Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਆਰਗਾਨ

**ਆਰਗਾਨ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Argon) ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਅੰਕ 18 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ **Ar** ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ-ਭਾਰ 39.948 u ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* WebElements.com ਤੇ ਆਰਗਾਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ)
* Diving applications: Why Argon? Archived 2008-07-01 at the Wayback Machine.
* Argon Ar Properties, Uses, Applications
* Computational Chemistry Wiki Archived 2006-10-02 at the Wayback Machine.
# ਹੰਸ ਬੇਥ

**ਹੰਸ ਅਲਬਰੈੱਕਟ ਬੇਥ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Hans Albrecht Bethe; ਜੁਲਾਈ 2, 1906 - 6 ਮਾਰਚ, 2005) ਇੱਕ ਜਰਮਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ, ਕੁਆਂਟਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਅਤੇ ਠੋਸ ਰਾਜ ਰਾਜ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਸਟੀਲਰ ਨਿਊਕਲੀਓਸਿੰਥੇਸਿਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ 1967 ਦਾ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਰੀਅਰ ਲਈ, ਬੈਥ ਕੌਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਲਾਸ ਅਲਾਮੌਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪੁੰਜ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1945 ਵਿਚ ਨਾਗਸਾਕੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ "ਫੈਟ ਮੈਨ" ਹਥਿਆਰ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੈਥ ਨੇ ਵੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਬੰਬ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਕਿ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੈਥ ਨੇ ਅਲਬਰਟ ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਪਰਮਾਣੂ ਪਰੀਖਣ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡੀ ਅਤੇ ਨਿਕਸਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 1963 ਦੀ ਅੰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਟੈਸਟ ਬਾਨ ਸੰਧੀ ਅਤੇ 1972 ਦੀ ਐਂਟੀ-ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸੰਧੀ (ਸਾਲਟ I) ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।

ਉਸਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੱਬੇਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਪਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਹਰ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਕ ਵੱਡਾ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ (ਫ੍ਰੀਮੈਨ ਡਾਈਸਨ), ਨੇ ਉਸਨੂੰ "20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ-ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ" ਕਿਹਾ।

## ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਬੈਥ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿਚ ਸਟੈਂਪ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੀ, ਆਲਪਸ ਅਤੇ ਰੌਕੀਜ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। 6 ਮਾਰਚ 2005 ਨੂੰ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਇਥਕਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਬਚੇ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਕਾਰਨੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਐਮੇਰਿਟਸ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜੋਨ ਵੈਂਡਲ ਐਂਡਰਸਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸਨ।

ਬੈਥੇ 1957 ਵਿਚ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ (ਫੌਰਮੈਮਰਸ) ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸੁਪਰਨੋਵਾਏ ਦੇ ਮਕੈਨਿਜ਼ਮ 'ਤੇ ਰਾਇਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿਖੇ 1993 ਦੇ ਬੇਕਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। 1978 ਵਿਚ ਉਹ ਜਰਮਨ ਸਾਇੰਸ ਅਕੈਡਮੀ ਲਿਓਪੋਲਡਿਨਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ

**ਮਿਸ਼ੇਲੈਂਜਲੋ ਮਰਸੀ ਡਾ ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: Michelangelo Merisi da Caravaggio; 29 ਸਤੰਬਰ 1571 - 18 ਜੁਲਾਈ 1610) ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਜੋ 1590 ਤੋਂ 1610 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰੋਮ, ਨੇਪਲਜ਼, ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਸਿਸਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਸ ਮਨੁੱਖੀ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਰੋਕ ਪੇਂਟਿੰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ।

