Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਸਲਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

| ਸਲਾਵੀ |
| --- |
| ਨਸਲੀਅਤ | ਸਲਾਵ ਲੋਕ |
| ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ | ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਰੂਸ ਭਰ ਵਿੱਚ |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਰਗੀਕਰਨ | ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ* Balto-Slavic
	+ **ਸਲਾਵੀ**
 |
| ਪਰੋਟੋ-ਭਾਸ਼ਾ | Proto-Slavic |
| Subdivisions | * East Slavic
* South Slavic
* West Slavic
 |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-5 | `sla` |
| Linguasphere | `53= (phylozone)` |
| Glottolog | `slav1255` |
|      Countries where an East Slavic language is the national language
     Countries where a West Slavic language is the national language
     Countries where a South Slavic language is the national language |

**ਸਲਾਵੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਸਲਾਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸਬ ਗਰੁੱਪ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਬਾਲਕਨ, ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਦੇ ਕਾਫੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 3 ਕਰੋੜ 15 ਲੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ

ਮੁੱਖ ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ(ਉਰਦੂ, ਮਧ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ, ਫ਼ੀਜੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੋਮਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ- ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ)
**ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦ-ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਡਿਕ ਉਪਸ਼ਾਖਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਹਨ। ਹਿੰਦ-ਆਰੀਆ ਵਿੱਚ ਆਦਿ - ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਘ, ਧ ਅਤੇ ਫ ਵਰਗੇ ਵਿਅੰਜਨ ਸੁਰਖਿਅਤ ਹਨ, ਜੋ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਬੰਗਲਾ, ਕਸ਼ਮੀਰੀ, ਸਿੰਧੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਰੋਮਾਨੀ, ਅਸਾਮੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਮਰਾਠੀ, ਆਦਿ।
# ਤੋਤਲਾਪਣ

| ਤੋਤਲਾਪਣ |
| --- |
| *ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ* |
| ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-10 | F80.8 |
| ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-9 | 307.9 |

**ਤੋਤਲਾਪਣ** ਜਾਂ **ਤੁਤਲਾਹਟ** ਇੱਕ ਬੋਲਚਾਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਊਸ਼ਮ ਧੁਨੀਆਂ ([s], [z], [ʒ], [ʃ], [tʃ], [dʒ]) ਨਹੀਂ ਉੱਚਾਰ ਸਕਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਗ਼ਲਤ ਉੱਚਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਚੈੱਕ ਭਾਸ਼ਾ

**ਚੈੱਕ**(/ˈtʃɛk/; *čeština* ਚੈੱਕ ਉਚਾਰਨ: [ˈtʃɛʃcɪna]) ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਬੋਹੀਮੀਅਨ** (/boʊˈhiːmiən, bə-/; ਵੀ ਇੱਕ ਚੈੱਕ ਸਲੋਵਾਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਸਲੋਵਿਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਚੈੱਕ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਚੈੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ 23 ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਚੈੱਕ ਸਲੋਵਾਕ ਨਾਲ ਬਹੁਤ, ਆਪਸੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਲੈਵਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੈਕ ਇੱਕ ਸੰਯੋਜਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬੜੀ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਤਰਤੀਬ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਲਚਕੀਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਲਾਤੀਨੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਉਚਾਰਨ ਸਥਾਨ

**ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ**: ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਦੋ ਆਧਾਰ ਹਨ: (i) ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ (ii) ਉੱਚਾਰਨ ਵਿਧੀ। ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਵੰਡ ਪਰੰਪਰਕ ਹੈ। ਉੱਚਾਰਨੀ ਧੁਨੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: (i) ਉੱਚਾਰਨ ਅਤੇ (ii) ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ। ਉਹਨਾਂ ਉੱਚਾਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਦੂਜੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਜਾਂ ਖਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਜੀਭ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇਠਲਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਦੋ ਹੋਂਠੀ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਉੱਪਰਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦੰਤ-ਹੋਂਠੀ ਉੱਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹੇਠਲਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਉੱਪਰਲੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਭ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪਾਸਾ,ਪੁੱਠਾ ਪਾਸਾ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਵੰਨੇ ਦੋਵੇਂ ਭਾਗ ਤਾਲੂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਟਕਰਾਉਂਦੇ,ਖਹਿਦੇ ਜਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚਲੇ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਉੱਚਾਰਕ ਜਾ ਕੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉੱਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਧੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਜਿਵੇਂ: ਹੋਠੀ,ਦੰਤ-ਹੋਂਠੀ,ਦੰਤੀ,ਤਾਲਵੀ,ਕੰਠੀ,ਉਲਟ-ਜੀਭੀ,ਸੁਰ-ਯੰਤਰੀ। ਉੱਪਰਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਕੇ ਕੋਮਲ ਤਾਲੂ ਤੱਕ ਮੂੰਹ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਉੱਚਾਰਕ ਜਾ ਲਗਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਪਰੋਕਤ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਉੱਪਰਲੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਭ ਦੀ ਨੋਕ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਦੰਤੀ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ(ਤ,ਥ,ਦ,ਨ,ਲ,ਰ,ਸ) ਧੁਨੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਹੋਂਠੀ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉੱਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹੇਠਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਉੱਚਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ। ਦੰਤ-ਹੋਂਠੀ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉੱਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹੇਠਲਾ ਬੁੱਲ੍ਹ ਉੱਚਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਦੰਦ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਖ਼ਤ ਤਾਲੀ,ਕੋਮਲ ਤਾਲੂ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਯੰਤਰ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਜਦੋਂ ਉੱਚਾਰਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਵਿਅੰਜਨ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਵਰਾਂ ਦੇ ਉੱਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਚਾਰਨ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਵਰਾਂ ਦੇ ਉੱਚਾਰਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰਕ ਅਤੇ ਉੱਚਾਰਨ ਸਥਾਨ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਜਾਂ ਖਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੋਸ਼ਠ

| Brackets |
| --- |
|

| ( ) | [ ] | { } | ⟨ ⟩ |
| --- | --- | --- | --- |
| Round brackets or parentheses or brackets (UK) | Square brackets or brackets (US) | Curly brackets or braces | Angle brackets or chevrons |

 |

ਇੱਕ **ਬਰੈਕਟ** ਜਾਂ **ਕੋਸ਼ਠ**, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਦੋ ਲੰਬੇ ਅੱਗੇ- ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ-ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਵਿਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਕਸਟ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਮਿਤੀ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਨਾਤ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਰੈਕਟ ਦੀ ਪਛਾਣ 'ਖੱਬੇ' ਜਾਂ 'ਸੱਜੇ' ਬਰੈਕਟ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਕਲਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੰਦਰਭ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੱਕ "ਓਪਨਿੰਗ ਬਰੈਕਟ" ਜਾਂ "ਕਲੋਜ਼ਿੰਗ ਬਰੈਕਟ" ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਰੈਕਟਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ **ਗੋਲ ਬਰੈਕਟਾਂ** (ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ **ਬਰੈਕਟ**), **ਵਰਗ ਬਰੈਕਟ**, **ਕਰਲੀ ਬਰੈਕਟਸ**, ਅਤੇ **ਐਂਗਲ ਬਰੈਕਟਸ** ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਮਰੀਕੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ **ਪੇਰੇਨਥੇਸਸ**, **ਬਰੈਕਟਸ**, **ਬਰੇਸ** ਅਤੇ **ਸ਼ੇਵਰੋਨ** ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਰੈਕਟ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਕਈ ਘੱਟ ਆਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਕੋਸ਼ਠ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੀਡੀਆ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਹੈ
* The dictionary definition of bracket at Wiktionary
# ਕੈਂਡਲ ਪਾਵਰ

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੀਵਰਤਾ
**ਕੈਂਡਲ ਪਾਵਰ** ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਮਾਪਣ ਦੀ ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੀਬਰਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਖਾਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲਦੀ ਚਮਕ-ਤਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਏ ਨਿਯਮ (luminosity function) ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੀ ਇੱਕ ਮਾਨਵੀ ਅੱਖ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਨਕੀਕॄਤ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਤੀਵਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਏ ਪਰਵਾਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸਰੋਤ ਗਿਆਤ ਤੀਵਰਤਾ (ਕੈਂਡੇਲਾ ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਸ਼ੰਕੁ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਸਰਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਕੁਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀਏ ਵਹਾਅ ਲਿਊਮੇਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਆਂਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਕੈਂਡੇਲਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਨਿਮਨ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਗਿਣਤੀ ਵਲੋਂ ਭਾਗ ਦਿਓ, ਜੋ ਉਤਸਰਜਨ / ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੋਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ . ਵੇਖੋ en: MR16 ਕੁੱਝ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਉਤਸਰਜਨ ਕੋਣ ਹੇਤੁ . ਸਿੱਧਾਂਤ ਨਿਯਮ ਆਨਲਾਇਨ ਰੂਪਾਂਤਰਣ

