)10 ਜੁਲਾਈ 1856 ਸਮਿਲਜਨ, ਆਸਟੇਰੀਆਈ ਸਾਮਰਾਜ (ਹੁਣ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆ) |
| ਮੌਤ | 7 ਜਨਵਰੀ 1943(1943-01-07) (ਉਮਰ 86) ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ |
| ਨਾਗਰਿਕਤਾ | ਆਸਟੇਰੀਆ (1856–1891) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ (1891–1943) |
| ਪੇਸ਼ਾ | * ਇੰਜੀਨੀਅਰ
* ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ
* ਖੋਜਕਾਰ
 |
| ਦਸਤਖ਼ਤ |
|  |

**ਨਿਕੋਲਾ ਟੈਸਲਾ** (10 ਜੁਲਾਈ 1856 – 7 ਜਨਵਰੀ 1943) ਇੱਕ ਸਰਬੀਆਈ-ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਅਲਟਰਨੇਟਿੰਗ ਕਰੰਟ ਪਾਵਰ ਸਪਲਾਈ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਥਾਮਸ ਐਡੀਸਨ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੈਸਲਾ ਨੇ ਐਡੀਸਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮਤਭੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਐਡੀਸਨ, ਡਰੈਕਟ ਕਰੰਟ (ਡੀ.ਸੀ.) ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀਆ ਮੰੰਨਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਟੈਸਲਾ,ਅਲਟਰਨੇਟਿੰਗ ਕਰੰਟ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਟੈਸਲਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚੁੁੰਬਕੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਘਣਤਾ(ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫਲੱਕਸ ਡੈਂਂਸਟੀ) ਦੀ ਐਸ.ਆਈ. ਇਕਾਈ ਟੈਸਲਾ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਨੋਟਸ

## ਹਵਾਲੇ
# ਗੇਤਾ

**ਗੇਤਾ** ਦਾ ਜੋੜਾ

ਗੇਤਾ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਜਪਾਨੀ ਸੈਂਡਲ ਹਨ।ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਮੋਨੋ ਦਾ ਪੱਲਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਟੇਢਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਨੂੰ "ਤਾਬੀ" ਜੁਰਾਬਾਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੇਤਾ ਨਾਲ ਪੈਰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਤੁਰਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਸੈਂਡਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Top: Plain low (5 cm) geta with red straps, plain geta with black straps, tall/takai (10 cm) geta, one-tooth (14 cm) Tengu geta. Bottom: tall (18 cm) rain/ashida geta, Maiko's okobo (13 cm), tall (20 cm) Tengu geta.
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਲੋਕ ਗੇਤਾ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਕਿਮੋਨੋ ਦੇ ਬਜਾਏ ਆਮ ਕਿਮੋਨੋ ਨਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਯੁਕਾਤਾ ਨਾਲ ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜਪਾਨੀ ਲੋਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਕਿਮੋਨੋ ਜਾਂ ਗੇਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਜਰੀ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਅਤੇ ਰੇਤ ਸੜਕ ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਲਈ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1995 ਤੋਂ ਗੇਤਾ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿੱਖ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਵੱਧ ਗਏ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੇਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਯੁਕਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵੱਧ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤਾ ਜਪਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕੀ ਗੇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਬਾਰ ਇਸਨੂੰ ਪਕੇ ਹਾਨਾਓ ਦੇ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਹਾਨਾਓ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੇ ਦੂਜੀ ਉਂਗਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੇਤਾ ਨੂੰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਯੁਕਾਤਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਜੁੱਤੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਜਪਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੇਤਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਉਣੇ ਚੰਗੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪਾਏ।

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* Wafuku blog about geta Names and descriptions of all the types of Japanese geta, with photos.
* Japan Footwear Museum Archived 2011-07-28 at the Wayback Machine.ਫਰਮਾ:Ja icon
# ਵਿਸਰਾਮ

**ਵਿਸਰਾਮ** ਜਾਂ **ਵਿਸ਼ਰਾਮ** ਜਾਂ **ਵਿਰਾਮ** "ਹੱਥ-ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂ ਛਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੇਣ ਵਾਲ਼ੀ ਵਿੱਥ, ਰਵਾਇਤੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਛਪਾਈ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਜੁਗਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੇਰਵਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: "ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਖਾਲ਼ੀ ਕਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨਿੱਕੇ-ਮੋਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ, ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਪ੍ਰਨਾਲੀ; ਅਜਿਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ, ਦਫ਼ਿਆਂ (ਉੱਪ-ਵਾਕਾਂ) ਵਗੈਰਾ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ।"