ਕਾਰਾਵਾਗੀਗੀਓ ਨੇ ਚਾਇਰੋਸਕੁਰੋ ਦੀ ਨਾਟਕੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸਰੀਰਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਟੈਨਿਬ੍ਰਿਜਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀਵਾਦੀ ਤੱਤ ਬਣਾਇਆ, ਪਰਛਾਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ। ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ, ਅਕਸਰ ਹਿੰਸਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ, ਤਸੀਹੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਲਾਈਵ ਮਾਡਲਾਂ ਨਾਲ, ਡਰਾਇੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਕੈਨਵਸ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤਾ। ਨਵੀਂ ਬਰੋਕ ਸ਼ੈਲੀ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜੋ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਡੂੰਘਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੀਟਰ ਪਾਲ ਰੁਬੇਨਜ਼, ਜੁਸੇਪ ਡੀ ਰਿਬੇਰਾ, ਗਿਆਨ ਲੋਰੇਂਜ਼ੋ ਬਰਨੀਨੀ, ਅਤੇ ਰੇਮਬ੍ਰਾਂਡਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ "ਕਾਰਾਵਗਗਿਸਟੀ" ਜਾਂ "ਕੈਰੇਵਜੈਕਿਸਕ" ਜਾਂ ਟੀਨੇਬ੍ਰਿਸਟਸ ਜਾਂ ਟੇਨੇਬਰੋਸੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਹਵੇਂ ਦੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਂਟਰ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ, ਛੋਹਣ ਅਤੇ ਭੜਕਾਊ ਆਦਮੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਾਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਝਗੜੇ ਕਾਰਨ ਕਤਲ ਦੇ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੇਪਲਜ਼ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਟਲੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। 1607 ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਲਟਾ ਅਤੇ ਸਿਸਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਜ਼ਾ ਲਈ ਪੋਪ ਦੀ ਮਾਫੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। 1609 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੇਪਲਜ਼ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਅਫਵਾਹਾਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ। ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਸਦੀ ਗ਼ਲਤ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। 1610 ਵਿੱਚ ਨੈਪਲਜ਼ ਤੋਂ ਰੋਮ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬੁਖਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਉਹ ਲੀਡ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਰਿਆ ਸੀ।

ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ ਦੀਆਂ ਕਾਢਾਂ ਨੇ ਬਾਰੋਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਬਾਰੋਕ ਨੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਯਥਾਰਥਵਾਦ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਆਪਣੇ ਚਾਇਰੋਸਕੁਰੋ ਦੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਬਦਲ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ ਪੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗਏ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਲਾ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਆਂਡਰੇ ਬਰਨੇ-ਜੋਫਰੋਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕਾਰਾਵਾਗੀਓ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਧਾਰਣ, ਆਧੁਨਿਕ ਪੇਂਟਿੰਗ ਹੈ।"

## ਹਵਾਲੇ
# ਮੌਤ

ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਖੋਪੜੀ
**ਮੌਤ** ਦਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜੈਵਿਕ-ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅੰਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:- ਜੈਵਿਕ ਉਮਰ ਵਧਣ (ਬੁਢੇਪਾ), ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਕੁਪੋਸ਼ਣ, ਰੋਗ, ਆਤਮਹੱਤਿਆ, ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਦਮਾ ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਅੰਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੋਟ ਹੋਵੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਚੇਤਨਾ ਬਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਨਗ

ਅਲਗ-ਅਲਗ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਗ

**ਨਗ** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: gemstone) ਬਲੌਰ ਖਣਿਜ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਗਿਹਣੇ ਜਾ ਹੋਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ  ਵਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੈਵਿਕ ਪਦਾਰਥ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾਰਨ ਗਿਹਾਣਿਆਂ ਤੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਗ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਾਰ ਨਗ ਪੱਥਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਪਰ ਕਈ ਪੋਲੇ ਖਣਿਜਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਹਣਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਈ ਸਰੀਰਕ ਖੂਬੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਗੈਲਰੀ

*
*
*
* ਨਗ
* ਨਗਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਆਦਮੀ
* ਅਲਗ-ਅਲਗ ਤਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ
* ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਗ

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਜੇਮੋਲੋਜੀ
* ਨਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਨਗ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ

* Farlang online library of gemological books Archived 2017-04-29 at the Wayback Machine.
# ਡੀਐਟਮਿਕ ਅਣੂ

ਡੀਐਟਮਿਕ ਅਣੂ-ਨਾਈਟਰੋਜਨ N2
ਡੀਐਟਮਿਕ ਅਣੂ ਉਸ ਅਣੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦੋ ਅਣੂਆਂ ਤੋ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਜਿਵੇ ਕਿ ਹਾਈਡਰੋਜਣ(H2) ਜਾ ਫਿਰ ਆਕਸੀਜਨ(O2)।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਟਰਾਈਐਟਮਿਕ ਅਣੂ

