Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਕਨਫੂਸ਼ੀਅਸਵਾਦ

**ਕਨਫੂਸ਼ੀਅਸਵਾਦ** ਜਾਂ ਕਨਫੂਸ਼ੀਅਸਮੱਤ (en:Confucianism, ਚੀਨੀ: 儒學, ਅਰਥਾਤ *ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ*) ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਧਰਮ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੋਢੀ ਚੀਨੀ ਦਾਰਸ਼ਨਕ ਕਨਫੂਸ਼ੀਅਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 551 ਈਸਾਪੂਰਵ ਅਤੇ ਮਰਨ 479 ਈਸਾਪੂਰਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਧਰਮ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਧਰਮ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਦੇ ਚੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜਧਰਮ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।
# ਸਾਹਿਤ

**ਸਾਹਿਤ** ਵੱਡੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜਾਤਮਕ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਦ ਅਤੇ ਗਦ। ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਅਧਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਗਲਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਅੱਗੇ ਕਈ ਰੂਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵਿਤਾ, ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਡਰਾਮਾ ਆਦਿ।

## ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ "ਸੱਤਯਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ" ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਜੋ ਸੱਚ ਹੋਵੇ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਉਹ ਸਾਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ ਅਨੁਸਾਰ,ਸਾਹਿਤ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਹਜਮਈ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਓਹ ਸਭ ਸਾਰਥਕ ਕਲਾਤਮਕ ਅਭਿਵਿਅਕਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਹਜ ਸਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ

## ਮੁੱਖ ਭੇਦ

### ਪਦ

ਪਦ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ ਭੇਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਲੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨ ਨੂੰ ਕਵੀ ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, ਗਜ਼ਲ, ਰੁਬਾਈ ਆਦਿ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੇਖਕ ਲੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਰੂਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

### ਗਦ

ਗਦ ਪਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭੇਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਨੋਵੇਲਾ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਨਾਂਵ

**ਨਾਂਵ** (ਲਾਤੀਨੀ ਵਿੱਚ *nōmen*, ਸ਼ਾਬਦਿਕ 'ਨਾਮ') ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਾਕ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਵਸਤੂ, ਸੰਕਲਪ, ਜੀਵ, ਗੁਣ, ਸਥਿਤੀ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸੰਕੇਤਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ, ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕਰਮ, ਜਾਂ ਸੰਬੰਧਕ ਦੇ ਕਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

## ਕਿਸਮਾਂ

ਨਾਂਵ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:-

1. ਆਮ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
2. ਖਾਸ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਨਿੱਜ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
3. ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
4. ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ
5. ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

### ਆਮ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਸਤੂ, ਜੀਵ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦੀ  ਸਮੁੱਚੀ ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ :- ਕਿਤਾਬ , ਬਸ , ਸ਼ਹਿਰ ਆਦਿ।

**ਬੱਚਾ** ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ – ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਆਮ ਨਾਂਵ ਹੈ।

### ਖਾਸ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਨਿੱਜ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੀਵ, ਖ਼ਾਸ ਵਸਤੁ, ਖ਼ਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂਵ ਜਾਨ ਨਿੱਜ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ :-

, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ , ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ, ਰਾਵੀ ਆਦਿ।

**ਸਤਲੁਜ** ਦਾ ਪਾਣੀ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ – ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਖਾਸ ਨਾਂਵ ਹੈ

### ਵਸਤੂਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਤੋਲਣ, ਮਿਣਨ ਜਾਂ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇ , ਉਸ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ :- ਤੇਲ, ਪੈਟਰੋਲ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ।

**ਪੈਟਰੋਲ** ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ – ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਵਸਤੂ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੈ।

### ਇਕੱਠਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਜਾਂ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਇਕੱਠ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ :- ਫ਼ੌਜ, ਜਲੂਸ, ਸ਼੍ਰੇਣੀ , ਸਭਾ ਆਦਿ।

ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ **ਜਲੂਸ** ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ – ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਲੂਸ ਇਕੱਠ ਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੈ।

### ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਭਾਵ, ਗੁਣ ਜਾਂ ਹਾਲਤ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭਾਵ ਇਨਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ :- ਖੁਸ਼ੀ, ਗਮੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ , ਉਦਾਸੀ ਆਦਿ।

