Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਆਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ

ਆਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨਾ, ਕੱਟਣਾ, ਮਿਕਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਰੌਲਾ ਹਟਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਗੂੰਜ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਕਈ ਟਰੈਕਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਤੀਜਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।

## ਆਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤ:

1. **ਕੱਟਣਾ ਅਤੇ ਜੋੜਨਾ:** ਟੂਲਬਾਰ ਤੋਂ ਸਿਲੈੱਕਸ਼ਨ ਟੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਆਡੀਓ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਚੁਣੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ 'ਕੱਟ' ਬਟਨ ਦਬਾਓ ਜਾਂ Ctrl+X ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ 'ਪੇਸਟ' ਬਟਨ ਦਬਾਓ।
2. **ਸ਼ੋਰ ਹਟਾਉਣਾ:** ਜੇਕਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿਛੜੇ ਸ਼ੋਰ (ਜਿਵੇਂ ਪੱਖੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼) ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। 'ਇਫੈਕਟ' ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਜਾਓ ਅਤੇ 'ਨੋਇਜ਼ ਰਿਡਕਸ਼ਨ' ਚੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੋਰ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ (ਸੈਂਪਲ) ਲਓ, ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਆਡੀਓ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰੋ।
3. **ਵਾਲੀਅਮ ਐਡਜਸਟ ਕਰੋ:** ਪੂਰੀ ਟ੍ਰੈਕ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਵਾਲੀਅਮ ਬਦਲਣ ਲਈ 'ਇਫੈਕਟ' ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਜਾਓ ਅਤੇ 'ਐਂਪਲੀਫਾਈ' ਚੁਣੋ।
4. **ਫੇਡ-ਇਨ / ਫੇਡ-ਆਉਟ ਜੋੜੋ:** ਆਡੀਓ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਸਿਲੈੱਕਟ ਕਰੋ ਅਤੇ 'ਇਫੈਕਟ' ਮੀਨੂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ 'ਫੇਡ ਇਨ' ਚੁਣੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਿਲੈੱਕਟ ਕਰਕੇ 'ਫੇਡ ਆਉਟ' ਲਗਾਓ।

## ਆਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ

ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ **ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ** ਆਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ:

1. **ਔਡਾ ਸਿਟੀ:** ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਓਪਨ-ਸੋਰਸ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵਧੀਆ।
2. **ਅਡੌਬ ਔਡੀਸ਼ਨ:** ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਊਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੇ ਮਿਕਸਿੰਗ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
3. **ਐਫ ਐੱਲ ਸਟੂਡੀਓ:** ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਡਿਟਿੰਗ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. **ਲੌਜਿਕ ਪਰੋ ਐਕਸ:**  ਐਪਲ ਯੂਜ਼ਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟੂਲ।

## ਸ਼ੁਰੂਆਤ

* **ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ**: 30-ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।
* **ਔਨਲਾਈਨ ਸਿੱਖੋ**: ਯੂ ਟਿਊਬ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਟਿਊਟੋਰੀਅਲਸ ਵੇਖੋ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਚੈਨਲ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

## ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ:

* **ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੈਕਅੱਪ ਲਓ:** ਐਡਿਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਆਡੀਓ ਫਾਈਲ ਦਾ ਬੈਕਅੱਪ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾਓ।
* **ਸਬਰ:** ਆਡੀਓ ਐਡਿਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਬਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
* **ਸਿੱਖਦੇ ਰਹੋ:** ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਿਊਟੋਰਿਅਲਸ (ਵੀਡੀਓ) ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਇਫੈਕਟਸ ਅਤੇ ਤਰੀਕੇ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ

ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਣਾਵਟੀ ਬੌਧਿਕਤਾ (ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ )(AI) ਹੈ ਜੋ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਂ ਯੋਗਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਡੈਟਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ, ਪੈਟਰਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਐਲਗੋਰਿਥਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨਯੋਗ ਸਾਂਚੇ (ਮਾਡਲ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਸਲ-ਸੰਸਾਰ ਡੈਟਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕੰਪਿਊਟਰ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੰਪਿਊਟਰ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

## **ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ**

1. **ਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਡ ਲਰਨਿੰਗ:** ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਡਾਟਾ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਡਾਟਾ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਸਹੀ ਉੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2. **ਅਨਸੁਪਰਵਾਈਜ਼ਡ ਲਰਨਿੰਗ:** ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਡਾਟਾ ਸਿਖਾਇਆ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੈਟਰਨ ਪਛਾਣਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3. **ਰੈਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਲਰਨਿੰਗ:** ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪੱਛੇ ਹਟਾਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## **ਮਸ਼ੀਨ ਲਰਨਿੰਗ ਦੇ ਉਪਯੋਗ**