## ਹਵਾਲੇ
# ਹਿੰਦਸਾ

ਕੀਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਛਮ ਯੂਰਪੀ ਅਰਬੀ ਅੰਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਦਸ ਹਿੰਦਸੇ
**ਹਿੰਦਸੇ** ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ ਜੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦਸੇ ਅਰਬੀ ਹਿੰਦਸੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਬਾਂ ਨੇ ਗਿਣਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦਸੇ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕਾਈ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪੰਜ ਦੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ ਮਗਰ ਦਸ਼ਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ (ਸੱਜੇ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ) ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਮਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਅੰਕ ਨੂੰ ਲਿਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਹੇਠਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

### ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਦਸਿਆਂ ਲਈ ਚਿੰਨ੍ਹ

| ਪੱਛਮੀ ਅਰਬੀ | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ਪੂਰਬੀ ਅਰਬੀ | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ |
| ਫ਼ਾਰਸੀ | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ۴ | ۵ | ۶ | ٧ | ٨ | ٩ |
| ਉਰਦੂ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ |
| ਆਸਾਮੀ; ਬੰਗਾਲੀ | ০ | ১ | ২ | ৩ | ৪ | ৫ | ৬ | ৭ | ৮ | ৯ |
| ਚੀਨੀ (ਆਮ ਵਰਤੋਂ) | 〇 | 一 | 二 | 三 | 四 | 五 | 六 | 七 | 八 | 九 |
| ਚੀਨੀ (ਰਵਾਇਤੀ) | 零 | 壹 | 贰/貳 | 叁/叄 | 肆 | 伍 | 陆/陸 | 柒 | 捌 | 玖 |
| ਚੀਨੀ (ਸੁਜ਼ੂ) | 〇 | 〡 | 〢 | 〣 | 〤 | 〥 | 〦 | 〧 | 〨 | 〩 |
| ਦੇਵਨਾਗਰੀ | ० | १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ |
| ਗੇ'ਜ਼ (ਇਥੋਪੀਆਈ) |  | ፩ | ፪ | ፫ | ፬ | ፭ | ፮ | ፯ | ፰ | ፱ |
| ਗੁਜਰਾਤੀ | ૦ | ૧ | ૨ | ૩ | ૪ | ૫ | ૬ | ૭ | ૮ | ૯ |
| ਗੁਰਮੁਖੀ | ੦ | ੧ | ੨ | ੩ | ੪ | ੫ | ੬ | ੭ | ੮ | ੯ |
| ਮਿਸਰੀ ਚਿੱਤਰਲਿਪੀ |  | 𓏺 | 𓏻 | 𓏼 | 𓏽 | 𓏾 | 𓏿 | 𓐀 | 𓐁 | 𓐂 |
| ਕੰਨੜ | ೦ | ೧ | ೨ | ೩ | ೪ | ೫ | ೬ | ೭ | ೮ | ೯ |
| ਖਮੇਰ | ០ | ១ | ២ | ៣ | ៤ | ៥ | ៦ | ៧ | ៨ | ៩ |
| ਲਾਓ | ໐ | ໑ | ໒ | ໓ | ໔ | ໕ | ໖ | ໗ | ໘ | ໙ |
| ਲਿੰਬੂ | ᥆ | ᥇ | ᥈ | ᥉ | ᥊ | ᥋ | ᥌ | ᥍ | ᥎ | ᥏ |
| ਮਲਿਆਲਮ | ൦ | ൧ | ൨ | ൩ | ൪ | ൫ | ൬ | ൭ | ൮ | ൯ |
| ਮੰਗੋਲੀਆਈ | ᠐ | ᠑ | ᠒ | ᠓ | ᠔ | ᠕ | ᠖ | ᠗ | ᠘ | ᠙ |
| ਬਰਮੀ | ၀ | ၁ | ၂ | ၃ | ၄ | ၅ | ၆ | ၇ | ၈ | ၉ |
| ਉੜੀਆ | ୦ | ୧ | ୨ | ୩ | ୪ | ୫ | ୬ | ୭ | ୮ | ୯ |
| ਰੋਮਨ |  | I | II | III | IV | V | VI | VII | VIII | IX |
| ਤਮਿਲ | ௦ | ௧ | ௨ | ௩ | ௪ | ௫ | ௬ | ௭ | ௮ | ௯ |
| ਤੇਲਗੂ | ౦ | ౧ | ౨ | ౩ | ౪ | ౫ | ౬ | ౭ | ౮ | ౯ |
| ਥਾਈ | ๐ | ๑ | ๒ | ๓ | ๔ | ๕ | ๖ | ๗ | ๘ | ๙ |
| ਤਿੱਬਤੀ | ༠ | ༡ | ༢ | ༣ | ༤ | ༥ | ༦ | ༧ | ༨ | ༩ |
# ਦਸਤਖ਼ਤ