**ਇਮਾਨਦਾਰੀ** ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਸੰਭਵ ਹੈ – ਇਸ ਇੱਚ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਹੈ।
# ਮੂਲਾਂਸ਼

| ਉਦਾਹਰਨਾਂ |
| --- |
| **ਪੜ੍ਹਨਾ** ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੂਲਾਂਸ਼ **ਪੜ੍ਹ** ਹੈ: ਇਹ ਉਹ ਅੰਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
1. **ਪੜ੍ਹਨਾ** (ਸਧਾਰਨ ਕਿਰਿਆ)
2. **ਪੜ੍ਹ/ਪੜ੍ਹੋ** (ਹੁਕਮੀ)
3. **ਪੜ੍ਹਦਾ/ਪੜ੍ਹਦੀ/ਪੜ੍ਹਦੇ/ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ/ਪੜ੍ਹਿਆ/ਪੜ੍ਹੇ (ਹੈ/ਹਾਂ/ਹਨ)** (ਵਰਤਮਾਨ ਕਾਲ)
4. **ਪੜ੍ਹਦਾ/ਪੜ੍ਹਦੀ/ਪੜ੍ਹਦੇ/ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ/ਪੜ੍ਹਿਆ/ਪੜ੍ਹੇ (ਸੀ/ਸਾਂ/ਸਨ)** (ਅਤੀਤ ਕਾਲ)
5. **ਪੜ੍ਹਿਆ/ਪੜ੍ਹੇ** (ਸਧਾਰਨ ਅਤੀਤ)
6. **ਪੜ੍ਹਿਆ/ਪੜ੍ਹੇ** (ਅਤੀਤ ਕਿਰਦੰਤ)
7. **ਪੜ੍ਹ** ਰਿਹਾ/ਰਹੇ/ਰਹੀ/ਰਹੀਆਂ (ਚੱਲ ਰਿਹਾ)
 |

**ਮੂਲਾਂਸ਼** (Word stem) ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅੱਗੋਂ ਰੂਪਾਂਸ਼ ਜੁੜ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ **ਧਾਤੂ** ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਜਿਹਾ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਧਾਤੂ ਤਾਂ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰੇਕ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਧਾਤੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇੱਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਮੂਲਾਂਸ਼ ਉਹ ਧਾਤੂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਧੇਤਰ ਲੈਕੇ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਨੇਪਰੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

ਵਿਆਕਰਨ ਵਿੱਚ **ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ** ਜਾਂ **ਸਿਫ਼ਤ** ਤਫ਼ਸੀਲ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨਵਾਂ ਮਤਲਬ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਅਕਸਰ ਇਹਦਾ ਕੰਮ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਜਿਹਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਂਵ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੁਫਾੜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

## ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

### ਰੂਪ

ਆਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪ ਲਈ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ:

* ਲਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ
* ਕਾਲ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

ਹਰ ਰੰਗ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਹਦੇ‌ ਨਾਂ ਆਏ। ਲਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਇਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਰਤਦਾ। ਗਿੰਗ‌, ਕਾਰਕ ’ਤੇ ਵਚਨ ਲਈ ਕਾਲ਼ਿਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਦਲਦੇ। ਦੋ ਹੋਰ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਜੋ ਬਦਲਦੇ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ:

* ਗਿਣਤੀ ਵਾਚਕ
* ਕ੍ਰਮ ਵਾਚਕ

ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰਕ ਲਈ ਗਿਣਤੀ ਵਾਚਕ ਦੇ ਰੂਪ ਹੀ ਬਦਲਦਾ। ਕ੍ਰਮ ਵਾਚਕ ’ਤੇ ਕਾਲ਼ਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸਮਾਨ ਹੈ।

### ਲਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

ਲਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕੋਈ ਧੁਨੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ “ਆ” ਹੋਵੇ, ਲਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਦਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ: ਕੋਮਲ ਸੇਜ, ਕੋਮਲ ਸੇਜਾਂ; ਜ਼ਾਇਆ ਚੀਜ਼, ਜ਼ਾਇਆ ਚੀਜ਼ਾਂ।