1. **ਉਨਮੋਲਨ ਦੀ ਪਛਾਣ:** ਜਿਵੇਂ ਕੀ ਚਿੱਠਿਆਂ( ਡੈਟਾ ਸਮੂਹਾਂ) ਜਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ 'ਚੋਂ ਕੀਮਤੀ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ( ਖਰੇ ਖੋਟੇ ਦੀ ਪਛਾਣ)
2. **ਸਿਫਾਰਸ਼ ਸਿਸਟਮ:** ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਜਣ (ਨੈਟਫਲਿਕਸ ਜਾਂ ਯੂਟਿਊਬ) ਵਿੱਚ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸਮੱਗਰੀ
3. **ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ:** ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੂਗਲ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਟ ਜਾਂ ਲਿਖਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਕਨੀਕ।

## **ਸਪੱਸ਼ਟ ਤਕਨੀਕਾਂ **ਲਿਨੀਅਰ ਰੈਗ੍ਰੈਸ਼ਨ:** ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਰੈਗ੍ਰੈਸ਼ਨ ਟੈਕਨੀਕ ਜੋ ਇੱਕ ਨੈਗੇਸ਼ਨ ਲਾਈਨ( ਲਾਈਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਮਾਪਦੰਡ ਤੇ ਖਰੀ) ਨੂੰ ਲਭਦੀ ਹੈ।
* **ਲੌਜਿਸਟਿਕ ਰੈਗ੍ਰੈਸ਼ਨ:** ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
# ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ

ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ
**ਕਮਪੈਕਟ ਡਿਸਕ** (ਸੀ.ਡੀ) ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰਨ ਯੰਤਰ ਹੈ।ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜੇ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 700 ਮੈਗਾਬਾਈਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਸ 12 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮੋਟਾਈ 1 ਮੀਲੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 16 ਗ੍ਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ

| ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ*Sankattan Siha Na Islas Mariånas* |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | Seal |

 |
| **ਐਨਥਮ:** Gi Talo Gi Halom Tasi (ਚਮੋਰੋ) *Satil Matawal Pacifiko*  (ਕੈਰੂਲੀਨੀਆਈ) |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | ਸੈਪਾਨ |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | * ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
* ਚਮੋਰੋ
* ਕੈਰੋਲੀਨੀ
 |
| ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ | ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂਵਾਸੀ |
| ਸਰਕਾਰ | ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਲੋਕਤੰਤਰ |
|  |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ  | ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ |
| • ਗਵਰਨਰ  | ਬੇਨੀਨਿਓ ਆਰ. ਫ਼ੀਤੀਅਲ (ਗਣਤੰਤਰੀ ਪਾਰਟੀ) |
| • ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ  | ਇਲਾਏ ਐੱਸ. ਈਨੋਸ (ਪ੍ਰਤਿੱਗਿਆ ਪਾਰਟੀ) |
| • ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ  | ਗ੍ਰੀਗੋਰਿਓ ਸਾਬਲਾਨ |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ |
| • ਉੱਪਰਲਾ ਸਦਨ | ਸੈਨੇਟ |
| • ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
|  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ |
|  |
| • ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ  | 1975 |
| • ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ  | 1978 |
| • ਨਿਆਸ ਦਾ ਅੰਤ | 1986 |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 463.63 km2 (179.01 sq mi) (196ਵਾਂ) |
| • ਜਲ (%) | ਨਾਂ-ਮਾਤਰ |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2007 ਅਨੁਮਾਨ | 77,000 (211ਵਾਂ) |
| • 2010 ਜਨਗਣਨਾ | 53,883 |
| • ਘਣਤਾ | 168/km2 (435.1/sq mi) (93ਵਾਂ) |
| ਮੁਦਰਾ | ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ (USD) |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+10 (ਚਮੋਰੋ ਸਮਾਂ ਜੋਨ) |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | +1 670 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .mp |

**ਉੱਤਰੀ ਮਰੀਆਨਾ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ** (ਚਮੋਰੋ: Sankattan Siha Na Islas Mariånas) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਤੋਂ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਦੀ ਵਿੱਥ ਦੇ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਟਾਪੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮਹਿਕਮੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 179.01 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ। 2010 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 53,883 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 90% ਸੈਪਾਨ ਦੇ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ - ਤੀਨੀਅਨ ਅਤੇ ਰੋਤਾ - ਹੀ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਬਾਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਬੂਕਮਾਲ

| ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਬੂਕਮਾਲ |
| --- |
| *ਨੋਰਸਕ*   •    *ਬੂਕਮਾਲ* |
| ਜੱਦੀ ਬੁਲਾਰੇ | ਨਾਰਵੇ |
| Native speakers | ਕੋਈ ਨਹੀਂ (ਸਿਰਫ ਲਿਖਤੀ) |
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਵਾਰ | ਹਿੰਦ-ਯੂਰਪੀ* ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
	+ ਉੱਤਰੀ ਜਰਮੈਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
		- ਪੱਛਮੀ ਸਕੈਂਡੇਨੇਵੀਅਨ
			* **ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਬੂਕਮਾਲ**
 |
| ਮਿਆਰੀ ਰੂਪ | * ਬੂਕਮਾਲ (ਅਧਿਕਾਰਤ)
* ਰਿਕਸਮਾਲ (ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ)
 |
| ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ | ਲਾਤੀਨੀ (ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਵਰਣਮਾਲਾ) |
| ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਥਿਤੀ |
| ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ | ਨਾਰਵੇ ਨਾਰਦਿਕ ਕੌਂਸਲ |
| ਰੈਗੂਲੇਟਰ | ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਕੌਂਸਲ (ਬੂਕਮਾਲ ਖਾਸ) ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਅਕੈਡਮੀ (ਰਿਕਸਮਾਲ) |
| ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੋਡ |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-1 | `nb` |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-2 | `nob` |
| ਆਈ.ਐਸ.ਓ 639-3 | `nob` |
| ਭਾਸ਼ਾਈਗੋਲਾ | `52-AAA-ba to -be & 52-AAA-cd to -cg` |
|

**ਬੂਕਮਾਲ** ([ˈbuːkmɔːl], ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ: "ਕਿਤਾਬੀ ਜਬਾਨ") ਲਿਖਤੀ ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਅਧਿਕਾਰਤ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪਾਸਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ - ਦੂਜਾ ਹੈ ਨਾਈਨੋਰਸਕ। ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ 85–90% ਲੋਕ ਬੂਕਮਾਲ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਹਾਕਾਵਿ

**ਮਹਾਕਾਵਿ** ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਚਾਰੀਆ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਬੱਧ ਵੱਡੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਅਚਾਰੀਆ ਭਾਮਹ ਅਨੁਸਾਰ ਲੰਬੀ ਕਥਾ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਚਰਿਤਰਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ, ਨਾਟਕੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰਕ ਸੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਖਾਂਤ ਕਾਵਿ ਹੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਹੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹਾਕਾਵਿ ਉਹ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਛੰਦ-ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਸੇ ਕੌਮ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਸਿਕ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲੇਵਾਰ ਕਾਵਿ-ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਨਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲੇਖਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਦਫਾ ਗੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਖੂਬੀ ਨਹੀਂ। ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਕਾਵਿ ਐਲੀਏਡ ਅਤੇ ਓਡੀਸੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ ਹੋਮਰ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ। *ਐਨੇਡ* ਨਾਮੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਵੀ ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਕਵੀ ਵਰਜਲ ਦਾ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਟਨ ਦੀ "ਗੁਆਚਿਆ ਸੁਰਗ" ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ *ਮਹਾਭਾਰਤ* ਅਤੇ *ਰਮਾਇਣ* ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਕਾਵਿ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫ਼ਰਦੋਸੀ ਦਾ ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਅਤੇ ਨਿਜਾਮੀ ਦਾ ਸਿਕੰਦਰਨਾਮਾ ਫਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਸਨਵੀਆਂ ਹਨ। ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ *ਸ਼ਾਹਨਾਮਾ ਸਲਾਮ* (ਲੇਖਕ ਹਫੀਜ਼ ਜਾਲੰਧਰੀ) ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ

ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ 29 ਦੇ ਅਮਲੇ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਉੱਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਲੇ ਬਣਾਈ।
ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਐਕਸਪੀਡੀਸ਼ਨ 29 ਦੇ ਅਮਲੇ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਲੰਘਦੇ ਵੇਲੇ ਬਣਾਈ।
**ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ** ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਖੇਤਰ ਹੈ।

ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
## ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਕੜਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਅੰਕੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਖੇਤਰ (ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਅਸਮਾਨੀ ਨੀਲੇ ਵਿੱਚ):
     ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ
     ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ
     ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ
     ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅੰਕੜਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ 2011 ਦੀ ਇੱਕ ਰਪਟ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੌਂ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਆਸਟਰੀਆ
* ਫਰਮਾ:Country data ਬੈਲਜੀਅਮ
* ਫ਼ਰਾਂਸ
* ਜਰਮਨੀ
* ਫਰਮਾ:Country data ਲੀਖਟਨਸ਼ਟਾਈਨ
* ਫਰਮਾ:Country data ਲਕਸਮਬਰਗ
* ਫਰਮਾ:Country data ਮੋਨਾਕੋ
* ਫਰਮਾ:Country data ਨੀਦਰਲੈਂਡ
* ਫਰਮਾ:Country data ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ

## ਹਵਾਲੇ
# ਨੈਲੀ ਸਾਕਸ

Nelly Sachs, 1910
**ਨੈਲੀ ਸਾਕਸ** (10 ਦਸੰਬਰ 1891 – 12 ਮਈ 1970) ਯਹੂਦੀ ਜਰਮਨ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਰੀਝਾਂ ਦੀ ਤਰਜਮਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ Eli: Ein *Mysterienspiel vom Leiden Israels* (1950) ਹੈ; ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ  "Zeichen im Sand" (1962), "Verzauberung" (1970) ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ *In den Wohnungen des Todes* (1947), *Flucht und Verwandlung* (1959), *Fahrt ins Staublose* (1961), ਅਤੇ *Suche nach Lebenden* (1971).

## ਜ਼ਿੰਦਗੀ

1. ਸਾਕਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 1891ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਨੀ ਦਸਤਕਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ dancer ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੇ ਡਰੂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪੇਸ਼ਾ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਉਤਸਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੇਠ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਸੁਭਾ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਬਣ ਨਿਬੜੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਨਾ ਕਰਵਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਢੇਰਾਂ ਚਿਠੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸੇਲਮਾ ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼ ਅਤੇ ਹਾਈਲਡ ਡੋਮਿਨ ਦੀ ਗੂੜੀ ਸਹੇਲੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆ ਲਈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਈ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਵੀ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਈ। ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦੀ ਹੈ: "ਜਦੋਂ ਆਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਭਾਰੀ/ਮੈਂ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਗਈ।" ਸਾਕਸ 1940 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੁਢੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵੀਡਨ ਦੌੜ ਗਈ। ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ: ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਗੇਰਲੋਫ਼ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਸਾਕਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਵਾਈ ਉੜਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾਕਸ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੈੰਪ ਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਹਿ ਕੀਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਸਵੀਡਨ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸਵੀਡਨ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਕਸ 1952 ਵਿੱਚ ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ।

## ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ

* *The Seeker, and Other Poems* (1970), Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-25780-4
* *Collected Poems I, 1944–1949* (2007), Green Integer. ISBN 978-1-933382-57-9

## ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ

* ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

## ਟਿੱਪਣੀਆਂ

## ਹਵਾਲੇ
# ਕੀਵੀਆਈ ਰੁਸ

| Kievan Rus'Рѹ́сь |
| --- |
| 882–1240 |
| Realm of Kievan Rus at its height (with dependent lands) |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | Kiev |
| ਆਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | Old East Slavic |
| ਧਰਮ  | Slavic Paganism Orthodox Christianity |
| ਸਰਕਾਰ | Monarchy (Rurik Dynasty) |
| Grand Prince of Kiev |   |
|  |
| • 882–912  | Oleg |
|  |
| ਵਿਧਾਨਪਾਲਿਕਾ | Veche, Prince Council |
| ਇਤਿਹਾਸ |   |
|  |
| • Established  | 882 |
| • Disestablished  | 1240 |
|  |
| ਮੁਦਰਾ | Grivna |
| ਆਈਐਸਓ 3166 ਕੋਡ | RU |
| ਅੱਜ ਹਿੱਸਾ ਹੈ |  Belarus ਫਰਮਾ:Country data Moldova  Poland ਫਰਮਾ:Country data Romania  Russia ਫਰਮਾ:Country data Slovakia  Ukraine |

