Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਜਵਾਰੀ ਬੇਲਾ

ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਜਵਾਰੀ ਰੁੱਖ
**ਜਵਾਰੀ ਬੇਲਾ** ਜਾਂ **ਤੱਟੀ ਜੰਗਲ** ਜਾਂ **ਮੈਂਗਰੋਵ** ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕੱਦ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੀ ਝਿੜੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉੱਪ ਤਪਤ-ਖੰਡੀ ਇਲਾਕਿਆਂ-ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ 25°ਉ ਅਤੇ 25°ਦ ਵਿੱਥਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ- ਦੇ ਖ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਤੱਟੀ ਵਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਜਵਾਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ 2000 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਰਕਬਾ 53,190 ਵਰਗ ਮੀਲ (137,760 ਕਿਮੀ²) ਸੀ ਜੋ 118 ਮੁਲਕਾਂ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਵਾਰੀ ਰੁੱਖ ਲੂਣ-ਮੁਆਫ਼ਕ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤੱਟਾਂ ਦੇ ਖਰ੍ਹਵੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਢਲੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਲੂਣ-ਪੁਣਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਜੜਾਂ ਦਾ ਪੇਚੀਦਾ ਗੁੱਛਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੂਣੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਛੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਮ-ਮਾਰੀ ਚਿੱਕੜਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਘੱਟ ਆਕਸੀਜਨ ਵਾਲ਼ੇ ਹਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ

* "Mangrove Factsheet". Waitt।nstitute. Archived from the original on 2015-09-04. Retrieved 2015-06-08. `{{cite web}}`: Unknown parameter `|dead-url=` ignored (`|url-status=` suggested) (help)
* Mangroves- At the Smithsonian Ocean Portal
* Fisheries Western Australia - Mangroves Fact Sheet Archived 2013-04-23 at the Wayback Machine.
* Rhizophoraceae ਕਰਲੀ ਉੱਤੇ
* Mangrove forests ਕਰਲੀ ਉੱਤੇ
# ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ

ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ **(ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈਂਲੈਂਡ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਜੂਨੀਅਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ:**Leland Stanford Junior University**) ਸਟੈਨਫੋਰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰਿਸਰਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।**
ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤਾਕਤ, ਦੌਲਤ, ਅਤੇ ਸਿਲਿਕਨ ਵੈਲੀ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1885 ਵਿੱਚ ਲੇਲੈਂਡ ਅਤੇ ਜੇਨ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਬੱਚੇ ਲੇਲੈਂਡ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਜੂਨੀਅਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਟਾਈਫਾਈਡ ਬੁਖਾਰ ਕਾਰਨ ਮਰਿਆ ਸੀ।
ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਨੇਟਰ ਸਨ; ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰੇਲਮਾਰਗ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਇਆ
ਸਕੂਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ 1 ਅਕਤੂਬਰ 1891 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਡੰਡੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਸੰਨ 1893 ਵਿੱਚ ਸਟੇਟਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਲੇਲੈਂਡ ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ 1906 ਦੇ ਸਨ ਫ੍ਰੈਨਸਿਸਕੋ ਭੂਚਾਲ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੋਵੋਟ ਫਰੈਡਰਿਕ ਟਰਮੈਨ ਨੇ ਫੈਕਲਟੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟਸ ਦੇ ਉਦਿਅਮੀਕਰਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸਥਾਨਕ ਉਦਯੋਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਲੀਕੋਨ ਵੈਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਫੰਡਰੇਜਿੰਗ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਬ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਲਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅੰਡਰ ਗਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੱਧਰ ਦੇ 40 ਵਿਦਿਅਕ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੂਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ, ਮੈਡੀਸਨ, ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਬਿਜਨਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਦੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚਿਨੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਦਰ ਦੁਆਰਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ 36 ਵਰਸਿਟੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਈ ਐੱਫ ਬੀ ਐਸ ਪੀਏਸੀ -12 ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਇਸ ਨੇ 117 ਐਨ.ਸੀ.ਏ.ਏ. ਦੀਆਂ ਟੀਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਦੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਨੇ 512 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ 1994-1995 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਨੇ 23 ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਐਨਏਸੀਡੀਏ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਕੱਪ ਜਿੱਤੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ 270 ਓਲੰਪਿਕ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 139 ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਮਾਰਚ 2018 ਤਕ, 81 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, 27 ਟਿਉਰਿੰਗ ਐਵਾਰਡ ਜੇਤੂ, ਅਤੇ 7 ਫੀਲਡ ਮੈਡਲਿਸਟਸ ਸਟੈਂਨਫੋਰਡ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਲੂਮਨੀ, ਫੈਕਲਟੀ ਜਾਂ ਸਟਾਫ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਨਅੱਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਟਾਰ-ਅਪਸ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ $ 2.7 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ 5.4 ਮਿਲੀਅਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ ਦੁਨੀਆ ਦੀ 10 ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ (2011 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ) ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸਟੈਨਫੋਰਡ 30 ਜੀਵਿਤ ਅਰਬਪਤੀਆਂ ਅਤੇ 17 ਆਵਾਜਾਈ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਅਲਮੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ

|  |
| --- |
| **ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦਾ ਰਾਜ State of South Carolina** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| ਝੰਡਾ | Seal |

 |
| ਉੱਪ-ਨਾਂ: *ਪਾਲਮੈਟੋ ਰਾਜ* |
| ਮਾਟੋ: *Dum spiro spero\* (ਲਾਤੀਨੀ) Animis opibusque parati† (ਲਾਤੀਨੀ), ਮਨ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਪੱਖੋਂ ਤਿਆਰ* |
| Map of the United States with ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ highlighted |
| **ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ** | English |
| **ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਂ** | ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨੀ |
| **ਰਾਜਧਾਨੀ** (ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ) | ਕੋਲੰਬੀਆ |
|  |
| **ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕਾ** | ਗਰੀਨਵਿਲ |
| **ਰਕਬਾ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 40th ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 32,020 sq mi (82,931. ਕਿ.ਮੀ.੨) |
|  - ਚੁੜਾਈ | 200 ਮੀਲ (320 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - ਲੰਬਾਈ | 260 ਮੀਲ (420 ਕਿ.ਮੀ.) |
|  - % ਪਾਣੀ | 6 |
|  - ਵਿਥਕਾਰ | 32° 2′ N to 35° 13′ N |
|  - ਲੰਬਕਾਰ | 78° 32′ W to 83° 21′ W |
| **ਅਬਾਦੀ** | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 24ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
|  - ਕੁੱਲ | 4,723,723 (2012 ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ) |
|  - ਘਣਤਾ | 155/sq mi  (60.0/km2) ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ 19ਵਾਂ ਦਰਜਾ |
|  - ਮੱਧਵਰਤੀ ਘਰੇਲੂ ਆਮਦਨ | $39,326 (39th) |
| **ਉਚਾਈ** |   |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ | ਸਸਾਫ਼ਰਾਸ ਪਹਾੜ 3,560 ft (1,085 m) |
|  - ਔਸਤ | 350 ft  (110 m) |
|  - ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ | ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ sea level |
| **ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼** | 23 ਮਈ 1788 (8ਵਾਂ) |
| **ਰਾਜਪਾਲ** | ਨਿਕੀ ਹੇਲੀ (ਰ) |
| **ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਰਾਜਪਾਲ** | ਗਲੈੱਨ ਮੈਕਕਾਨਲ (ਗ) |
| **ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ** | ਸਧਾਰਨ ਸਭਾ |
|  - ਉਤਲਾ ਸਦਨ | ਸੈਨੇਟ |
|  - ਹੇਠਲਾ ਸਦਨ | ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਦਨ |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸੈਨੇਟਰ**  | ਲਿੰਡਜ਼ੀ ਗ੍ਰਾਹਮ (ਗ) ਟਿਮ ਸਕਾਟ (ਗ) |
| **ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਦਨ ਵਫ਼ਦ**  | 5 ਗਣਤੰਤਰੀ, ਇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ, 1 ਖ਼ਾਲੀ (list) |
| **ਸਮਾਂ ਜੋਨ** | ਪੂਰਬੀ: UTC -5/-4 |
| **ਛੋਟੇ ਰੂਪ** | SC US-SC |
| **ਵੈੱਬਸਾਈਟ** | www.sc.gov |

**ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ** (/ˌsaʊθ kærəˈlaɪnə/ ( ਸੁਣੋ)) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾਰਜੀਆ, ਜੋ ਸਾਵਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ਼ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੋਂ ਇਹ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ 13 ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਲੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਮੁਕਟ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਬਸਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੂਲ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜੇ ਚਾਰਲਸ ਦੂਜੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਚਾਰਲਸ ਪਹਿਲੇ (*Carolus ਕੈਰੋਲਸ* *Charles ਚਾਰਲਸ* ਦੀ ਲਾਤੀਨੀ ਹੈ) ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅੰਗ (ਸਰੀਰੀ ਬਣਤਰ)

ਕਿਸੇ ਭੇਡ ਦਾ ਕਾਲਜਾ। ਕਾਲਜਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ **ਅੰਗ** ਟਿਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ

**ਬੋਧਾਤਮਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ**  "ਧਿਆਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤੋਂ, ਮੈਮੋਰੀ, ਪ੍ਰਤੱਖਣ ਅਤੇ ਸੋਚ" ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਦਿਅਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਸਧਾਰਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਵਿਕਾਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਚਿੰਤਨ ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ 387 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ। 1637 ਵਿੱਚ, ਰੇਨੇ ਦੇਕਾਰਤ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਸਹਿਤ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮਨ-ਜਿਸਮ ਦੇ ਦਵੈਤਵਾਦ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਦਾਰਥ ਦਵੈਤਵਾਦ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੋ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪਦਾਰਥ ਹਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ।  ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਾਰੀ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਚਾਰ ਕੇਵਲ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਸਨ, ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਿਆਨ (ਨੇਟਿਵਵਾਦ) ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਬਰਕਲੀ ਅਤੇ ਜੌਨ ਲੌ, ਅਨੁਭਵਵਾਦ ਦੇ ਪੱਖ ਵੱਲ ਅਤੇ ਇੰਮਾਨੂਏਲ ਕਾਂਤ ਨੇਟਿਵਵਾਦ ਦੇ ਪੱਖ ਵੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬਹਿਸ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੇ ਨਾਲ, 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਦੋ ਖੋਜਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੋਧਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸਨ ਪੌਲ ਬਰੋਕਾ ਦੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਲਈ ਜਿਆਦਾਤਰ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਾਰਲ ਵੇਰਨੀਕੇ ਦੀ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਝ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।  ਦੋਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਦਾਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਜਾਂ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੌਮਾ ਅਤੇ ਗੜਬੜ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ' ਤੇ ਬਰੋਕਾ ਦਾ ਅਫੇਸੀਆ ਅਤੇ ਵੇਰਨੀਕੇ ਦਾ ਅਫੇਸੀਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1920 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1950 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਮੁੱਖ ਪਹੁੰਚ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਇਸਦੇ ਧਾਰਨੀ ਸੋਚਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰਨਿਰੀਖਣਯੋਗ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਵਹਾਰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ (ਬੌਧਿਕ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੋਵੇਂ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਜੌਂ ਪੀਆਜੇ ਸੀ। 1926 ਤੋਂ 1950 ਵਿਆਂ ਤਕ ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਕਲ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉੱਠ ਖੜੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰੂਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ:

## ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ

ਬੋਧ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਉਹਨਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਰਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ:

### ਧਿਆਨ

ਧਿਆਨ ਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ "ਉਪਲੱਬਧ ਅਨੁਭਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਬਸੈਟ ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ" ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਕਢਣ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰੇ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਸੁਣਨ, ਦੇਖਣ, ਸੁੰਘਣ, ਚੱਖਣ ਅਤੇ ਛੋਹਣ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਧਿਆਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