### ਕਾਲ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

ਕਈ ਕਾਲ਼ੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤ “ਆ” ਹੋਵੇ ਪਰ ਕੁਝ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਧੁਨੀ ਹੋਵੇ। ਕੁੱਝ ਛੋਟਿਆਂ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਿਆਂ ਕਾਰਦੰਤਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਾਲ਼ੇ ਹੋਵੇ।

### ਸੰਖਿਅਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

#### ਗਿਣਤੀ ਵਾਚਕ

#### ਕ੍ਰਮ ਵਾਚਕ

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਿਰਿਆ

**ਕਿਰਿਆ** ਵਾਕ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਹੋਣ (ਲਿਆਓ, ਪੜ੍ਹੋ, ਚੱਲੋ, ਦੌੜੋ, ਸਿੱਖੋ), ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ (ਵਾਪਰਨਾ, ਬਣਨਾ), ਜਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। (ਹੋਣਾ, ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ) ਦਾ ਲਖਾਇਕ ਹੋਵੇ।

## ਧਾਤੂ

ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਧਾਤੂ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ - ਲਿਖ, ਪੜ੍ਹ, ਜਾ, ਖਾ, ਗਾ, ਰੋ, ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਲਿਖਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ, ਆਦਿ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਭੇਦ

ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ -

* ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ।
* ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ।

### ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ

ਜਿਹਨਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ-

1. ਬੱਚਾ ਖੇਡਦਾ ਹੈ
2. ਬਸ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।

ਆਦਿ

ਜਿਹਨਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦਾ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ :

* ਮੀਰਾ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
* ਭੌਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਂਦਾ ਹੈ।

ਆਦਿ

## ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਭੇਦ

ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੰਜ ਭੇਦ ਹਨ -

### ਆਮ ਕਿਰਿਆ

ਜਿੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਆਮ ਕਿਰਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ –

* ਤੁਸੀਂ ਆਏ।
* ਉਹ ਨਹਾਇਆ ਆਦਿ।

### ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ

ਜਿੱਥੇ ਦੋ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਨਾਲੋ-ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ –

* ਮੀਰਾ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ।
* ਉਹ ਖਾ ਚੁੱਕਿਆ।

### ਨਾਮ ਧਾਤੂ ਕਿਰਿਆ

ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਕਿਰਿਆ ਪਦ ਨੂੰ ਨਾਮਧਾਤੂ ਕਿਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ - ਹਥਿਆਉਣਾ, ਸ਼ਰਮਾਉਣਾ, ਅਪਨਾਉਣਾ, ਝੁਠਲਾਉਣਾ ਆਦਿ।

### ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ

ਜਿਸ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਰਤਾ ਆਪ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਦੋ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ -

* ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਰਤਾ - ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲਾ।
* ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਤਾ - ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ।

ਜਿਵੇਂ -
ਸ਼ਿਆਮ ਰਾਣੋ ਤੋਂ ਪੱਤਰ ਲਿਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਤਾਂ ਰਾਣੋ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਲਿਖਵਾਉਣਾ’ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰੇਰਣਾਰਥਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਪ੍ਰੇਰਕ ਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਣੋ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਤਾ।

### ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ

ਕਿਸੇ ਕਿਰਿਆ ਵਤੋਂ ਪੂਰਵ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ - ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਸੌਂ ਕੇ ਉਠਿਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ‘ਉੱਠਿਆ ਹਾਂ’ ਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ‘ਸੌਂ ਕੇ’ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ‘ਸੌਂ ਕੇ’ ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇਸ਼ - ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੇ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੁਕਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ‘ਕੇ’ ਅਤੇ ‘ਕਰ ਕੇ’ ਲਗਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪੂਰਵਕਾਲਿਕ ਕਿਰਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ –

* ਰਾਕੇਸ਼ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਿਆ।
* ਲੜਕੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਜਾਣਗੀਆਂ।
# ਲਿਪੀ ਵਿਗਿਆਨ

**ਲਿਪੀ ਵਿਗਿਆਨ** (orthography) ੳੁਸ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਿਪੀ ਦੇ ਲਿਪਾਂਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ, ਤਰਤੀਬ, ਵਿਚਰਨ, ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕਲਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਰਬੀ ਅੰਕ