* ਉਦਾਹਰਨ: ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਵਲੋਂ 590 cd ਪ੍ਰਕਸ਼ ਉਤਸਰਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, 40° ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੋਣ ਉੱਤੇ: 590 / 2 . 64 = ਲਗਭਗ 223 ਲਿਊਮੇਂਸ .

| ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੋਣ | ਵਲੋਂ ਭਾਗ ਕਰੀਏ |
| --- | --- |
| 5° | 167 . 22 |
| 10° | 41 . 82 |
| 15° | 18 . 50 |
| 20° | 10 . 48 |
| 25° | 6 . 71 |
| 30° | 4 . 67 |
| 35° | 3 . 44 |
| 40° | 2 . 64 |
| 45° | 2 . 09 |

ਜੇਕਰ ਸਰੋਤ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵਹਾਅ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੀਵਰਤਾ ਨੂੰ 4π ਵਲੋਂ ਗੁਣਾ ਕਰ ਕੇ: ਇੱਕ ਏਕਸਮਾਨ 1 ਕੈਂਡੇਲਾ ਸਰੋਤ ਵਲੋਂ 12 . 6 ਲਿਊਮੇਂਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ .
# ਸ਼ੰਘਾਈ

**ਸ਼ੰਘਾਈ** ਚੀਨ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ (ਪੀਪਲਜ਼ ਰਿਪਬਲਿਕ ਔਫ਼ ਚਾਈਨਾ) ਵਿਚਲਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ

ਚੀਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
## ਇਤਿਹਾਸ

## ਆਬਾਦੀ

## ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ
# ਡਿਸਲੇਕਸੀਆ

**ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ**, ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਦਿੱਕਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਕਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਿਗਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਉਠਾਲਣ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨ, ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਣ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਮੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਜੋ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।  ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਿਹੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਇਸ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਗਵਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਐਲੇਕਸੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਪਮੁਹਾਰੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਨਾਰਮਲ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਹੋਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਕੁਝ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਗਾੜ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਅਟੈਨਸ਼ਨ ਡੈਫੀਸਿਟ ਹਾਈਪਰ ਐਕਟੀਵਿਟੀ (ADHD) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਿਅੰਕਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸੱਟ, ਸਟਰੋਕ, ਜਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (ਡਿਮੈਂਸੀਆ) ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਾਲਗ਼ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਦੀਆਂ ਅਧਾਰ-ਗਤ ਕਾਰਜਵਿਧੀਆਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਦੀ ਪਰਖ ਮੈਮੋਰੀ, ਸਪੈਲਿੰਗ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਜਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਪੜ੍ਹਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਅਧਾਰਗਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਕੀਤੇ ਇਲਾਜ ਅਸਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।  ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ 3-7% ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ,  ਹਾਲਾਂਕਿ, 20% ਤੱਕ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਅਕਸਰ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡਿਸਲੈਕਸੀਆ ਨੂੰ ਸਿਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕੁਝ ਲਾਭ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ

**ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Sociology of language) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਂਝ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਭਾਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਸਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਸਮਾਜਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਖੇਤਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੋਜ ਜੌਸ਼ੂਆ ਫਿਸ਼ਮੈਨ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਸਤੀਵਾਦ

**ਬਸਤੀਵਾਦ** ਇੱਕ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਜ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਲੁੱਟ ਹੈ| ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ| ਬਸਤੀਵਾਦ ਇੱਕ ਪੂੰਜੀ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੋਂ ਬੇਗਾਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਗਾਨੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸ਼ਾਸਨ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਆਪਣਾ ਰਾਜ, ਬਿਹਤਰ ਆਰਥਿਕਤਾ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਫੌਜ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦ ਦਾ ਆਰੰਭ ਪੱਛਮੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢ ਵਾਸਕੋਡੀਗਾਮਾ ਦੇ ਭਾਰਤ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬੱਝਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਯੌਰਪੀ ਦੇਸ਼ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਯੌਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾ ਨੇ ਅਫਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਾਫੀ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਸਤੀਕਾਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ: ਪੁਰਤਗਾਲ, ਸਪੇਨ, ਹੌਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਬਸਤੀਕਾਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

## ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਆਂ

* ਏਡਨ
* ਐਂਗਲੋ-ਮਿਸਰ ਸੁਡਾਨ
* ਅਸਸੈਨਸਨ ਟਾਪੂ
* ਆਸਟਰੇਲੀਆ
* ਬਹਮਾਸ
* ਬਸਤੋਲੈੰਡ
* ਬੇਚੁਆਨਾਲੈੰਡ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗੁਆਨਾ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੋਂਡੂਰਸ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੋੰਕੋੰਗ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਲਾਇਆ
* ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੋਮਾਲੀਲੈੰਡ
* ਬਰੂਨੀ
* ਬਰਮਾ
* ਕੈਨੈਡਾ
* ਸੀਲੋਨ
* ਸਾਇਪ੍ਰਸ (ਅਕ੍ਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਧੇਕੀਲਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ)
* ਮਿਸਰ
* ਫਾਲਕਲੈੰਡ
* ਫਿਜ਼ੀ ਟਾਪੂ
* ਗੈਮਬਿਆ
* ਗਿਲਬਰਟ ਅਤੇ ਅਲਾਈਸ ਟਾਪੂ
* ਗਿਬਰਲਟਾਰ
* ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ
* ਭਾਰਤ (ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ)
* ਆਇਰਲੈੰਡ
* ਜਮਾਇਕਾ
* ਕੀਨੀਆ
* ਮਾਲਟਾ
* ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈੰਡ
* ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ
* ਨਾਈਜੀਰੀਆ
* ਉੱਤਰੀ ਬੋਰਨੋ
* ਉੱਤਰੀ ਰਹੋਡੇਸਿਆ
* ਓਮਨ
* ਪਪੂਆ
* ਸਾਰਾਵਾਕ
* ਸੀਏਰਾ ਲਿਓਨ
* ਦੱਖਣੀ ਰਹੋਡੇਸਿਆ
* ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ
* ਸਵਾਜ਼ੀਲੈੰਡ
* ਤ੍ਰਿਨੀਦਾਦ ਅਤੇ ਟੋਬੈਗੋ
* ਉਗਾਂਡਾ
* ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ

## ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਬਸਤੀਆਂ

* ਅਲਜੀਰੀਆ
* ਕਲਿੱਪਰਟਨ ਟਾਪੂ
* ਕੋਮੋਰਸ ਟਾਪੂ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਗੁਆਨਾ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭੁਮੱਧ ਰੇਖੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਰਤ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਇੰਡੋ-ਚੀਨ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੋਲੀਨੇਸ਼ੀਆ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਗੁਆਡੇਲੁਪ
* ਲਾ ਰੀਯੂਨੀਅਨ
* ਮੈਡਾਗਸਕਰ
* ਮਾਰਟਿਨੀਕਿਊ
* ਫ੍ਰਾਂਸੀਸੀ ਮਰੱਕੋ
* ਨਿਊ ਕਾਲੇਡੋਨੀਆ
* ਸੇਂਟ ਪੀਅਰ ਮਿਕੂਲਨ
* ਸ਼ੰਘਾਈ
* ਤੁਨੀਸੀਆ
* ਵਨਾਤੂ
* ਵਾਲਿਸ-ਇਤ-ਫਤੂਨਾ

## ਰੂਸੀ ਬਸਤੀਆਂ

* ਯੂਰਪੀ ਰੂਸ
* ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਰੂਸ

## ਜਰਮਨ ਬਸਤੀਆਂ

* ਕੈਮਰੂਨ
* ਕੈਰੋਲਿਨ ਟਾਪੂ
* ਜਰਮਨ ਨਿਊ ਗੁਆਨਾ
* ਜਰਮਨ ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਜਰਮਨ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਗਿਲਬਰਟ ਟਾਪੂ
* ਮਾਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ
* ਮਾਰਸ਼ਲ ਟਾਪੂ
* ਟੋਗੋ

