Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ (ਐਗਰੋਨੋਮੀ)

ਐਗਰੋਨੋਮਿਸਟ| ਇੱਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਮੌਰਿਸ਼ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ |
| Occupation |
| ਨਾਮ | ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਫਸਲ ਵਿਗਿਆਨੀ |
| ਕਿੱਤਾ ਕਿਸਮ | ਪੇਸ਼ੇਵਰ   |
| ਸਰਗਰਮੀ ਖੇਤਰ | ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ |
| ਵਰਣਨ |
| ਕੁਸ਼ਲਤਾ | ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ, ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ |
| ਸੰਬੰਧਿਤ ਕੰਮ | see related disciplines |

**ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਂ ਫ਼ਸਲ ਵਿਗਿਆਨ"** (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ: ਐਗਰੋਨੌਮੀ; '**Agronomy'**) ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨ ਤੇ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕਿ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਲਈ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਬਾਲਣ, ਫਾਈਬਰ, ਅਤੇ ਜਮੀਨ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਪਲਾਂਟ ਜੈਨੇਟਿਕਸ, ਪਲਾਂਟ ਫਿਜਿਓਲੌਜੀ, ਮੈਟੋਰੌਲੋਜੀ ਅਤੇ ਮੈਟਲ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਇਓਲੋਜੀ, ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ, ਧਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਜਨੈਟਿਕਸ ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਐਗਰੋਨੌਮਿਸਟ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਊਰਜਾ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਕਸਰ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ (ਗੋਲ ਚੱਕਰ), ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਡਰੇਨੇਜ (ਨਿਕਾਸ), ਪੌਦਾ ਪ੍ਰਜਨਨ, ਪਲਾਂਟ ਫਿਜਿਓਲੌਜੀ, ਮਿੱਟੀ ਵਰਗੀਕਰਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ, ਬੂਟੀ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਅਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ (ਪੈਸਟ) ਕੰਟਰੋਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਗਿਆਨ

**ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ** ਪਿਛਲੇ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ। ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ  ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਭੌਤਿਕ ਸਬੂਤ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੁਆਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਜਦਕਿ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਨੋਟ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ

**ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ** ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੜੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 1892 ਵਿੱਚ ਕਾਰਲ ਪੀਅਰਸਨ ਨੇ ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਸ਼ਬਦ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾ ਉਚੇਰੇ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਖੇਤਰਾਂ-ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟਰੀ, ਬਾਇਓ-ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਨੈਨੋ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਐਗਰੋਫਿਜ਼ਿਕਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਕੋ ਸਿਸਟਮ ਤਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ

* ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ 1953 ’ਚ ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦੇ ਦੂਹਰੇ ਕੁੰਡਲਦਾਰ ਸੰਰਚਨਾ (ਡਬਲ ਹੈਲੀਕਲ ਸਟ੍ਰਕਚਰ) ਦੀ ਖੋਜ ਸੀ।
* ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਛੂਤ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਟੀਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
* ਬਾਇਓਫਿਜ਼ੀਕਲ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਜ਼ਮਰ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ- ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਇਲਾਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਕ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਈ ਹੈ।
* ਐੱਮ.ਆਰ.ਆਈ. (ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਇਮੇਜਿੰਗ), ਸੀ.ਏ.ਟੀ. (ਕੰਪਿਊਟਡ ਏਕਸੀਅਲ ਟੋਮੋਗ੍ਰਾਫੀ), ਐੱਨ.ਐੱਮ.ਆਰ. (ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੈਜ਼ੋਨੈਂਸ ਸਪੈਕਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ) ਆਦਿ ਮੈਡੀਕਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਬਾਇਓਫਿਜ਼ਿਕਸ ਦੀ ਹੀ ਖੋਜ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਰਸੌਲੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ ਹੈ।
* ਬਾਇਓਫਿਜ਼ੀਸਿਸਟ, ਗਣਿਤ, ਭੌਤਿਕ, ਰਸਾਇਣ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣਦੇ, ਦੇਖਦੇ, ਸੁੰਘਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਿਮਾਗ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਟੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ ਕਿਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਆਦਿ।
* ਇਹ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਮਾਣਾਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੁਜੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਡੀਕਲ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜੀਵ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ

ਇੰਸੂਲੀਨ ਦੇ ਰਵੇ
**ਜੀਵ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ** ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰਾਣਧਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਜਾਂ "ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਮਕਸਦ ਵਾਸਤੇ ਜੀਵ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਰਤ ਕੇ ਉਪਜਾਂ ਜਾਂ ਅਮਲਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਜਾਂ ਬਦਲਦੀ ਹੋਵੇ" (ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਉੱਤੇ ਯੂ.ਐੱਨ. ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ, ਧਾਰਾ 2).