**ਅਰਬੀ ਅੰਕ** ਦਸ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਅੰਕ ਹਨ: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ਅਤੇ 9. ਇਹ ਦਸ਼ਮਲਵ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੂਜੇ ਅਧਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਟਲ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਤੇ ਲਾਇਸੈਂਸ ਪਲੇਟਾਂ ਵਰਗੇ ਪਛਾਣਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਦਸ਼ਮਲਵ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਗਲਤ ਮਤਲਬ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਰੋਮਨ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹੋਵੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਦਸ਼ਮਲਵ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਅਰਬੀ ਅੰਕਾਂ ਤੋਂ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਦਸ਼ਮਲਵ ਲਿਖਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੰਦੂ-ਅਰਬੀ ਅੰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

### ਅਰਬੀ ਅੰਕੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ

ਅਰਬੀ ਅੰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ

## ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ਪੱਛਮੀ ਅਰਬੀ | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| ਪੂਰਬੀ ਅਰਬੀ | ٠ | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ |
| ਫਾਰਸੀ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ |
| ਉਰਦੂ | ۰ | ۱ | ۲ | ۳ | ۴ | ۵ | ۶ | ۷ | ۸ | ۹ | ۱۰ |

## ਹਵਾਲੇ
# ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ** (汉语 / 漢語, ਫਿਨ-ਇਨ: Hànyǔ ; 华语 / 華語, Huáyǔ ; ਜਾਂ 中文 ਹੋਇਆ-ਯੂ, Zhōngwén ਚੋਂਗ-ਵਨ) ਚੀਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁੱਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨੀ-ਤਿੱਬਤੀ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਹੈ। ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੰਦਾਰਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਏਕਾਕਸ਼ਰੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਭਾਗ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਚਿਤਰਲਿਪਿ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ- ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ। ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਸੁਰਭੇਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।

ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ ਅਫਰੀਕਾ ਖੰਡ, ਯੂਰੇਸ਼ਿਆਖੰਡ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰੀਇਖੰਡ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾਖੰਡ ਨਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਯੂਰੇਸ਼ਿਆਖੰਡ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੰਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿੱਚੇ ਲਿਖੇ ਭਾਸ਼ਾ-ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ: ਸੇਮੇਟਿਕ, ਕਾਕੇਸ਼ਸ, ਯੂਰਾਲਅਲਤਾਇਕ, ਏਕਾਕਸ਼ਰ, ਦਰਵਿਡ, ਆਗਨੇਏ, ਭਾਰੋਪੀਏ ਅਤੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਮ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਏਕਾਕਸ਼ਰ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਮੀ, ਤੀੱਬਤੀ, ਬਰਮੀ, ਮਿਆਓ, ਲੋਲੋ ਅਤੇ ਮੋਨ-ਖਮੇਰ ਸਮੂਹ ਦੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂਵੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।

### ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬੋਲੀਆਂ (ਵਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ)

ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਸਮੂਹ ਹਨ:

* Guan (Northern or Mandarin) 北方話 / 北方话 or 官話 / 官话, (850 ਲੱਖ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਕਤਾ) ，
* Wu 吳 / 吴, ਜੋ Shanghainese ਸ਼ਾਮਿਲ, (ਲੱਗਭੱਗ 90 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ) ，
* Yue (Cantonese) 粵 / 粤, (ਲੱਗਭੱਗ 80 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ) ，
* Min (Fujianese, ਜੋ ਤਾਇਵਾਨ ਸ਼ਾਮਿਲ) 閩 / 闽, (ਲੱਗਭੱਗ 50 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ),
* Xiang 湘, (ਲੱਗਭੱਗ 35 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ),
* Hakka 客家 or 客, (ਲੱਗਭੱਗ 35 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ) ，
* Gan 贛 / 赣, (ਲੱਗਭੱਗ 20 ਮਿਲਿਅਨ ਵਕਤਾ)