ਇੱਕ **ਦਸਤਖ਼ਤ** (ਲਾਤੀਨੀ:signare, ਅੰਗਰੇਜੀ: Signature) ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖੇ ਹੋਏ (ਅਕਸਰ ਵਿਲੱਖਣ ਤਰੀਕੇ ਦੇ) ਨਾਮ, ਉਪਨਾਮ ਜਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਬਿਆਨ ਜਾਂ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਰਗੇ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ 'ਸਹੀ ਵਿਅਕਤੀ' ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਦਸਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ (ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਦਸਤਖਤ ਹੈ) ਦਾ ਅਕਸਰ ਹੀ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਲਝਣ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਅਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਕੁ੍ਝ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ

* ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਹੈਨਰੀ ਫ਼ੋਰਡ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਭੀਮ ਰਾਓ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ
* ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੰਤਰਾ

ਸੰਤਰਾ
ਸੰਤਰਾ
**ਸੰਤਰਾ** ਇੱਕ ਫਲ ਹੈ। ਸੰਗਤਰੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛਿੱਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਚੂਸਕੇ ਖਾਧਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਰਸ ਕੱਢਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤਰਾ ਠੰਡਾ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਵਰਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਪਾਚਣ ਸ਼ਕਤੀ ਖਰਾਬ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਰਸ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਸੰਤਰੇ ਲੈਣਾ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ‘ਸੀ’ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸੰਤਰਾ ਨਿੱਤ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖੰਘ-ਜੁਕਾਮ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸੰਤਰੇ ਦਾ ਰਸ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਨਿੱਤ ਪੀਂਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਵਾਦ ਲਈ ਲੂਣ ਜਾਂ ਮਿਸ਼ਰੀ ਪਾਕੇ ਪੀ ਸਕਦੇ ਹੋ।
# ਖ਼ਾਗ਼ਾਨ

ਕੁਬਲਈ ਖ਼ਾਨ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ **ਖ਼ਾਗ਼ਾਨ** (ਸਰਵੋੱਚ ਖ਼ਾਨ) ਸੀ

ਖ਼ਾਗ਼ਾਨ ਜਾਂ ਖ਼ਾਕ਼ਾਨ (ਮੰਗੋਲ: Хаган, ਫ਼ਾਰਸੀ: خاقان) ਮੰਗੋਲਿਆਈ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਉਪਾਧੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਗ਼ਾਨਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਸੀ। ਖ਼ਾਗ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਖ਼ਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਨ ਜਾਂ ਖ਼ਾਨ-ਏ-ਖ਼ਾਨਾ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜ (ਯਾਨੀ ਰਾਜਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਜਾਂ ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ (ਯਾਨੀ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਭਿੰਨ ਹਿੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਖ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋੱਚ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਾਗਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਮੱਧ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਯੂਆਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਤਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੰਗੋਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਗੜਬੜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਦਯਨ ਖ਼ਾਨ (1464-1517/1543) ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਗੋਲੀਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਮੰਗੋਲ ਸਮਰਾਜ ਦੇ 15 ਖ਼ਾਗ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 8 ਖ਼ਾਗ਼ਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ
## ਉਚਾਰਨ