## ਇਟਾਲਵੀ ਬਸਤੀਆਂ

* ਇਟਾਲਵੀ ਇਰਟਰਿਆ
* ਇਟਾਲਵੀ ਏਗੀਅਨ ਟਾਪੂ
* ਇਟਾਲਵੀ ਸੋਮਾਲੀਲੈਂਡ
* ਇਟਾਲਵੀ ਟੀਨਸਟਿਨ
* ਇਟਾਲਵੀ ਲੀਬੀਆ

## ਡਚ ਬਸਤੀਆਂ

* ਕੋਰਾਕਾਓ
* ਡਚ ਗੁਆਨਾ
* ਡਚ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ
* ਡਚ ਨਿਊ ਗੁਨੀਆ

## ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਬਸਤੀਆਂ

* ਅਜ਼ੋਰੋਸ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਅਫਰੀਕਾ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਏਸ਼ੀਆ
* ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਓਸ਼ੇਨੀਆ

## ਸਪੇਨੀ ਬਸਤੀਆਂ

* ਏਨਾਬੋਨ
* ਬਲੈਰਿਕ ਟਾਪੂ
* ਕੈਨਰੀ ਟਾਪੂ
* ਕੇਪ ਜੂਬੀ
* ਫਰਨਾਂਡੋ ਪੋ
* ਇਫਨੀ
* ਰਿਓ ਡੀ ਓਰੋ
* ਰਿਓ ਮੁਨੀ
* ਸੈਗੁਆ ਅਲ ਹਮਰਾ
* ਸਪੇਨੀ ਮਰੱਕੋ

## ਆਸਟਰੋ-ਹੰਗੇਰੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ

* ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜੀਗੋਵੀਨਾ
* ਤਾਈਨਜਿਨ

## ਡੈਨਮਾਰਕੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ

* ਡੈਨਿਸ਼ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ
* ਫੈਰੋ ਟਾਪੂ
* ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ
* ਆਈਲੈਂਡ

## ਬੈਲਜੀਅਨ ਬਸਤੀਆਂ

* ਬੈਲਜੀਅਨ ਕੋਂਗੋ
* ਤਾਈਨਜਿਨ
# ਕਿਲੋਮੀਟਰ

ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ
**ਕਿਲੋਮੀਟਰ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:  kilometer) ਮਿਣਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਟਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਿਉਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ, ਯੁਨਾਇਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕਾਈ ਮੀਲ ਹੈ।
# ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ

ਵਾਟ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ। ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਨੇ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਿਆਂਦਾ।
ਸੰਨ ੧੮੬੮ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਕੇਮਨੀਜ (Chemnitz) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨਰੀ-ਹਾਲ
18ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਧ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ, ਸਮਾਜਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸਾਂਸਕ੍ਰਿਤਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਓ ਆਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਹੀ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ (Industrial Revolution) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਨੋਲਡ ਟਾਇਨਬੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਲੈਕਚਰਸ ਆਨ ਦ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਇਨ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1844 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ।

ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੋਧਿਤ ਕੋਇਲੇ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਕੋਇਲੇ ਨੂੰ ਜਲਾਕੇ ਬਣੇ ਵਾਸ਼ਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਕਤੀ-ਚਾਲਿਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ (ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ) ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਉਂਨੀਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਤ ਤੋਂ ਬਣੇ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੂਜੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਉਂਨੀਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ।

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਨਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁੱਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਮੰਨਣ ਨੂੰ ਹੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਬਹੁਤੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਦਾ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਲੁੱਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਨਅਤੀ ਇਨਕਲਾਬ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਦਯੋਗਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪੂੰਜੀ ਅਤਿ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਗੁਲਾਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

## ਕਾਰਨ

1. ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਇਨਕਲਾਬ
2. ਆਬਾਦੀ ਧਮਾਕਾ
3. ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧਾਂ ਦਾ ਅੰਤ
4. ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕੱਚਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ
5. ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਮੁੰਦਰ

| ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਮੁੰਦਰ |
| --- |
|  |
| ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ |
| ਚੀਨੀ ਨਾਮ |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 南海 |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 南海 |
|  |
| Hanyu Pinyin | Nán Hǎi |
|  |
| ਦੱਖਣੀ ਸਾਗਰ |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Nán Hǎi |
| Bopomofo | ㄋㄢˊ ㄏㄞˇ |
| Wade–Giles | Nan2 Hai3 |
| IPA | [nǎn xàɪ] |
| Wu |
| Romanization | noe平 he上 |
| Hakka |
| Romanization | nam11 hoi31 |
| Yue: Cantonese |
| Jyutping | naam4 hoi2 |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | lâm-hái |