## ਹਵਾਲੇ
# ਓਰੀਗਾਮੀ

ਓਰੀਗਾਮੀ ਸਾਰਸ
ਓਰੀਗਾਮੀ ਸਾਰਸ ਦੀ ਤਹਿ-ਲਵਾਈ
**ਓਰੀਗਾਮੀ** (折り紙, *ਓਰੀ* ਭਾਵ "ਤਹਿ ਲਾਉਣੀ" ਅਤੇ *ਕਾਮੀ* ਭਾਵ "ਕਾਗ਼ਜ਼" ਤੋਂ (ਰੰਦਾਕੂ ਕਰ ਕੇ *ਕਾਮੀ* ਬਦਲ ਕੇ *ਗਾਮੀ* ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨ ਵਾਲ਼ੀ ਇੱਕ ਰਿਵਾਇਤੀ ਜਪਾਨੀ ਕਲਾ ਹੈ ਜੋ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ 1900 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਨਿੱਬੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾ ਦਾ ਟੀਚਾ ਕਿਸੇ ਕੋਰੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਤਾਅ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤਰਾਸ਼ੀ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਮੂਰਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸੇ ਟੱਕ-ਵੱਢ ਜਾਂ ਗੂੰਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਓਰੀਗਾਮੀ ਨਹੀਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਟੁੱਕਣ ਅਤੇ ਗੂੰਦ ਨਾਲ਼ ਚਿਪਕਾਉਣ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੀਰੀਗਾਮੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਮਲਿਖਤ

**ਸਮਲਿਖਤ** (Homograph) ਅਜਿਹਾ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਮਿਲੇ ਹੋਣ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ।

## ਉਦਾਹਰਨ

* ਵਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ("ਵਾਲਾ" ਸਬੰਧਕ ਦਾ ਇਲਿੰਗ ਬਹੁ-ਵਚਨ) ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ (ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ)
# ਸਮਧੁਨੀ

**ਸਮਧੁਨੀ** ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੋ ਸੱਕਦਾ ਹੈ।

## ਉਦਾਹਰਨ

ਹੇਠਲੇ ਵਾਕੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਧੁਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ:-

* ਗਲ ਗਲ ਪਾਣੀ, ਗਲਗਲ ਖਾਣੀ
* ਮਲ ਮਲ ਨਹਾਉਣਾ, ਮਲਮਲ ਪਾਉਣਾ
* ਵਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ("ਵਾਲਾ" ਸਬੰਧਕ ਦਾ ਇਲਿੰਗ ਬਹੁ-ਵਚਨ) ਤੇਰੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ (ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ)
# ਜ਼ੇੱਨ

ਜ਼ੇੱਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
**ਜ਼ੇੱਨ** ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ। 'ਜ਼ੇੱਨ' ਸ਼ਬਦ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ 'ਧਿਆਨ' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਹਨ - ਧਿਆਨ ਮਗਨ ਹੋਣਾ। ਇਹ ਬੜੀ ਤੀਖਣਤਾ ਨਾਲ ਤਾਓਵਾਦ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਬੁੱਧਮੱਤ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖ ਸਕੂਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਤੋਂ, ਚਾਨ ਬੁੱਧਮੱਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੀਅਤਨਾਮ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਪਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਪਾਨੀ ਜ਼ੇੱਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੈਲ ਗਿਆ।
# ਜਿਨ ਰਾਜਵੰਸ਼

280 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ (ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ

**ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼** (ਚੀਨੀ: 晉朝, ਜਿਨ ਚਾਓ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Jin Dynasty) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇਚੀਨ ਵਿੱਚ 265 ਈਸਾਪੂਰਵ ਤੋਂ 420 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਿਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ਜੋ 220 ਈ ਤੋਂ 265 ਈ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾ ਯਾਨ (司馬炎, Sima Yan) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਓ ਵੇਈ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰਵੀ ਵੂ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲਕੇ ਸਮਰਾਟ ਵੂ (晉武帝, Wu of Jin) ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਜਿਹਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਜਿੰਨ ਰਾਜਕਾਲ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਪੱਛਮੀ ਜਿੰਨ (西晉, Western Jin, 265 ਈ - 316 ਈ) ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਲੁਓਯਾਂਗ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਪੂਰਬੀ ਜਿੰਨ (東晉, Eastern Jin, 317 ਈ - 420 ਈ) ਕਹਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਰੂੰ (司馬睿, Sima Rui) ਦੁਆਰਾ ਜਿਆਨਕਾਂਗ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਅੱਗੇ ਚਲਾਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨ ਕਾਲ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਰਾਜਵੰਸ਼ (420 ਈ – 589 ਈ) ਦਾ ਕਾਲ ਆਇਆ। ਧਿਆਨ ਦਿਓ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ 1115 ਈ ਤੋਂ 1234 ਈ ਤੱਕ ਵੀ ਇੱਕ ਜਿੰਨ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ ਸੀ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਤਿੰਨ ਰਾਜਸ਼ਾਹਿਆਂ
* ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਵੰਸ਼
* ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਜਵੰਸ਼