**ਕੀਵਿਆਈ ਰੂਸ** (ਰੂਸੀ: Киевская Русь, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Kievan Rus') ਮੱਧ ਕਾਲੀਨ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਸੀ। ਜਿਹੜਾ 9ਵੀਂ ਸੇ 13ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1237-1240 ਦੇ ਮੰਗੋਲ ਆਕਰਮਣ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 'ਰੋਸ ਖ਼ਾਗਾਨਤ​' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਲ 882 ਵਿੱਚ 'ਰੂਸ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਉਪਜਾਤੀ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਰੋਂ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੋਵਗੋਰੋਦ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਕਿਊ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਜ ਦੀਆ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਗਰ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵੋਲਗਾ ਨਦੀ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪੋਲੈਂਡ ਰਾਜ ਅਤੇ ਲਥਈਨਿਆ ਮਹਾਨ ਡਿਊਕ ਰਾਜ ਤੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਹਾਨ (980-1015) ਔਰ ਯਾਰੋ ਸਲਾਵ ਪ੍ਰਥਮ ਉਰਫ਼ ਯਾਰੋ ਸਲਾਵ ਬੁੱਧੀਮਾਨ (1019-1054) ਦੇ ਰਾਜਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਵਿਆਈ ਰੂਸ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਯੁੱਗ ਸਮਝੀਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਈਸਾਈਕਰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਲਿਖਤ ਪੂਰਵੀ ਸਲਾਵ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਨਾਲ਼ੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਪ੍ਰਨਾਲ਼ੀ ਨੂੰ 'ਰੂਸੀ ਨਿਆਇ' ਯਾ ਰੋਸਕਾਿਆ ਪਰ ਊਦਾ (Правда русьская, Pravda Rus'skaya) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 11 ਵੀਂ ਸਦੀ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਇਕਨਗੋਂ ਦਾ ਕਾਲ਼ ਜਦੋਂ ਅਸਤ ਹੁਣ ਨੂੰ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੀਵਿਆਈ ਰੂਸ ਰਾਜ ਵੀ ਬਿਖਰਨੇ ਸੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਸਤੁਨਤੁਨੀਆ ਅਤੇ ਬੀਜ਼ਾਨਟਨ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਕੀਵਿਆਈ ਰੂਸ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਿਆ। 1230 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੰਗੋਲ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਮਨੂੰ ਇਹ ਸਹਿਣ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਪੂਰਵੀ ਸਲਾਵੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰੂਸੀ ਸਾਮਰਾਜ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਧੂਨਿਕ ਰੂਸ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਅਤੇ ਯੁਕਰੇਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਚਾਣ ਕੀਵਿਆਈ ਰੂਸ ਰਾਜਿਆ ਤੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

## ਨੋਟਸ

## ਹਵਾਲੇ

* This article incorporates public domain material from websites or documents of the Library of Congress Country Studies. – Russia

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ

* Historical map of Kiev Rus' from 980. to 1054.
* Historical map of Rus'-Ukraine from 1220. to 1240.
* Graphic History of Kievan Rus from c. 800 to 988 at the Wayback Machine (archived ਨਵੰਬਰ 9, 2013)Wayback Machine (archived November 9, 2013)
* Rus’, Encyclopedia of Ukraine
* Ancient Rus: trade and crafts
* Chronology of Kievan Rus' 859-1240. Archived 2015-06-10 at the Wayback Machine.
# ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ

ਮੱਧ-ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ
**ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ** (ਡੈਨਿਸ਼: [*danske kolonier*] Error: {{Lang}}: text has italic markup (help)) ਡੈੱਨਮਾਰਕ (ਜਾਂ 1814 ਤੱਕ ਡੈੱਨਮਾਰਕ-ਨਾਰਵੇ) ਵੱਲੋਂ 1536 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1945 ਤੱਕ ਕਬਜ਼ੇ 'ਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇਹ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਾਮਰਾਜ ਚਾਰ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ (ਯੂਰਪ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ, ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ) ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1800 ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 3,000,000 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਕਰੋਨਾ

ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਕਰੋਨਾ| dansk krone (ਡੈਨਿਸ਼) donsk króna (ਫ਼ਰੋਈ) Danskinut koruuni (ਕਲਾਲੀਸੁਤ) |
| --- |
| ਤਸਵੀਰ:1 krone coin.jpg1 ਕਰੋਨ ਦਾ ਸਿੱਕਾ |
| ISO 4217 |
| ਕੋਡ | DKK (numeric: 208) |
| ਉਪ ਯੂਨਿਟ | 0.01 |
| Unit |
| ਬਹੁਵਚਨ | kroner/ਕਰੋਨਰ |
| ਨਿਸ਼ਾਨ | kr. ,-‎ |
| Denominations |
| ਉਪਯੂਨਿਟ |  |
|  1/100 | øre |
| ਬਹੁਵਚਨ |  |
|  øre | øre (ਇੱਕਵਚਨ ਅਤੇ ਬਹੁਵਚਨ) |
| ਬੈਂਕਨੋਟ | 50, 100, 200, 500, 1000 ਕਰੋਨਰ |
| Coins | 50-øre, 1, 2, 5, 10, 20 ਕਰੋਨਰ |
| Demographics |
| ਵਰਤੋਂਕਾਰ |  ਡੈੱਨਮਾਰਕ *ਫਰਮਾ:Country data ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਫਰਮਾ:Country data ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ*1 |
| Issuance |
| ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ | ਡੈੱਨਮਾਰਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕ |
|  ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.nationalbanken.dk |
| Valuation |
| Inflation | 2.3% (ਸਿਰਫ਼ ਡੈੱਨਮਾਰਕ) |
|  ਸਰੋਤ | *The World Factbook*, 2010 est. |
| Pegged with | ਯੂਰੋ |
| ਯੂਰਪੀ ਵਟਾਂਦਰਾ ਦਰ ਬਣਤਰ (ERM) |
| ਤੋਂ | 13 ਮਾਰਚ 1979 |
| 1 € = | kr 7.46038 |
| Band | 1.25% |
| 1. ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂਆਂ ਉੱਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਬੈਂਕਨੋਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ –
 |