 |
| Alternative Chinese name |
| ਰਿਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ | 南中國海 |
| ਸਰਲ ਚੀਨੀ | 南中国海 |
|  |
| Hanyu Pinyin | Nán Zhōngguó Hǎi |
|  |
| ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Standard Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Nán Zhōngguó Hǎi |
| Bopomofo | ㄋㄢˊ ㄓㄨㄥ ㄍㄨㄛˊ ㄏㄞˇ |
| Wade–Giles | Nan2 Chung1-kuo2 Hai3 |
| IPA | [nǎn ʈ͡ʂʊ́ŋkwɔ̌ xàɪ] |
| Wu |
| Romanization | noe平 tson平 koh入 he上 |
| Hakka |
| Romanization | nam11 dung24 gued2 hoi31 |
| Yue: Cantonese |
| Jyutping | naam1 zung1 gwok3 hoi2 |
| Southern Min |
| Hokkien POJ | âm tiong-kok hái |

 |
| Vietnamese name |
| Vietnamese | Biển Đông (ਪੂਰਬੀ ਸਾਗਰ) |
| Chữ Nôm | 匾東 |
| Thai name |
| Thai | ทะเลจีนใต้ [tʰáʔlēː tɕīːnáʔ tɑ̂i] (ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ) |
| Japanese name |
| Kanji | 南支那海 or 南シナ海 (ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ "ਦੱਖਣੀ ਸ਼ੀਨਾ ਸਾਗਰ") |
| Hiragana | みなみシナかい |
|

| ਪ੍ਰਤੀਲਿੱਪੀਆਂ |
| --- |
| Romanization | Minami Shina Kai |

 |
| Malay name |
| Malay | Laut Cina Selatan (ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ) |
| Indonesian name |
| Indonesian | Laut Cina Selatan / Laut Tiongkok Selatan (ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ) |
| Filipino name |
| Tagalog | Dagat Timog Tsina (ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ) Dagat Luzon (ਲੂਜ਼ੋਨ ਸਾਗਰ) Dagat Kanlurang Pilipinas (ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਿਲਪੀਨ ਸਾਗਰ) |
| Portuguese name |
| Portuguese | Mar da China Meridional (ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ) |
|  |

**ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਸਾਗਰ** ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਾਸ਼ੀਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੁਲ ਖੇਤਰਫਲ - ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਅਤੇ ਮਲੱਕਾ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਤਾਈਵਾਨ ਪਣਜੋੜ ਤੱਕ - ਲਗਭਗ 3,500,000 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਇੱਥੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ ਇੱਕ-ਤਿਹਾਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਲੇ ਹੇਠ ਤੇਲ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੰਡਾਰਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਥਿਤ ਹੈ

* ਮੁੱਖਦੀਪੀ ਚੀਨ ਅਤੇ ਤਾਈਵਾਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ,
* ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ,
* ਸਬਾਹ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ), ਸਾਰਾਵਾਕ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਬਰੂਨਾਏ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ,
* ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ,
* ਮਾਲੇ ਪਰਾਇਦੀਪ (ਮਲੇਸ਼ੀਆ) ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਅਤੇ
* ਵੀਅਤਨਾਮ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਸਾਰੇ ਹੀ ਸਿਰਮੌਰ ਦੇਸ਼ ਹਨ।
**ਸਿਰਮੌਰ ਰਾਜ** ਜਾਂ **ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਮੁਲਕ** (ਭਾਵ ਉਹ ਮੁਲਕ ਜਿਸਦੀ ਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਹੋਵੇ) ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਭੌਤਕੀ ਕਨੂੰਨੀ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ਼ ਕਿਸੇ ਭੂਗੋਲਕ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਇਖ਼ਤਿਆਰ (ਹੱਕ) ਹੋਵੇ। ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਸਿਰਮੌਰ ਮੁਲਕ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਸਥਾਈ ਅਬਾਦੀ, ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਇਲਾਕਾ, ਇਕਹਿਰੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਰਮੌਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਮੁਲਕ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜਾਂ ਪਰਵੱਸ ਨਾ ਹੋਣ।

## ਹਵਾਲੇ