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਿਓਤੋ

| ਕਿਓਤੋ |
| --- |
|  |
| Interactive map of ਕਿਓਤੋ |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | ਯੂਟੀਸੀ+9 |
| - Tree | Weeping Willow, Japanese Maple and Katsura |
| - Flower | Camellia, Azalea and Sugar Cherry |
| Phone number | 075-222-3111 |
| Address | 488 Teramachi-Oike, Nakagyō-ku, Kyōto-shi, Kyōto-fu 604-8571 |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.city.kyoto.jp/koho/eng/index.html |

ਕਿਓਤੋ, 1891
**ਕਿਓਤੋ** ਜਪਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ 1868 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 15 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਹੋਰ ਵੇਖੋ

* ਕਿਓਤੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
# ਟੋਕੀਓ

| ਟੋਕੀਓ |
| --- |
|  |
| Interactive map of ਟੋਕੀਓ |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | ਯੂਟੀਸੀ+9 |

**ਟੋਕੀਓ** (東京 "ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਧਾਨੀ"), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਟੋਕੀਓ ਮਹਾਂਨਗਰ** (東京都), ਜਪਾਨ ਦੇ 47 ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਵਡੇਰੇ ਟੋਕੀਓ ਖੇਤਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ਇਹ ਜਪਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹੱਲ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਨੇ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂ ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਦੇ ਕਾਂਤੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਈਜ਼ੂ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਓਗਾਸਵਾਰਾ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਟੋਕੀਓ ਮਹਾਂਨਗਰ ਨੂੰ 1943 ਵਿੱਚ ਪੂਰਵਲੇ ਟੋਕੀਓ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (東京府) ਅਤੇ ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ (東京市) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਿਆ ਸੀ।

ਟੋਕੀਓ ਦੀ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਸਰਕਾਰ ਟੋਕੀਓ ਦੇ 23 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਡਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ 39 ਨਗਰਪਾਲਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬਾਹਰੀ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਰਡਾਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 80 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 130 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਫੈਕਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ (ਅਬਾਦੀ 3.5 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਕੱਠ ਆਰਥਕਤਾ (2008 ਵਿੱਚ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ 1.479 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਪਜ; ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਮਹਾਂਨਗਰ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਫ਼ਾਰਚੂਨ ਗਲੋਬਲ 500 ਦੀਆਂ 51 ਕੰਪਨੀਆਂ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਅੰਕੜਾ ਹੈ।

ਟੋਕੀਓ ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥ-ਵਿਵਅਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ "ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੇਂਦਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਤਰੀ ਮੋਢੀ ਸ਼ਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਕ ਦੀ 2008 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਬੱਧਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਏ. ਟੀ. ਕੀਅਰਨੀ ਦੀ 2012 ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤਰਜਨੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮਰਸਰ ਅਤੇ ਆਰਥਕ ਬੁੱਧੀ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰਹਿਣੀ-ਖ਼ਰਚਾ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੋਨੋਕਲ ਰਸਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣਯੋਗ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿਣਯੋਗ ਮਹਾਂ-ਮਹਾਂਨਗਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਮਿਸ਼ਲਿਨ ਗਾਈਡ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਨੂੰ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਟੋਕੀਓ 1964 ਦੀਆਂ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ 2020 ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਓਲੰਪਿਕਸ ਦਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।

## ਸਥਾਪਨਾ

## ਇਤਿਹਾਸ

## ਅਬਾਦੀ

## ਸਮਾਰਕ

## ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

## ਹਵਾਲੇ
# ਹੋਂਸ਼ੂ

ਹੋਂਸ਼ੂ| ਹੋਂਸ਼ੂ |
| ਭੂਗੋਲ |
| ਟਿਕਾਣਾ | ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ |
| ਬਹੀਰਾ | Japanese archipelago |
| ਖੇਤਰ ਰੈਂਕ | 7th |
| ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ |
| **ਜਪਾਨ** |
| ਜਨ-ਅੰਕੜੇ |
| ਜਨਸੰਖਿਆ | 103,000,000 |