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* Hyperphysics – Rotational Spectra of Rigid Rotor Molecules
* Hyperphysics – Quantum Harmonic Oscillator
* 3D Chem – Chemistry, Structures, and 3D Molecules
* IUMSC – Indiana University Molecular Structure Center
# ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ

ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਲਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਢਾਲ ਜੋ ਕੋਰੀਆਈ ਕੌਮੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।
**ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ** (Iron Age) ਉਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੁੱਗ ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਕਾਲ ਹੈ। ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਦਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਕਾਂਸੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੀ ਖੋਜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਈ ਪਰ ਲੋਹਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਤਾਂਬੇ, ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਹੋਰ ਠੋਸ ਧਾਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਈ ਸੀ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾ-ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੈਲਣ ਜਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਯੁੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਨਾਤੋਲੀਆ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਇਹ 1300 ਈਪੂ ਦੇ ਲਾਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਕੁਝ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕੁਝ ਚਿੰਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਧਨੂ ਤਾਰਾਮੰਡਲ

ਧਨੁ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
ਧਨੁ ਤਾਰਾਮੰਡਲ
**ਧਨੂ** ਜਾਂ **ਸੈਜੀਟੇਰੀਅਸ** (ਅੰਗਰੇਜੀ: Sagittarius) ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਰਾਸ਼ੀਚਕਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਹਿੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਖਗੋਲਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ (ਘੋੜੇ ਦੇ ਧੜ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸਿਰਵਾਲੇ) ਕਿੰਨਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਨੁ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮੁੱਖ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਂਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਤਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਦੇ ਕੁੱਝ ਤਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਚਾਹਦਾਨੀ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਆਕਾਸ਼ ਗੰਗਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿਹਾਰਕਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੱਸਿਅਰ 55 ਨਾਮ ਦਾ ਤਾਰਾਸਮੁਹ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ।
# ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ

ਇਹ ਇੱਕ ਕਲੰਡਰ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ 'ਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੂਲੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਦਾ ਸੋਧਿਆ ਰੂਪ ਹੈ। ਪੋਪ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਬਲ-ਏ-ਜ਼ਿਕਰ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ ਦੀ ਮੂਲ ਇਕਾਈ ਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 365 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਚੌਥਾ ਸਾਲ 366 ਦਿਨ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀਪ ਦਾ ਸਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਚਾਂਗ ਹਰ 146,097 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 400 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ 20871 ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ 400 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 303 ਸਾਲ ਆਮ ਸਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 97 ਲੀਪ ਦੇ ਸਾਲ।

ਇਹ ਕੈਲੰਡਰ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪੋਪ ਗਰੈਗਰੀ ਤੇਰ੍ਹਵੇਂ ਨੇ 1582 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਾਗੂ ਸੀ। ਜੂਲੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ 4 ਅਕਤੂਬਰ, 1582 ਸੀ (ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਜੋੜ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ 10 ਦਿਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ) ਗਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ 15 ਅਕਤੂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1582 ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਸਪੇਨ, ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੇ ਇਟਲੀ ਨੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫ਼ਰਾਂਸ ਨੇ 9 ਦਸੰਬਰ, 1582 ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਅਗਲਾ ਦਿਨ 20 ਦਸੰਬਰ ਸੀ (ਉਹਨਾਂ ਵੀ 10 ਦਿਨ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤੇ) ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਥੋਲਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫਿਰ 1700 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੇ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ 1752 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ 2 ਸਤੰਬਰ, 1752 ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਿਨ 14 ਸਤੰਬਰ ਸੀ (ਹੁਣ 11 ਦਿਨ ਐਡਜਸਟ ਕਰਨੇ ਪਏ ਸਨ)। ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1918 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਥੇ 31 ਜਨਵਰੀ, 1918 ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਿਨ 14 ਫ਼ਰਵਰੀ ਸੀ (13 ਦਿਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਐਡਜਸਟ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ)। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਨੇ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਥੇ 15 ਫ਼ਰਵਰੀ, 1923 ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਦਿਨ (13 ਦਿਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਐਡਜਸਟ ਕਰਨ ਕਰ ਕੇ) 1 ਮਾਰਚ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਤਵਾਰੀਖ਼ ਵਿੱਚ 1698-99 ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ 29 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸੀ, ਪਰ 1763 ਵਿੱਚ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ 1752 ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੈਲੰਡਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਚਕਾਰਲੇ 12 ਦਿਨ ਐਡਜਸਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। |  |
# ਘਰੋਗੀਕਰਨ

ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਘਰੋਗੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।
**ਘਰੋਗੀਕਰਨ** (ਹੋਰ ਨਾਂ **ਘਰੇਲੂਕਰਨ**, **ਪਾਲਤੂਕਰਨ** ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ **ਗਿਝਾਈ** ਹਨ) ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਨੂੰ ਚੋਣਵੀਂ ਨਸਲਕਸ਼ੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਨ-ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋਣ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿੱਕਲ਼ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰੋਗੀ ਬਣਾਏ ਜਾਨਵਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤੰਤਰਤਾ/ਅਧੀਨਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਝਾਈ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਸਮਰੂਪੀ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਜੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ *ਗਿਝਾਈ* ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਨੀ ਸਮਾਜੀਕਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਜਿਹਾ ਅਮਲ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਨਵਰ ਮਨੁੱਖੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਗਿੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵ ਭਿੰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਸਮਝੌਤੇ ਮੁਤਾਬਕ ਘਰੋਗੀ ਜਾਤੀ "ਉਹ ਜਾਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸੀ ਅਮਲ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰਨ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ਼ ਅਸਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।""

## ਹਵਾਲੇ

## ਕਿਤਾਬਮਾਲ਼ਾ

* ਚਾਰਲਜ਼ ਡਾਰਵਿਨ, *ਦ ਵੇਰੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਐਂਡ ਪਲਾਂਟਸ ਅੰਡਰ ਡੋਮੈਸਟੀਕੇਸ਼ਨ*, 1868।
* ਜੈਰਡ ਡਾਇਮੰਡ, *ਗਨਜ਼, ਜਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਟੀਲ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਿਛਲੇ 13000 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਅਤੀਤ*, 1997।
* Laura Hobgood-Oster, A Dog's History of the World: Canines and the Domestication of Humans, 2014
* ਹੋਪ ਰਾਈਡਨ, ਆਊਟ ਆਫ਼ ਦ ਵਾਈਲਡ: ਦ ਸਟੋਰੀ ਆਫ਼ ਡੋਮੈਸਟੀਕੇਟਿਡ ਐਨੀਮਲਜ਼ ਹਾਰਡਕਵਰ, 1995।

## ਅਗਾਂਹ ਪੜ੍ਹੋ

* Halcrow, S. E., Harris, N. J., Tayles, N.,।kehara-Quebral, R. and Pietrusewsky, M. (2013), From the mouths of babes: Dental caries in infants and children and the intensification of agriculture in mainland Southeast Asia. Am. J. Phys. Anthropol., 150: 409–420. doi: 10.1002/ajpa.22215
* Hayden, B. (2003). Were luxury foods the first domesticates? Ethnoarchaeological perspectives from Southeast Asia. World Archaeology, 34(3), 458-469.

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* Crop Wild Relative।nventory and Gap Analysis: reliable information source on where and what to conserve ex-situ, for crop genepools of global importance
* ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ
* ਜੈਰਡ ਡਾਇਮੰਡ ਦੀ *ਗਨਜ਼, ਜਰਮਜ਼ ਐਂਡ ਸਟੀਲ* (ISBN 0-393-03891-2)
* ਖ਼ਬਰਾਂ Archived 2007-12-24 at the Wayback Machine. ਅਗੇਤਰੀ ਘਰੋਗੀ ਬਿੱਲੀ ਲੱਭਣ ਬਾਬਤ
* ਬੈਲੀਈਵ ਤਜਰਬਾ Archived 2005-12-28 at the Wayback Machine. ਘਰੋਗੀ ਲੂੰਬੜ ਉੱਤੇ
* ਚਿੜੀਆਘਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਘਰੋਗੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ
* The।nitial Domestication of Cucurbita pepo in the Americas 10,000 Years Ago
* ਮੱਝਾਂ-ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਦਾ ਚਿੱਤਰ Archived 2010-12-19 at the Wayback Machine.
* Major topic "domestication": free full-text articles (more than 100 plus reviews) in National Library of Medicine
* *ਅਸੀਂ ਜ਼ੈਬਰਾ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦੇ?* Archived 2011-07-13 at the Wayback Machine. ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਬਾਬਤ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਔਨਲਾਈਨ ਫ਼ਿਲਮ
* Isidro A. T. Savillo and Villaluz, Elizabeth A. 2013 ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਘਰੋਗੀਕਰਨ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਾਈ ਗਈ ਹੈ Archived 2014-11-28 at the Wayback Machine.
# ਅਰੇਨੀ-1 ਵਾਈਨਰੀ