ਖ਼ਾਗ਼ਾਨ ਵਿੱਚ "ਖ਼ ਅੱਖਰ" ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਬਿੰਦੁ (ਨੁਕ਼ਤਾ) ਵਾਲੇ "ਖ" ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਰਾ ਭਿੰਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਚਾਰਣ "ਖ਼ਰਾਬ" ਅਤੇ "ਖ਼ਰੀਦ" ਦੇ "ਖ਼" ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਖ਼ਾਗ਼ਾਨ ਸਨ:
ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ (1206-1227)
ਓਗੇਦੇਈ ਖ਼ਾਨ (1229-1241)
ਗੁਯੁਕ ਖ਼ਾਨ (1246-1248)
ਮੋੰਗਕੀ ਖ਼ਾਨ (1251-1259)

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਮੰਗੋਲ ਸਾਮਰਾਜ

## ਹਵਾਲੇ
# ਨਵਾਂ ਤਾਇਵਾਨੀ ਡਾਲਰ

ਨਵਾਂ ਤਾਇਵਾਨੀ ਡਾਲਰ| 新臺幣 / 新台幣 (ਚੀਨੀ) |
| --- |
| ISO 4217 |
| ਕੋਡ | TWD (numeric: 901) |
| ਉਪ ਯੂਨਿਟ | 0.01 |
| Unit |
| ਬਹੁਵਚਨ | ਡਾਲਰ |
| ਨਿਸ਼ਾਨ | $ ਜਾਂ NT$‎ |
| ਛੋਟਾ ਨਾਮ | kuài/ਕੁਆਈ (塊) |
| Denominations |
| ਉਪਯੂਨਿਟ |  |
|  1/10 | 角 ਜਿਆਓ ਪਰ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤਰਜਮਾ ਨਹੀਂ |
|  1/100 | ਸੈਂਟ (分, ਫਨ) ਉਪ-ਇਕਾਈਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਟਾਕ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ |
| ਬਹੁਵਚਨ |  |
|  ਸੈਂਟ (分, ਫਨ) | ਸੈਂਟ |
| ਛੋਟਾ ਨਾਮ |  |
|  角 | máo/ਮਾਓ (毛) |
| ਬੈਂਕਨੋਟ |  |
|  Freq. used | $100, $500, $1000 |
|  Rarely used | $200, $2000 |
| Coins |  |
|  Freq. used | $1, $5, $10, $50 |
|  Rarely used | $½, $20 |
| Demographics |
| ਵਰਤੋਂਕਾਰ | ਫਰਮਾ:Country data ਤਾਈਵਾਨ |
| Issuance |
| ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ | ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ |
|  ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.cbc.gov.tw |
| Printer | ਚੀਨ ਨਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕਾਰਜ |
|  ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.cepp.gov.tw |
| Mint | ਚੀਨ ਕੇਂਦਰੀ ਟਕਸਾਲ |
|  ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.cmc.gov.tw |
| Valuation |
| Inflation | 2.34%,3.7% (CIA World Factbook, 2008 est.) |
|  ਸਰੋਤ | Central Bank of the Republic of China, Jul-December 2007 |
|  ਵਿਧੀ | CPI |

| ਨਵਾਂ ਤਾਇਵਾਨੀ ਡਾਲਰ |
| --- |
|  |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 新臺幣 or 新台幣 |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 新台币 |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Xīntáibì |
| Wade–Giles | Hsint'aipi |
| Yue: Cantonese |
| Yale Romanization | Syin1tai2bi4 |
| Jyutping | Santoibai |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | Sin-tâi-pè |

 |
|  |

**ਨਵਾਂ ਤਾਇਵਾਨੀ ਡਾਲਰ** (ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ: 新臺幣 / 新台幣; ਸਰਲ ਚੀਨੀ: 新台币; ਪਿਨਯਿਨ: *Xīntáibì*) ਜਾਂ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ **ਤਾਇਵਾਨੀ ਡਾਲਰ** (臺幣 / 台幣), ਮੁਦਰਾ ਕੋਡ **TWD** ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਛੋਟਾ ਰੂਪ **NT$**, 1949 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਤਾਇਵਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਕ ਮੁਦਰਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਇਵਾਨੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹਨੂੰ ਤਾਇਵਾਨ ਬੈਂਕ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨੂੰ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਅੱਜ ਜੋ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਹੈ ਉਸਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੋਇਆ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕਿੰਨਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਇਸ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਵਿਵਾਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉੱਤੇ ਇੰਨਾ ਤੈਅ ਹੈ ਕਿ 1700 ਇਸਵੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਹਮਲਾ 328 ਈਪੂਃ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਫਾਰਸ ਦੇ ਹਖਾਮਨੀ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗਰੇਕੋ-ਬੈਕਟਰਿਅਨ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੋਧੀ ਧਰਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਇਆ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਪਾਰਥੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੱਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਭੂਭਾਗ ਉੱਤੇ ਸਾਸਾਨੀ ਸ਼ਾਸਨ ਆਇਆ। ਫਾਰਸ ਉੱਤੇ ਇਸਲਾਮੀ ਫਤਿਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਈ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਬਗਦਾਦ ਸਥਿਤ ਅੱਬਾਸੀ ਖਿਲਾਫਤ, ਫਿਰ ਖੋਰਾਸਾਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਤ ਸਾਮਾਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗਜਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ। ਗਜਨਾ ਉੱਤੇ ਗੋਰ ਦੇ ਫਾਰਸੀ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਂ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਗੌਰੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੱਧ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਫਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਧੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਈ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਮਲਾਵਾਰਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਦਦ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ, ਨਾਦਿਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਅੰਗ ਸਨ।

ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਅਫਗਾਨ ( ਯਾਨੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ) ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਏ ਕਈ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਉਂਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕੀਤੀ। 1933 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1973 ਤੱਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਰਿਹਾ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਰਿਹਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। 1979 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਜਾਹਿਦੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੱਥ ਰਿਹਾ ਸੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਤਾਲਿਬਾਨ ਜੋ ਸੁੰਨੀ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਸਨ ਨੇ ਸੱਤਾ ‘ਤੇ ਕਾਬਜ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲਿਆ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ। 2001 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਨਾਟੋ ਦੀ ਫੌਜ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।

## ਫ਼ਾਰਸ ਅਤੇ ਸਿਕਮਦਰ ਦਾ ਹਮਲਾ

## ਹਵਾਲੇ
# ﻿ਹਦੀਸ

**﻿ਹਦੀਸ** (ਅਰਬੀ: حديث, /ˈhædɪθ/ ਜਾਂ /hɑːˈdiːθ/) ਦਾ ਅਰਥ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਵਾਇਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਹਦੀਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਆਂ ਆਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਦੀਸ ਲਫ਼ਜ਼ ਤਹਦੀਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਤਹਦੀਸ ਦਾ ਅਰਥ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਦੀਸ ਦੀ ਸ਼ਰਈ ਹੈਸੀਅਤ

ਕਿਤਾਬ-ਉਲ-ਲੱਲਾਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰਸੂਲ ਅਲਲਹਐ ਦੀ ਸੁੰਨਤ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਰਚਸ਼ਮਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਾਸਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਕੁਰਆਨ-ਏ-ਕਰੀਮ ਦੀ ਤਸ਼ਰੀਹ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਤੌਜੀਹ ਅਤੇ ਇਜਮਾਲ ਦੀ ਤਫਸੀਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਅਸਲ ਬੁਨਿਆਦ, ਇਜਮਾ-ਏ-ਉਂਮਤ ਅਤੇ ਕਿਆਸ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਉਸੂਲਾਂ ਦਾ ਮਰੱਜਾ ਖ਼ੁਦ ਰਸੂਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਾਤ-ਏ-ਗਿਰਾਮੀ ਹੈ। ਸ਼ਮਸ ਅਲਾਇਮਹਔ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੀ ਤਿੰਨ ਹੁੱਜਤਾਂ (ਬੁਨਿਆਦਾਂ) ਹਨ, ਕਿਤਾਬ-ਉਲ-ਲੱਲਾਹ, ਸੁੰਨਤ ਅਤੇ ਇਜਮਾ, ਚੌਥੀ ਬੁਨਿਆਦ ਕਿਆਸ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਗਰ ਗ਼ੌਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗੇਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਮਾਮ ਉਸੂਲਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਸਿਰਫ਼ ਰਸੂਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਨਕਲ ਵਸਮਾਅ ਹੈ। ਕੁਰਆਨ-ਏ-ਕਰੀਮ ਵੀ ਰਸੂਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਹੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਦੀ ਤੀਲਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬਿਤਰ ਯੱਕਾ-ਏ-ਤਵਾਤਰ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਅੱਪੜਿਆ ਹੈ (ਸਿਧਾਂਤ ਅਲਸਰ ਖੱਸੀ: ੧/੨੭੯ ਅਤੇ ਇਜਮਾ-ਏ-ਉਂਮਤ ਅਤੇ ਕਿਆਸ ਵੀ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਇਰਸ਼ਾਦ ਹੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪਾਤਰ ਹਨ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਦੀਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰਸੂਲ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਾਤ-ਏ-ਗਿਰਾਮੀ ਠਹਰੀ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਬਾਦਤ ਵਾਤਾਅਤ ਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹਦੀਸ ਵ ਕਰਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਬੇ-ਬੁਨਿਆਦ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਇਤਾਅਤ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹਨ; ਅਲਬਤਾ ਹੁੱਜਤ ਦੀਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਰਆਨ ਦੀ ਨਕਲ ਵਗ ਤਰੀਕ਼ਾ-ਏ-ਤਵਾਤਰ ਹੈ, ਜੋਹਰ ਤਰਾਹ ਦੇ ਸ਼ਕ ਵਸ਼ਬਾ ਤੋਂ ਬਾਲਾਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲਮ ਕਤਈ ਦੀ ਮੂਜਿਬ ਹੈ ਅਤੇ ਹਦੀਸ ਇਸ ਹੈਸੀਅਤ ਤੋਂ ਕਿ ਇਰਸ਼ਾਦ ਰਸੂਲ ਹੈ, ਹੁੱਜਤ ਕਤਈ ਹੈ; ਅਲਬਤਾ ਰਸੂਲ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੂੰਚਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਰਮਿਆਨੀ ਵਸਾਇਤ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਅਹਾਦੀਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਇਸ ਦਰਜਾ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਰਜਾ ਦੀ ਕਤਈਅਤ ਕੁਰਆਨ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਯੋਗਤਾਰਾਜ

**ਯੋਗਤਾਰਾਜ** ਜਾਂ **ਯੋਗਤਾਤੰਤਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Meritocracy) ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸੌਂਪੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਅਕਲੀ ਜੌਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨੂੰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ

**ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ** (ਯੂਨਾਨੀ: λογική ਤੋਂ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਾਜਿਕ (Logic) ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਕਸ਼ਪਾਦ ਗੋਤਮ ਜਾਂ ਗੌਤਮ (300 ਈ.) ਦਾ ਨਿਆਇ ਸੂਤਰ ਪਹਿਲਾ ਗਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀਆਂ ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਰਕਸ਼ੀਲ Archived 2013-07-22 at the Wayback Machine. ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਤਰਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਹੀ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ। ਮਗਰਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਹਿਤ ਆਮ ਬੌਧਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲੇਕਿਨ, ਪਹਿਲੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸ਼ਨ, ਗਣਿਤ, ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ

ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੇ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ. ਕਾਂਤ (ਖੱਬੇ), ਫਿਚਤੇ (ਉੱਪਰ ਸੱਜੇ), ਸ਼ੇਲਿੰਗ (ਹੇਠਲੇ ਖੱਬੇ), ਹੀਗਲ (ਹੇਠਲੇ ਸੱਜੇ)
**ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ** ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਰ 18ਵੀਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰੀ ਸੀ।ਇਹ ਇਮੈਨੂਅਲ ਕਾਂਤ ਦੇ *Critique of Pure Reason* ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਅਤੇ ਰੋਸ਼ਨਖਿਆਲੀ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਰਹੇ ਹਨ: ਫਿਚਤੇ, ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਸ਼ੇਲਿੰਗ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹੇਗਲ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹਾਈਨਰਿਸ਼ ਜੈਕੋਬੀ, ਗੋਟਲੋਬ ਅਰਨਸਟ ਸ਼ੁਲਜ਼ੇ, ਕਾਰਲ ਲਿਓਨਹਾਰਡ ਰੀਨਹੋਲਡ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਸ਼ਲਾਈਆਮਾਖਰ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ।

## ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦਾ ਅਰਥ

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਲਾਵੀ

ਅਲਾਵੀ

religious group, sect| ਘਰੇਲੂ ਨਾਂ | علويون  |
| ਧਰਮ | Alawism  |
| Founder | Ibn Nusayr, Al-Khaṣībī  |

