Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ

ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਦੀਆਂ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖ਼ਾਂ ਹਨ: ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ (ਵਿਚਕਾਰ), ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ (ਸਿਖਰ-ਖੱਬਿਓਂ ਘੜੀ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਨਾਲ਼l)।
**ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ** ਜਾਂ **ਕੁਦਰਤੀ ਸਾਇੰਸ** ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ਼ ਹੈ ਜੋ ਪਾਰਖੂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾਵਾਦੀ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ, ਅਗੇਤੀ ਖ਼ਬਰ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨਾਲ਼ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਆਗਾਜ਼ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਿਉਣ ਦੇ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ

* Grant, Edward (2007). *A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the 19th century*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-68957-1.`{{cite book}}`: CS1 maint: ref duplicates default (link)

## ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ

* Defining Natural Sciences Archived 2011-05-15 at the Wayback Machine. Ledoux,S. F., 2002: Defining Natural Sciences, *Behaviorology Today*, **5(1)**, 34-36.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* ਹਾਲੀਆ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਅਤੀਤ
* ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ।nformation on the Natural Sciences degree programme at Durham University.
* Natural Sciences Archived 2011-11-29 at the Wayback Machine. Contains updated information on research in the Natural Sciences including biology, geography and the applied life and earth sciences.
* Natural Sciences।nformation on the Natural Sciences degree programme at the University of Bath which includes the Biological Sciences, Chemistry, Pharmacology, Physics and Environmental Studies.
* Reviews of Books About Natural Science This site contains over 50 previously published reviews of books about natural science, plus selected essays on timely topics in natural science.
* Scientific Grant Awards Database Archived 2010-11-06 at the Wayback Machine. Contains details of over 2,000,000 scientific research projects conducted over the past 25 years.
* Natural Sciences Tripos Provides information on the framework within which most of the natural science is taught at the University of Cambridge.
* E!Science Up-to-date science news aggregator from major sources including universities.
# ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ

A graticule on the Earth as a sphere or an ellipsoid. The lines from pole to pole are lines of constant longitude, or **meridians**. The circles parallel to the equator are lines of constant latitude, or **parallels**. The graticule shows the latitude and longitude of points on the surface. In this example meridians are spaced at 6° intervals and parallels at 4° intervals.
ਗਲੋਬ ਉੱਤੇ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਕਲਪਨਿਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ **ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ** ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 180+1 (ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਸਹਿਤ) ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀ 1 ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ੀ ਦੂਰੀ ਲਗਭਗ 111 ਕਿਮੀਃ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਧਰੁਵਾਂ ਤੱਕ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੱਖਰ ਫਾਈ ਯਾਨੀ WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ਤੋਂ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼, ਅੰਸ਼ (ਡਿਗਰੀ) ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਕੋਣੀਧਾਰੀ ਤੱਕੜੀ ਹੈ ਜੋ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ 0° ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ 90° ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼

ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼, ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਾਨ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਵੱਲ ਕੋਣੀਧਾਰੀ ਦੂਰੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਹੈ। ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਨੂੰ 0° ਦੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਧਰੁਵ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਦੱਖਣ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧਣ ਉੱਤੇ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰੀਆਂ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਲਕੀਰਾਂ (ਰੇਖਾਵਾਂ) ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂਤਰ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਚਰਿੱਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਰੁਵਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਚਰਿੱਤਰ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। 90° ਦਾ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਨ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਠੀਕ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਣਨ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖਗੋਲੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿਭੁਜੀਕਰਣ ਨਾਂਅ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਧੀਆਂ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਮਾਪ ਲਈ 1971 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨਿਰੰਕਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭੂਘੂਰਣਨਮਾਪੀ ਨਾਮਕ ਯੰਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਦੀ ਮਾਪ ਕੇਵਲ ਡਿਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

੨੧੦ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਚਿਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਚਿਨ ਸ਼ਿ ਹੁਆਂਗ ( 秦始皇 ) ਜਿਹੜੇ ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚਿਨ ਰਾਜ ( 秦国 ) ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰੇ ਚੀਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮਰਾਟ ਬਣੇ

ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ( ਚੀਨੀ : 秦朝 , ਚਿਨ ਚਾਓ ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ : Qin Dynasty ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ੨੨੧ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਲੋਂ ੨੦੭ ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ । ਚਿਨ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸ਼ਾਂਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਲੋਂ ਉੱਭਰ ਕਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਉਸੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਰੂਪ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਚਿਨ ਨੇ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੱਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਸਿਰਫ ਦਾ ਕਾਬੂ ਸੀ ਅਤੇ ਝਗੜਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝਗੜਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ , ਚਿਨ ਰਾਜ ( 秦国 , ਚਿਨ ਗੁਓ ) , ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਸੀ । ਸਭਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿਨ ਨੇ ਕਮਜੋਰ ਝੋਊ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਛੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਦਾ ਏਕੀਕਰਣ ਕੀਤਾ । ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਾਲ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਉਦਏ ਹੋਇਆ ।