ਅਰੇਨੀ-1 ਗੁਫ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ
**ਅਰੇਨੀ-1 ਵਾਈਨਰੀ** ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਵਾਈਨਰੀ (ਵਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਬਘਰ) ਹੈ, ਜੋ 2007 ਵਿੱਚ ਅਰਮੇਨੀਆ ਦੇ ਵਾਯੋਟਸ ਡਜ਼ੋਰ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਅਰੇਨੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਰੇਨੀ-1 ਗੁਫ਼ਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਲੱਭੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਵਾਈਨਰੀ ਲਗਭਗ 4100-4000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤਾਂਬੇ-ਪੱਥਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਇਹ 1963 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭੀ ਗਈ ਵਾਈਨਰੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 1,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਈਨਰੀ ਦੀ ਖੋਜ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ, ਬਾਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜਟਿਲਤਾ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਖੁਦਾਈਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਓਲੋਜੀ ਐਂਡ ਐਥਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਆਫ਼ ਅਰਮੇਨੀਆ ਦੇ ਬੋਰਿਸ ਗੈਸਪਾਰੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਰੋਨ ਪਿਨਹਾਸੀ (ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਕਾਰਕ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਡਬਲਿਨ ) ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ (ਯੂਸੀਐਲਏ) ਕੋਟਸਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਕੀਓਲੋਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਅਰੇਸ਼ੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੰਡਿੰਗ ਗਫੋਏਲਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਕਾਰਕ ਤੋਂ ਆਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਸੀਐਲਏ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ 2008 ਵਿੱਚ ਸਪਾਂਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਖੁਦਾਈ 2010 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ

2008 ਵਿੱਚ ਅਰੇਨੀ-1 ਜੁੱਤੀ ਜੋਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ (ਲਗਭਗ 3600–3500 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚਮੜੇ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਹੈ, ਵੀ ਉਸੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਈਟ ਦੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

## ਖੋਜ

ਵਾਈਨਰੀ ਦਾ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੋਪੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬਰਤਨ (ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦਿਮਾਗੀ ਟਿਸ਼ੂ ਵਾਲਾ) ਮਿਲਣਾ, ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਜਾਂ ਬਲੀਦਾਨ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਬਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਰਸਮੀ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਛੱਤ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਫ਼ਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੈਵਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਗੋਬਰ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਤ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਉੱਲੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਡਾਇਨਾ (ਮਿਥਿਹਾਸ)

The *Diana of Versailles*, a 2nd-century Roman version in the Greek tradition of iconography
**ਡਾਇਨਾ (ਮਿਥਿਹਾਸ)** Diana (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ਡਾਇਨਾ, ਲਾਤੀਨੀ: Diana ਦਿਆਨਾ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਜੰਗਲ,ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ

ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ
**ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ** ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਣੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ। ਇਹ ਅਸਮਾਨੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚੰਨ ਸਿੱਧੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਿਹ ਤੋਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਅਪਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਮਲ ਚੰਨ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

| ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ* v
* t
* e
 |
| --- |
|  |
| **ਸੂਰਜ** • ਬੁੱਧ • ਸ਼ੁੱਕਰ • ਪ੍ਰਿਥਵੀ • ਮੰਗਲ • ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ • ਸ਼ਨੀ • ਯੂਰੇਨਸ • ਵਰੁਣ • ਪਲੂਟੋ • *ਸੀਰੀਸ*• *ਹਉਮੇਆ* • *ਮਾਕੇਮਾਕੇ* • *ਐਰਿਸ* |
| **ਗ੍ਰਹਿ** • **ਬੌਣਾ ਗ੍ਰਹਿ** • **ਉਪਗ੍ਰਹਿ** - ਚੰਦਰਮਾ • ਮੰਗਲ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ • ਬ੍ਰਹਿਸਪਤੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਸ਼ਨੀ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਯੂਰੇਨਸ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਵਰੁਣ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • ਯਮ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ • *ਐਰਿਸ* ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ |
|  **ਛੋਟੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ**:   ਉਲਕਾ • ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ (ਤਾਰਾਨੁਮਾ ਗ੍ਰਹਿ ਘੇਰਾ ‎) • ਕਿੰਨਰ • ਵਰੁਣ-ਪਾਰ ਵਸਤੂਆਂ (ਕਾਈਪਰ ਘੇਰਾ‎/ਬਿਖਰਿਆ ਚੱਕਰ ) • ਧੂਮਕੇਤੂ (ਔਰਟ ਬੱਦਲ) • ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ • ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ • ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ |
# ਹੰਗੇਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ

**ਹੰਗੇਰੀਆਈ ਜਾਂ ਮਜਾਰੀ** (ਹੰਗੇਰੀਆਈ ਉਚਾਰਨ: [ˈmɒɟɒr] ਜਾਂ *magyar nyelv* (listen)) ਯੂਰਾਲੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਤੋਰ ਤੇ **ਯੂਰਪ** ਦੇ ਮੁਲਕ **ਹੰਗਰੀ** ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੀਹ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 57ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।
# ਕੋਲੋਰਾਡੋ

ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਰਾਜ ਦੀ 64 ਕਾਉਂਟੀਆਂ
**ਰਾਜ ਕੋਲੋਰਾਡੋ** ਨਦੀ ਲਈ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਸਪੇਨੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਲਾਲ ਰੰਗ (ਸਪੇਨਿਸ਼: ਕੋਲੋਰਾਡੋ) ਲਈ ਰਯੋ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਨਾਮ ਗਾਰ ਨਦੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1 ਅਗਸਤ, 1876 ਨੂੰ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ Ulysses ਏਸ ਅਨੁਦਾਨ 38 ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸਵੀਕਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਉੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਸੌ ਸਾਲ ਰਾਜ ਉਪਨਾਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ 1876 ਵਿੱਚ 38 ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਘ ਲਈ ਭਰਤੀ ਕਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਸ਼ਤਵਰਸ਼ੀਏ ਸਾਲ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ

| ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਦਾ ਗਣਰਾਜRepública de Moçambique |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਐਨਥਮ:Pátria Amada* *ਪਿਆਰੀ ਮਾਤ-ਭੂਮੀ* |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਮਪੂਤੋ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | ਪੁਰਤਗਾਲੀ |
| ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | * ਸਵਾਹਿਲੀ
* ਮਖੂਵਾ
* ਸੇਨਾ
 |
| ਨਸਲੀ ਸਮੂਹ  | * 99.66% ਅਫ਼ਰੀਕੀਅ
* 0.20% ਯੂਰਪੀ-ਅਫ਼ਰੀਕੀ
* 0.08% ਭਾਰਤੀ
* 0.06% ਯੂਰਪੀ
 |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਗਣਰਾਜ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਆਰਮਾਂਦੋ ਗੇਬੂਸਾ |
| • ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ  | ਐਲਬਰਟੋ ਵਾਕੀਨਾ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਭਾ |
|  ਸੁਤੰਤਰਤਾ |
|  |
| • ਪੁਰਤਗਾਲ ਤੋਂ  | 25 ਜੂਨ 1975 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 801,590 km2 (309,500 sq mi) (35ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | 2.2 |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2009 ਅਨੁਮਾਨ | 22,894,000 (54ਵਾਂ) |
| • 2007 ਜਨਗਣਨਾ | 21,397,000 (52ਵਾਂ) |
| • ਘਣਤਾ | 28.7/km2 (74.3/sq mi) (178ਵਾਂ) |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $23.886 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $1,085 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮਾਤਰ) | 2011 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | $12.827 ਬਿਲੀਅਨ |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | $582 |
| ਗਿਨੀ (1996–97) | 39.6 ਮੱਧਮ |
| ਐੱਚਡੀਆਈ (2011) |  0.322 **Error: Invalid HDI value** · 184ਵਾਂ |
| ਮੁਦਰਾ | ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕੀ ਮੇਟੀਕਲ (MZN) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+2 (ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਮਾਂ) |
| • ਗਰਮੀਆਂ (DST) | UTC+2 (ਨਿਰੀਖਤ ਨਹੀਂ) |
| ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸਾਈਡ | ਖੱਬੇ |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | +258 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .mz |
| Estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. |

**ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ**, ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ **ਮੋਜ਼ੈਂਬੀਕ ਦਾ ਗਣਰਾਜ** (ਪੁਰਤਗਾਲੀ: [*Moçambique*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help) ਜਾਂ *República de Moçambique*, ਰੇਪੂਬਲਿਕਾ ਡੀ ਮੂਸਾਂਬੀਕੀ), ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਲਾਵੀ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਬੀਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਵਾਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਪੂਤੋ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੂਰੈਂਸੋ ਮਾਰਕੇਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਅਲਬਰਟੋ ਅਤੇ ਆਈਡੋਲਾ
* ਬੈਰੇਜਮ ਮਾਸਿੰਗਰ
* ਇਹ ਫਾਈਲ ਮੋਜ਼ਾਮਬੀਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ
* ਵਿਸ਼ਵਾਸ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਾਕੂ

| ਬਾਕੂ |
| --- |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| Interactive map of ਬਾਕੂ |
|  • ਘਣਤਾ | 996.38/km2 (2,580.6/sq mi) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | ਯੂਟੀਸੀ+4 |
|  • ਗਰਮੀਆਂ (ਡੀਐਸਟੀ) | ਯੂਟੀਸੀ+5 |

**ਬਾਕੂ** (Azerbaijani: *Bakı*, IPA: [bɑˈcɯ]) ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਅਬਸ਼ੇਰੋਨ ਪਰਾਇਦੀਪ, ਜੋ ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੱਸੇ ਹਨ: ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਹਿਰ (53 ਏਕੜ)। 2009 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 20 ਲੱਖ ਸੀ; ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ

**ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ** ਪੂਰਵੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਈ ਭਾਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਜਬੁਕਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂਨਾਨੀ ਲਿਪੀ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੱਖਰਾਂ-ਅਲਫਾ ਅਤੇ ਬੀਟਾ- ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਅਲਫ਼ਾਬੈਟ (Alphabet) ਯਾਨੀ ਵਰਨਮਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਿਪੀ ਦੇ ਵਰਣਾਂ ਤੋਂ ਜਿਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਸੋਵਿਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਪੂਰਵ ਸਦੱਸ ਤਾਜਿਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਕਾਮੀ ਰੂਪ (ਯਾਨੀ ਤਾਜਿਕ ਭਾਸ਼ਾ) ਵੀ ਇਸ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਸਿਰਿਲਿਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੱਖਰ

ਸਿਰਿਲਿਕ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਆਇਟੈਲਿਕ। ਇਹ ਦੋਨਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਧਵਨੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਧਿਆਨ ਰਹੇ ਕਿ ਕੁੱਝ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਆਲਾਵਾ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਅੱਖਰ ਵੀ ਸਿਰਿਲਿਕ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| а | б | в | г | д | е | ё | ж | з | и | й | к | л | м | н | о | п | р | с | т | у | ф | х | ц | ч | ш | щ | ъ | ы | ь | э | ю | я |
| *а* | *б* | *в* | *г* | *д* | *е* | *ё* | *ж* | *з* | *и* | *й* | *к* | *л* | *м* | *н* | *о* | *п* | *р* | *с* | *т* | *у* | *ф* | *х* | *ц* | *ч* | *ш* | *щ* | *ъ* | *ы* | *ь* | *э* | *ю* | *я* |
| ਅ/ਆ | ਬ | ਵ | ਗ | ਦ/ਡ | ਏ | ਯੇ | ਜ਼੍ਹ | ਜ਼ | ਇ/ਈ | ਯ | ਕ | ਲ | ਮ | ਨ | ਓ | ਪ | ਰ | ਸ | ਤ/ਟ | ਊ | ਫ਼ | ਖ਼ | ਟਸ | ਚ | ਸ਼ | ਸ਼ | ਓ | ਯ/ਈ | ਏ | ਯੇ/ਏ | ਯੂ | ਯਾ |