  From Wikidata
**ਅਲਾਵੀ** (*ʿAlawīyyah* ਅਰਬੀ: علوية), ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਦਵਾਜ਼ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ। ਅਲਾਵੀ ਲੋਕ ਅਲੀ (ਅਲੀ ਇਬਨ ਅਬੀ ਤਾਲਿਬ) ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਮ "ਅਲਾਵੀ" ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅਲੀ ਦੇ ਚੇਲੇ (ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ਼ੁਲਾਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਇਹ ਫਿਰਕਾ 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਬਨ ਨਸੀਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਲਾਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ "ਨਸੀਰੀ" (*Nuṣayrīyyah* ਅਰਬੀ: نصيرية) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪਦ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਅਰਥ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ, "**ਅਨਸਾਰੀ**" *(al-Anṣāriyyah)*, "ਨਸੀਰੀ" ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ, ਅਲਾਵੀ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਸੀਰੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 12% ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ  ਹਨ। ਅੱਜ ਮਕਬੂਜ਼ਾ ਗੋਲਾਨ ਹਾਈਟਸ ਦੇ ਗਾਜ਼ਾਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਅਲਾਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਤੁਰਕੀ ਦੇ ਅਲਾਵੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਗੱਡ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਲਾਵੀ ਸੀਰੀਆ ਤੱਟ ਤੇ  ਅਤੇ ਤੱਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਸੁੰਨੀ, ਮਸੀਹੀ, ਅਤੇ ਇਸਮਾਇਲੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਲਾਵੀਆਂ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦੇ ਬਾਹਰੀ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਅਲਾਵੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੇ ਅਰਬੀ ਵਿਵਰਣ ਪੱਖਪਾਤੀ (ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਜਾਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ 2000ਵਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅਲਾਵੀ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪੱਛਮੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਲਾਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਗਾਹੀ ਤ੍ਰਿਏਕ, ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਿਲੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਮਾ ਧਾਰਦੇ ਹਨ। ਅਲਾਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਗਾਹੀ ਤ੍ਰਿਏਕ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅਵਤਾਰ, ਅਲੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਤੇ ਸਲਮਾਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਨ। ਅਲਾਵੀਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੌਰਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਿਮ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਕੀਦਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਬੜੇ ਜੁਲਮ ਕੀਤੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਲਿੰਗਾਇਤ ਧਰਮ

**ਲਿੰਗਾਇਤ ਧਰਮ** ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਇੱਕ ਮੱਤ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਤ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕ-ਮਾਤਰ ਭਗਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੱਤ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਪੁਨਰਜਨਮ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਪ੍ਰਨਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗਾਇਤ ਰੀਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਸਵ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗਿਓਕ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼ ਹੇਗਲ

| *ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੇਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੀਗਲ'* |
| --- |
|  |
| ਜਨਮ | **27 ਅਗਸਤ 1770ਸਟੁਟਗਾਰਟ,** |
| ਮੌਤ | **14 ਨਵੰਬਰ 1831** ਬਰਲਿਨ, ਪਰੂਸੀਆ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਜਰਮਨ |
|  |
| ਕਾਲ | 19ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ |
| ਖੇਤਰ | ਪੱਛਮੀ ਦਰਸ਼ਨ |
| ਸਕੂਲ | ਜਰਮਨ ਆਦਰਸਵਾਦ ਹੀਗਲਵਾਦ ਦਾ ਬਾਨੀ ਇਤਹਾਸਵਾਦ ਜਰਮਨ ਆਦਰਸਵਾਦ ਦਾ ਅਗਰਗਾਮੀ |
| ਮੁੱਖ ਰੁਚੀਆਂ | ਤਰਕ ਸਾਸ਼ਤਰ **·** ਸੁਹਜ ਸਾਸ਼ਤਰ **·** ਧਰਮ ਇਤਹਾਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਰਾਭੌਤਿਕੀ **·** ਗਿਆਨ ਸਾਸ਼ਤਰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਦਰਸ਼ਨ |
| ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰ | ਨਿਰਪੇਖ ਆਦਰਸਵਾਦ **·** Dialectic Sublation **·** Master/slave |
|
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ
* ਅਰਸਤੂ, ਪਲੈਟੋ, ਹੇਰਾਕਲੀਟਸ, ਨਵਅਫਲਾਤੂਨੀ ਮੱਤ, Anselm, Descartes, Goethe, Spinoza, Leibniz, ਰੂਸੋ, Böhme, ਕਾਂਟ, ਐਡਮ ਸਮਿਥ, Fichte, Hölderlin, Vico, Herder, Schelling
 |
|
ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ
* Adorno, Badiou, ਬਾਕੂਨਿਨ, Barth, Bataille, Bauer, Baur, Bookchin, Bosanquet, Bradley, Brandom, Breton, Butler, Camus, Carové, Croce, Danto, Debord, Deleuze, Derrida, Dewey, Dilthey, Dostoyevsky, Doull, Emerson, Engels, Erdmann, Fackenheim, Fanon, Feuerbach, Fischer, Fukuyama, Gabler, Gadamer, Gans, Gentile, Green, Habermas, Hinrichs, Heidegger, Heine, Herbart, Horkheimer, Ilyenkov, Jaspers, Kaufmann, P., Kaufmann, W., Kierkegaard, Kojève, Koyré, Küng, Lacan, Lewes, Lenin, Lévi-Strauss, Lotze, Lukács, Malabou, Marcuse, Marx, McTaggart, Michelet, Moltmann, Nietzsche, O'Donoghue, Oppenheim, Pannenberg, Pippin, Rose, Rosenkranz, Rosenzweig, Ruge, Russon, Sartre, Schleicher, Singer, Stirner, Strauss, D., Strauss, L., Taylor, Unger, Vygotsky, Zeller, Žižek
 |
|  |
| ਦਸਤਖ਼ਤ |
|  |

**ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੇਮ ਫਰੈਡਰਿਕ ਹੀਗਲ** (ਜਰਮਨ: [ˈɡeɔɐ̯k ˈvɪlhɛlm ˈfʁiːdʁɪç ˈheːɡəl]; 27 ਅਗਸਤ 1770 – 14 ਨਵੰਬਰ 1831) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਮਨ ਫਿਲਾਸਫ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਰਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਉਸੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਵਾਦੀ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਯੂਰਪੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਲਟਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀਆਂ ਐਨ ਬਰੂਹਾਂ ਤੱਕ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ

### ਮੁਢਲੇ ਸਾਲ

The birthplace of Hegel in Stuttgart, which now houses the Hegel Museum
#### ਬਚਪਨ

ਹੇਗਲ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ, 1770 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਜਰਮਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸਟੁਟਗਰਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਪਤਿਸਮਾ ਜਾਰਜ ਵਿਲਹੈਲਮ ਫ਼ਰੀਡਰਿਸ਼, ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲਹੈਲਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਜਾਰਜ ਲੁਡਵਿਗ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ *Rentkammersekretär* (ਵੁਰਟੈਮਬਰਗ ਦੇ ਡਿਊਕ ਕਾਰਲ ਯੁਗੇਨ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਖੇ ਰੈਵੇਨਿਊ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸਕੱਤਰ) ਸੀ। ਹੀਗਲ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਰੀਆ ਮਾਗਡਾਲੇਨਾ ਲੂਈਸਾ, ਵੁਰਟੈਮਬਰਗ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਹੀਗਲ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਦੀ "ਬਿਲਿਆਸ ਬੁਖਾਰ" ( *Gallenfieber* ) ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਹੀਗਲ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਰੋਗ ਲੱਗ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਬਚ ਗਿਆ। ਹੀਗਲ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ, Christiane Luise (1773-1832), ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਜਾਰਜ ਲੁਡਵਿਗ (1776-1812)ਸੀ, ਜੋ 1812 ਵਿੱਚ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦੀ ਰੂਸੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਗਣਰਾਜ

**ਗਣਰਾਜ** (ਰਿਪਬਲਿਕ, ਲਾਤੀਨੀ: Res Publica - ਜਨਤਾ ਦਾ ਰਾਜ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਬਉਚ ਪਦ ਉੱਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਦ ਚੋਣ ਜਾਂ ਨਾਮਜਦਗੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਪੁਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ। ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਰਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨਤੰਤਰ ਨੂੰ ਗਣਤੰਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਜਾਂ ਪਰਜਾਤੰਤਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Democracy) ਉਹ ਸ਼ਾਸਨਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਆਮ ਜਨਤਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਹੁਮਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੇਸ਼ ਗਣਰਾਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