**ਹੋਂਸ਼ੂ** (ਜਾਪਾਨੀ: 本州, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Honshu) ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਗਾਰੂ ਪਣਜੋੜ ਦੇ ਪਾਰ ਹੋੱਕਾਇਦੋ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸੇਤੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਾਗਰ ਦੇ ਪਾਰ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਟਾਪੂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਾਨਮੋਨ ਪਣਜੋੜ ਦੇ ਪਾਰ ਕਿਊਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜਾਵਾ ਟਾਪੂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਸੋਂ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਵੀ ਹੈ। ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਟੋਕੀਓ, ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੋਂਸ਼ੂ ’ਤੇ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ 10.3 ਕਰੋੜ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 2,27,962 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।

## ਨਾਂਅ ਦਾ ਅਰਥ

ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ *ਹੋਨ ਸ਼ੂ* ਦਾ ਮਤਲੱਬ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ

ਹੋਂਸ਼ੂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਵੀ ਫ਼ੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਭੁਚਾਲ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ ਆਏ ਭੂਚਾਲ ਨੇ ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ 2.4 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਫੂਜੀ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 3,776 ਮੀਟਰ (12,388 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੈ, ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ “ਜਾਪਾਨੀ ਆਲਪਸ” (日本アルプス) ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਕੀਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ, ਸ਼ਿਨਾਨੋ ਨਦੀ (信濃川) ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

ਹੋਂਸ਼ੂ ਦੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਕਾਂਟੋ ਮੈਦਾਨ (Kanto plain) ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਬਹੁਤ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ। ਟੋਕੀਓ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਓਸਾਕਾ, ਕੋਬੇ, ਨਾਗੋਆ ਅਤੇ ਹਿਰੋਸ਼ੀਮਾ ਵਰਗੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਗਰ ਵੀ ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਕਾਂਟੋ ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਨੋਬੀ ਮੈਦਾਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਅਤੇ ਸਬਜੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਫਸਲ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹੋਂਸ਼ੂ ਉੱਤੇ ਸੇਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਲ ਵੀ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਿਊਸ਼ੂ ਟਾਪੂ

ਕਿਊਸ਼ੂ| Interactive map of ਕਿਊਸ਼ੂ |
| ਭੂਗੋਲ |
| ਟਿਕਾਣਾ | ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ |
| ਬਹੀਰਾ | Japanese Archipelago |
| ਖੇਤਰ ਰੈਂਕ | 37ਵਾਂ |
| ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ |
| **Japan** |
| ਜਨ-ਅੰਕੜੇ |
| ਜਨਸੰਖਿਆ | 13,231,995 |

**ਕਿਊਸ਼ੂ ਟਾਪੂ** (ਜਾਪਾਨੀ: 九州, ਨੌਂ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕਿਊਸ਼ੂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 35,640 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਨ 2006 ਵਿੱਚ 1,32,31,995 ਸੀ। ਇਹ ਹੋਂਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਊਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਕਿਊਕੋਕੁ (九国, ਨੌਂ ਰਾਜ), ਚਿਨਜਇ (鎮西, ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ) ਅਤੇ ਤਸੁਕੁਸ਼ੀ-ਨੋ-ਸ਼ੀਮਾ (筑紫島, ਤਸੁਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਟਾਪੂ)। ਕਿਊਸ਼ੂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਾਏਕਾਏਦੋ (西海道, ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘੇਰਾ) ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਭੂਗੋਲ

ਕਿਊਸ਼ੂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਪਹਾੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉੱਤੇ 1,591 ਮੀਟਰ (4,220 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਆਸੋ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਰੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਹਨ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪੱਤਰੀ ਘਾੜਤ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਕਿਊਸ਼ੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਓਇਤਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੱਪੁ ( 別府市 ) ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਅਤੇ ਆਸੋ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਗਰਮ ਚਸ਼ਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਅਨੂਠੇ ਚਰਮਪਸੰਦੀ ਸੂਖਮਜੀਵ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਅਜਿਹੇ ਮਾਇਕਰੋਬ ਜੋ ਖੌਲ਼ਦੀ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉੱਚ ਵਾਤਾਰਵਰਣ ਵਿੱਚ ਪਨਪਦੇ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਊਸ਼ੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਊਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸੱਤ ਅਤੇ ਓਕਿਨਾਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਮਿਲਾਕੇ ਕੁਲ ਅੱਠ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ -

* ਉੱਤਰੀ ਕਿਊਸ਼ੂ
* ਫੁਕੁਓਕਾ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਸਾਗਾ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਕੁਮਾਮੋਤੋ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਓਇਤਾ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਕਾਗੋਸ਼ੀਮਾ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਮਿਆਜਾਕੀ ਪ੍ਰਾਂਤ
* ਓਕੀਨਾਵਾ ਪ੍ਰਾਂਤ

ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਤੋਂ ਕਿਊਸ਼ੂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 37ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 13ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ।

## ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ

ਕਿਊਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਚੌਲ, ਚਾਹ, ਤੰਬਾਕੂ, ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ ਅਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਾਪੂ ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਕਿਊਸ਼ੂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚੀਨੀ ਦੇ ਭਾਂਡਾ-ਕੌਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੁਕੁਓਕਾ, ਨਾਗਾਸਾਕੀ, ਕਿਤਾਕਿਊਸ਼ੂ ਅਤੇ ਓਇਟਾ ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਸਰਵੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਊਸ਼ੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਦਰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਇੱਥੇ ਦੇ ਕੇਵਲ 88.9% ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸ਼ਿਕੋਕੂ

ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਟਾਪੂ (ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ)
"88 ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਆਈ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਲੜਕੀ
ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੮੮ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ)
**ਸ਼ਿਕੋਕੂ** (ਜਾਪਾਨੀ: 四国, ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ 225 ਕਿਮੀ ਲੰਬਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਚੌੜਾਈ 50 ਅਤੇ 150 ਕਿਮੀ ਦੇ ਵਿੱਚ (ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਵੱਖ) ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 18,800 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ 41,41,955 ਸੀ। ਇਹ ਹੋਂਸ਼ੂ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਊਸ਼ੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

## ਭੂਗੋਲ

ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਏਹਿਮੇ, ਕਾਗਾਵਾ, ਕੋਚੀ ਅਤੇ ਤੋਕੁਸ਼ਿਮਾ। 18,800 ਵਰਗ ਕਿਮੀ ਦੇ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ 50ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਰਬਤ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦੀ ਹੈ - ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਜੋ ਸੇਤੋ ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਗਰ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨਿਵਾਸੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ (ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਦੇ) ਟਾਪੂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਵੀ ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਹਾੜ ਇਸ਼ਿਜੂਚੀ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜੋ 1,982 ਮੀਟਰ (6,503 ਫੁੱਟ) ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਸ਼ਿਜੁਚੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ, ਯੋਸ਼ਿਨੋ ਨਦੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਦੇ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। 196 ਕਿਮੀ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਤੋਕੁਸ਼ਿਮਾ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੋਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਦਯੋਗ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਖਾਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਉਪਜਾਊ ਮੈਦਾਨ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਚਾਵਲ, ਕਣਕ ਅਤੇ ਜੌਂ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਫਲ ਵੀ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨੀਂਬੂ, ਸੰਗਤਰੇ, ਤੇਂਦੂ (ਪਰਸਿੰਮਨ), ਆੜੂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਰ। ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਦਾ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਘੱਟ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੱਖਣ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਚੀ ਸ਼ਹਿਰ ਬਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਡ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ ਇਸ ਲਈ ਗ਼ੈਰ ਮੌਸਮੀ ਸਬਜੀਆਂ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇ ਵਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਗਜ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਇਕੱਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਕੋਈ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਸਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਸਭਿਆਚਾਰ

ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਆਪਣੇ 88 ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਜਾਪਾਨ-ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਕੂਕਾਏ (空海) ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧ ਸੰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੈਦਲ ਚਲਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲੇਕਿਨ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਬੱਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਮੰਦਿਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਕੋਕੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫੇਦ ਜੈਕਿਟਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਰ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦੋਗਯੋ ਨਿਨਿਨ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦੋ ਲੋਕ ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਸਫਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ)।

ਤੋਕੁਸ਼ਿਮਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਓਬੋਨ (お盆) ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਵਾ ਓਦੋਰੀ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੱਚਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ 13 ਲੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