**ਕਰੋਨਾ** (ਬਹੁਵਚਨ: *kroner/ਕਰੋਨਰ*; ਨਿਸ਼ਾਨ: **,-** ਜਾਂ **kr.**; ਕੋਡ: **DKK**) 1 ਜਨਵਰੀ 1875 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਡੈੱਨਮਾਰਕ, ਗਰੀਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਮੁਦਰਾ ਰਹੀ ਹੈ। ISO ਕੋਡ "DKK" ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨ "kr." ਦੋਹੇਂ ਹੀ ਆਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕੋਡ ਮੁੱਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਓਸਲੋ

ਓਸਲੋ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
ਓਸਲੋ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ
ਤਸਵੀਰ:Bygdøy lovely.jpgਬਿਗਦੋਈ
ਨਾਰਵੇ ਦੀ ਸੰਸਦ
**ਓਸਲੋ** ਯੂਰਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਾਰਵੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਸੰਨ 1624 ਤੋਂ 1879 ਤੱਕ ਕਰਿਸਤਾਨੀਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਓਸਲੋ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 3 ਜਨਵਰੀ 1838 ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਓਸਲੋ ਨਾਰਵੇ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਨਾਰਵੇਜ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਨਾਰਵੇਜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਜਾਏ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸਵੀਡਨ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

## ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ

1 ਜਨਵਰੀ 2016 ਤਕ, ਓਸਲੋ ਦੀ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 658,390 ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵਾਲੀ ਅਕੇਸਰਹਸ ਦੀ ਕਾਊਂਟੀ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਸਾਰੇ ਪਾਸਾਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 942,084 ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਣ

ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ **ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਣ** ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਆਇਔਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਮੌਲੀਕਿਊਲ ਜਾਂ ਐਟਮ ਜਿਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰੋਟੌਨਾਂ ਦੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਤਦਾਦ ਜਾਂ ਕਮੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਖੁਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਜਿਵੇਂ ਪੌਜ਼ੀਟ੍ਰੌਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਤਦਾਦ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਐਟੋਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅਲਫਾ ਕਣ, ਇੱਕ ਹੀਲੀਅਮ ਨੀਊਕਲੀਅਸ। ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਚਾਰਜ-ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਲਾਜ਼ਮਾ, ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਣਾਂ, ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਆਇ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੈਸ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖਦੀ ਹੋਵੇ। ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਠੋਸਾਂ, ਤਰਲਾਂ ਅਤੇ ਗੈਸਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਮਿਸਾਲਾਂ

### ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣ

* ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਅਤੇ ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲਿਆਇ
* ਪੌਜ਼ੀਟ੍ਰੌਨ (ਐਂਟੀ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ)
* ਅਲਫਾ ਕਣ
* ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲਾ ਪਾਈਔਨ
* ਕੇਟਾਇਨ

### ਨੈਗਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣ

* ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ
* ਐਂਟੀਪ੍ਰੋਟੌਨ
* ਮੂਔਨ
* ਟਾਔਨ
* ਨੈਗਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਪਾਈਔਨ
* ਐਨਾਇਔਨ

### ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਰਹਿਤ ਕਣ

* ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ
* ਫੋਟੌਨ
* ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ
* ਨਿਊਟ੍ਰਲ ਪਾਈਔਨ

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

*
# ਭ੍ਰਿਗੁ

| ਭ੍ਰਿਗੁ |
| --- |
| ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਇੱਕ ਪੇਂਟਿੰਗ |
| ਮਾਨਤਾ | ਸਪਤਰਿਸ਼ੀ |
| ਨਿਵਾਸ | Rudraprayag |
| ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਮਾਤਾ ਪਿੰਤਾ | * ਬ੍ਰਹਮਾ (ਪਿਤਾ)
 |
| ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ | Khyati, Kavyamata and Puloma |
| ਬੱਚੇ | * Dhata, Vidhata, Bhargavi (from Khyati),
* Shukracharya (from Kavyamata)
* Chyavana (from Puloma)
 |