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

### ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ

* ਰੂਸ ਦੀ ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਇਦਾ

### ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ

* Learn Russian Alphabet (RT)
* Sounds of the Russian alphabet Archived 2004-10-09 at the Wayback Machine., Listen to how the Russian alphabet sounds and download the audio to your desktop
* Minority Languages of Russia on the Net Archived 2009-04-20 at the Wayback Machine., a list of resources.
* Information on Cyrillic alphabet Archived 2009-04-28 at the Wayback Machine. and the handwritten script form of Cyrillic.
* Using Cyrillic (Russian) under non-Russian MS Windows and on the Web Archived 2009-03-22 at the Wayback Machine. - fonts, keyboard layouts, applications tune-up
* A Survey of the Use of Modern Cyrillic Script Archived 2005-08-29 at the Wayback Machine., including the complete required repertoire of graphic characters, by J. W. van Wingen.
* Tipometar: Serbian Cyrillic typography and typefaces
* The Cyrillic Charset Soup, Roman Czyborra’s overview and history of Cyrillic charsets.
* Unicode Code Charts "Cyrillic"PDF (174 KB)
* Unicode Code Charts "Cyrillic Supplement"PDF (69.8 KB)
* Transliteration of Non-Roman Scripts, a collection of writing systems and transliteration tables, by Thomas T. Pedersen. Includes PDF reference charts for many languages' transliteration systems.
* Virtual Cyrillic Keyboard, type Russian/Ukrainian even in Tokio same way as you do it **at home Rusklaviatura: Real-time Cyrillic Converter Archived 2019-04-22 at the Wayback Machine.

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਾਰਡਵੇਅਰ

ਮਦਰਬੋਰਡ ਵੀ ਇੱਕ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਹੈ
**ਕੰਪਿਊਟਰ ਹਾਰਡਵੇਆਰ**, ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਭੌਤਿਕ ਭਾਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਰਕਿਟ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਰਮਵੇਅਰ ਕਿਸੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਯੰਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਅਧਿਐਨ ਸਿਮਰਤੀ (ਰੋਮ) ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਤੱਤਕਾਲ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਵਸਤੁਪਰਕ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਾਈਕਰੋ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ

Intel 8742 ਦਾ ਚਿਪ,8 ਬਿਟਾਂ ਵਾਲਾ ਮਾਈਕਰੋ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 12 MHZ ਰਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ CPU,128 ਮੈਗਾਬਾਈਟ ਦੀ ਰੈਮ, 2048 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਈਟ ਤੇ ਡੈਟਾ ਪਾਉਣ ਕੱਢਣ ਦੇ ਯੰਤਰ ਵਿਚੇ ਸਮੋਏ ਹਨ
**ਮਾਈਕਰੋ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ** ਇੱਕ ਇਕੱਲੇ ਆਈ.ਸੀ. ਇੰਟੈਗਰੇਟਡ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਯੂਨਿਟ (CPU),ਵਕਤ ਸਵਿਚ(TIMER),ਘੜੀ,ਡੈਟਾ ਪਾੳੇਣ ਕਢਣ(I/O) ਦੇ ਯੰਤਰ,ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨਾ (Memory)ਆਦੀ ਵਿਚੇ ਹੀ ਸਮੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। NOR ਫਲੈਸ਼ ਯਾ OTP ਕੇਵਲ ਪੜ੍ਹਣ ਯੋਗ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨਾ (ROM) ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਖਾਨਾ ਇਸ ਚਿਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਈਕਰੋ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਯਾ ਵਰਤੌਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

#### ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

ਪਿਕ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ ਦੀ ਵਰਤੌ ਬਾਰੇ ਸਾਈਟ
ਰੇਨੇਸਾਸ ਕੰਟ੍ਰੋਲਰ ਦੀ ਵਰਤੌਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਸਾਈਟ Archived 2015-03-07 at the Wayback Machine.