## ਸ਼ਾਸਨਕਾਲ

ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਣਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਨੇ ਵਪਾਰ ਵਧਾਇਆ , ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਰੂਪ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ । ਇਸਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕਦਮ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਡਾਰਨ ਸੀ , ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੋਊ ਜਮਾਣ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਮੁਹਤਾਜ ਹੁੰਦਾ ਸੀ । ਇਸ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਉੱਤੇ ਸਮਰਾਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਬੂ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਆ ਗਈ । ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਈ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਮਲੀਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਣ ਲਈ ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦੀਵਾਰ ਦਾ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ , ਵਜਨੋਂ - ਮਾਪਾਂ ਲਈ ਕੜੇ ਮਾਣਕ ਬਣਵਾਏ ਗਏ ( ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵੇਚ - ਖ਼ਰੀਦ ਵਿੱਚ ਸੌਖ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਘੱਟ ਹੋ ਗਏ ) ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ( ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਨੋਟ ) ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਚਿਨ ਸ਼ਾਸਕ ਨਿਆਇਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕੜਾ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸੀਖ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਏ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਮਿਟਾਉਣੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਗਰੰਥ ਜਲਵਾਏ ਅਤੇ ੪੦੦ ਵਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਦਾ ਦਫਨ ਕਰਵਾਇਆ । ਇਸ ਵਲੋਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੁੱਧਿਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਸਵਤੰਤਰ ਮਾਹੌਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ , ਜਿਨੂੰ ਸੌ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ । ਇਸ ਚੀਜਾਂ ਵਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਫ਼ਰਤ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ।ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਜਲਾਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਦਫਨਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਾਕ ਫੇਨ ਸ਼ੂ ਕੰਗ ਰੁ ( 焚書坑儒 ) ਹੈ । ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੀਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸੂਤਰਵਾਕਿਅ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

## ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ

चिन राजवंश की सरकार भारी-भरकम और धीमी थी लेकिन सैनिक ਮਾਮਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਪਨਾਈ । ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫੌਜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਲਈ ਚੱਲਿਆ । ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾ ਚਿਨ ਸਮਰਾਟ ੨੧੦ ਈਸਾਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਦੋ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸੱਮਝਕੇ ਬੈਠਾਇਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜਰਿਏ ਉਹ ਆਪ ਰਾਜ ਕਰਣਗੇ । ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ , ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਗਈ , ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸਮਰਾਟ , ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨਾਂਜਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠੇ । ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਮਜੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਭੜਕਣੇ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੂ ਰਾਜ ( 楚國 , ਚੂ ਗੁਓ ) ਦੇ ਨੇਤਾ ਨੇ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ । ਉਸੀ ਨੇ ਫਿਰ ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨੀਵ ਰੱਖੀ । ਚਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ੋਂ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਵਲੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਝੋਊ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਝਗੜਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦਾ ਕਾਲ
* ਹਾਨ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਸੌ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਾਬੀਅਤ

ਹੈਫਾ ਦਾ ਬਾਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ
**ਬਾਬੀਅਤ** (ਫ਼ਾਰਸੀ: بابیه, *Babiyye*) ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਉਤਪੱਤ 1844 ਤੋਂ 1852 ਤੱਕ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ, ਫ਼ੇਰ ਆਟੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਸਮੇਂ ਜਲਾਵਤਨੀ ਦੌਰਾਨ ਲੁਕਵੇਂ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਇਸਦੇ ਮੋਢੀ ਦਾ ਨਾਂਅ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਿਰਾਜ਼ੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਬ ਕਹਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਇਮਾਮ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਬਾਬੀਅਤ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਨਿੱਖੜਵੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਲਹਿਰ ਅਤੇ ਬਹਾਈ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਧਰਮਸ਼ਾਹੀ

**ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟ** ਔਗਸਟਸ ਜੁਪੀਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਦੰਡ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ (ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ)
**ਧਰਮਸ਼ਾਹੀ** ਜਾਂ **ਦੀਨੀ ਹਕੂਮਤ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: **Theocracy**; ਹੋਰ ਨਾਂ **ਧਰਮਤੰਤਰ**, **ਈਸ਼ਵਰਤੰਤਰ**) ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਈ ਦਾ ਹਾਕਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਹਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਦੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਧਰਮ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਟੋਲੀ ਦੀ ਮੱਤ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ

| ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ |
| --- |
| ਚਿੱਤਰ, 1796 |
|  |
| ਪਹਿਲਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** ਅਪਰੈਲ 30, 1789 – ਮਾਰਚ 4, 1797 |
| ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | *ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ* |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼ |
| ਸੈਨਾ ਦਾ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** ਜੁਲਾਈ 13, 1798 – ਦਸੰਬਰ 14, 1799 |
| ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤੀ | ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਜੇਮਜ਼ ਵਿਲਕਿਨਸਨ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਐਲਗਜ਼ੈਂਡਰ ਹੈਮਿਲਟਨ |
| ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਰ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** ਜੂਨ 19, 1775 – ਦਸੰਬਰ 23, 1783 |
| ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤੀ | ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕਾਂਗਰਸ |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | *ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ* |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਹੈਨਰੀ ਨਾਕਸ (ਸੈਨਾ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ) |
| ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਤੋਂ ਨੁਮਾਇੰਦਾ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** ਸਤੰਬਰ 5, 1774 – ਜੂਨ 16, 1775 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ |
| ਬਰਗੇਸ ਦੇ ਵਰਜੀਨੀਆ ਹਾਊਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ |
| **ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ** ਜੁਲਾਈ 24, 1758 – ਜੂਨ 24, 1775 |
| ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ | ਹਿਊਗ ਵੈਸਟ |
| ਤੋਂ ਬਾਅਦ | *ਅਹੁਦਾ ਖਤਮ ਹੋਇਆ* |
| ਹਲਕਾ | * ਫਰੈਡਰਿਕ ਕਾਉਂਟੀ (1758–1765)
* ਫੇਅਰਫੈਕਸ ਕਾਉਂਟੀ (1765–1775)
 |
|  |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਜਨਮ | ਫਰਵਰੀ 22, 1732 ਵਰਜੀਨੀਆ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਮਰੀਕਾ |
| ਮੌਤ | ਦਸੰਬਰ 14, 1799(1799-12-14) (ਉਮਰ 67) ਮਾਊਂਟ ਵਰਨਾਨ, ਵਰਜਿਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ |
| ਕਬਰਿਸਤਾਨ | ਮਾਊਂਟ ਵਰਨਾਨ, ਵਰਜੀਨੀਆ |
| ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਆਜ਼ਾਦ |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ |
ਮਾਰਥਾ ਡੈਂਡਰਿਜ ਕਸਟਿਸ ​(ਵਿ. 1759)​ |
| ਪੁਰਸਕਾਰ | ਕਾਂਗਰਸੀ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਥੈਂਕਸ ਆਫ ਕਾਂਗਰਸ |
| ਦਸਤਖ਼ਤ |  |
| ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ |
| ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ | * ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ
 |
| ਬ੍ਰਾਂਚ/ਸੇਵਾ | * ਵਰਜੀਨੀਆ ਸੂਬਾਈ ਸੈਨਾ
* ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸੈਨਾ
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨਾ
 |
| ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਾਲ | * ਵਰਜੀਨੀਆ ਸੂਬਾਈ ਸੈਨਾ: 1752–1758
* ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸੈਨਾ: 1775–1783
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨਾ: 1798–1799
 |
| ਰੈਂਕ |  ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਜਨਰਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਜਨਰਲ (ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ: 1976) |
| ਕਮਾਂਡ | ਵਰਜੀਨੀਆ ਬਸਤੀ ਦੀ ਰੈਜੀਮੰਟ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਸੈਨਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨਾ |
| ਲੜਾਈਆਂ/ਜੰਗਾਂ | ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਯੁੱਧ  • ਜੂਮਨਵਿਲ ਗਲੈਨ ਦੀ ਜੰਗ  • ਨਸੈਸਿਟੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਜੰਗ  • ਬ੍ਰੈਡਾਕ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ  • ਮੋਨੋਨਗਾਹੇਲਾ ਦੀ ਜੰਗ  • ਫ਼ੋਰਬਸ ਇਅਕਸੀਪੀਡੀਸ਼ਨ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੁੱਧ  • ਬੋਸਟਨ ਅੰਦੋਲਨ  • ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਅੰਦੋਲਨ  • ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ ਅੰਦੋਲਨ  • ਯਾਰਕਟਾਊਨ ਅੰਦੋਲਨ |
| **^** ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦਾ ਅਰੰਭ 4 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 6 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਚੌਣ ਸੰਬੰਧੀ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਤ ਕੀਤਾ। 30 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। |
|  |

**ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ** (22 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1732 – 14 ਦਸੰਬਰ, 1799) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਰਾਜਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ 1789 ਤੋ 1797 ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੁੱਧ ਮੌਕੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਫੌਜ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ। ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਪਿਤਾ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ, ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ ਵਾਂਗ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸਭ ਤੋ ਮਹਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਰੀ ਬੌਲ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਔਗਸਟੀਨ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ।
ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਪਰ ਝੂਠੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚੈਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦਰਖ਼ਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਕੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਕਿੰਨੇ ਈਮਾਨਦਾਰ ਸਨ। ਪਰ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਈਮਾਨਦਾਰ (ਸੱਚ) ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਰਸਨ ਵੀਮਸ ਨੇ ਘੜੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