**ਭ੍ਰਿਗੁ** (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ:भृगु, ) ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਪਤਰਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨਕਾਰ, ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੂ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਜੋਤਿਸ਼ (ਜੋਤਿਸ਼) ਕਲਾਸਿਕ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਨਸਾ ਪੁੱਤਰ ("ਮਨ-ਜੰਮਿਆ-ਪੁੱਤਰ") ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਦਾ ਵਰਣਨਾਤਮਕ ਰੂਪ, ਭਾਰਗਵ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭ੍ਰਿਗੂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਪੂਰਵਜ ਮਨੂੰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਮਵਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ (ਆਸ਼ਰਮ) ਵਧੂਸਰ ਨਦੀ 'ਤੇ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਰਾਜ ਬ੍ਰਹਮਵਰਤ ਵਿੱਚ ਢੋਸੀ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਦਵਤੀ ਨਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਹੈ।

## ਦੰਤ-ਕਥਾ

ਭ੍ਰਿਗੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਉਸ ਦੇ ਸਹੁਰੇ) ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭੇਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਇਹ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤੱਤੀਰੀਆ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਰੁਣੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼

ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼
**ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ:Cylindrical lens) ਓਹ ਲੈੱਨਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਲੰਡਰੀਕਲ ਲੈੱਨਜ਼ ਦੇ ਕਰਵ ਚਿਹਰੇ ਇੱਕ ਸਿਲੰਡਰ ਦੇ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੈੱਨਜ਼ ਕਿਸੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਲਾਇਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ੋਕਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਇਨ ਉਸ ਲਾਇਨ ਦੇ ਪੈਰਲਲ ਹੁਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਸਤਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਨ ਟੇਨਜੈਟਟ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ

* Jacobs, Donald H. Fundamentals of Optical Engineering. MC Graw-Hill Book Co., 1943.
# ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ

ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਅਤੇ ਸੈਲਸੀਅਸ ਇਕਾਈਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਤਾਪਮਾਪੀ

**ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਵਾਸਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਬਦਲੀ ਦੇ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ**|  | ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਤੋਂ | ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਵੱਲ |
| --- | --- | --- |
| ਸੈਲਸੀਅਸ | [°C] = ([°F] − ੩੨) ×  ੫⁄੯ | [°F] = [°C] ×  ੯⁄੫ + ੩੨ |
| ਕੈਲਵਿਨ | [K] = ([°F] + ੪੫੯.੬੭) ×  ੫⁄੯ | [°F] = [K] ×  ੯⁄੫ - ੪੫੯.੬੭ |
| ਰੈਂਕਾਈਨ | [°R] = [°F] + ੪੫੯.੬੭ | [°F] = [°R] − ੪੫੯.੬੭ |
| ਖ਼ਾਸ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿੱਥਾਂ ਵਾਸਤੇ, 1°F = 1°R =  ੫⁄੯°C =  ੫⁄੯ K |

     Countries that use Fahrenheit.
     Countries that use both Fahrenheit and Celsius.
     Countries that use Celsius.
**ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ** (ਨਿਸ਼ਾਨ °F) ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਜਰਮਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡੇਨੀਅਲ ਗਾਬਰੀਅਲ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ (1686-1736) ਵੱਲੋਂ 1724 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਪੈਮਾਨੇ ਦਾ ਨਾਂ ਪੈ ਗਿਆ।

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* ਡੇਨੀਅਲ ਗਾਬਰੀਅਲ ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ (ਪੋਲੈਂਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਡੱਚ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ) -- ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ
* NOAA ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ: ਫ਼ਾਰਨਹਾਈਟ ਤੋਂ ਸੈਲਸੀਅਲ ਬਦਲੀ Archived 2010-09-06 at the Wayback Machine.
# ਤਰੰਗ–ਕਣ ਦਵੈਤ

Duration: 1 minute and 57 seconds.1:57ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ, ਜੋ ਕਿ ਡਬਲ ਸਲਿੱਟ ਤਜਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਕਣ ਤਰੰਗ–ਦਵੈਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਕਾਰ ਵਧਾਓ। ਇਸ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਵਿਜ਼ ਵੀ ਵੇਖੋ।
**ਤਰੰਗ–ਕਣ ਦਵੈਤ** ਅਤੇ ਤਰੰਗ–ਕਣ ਦੋਰੂਪ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣ ਅਤੇ ਤਰੰਗ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਮਿਕਦਾਰ ਮਕੈਨਕੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇਹ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਤਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਕੱਠੇ ਦੋਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਦੇ ਤਾਂ ਕਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਤਰੰਗ ਦੀ। ਆਇਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: "*ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜੀ ਥਿਊਰੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਅਸਲੀਅਤ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਕੋਈ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਨਣ ਦੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।*"

ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਥਿਤੀ ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗਮਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਤੋਂ ਕਣਮਈ। ਸ਼ਾਇਦ ਸੱਚ ਦਵੈਤਮਈ ਹੈ। ਰੁਪਏ ਦੇ ਦੋਨਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪ ਹਨ। ਪਰ ਹਨ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸੱਚ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਭਰਮ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਕਦੇ ਤਰੰਗਮਈ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਣਮਈ। ਨਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਤੇ ਨਾ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਰੂਪ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧਮਈ, ਪਰ ਪੂਰਕ ਰੂਪ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਰਿਚਰਡ ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਦਾ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਨ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ
**ਰੇਲਗੱਡੀ** ਜੋ ਅੱਜ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰ ਢੋਹਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਾਹਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਮਹਿਕਮਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਿਕਮਾ ਹੈ। ਰੇਲ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਭਾਫ਼ ਇੰਜਨ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

* ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੰਨ 1769 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਕੋਲਸ ਜੋਸੇਫ ਕੁਗਰੋ ਨੇ ਭਾਫ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਗੱਡੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। 3.6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਕ ਤੋਪਗੱਡੀ ਸੀ, ਇਹਦਾ ਵੱਧ ਖਰਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਇਕ ਪਹੀਆ ਟੁੱਟਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਉਲਟ ਗਈ। ਇਸ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨੇ ਦੂਸਰੀ ਭਾਫ ਗੱਡੀ ਬਣਾਈ ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਕਲਾ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਸਾਲ 1970 ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਓਲਿਵਰ ਇਵਾਨਸ ਨੇ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਗੱਡੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ।
* ਸੰਨ 1786 ਵਿੱਚ ਏਡਿਲਬਰਗ ਦੇ ਵਿਲਿਅਮ ਸਾਇਮਿੰਗਟਨ ਦਾ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇੰਜਣ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।
* ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਗੈਸਬੱਤੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਵਿਲਿਅਮ ਮਾਰਡੋਕ ਨੇ ਵੀ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਇਕ ਗੱਡੀ ਬਣਾਈ ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
* ਸੰਨ 1790 ਵਿੱਚ ਕੋਰਨਿਸ ਦੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਰਿਚਰਡ ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਇੰਜਣਾਂ ਦੇ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਰਿਹਾ। ਅੰਤ ਸੰਨ 1801 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਇੰਜਣ ਵਿੱਚ ਇਕ ਚਿਮਨੀ ਲੱਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸੀ। ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਦੀ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਸੜਕ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ।ਉਸ ਨੇ ਸੰਨ 1803 ਵਿੱਚ ਦੂਸਰੀ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਾ ਕੇ ਕਾਰਨਬਾਲ ਤੋਂ ਲੰਦਨ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਇੰਜਣ ਦਾ ਕਚੂਮਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪਟੜੀ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਭਾਫ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਦੀ ਪਟੜੀ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਤਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟੀ ਡਾਰਾਨ ਲੋਹਾ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇਕ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਟਰਾਮ ਹੈ ਜੋ ਕਾਰਡਿਆ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਨੇ ਲੋਹਾ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਟਰਾਮ ਤੇ ਆਪਣੀ ਭਾਫ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਲਕ ਪਰਖਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ’ਤੇ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਪਟੜੀ ’ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਖੁਦ ਇਸ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪੰਜ ਡੱਬਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਨੇ ਦਸ ਟਨ ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਸੱਤਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਮੀਲ ਲੰਬੀਆਂ ਪਟੜੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟ੍ਰੇਵਿਥਿਕ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ ਗੱਡੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਬਣ ਗਈ।

## ਹੋਰ ਦੇਖੋ

ਭਾਫ਼ ਦਾ ਇੰਜਨ

## ਹਵਾਲੇ
# ਆਕਸਾਈਡ

ਸਿਲੀਕਾਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ (SiO2) ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉਤਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਵਾਂਙ ਇਹਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਹੁਇਕਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
**ਆਕਸਾਈਡ** ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਾਤੀ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ -2 ਦੀ ਆਕਸੀਕਰਨ ਹਾਲਤ ਵਾਲ਼ਾ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਰਿਣੀ ਬਿਜਲਾਣੂ (ਅਨਾਇਅਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਉਤਲੀ ਪਰਤ ਬਹੁਤਾ ਕਰ ਕੇ ਠੋਸ ਆਕਸਾਈਡਾਂ ਦੀ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਹਵਾ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਆਕਸੀਜਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਕਸੀਕਰਨ ਸਦਕਾ ਬਣੇ ਸਨ।

## ਹਵਾਲੇ