## ਹਵਾਲੇ
# ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ

Drawing by Santiago Ramón y Cajal (1899) of neurons in the pigeon cerebellum
**ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ** (neuroscience), ਜਿਵੇਂ ਕ‌ਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੰਤੂ ਤੰਤਰ (nervous system) ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਤੰਤਰਿਕਾ ਤੰਤਰ ਦਾ ਬਹੁਮੁਖੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸਨੂੰ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ, ਅੱਜ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਹੁ-ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ, ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਰਸਾਇਣ-ਵਿਗਿਆਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਗਣਿਤ, ਮੈਡੀਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਦ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਫਲ ਵਿਗਿਆਨ

**ਵਿਲਰਮੋਜ਼' ਨਾਸ਼ਪਾਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ**।

**ਪੈਮੋਲੌਜੀ** ਜਾਂ **ਫਲ ਵਿਗਿਆਨ** (ਲੈਟਿਨ ਪੋਮੀਅਮ (ਫ਼ਲ) + -ਲੋਜੀ) ਬੋਟੈਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਉਗਾਉਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰੂਟੀਕਲਚਰ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ - ਰੋਮਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਲਾਤੀਨੀ ਫਰੁਕਟਸ ਅਤੇ ਕਲਚਰ ਤੋਂ) ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ - ਇਹ ਵੀ ਵਰਤੀ ਗਈ।

ਪੈਮੋਲੌਜੀ ਜਾਂ ਫਲ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਫ਼ਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਕਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਧਿਐਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ। ਫ਼ਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੋਮੀਲਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੂੰ ਪੋਮੋਲਿਸਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਪੈਮੋਲੌਜੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਖੋਜ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਖੇਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

### ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ)

19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ, ਵਧ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਫਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਯੂ ਐਸ ਡੀ ਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਤੋਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਨੂੰ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਲਾਟੀਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਵਿਆਜ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਵਜੋਂ, ਯੂ ਐਸ ਡੀ ਏ ਨੇ 1886 ਵਿੱਚ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਆਫ਼ ਪੈਮੋਲੋਜੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੈਨਰੀ ਈ. ਵਾਨ ਡੈਮਨ ਨੂੰ ਚੀਫ ਪੋਮੋਲਜਿਸਟ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਨਵੀਂਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸਚਿੱਤਰ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਐਂਡਰੂ ਜੈਕਸਨ ਡਾਊਨਿੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਚਾਰਲਜ਼ ਫਲੋਰਸ ਐਂਡ ਫ਼ਰੂਟਜ਼ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ (1845) ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੌਮਰੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ।

ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਫਲ ਦੀ ਸਹੀ ਨੁਕਤਾਨਗੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੋਜ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਸਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਯੂ ਐਸ ਡੀ ਏ ਨੇ ਅਰਜਿਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਯੂ ਐਸ ਡੀ ਏ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੇਥੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਰਿਪੋੰਪਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਮੋਲੌਜਿਸਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਯੀਅਰ ਬੁੱਕ।

ਅੱਜ, ਲਗਭਗ 7,700 ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਲੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬਾਗਬਾਨੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਬੋਟੈਨੀਕ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਛਲੇ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੋਮਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* Arboriculture
* ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ
* ਬਾਗਬਾਨੀ
* Olericulture
* Trophort
* Viticulture

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਿਸਥਾਰ

ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪਾਸਾਰੀ ਕਾਰਤੇਜੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ
**ਸਪੇਸ** ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉਸ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਂ ਫੈਲਾਓ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਵਿਦਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪੇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਯਾਮ ਜਾਂ ਡਿਮੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ, ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ।

## ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ

ਸਪੇਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਸਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਫਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫਿਜਾ (فضا), ਸਿੰਧੀ ਵਿੱਚ ਪੋਲਾਰ (پولار), ਯੂਨਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੋਰੌਸ (χώρος) ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਰਾਉਮ (raum) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
# ਗਿਰੀ

ਗਿਰੀ
**ਗਿਰੀ** ਇੱਕ ਬੀਜ ਅਤੇ ਛਿਲਕੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੀ ਛਿਲਕਾ ਬੰਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬੀਜ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਗਿਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਅਸਫੁੱਟਨਸ਼ੀਲ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਬੀਜ ਫਲ ਤੋਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾ ਛਿਲਕੇ ਦੇ ਅਲਗ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗਿਰੀਆਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਾੜੀ ਬਦਾਮ, ਕੁਮੈਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਬਲਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਗਿਰੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਦਾਮ, ਪਿਸਤਾ, ਅਖਰੋਟ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

## ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ

ਇੱਕ ਗਿਰੀ ਇੱਕ ਸੁੱਕਾ ਫ਼ਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਕਦੀ ਕਦਾਈੰ ਦੋ ਬੀਜ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਵਰੀ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਛਿਲਤ ਮਿਆਦ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਜ ਇਸ ਸਖ਼ਤ ਛਿਲਕੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਜੁੜੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਿਰੀਆਂ ਪਿਸਤਿੰਸ ਅਤੇ ਘੱਟ ਦਰਜੇ ਦੀਆਂ ਓਵਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਫੁੱਟਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਪੌਦੇ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗਿਰੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ-

### ਫੈਮਲੀ- ਫੈਗੇਸੀ

* ਸ਼ਾਹਬਲੂਤ
* ਬਲੂਤ
* ਪੱਥਰ- ਬਲੂਤ

## ਰਸੋਈ ਸੰਬੰਧੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ

ਗਿਰੀਆਂ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਾਂਗ ਜਟਿਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲੀ ਛਿਲਕੇ ਵਿਚਲੀ ਗੁਠਲੀ ਨੂੰ ਗਿਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਫੀ ਗਿਰੀਆਂ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਖਾਣ ਯੋਗ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ- ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੱਚਾ, ਪੁੰਗਾਰ ਕੇ ਜਾਂ ਭੁੰਨ ਕੇ ਵੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਰੀਆਂ ਪੋਸ਼ਣ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਾਫੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਫੀ ਮਹਿੰਗੇ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਫਲ ਅਤੇ ਬੀਜ ਜੋ ਵਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-

* ਬਦਾਮ
* ਕਾਜੂ
* ਮੂਫ਼ਲੀ
* ਪਿਸਤਾ
* ਅਖਰੋਟ
* ਚੀਢ਼ ਦੀ ਸੁਪਾਰੀ

## ਪੋਸ਼ਣ

### ਹਿੱਸੇ

ਗਿਰੀਆਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕੈਲੋਰੀ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਨ- ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟ੍ਸ ਅਤੇ ਮੋਨੋ-ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟ੍ਸ, ਲਿਨੋਲੇਇਕ ਅਤੇ ਲਿਨੋਲਿਨਿਕ ਐਸਿਡ, ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਗਿਰੀਆਂ ਵਿਟਾਮਿਨ- ਈ, ਬੀ-2, ਫੋਲੋਟੇਟ, ਰੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਿਨਰਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਗਨੀਸ਼ੀਅਮ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ, ਕੌਪਰ ਅਤੇ ਸਿਲਿਨੀਅਮ ਦਾ ਚੰਗਾ ਸਰੋਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਟੇਬਲ ਚਾਰ ਬਿਨਾ ਭੁੰਨੀਆਂ ਗਿਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦਰਸ਼ਾਉਂਦਾ ਹੈ.

| ਨਾਮ | ਪ੍ਰੋਟੀਨ | ਕੁੱਲ ਫ਼ੈਟ | ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟ੍ਸ | ਪੌਲੀਅਨ- ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟ੍ਸ | ਮੋਨੋ-ਸੈਚੂਰੇਟਿਡ ਫੈਟ੍ਸ | ਕਾਰਬੋਹਾਇਡਰੇਟ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ਬਦਾਮ | 21.26 | 50.64 | 3.881 | 12.214 | 32.155 | 28.1 |
| ਅਖਰੋਟ | 15.23 | 65.21 | 6.126 | 47.174 | 8.933 | 19.56 |
| ਮੂਫ਼ਲੀ | 23.68 | 49.66 | 6.893 | 15.694 | 24.64 | 26.66 |
| ਪਿਸਤਾ | 20.61 | 44.44 | 5.44 | 13.455 | 23.319 | 34.95 |

### ਲਾਭ

ਜੋ ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿਰੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਈਪ-2 ਮਧੂਮੇਹ ਰੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਖਰੋਟ ਖਾਣ ਨਾਲ ਕਲੈਸਟਰੋਲ ਘਟਦਾ ਹੈ |
ਬਦਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ,ਲੋਹਾ, ਫਾਸਫੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ |
ਕਹਿੰਦੇ ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ ਤੋਂ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਗਲਾ ਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ |
ਗੋਡਿਆਂ ਤੇ ਪਿੰਜਣੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਕਾਜੂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
ਯਾਦ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜੋਰ ਹੋਣ ਤੇ ਪਿਸਤੇ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਨੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ |
ਕਹਿੰਦੇ ਹਰ ਰੋਜ ਮੂੰਗਫਲੀ ਖਾਣ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂਮਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਵੱਧਦਾ ਹੈ \
# ਗੁਣਸੂਤਰੀ ਵੰਡ

ਗੁਣਸੂਤਰੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਸੈੱਲ ਦੇ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਵਿਚਲੇ ਗੁਣਸੂਤਰ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
**ਗੁਣਸੂਤਰੀ ਵੰਡ** ਸੈੱਲ ਚੱਕਰ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੈੱਲ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਵਿਚਲੇ ਗੁਣਸੂਤਰ ਗੁਣਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਦੋ ਇਕਰੂਪ ਜੁੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਜੁੱਟ ਕੋਲ਼ ਆਪਣਾ ਨਿਊਕਲੀਅਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਜੌਂ

| ਜੌ |
| --- |
|  |
| ਜੌ ਦੀ ਤਸਵੀਰ |
| ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ |
| Kingdom: | ਪਲਾਟੇ |
| (unranked): | ਐਂਜ਼ੀਓਸਪਰਮਜ |
| (unranked): | ਮੋਨੋਕੋਟਸ |
| (unranked): | ਕੋਮਲਿਨਿਡਸ |
| Order: | ਪੋਅਲਸ |
| Family: | ਪੋਅਸੇਈਆ |
| Subfamily: | ਪੂਈਡਾਅਈ |
| Tribe: | ਟਰੀਟੀਸੀਅਈ |
| Genus: | *ਹੋਰਦੀਅਮ* |
| Species: | ਐਚ.. ਵੁਲਗਾਰੇ |
| ਦੁਨਾਵੀਂ ਨਾਮ |
| ਹੋਰਦੀਅਮ ਵੁਲਗਾਰੇ ਕੇਰੋਲਸ ਲਿਨਾਈਅਸ |

*Hordeum vulgare*
ਜੌਂ ਦੀ ਖੇਤੀ
ਜੌਂ ਦੀ ਫਸਲ
**ਜੌ** ਘਾਹ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਅਨਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬੀਅਰ, ਬਰੈਡ, ਸਿਹਤ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਪਦਾਰਥ, ਸੂਪ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਗਭਗ 566,000 km² ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 136 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਜੌ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਕਣਕ ਵਰਗੇ ਇਕ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਜੌਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੌਂ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੇ ਉਤਲੇ ਸਿਰੇ ਉਪਰ ਦਾਣਿਆਂ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਉਪਰ ਬਰੀਕ ਬਰੀਕ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਸੀਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਜਿਥੇ ਕਣਕ ਦਾ ਦਾਣਾ ਮੁਲਾਇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੌਆਂ ਦਾ ਦਾਣਾ ਖੁਰਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਣਕ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਉਥੇ ਜੌਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਅੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾਹੈ। ਜੌਂ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਹੈ। ਜੌਂ ਹਲਕੀ, ਮਾੜੀ ਤੇ ਮਾਰੂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੌਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੌਆਂ ਤੋਂ ਬੀਅਰ (ਸ਼ਰਾਬ) ਵੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੌਆਂ ਤੋਂ ਸੱਤੂ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੌਆਂ ਨੂੰ ਭੁੰਨਾ ਕੇ, ਉੱਖਲੀ ਵਿਚ ਕੁੱਟਕੇ, ਛਿਲਕਾ ਲਾਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਟਾ ਪਿਆਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਆਟੇ ਵਿਚ ਲੂਣ, ਮਿਰਚ ਪਾ ਕੇ ਜਾਂ ਸ਼ੱਕਰ ਪਾ ਕੇ ਘੋਲ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਤੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤੂ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਠੰਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜੌਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਜੌਂ ਟੰਗਾਈ ਦਾ ਇਕ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਨਰਾਤੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਜੌ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਭੈਣਾਂ ਜੌਂ ਆਪਣੇ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉਪਰ ਟੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੀਰ ਆਪਣੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਜੌਂ ਟੰਗਾਈ ਲਈ ਸ਼ਗਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਖੇਤੀ ਵਪਾਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਜੌਂ ਬੀਜਣੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਹਲਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਹੁਣ ਜੌਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦਾ ਹੈ।

## ਉਤਪਾਦਨ

**ਮੁੱਖ ਜੌ ਉਤਪਾਦਤ**
(ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟਰਿਕ ਟਨ)| ਰੈਕ | ਦੇਸ਼ | 2009 | 2010 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 01 | ਰੂਸ | 17.8 | 8.3 | 16.9 |
| 02 | ਯੁਕਰੇਨ | 11.8 | 8.4 | 9.1 |
| 03 | ਫਰਾਂਸ | 12.8 | 10.1 | 8.8 |
| 04 | ਜਰਮਨੀ | 12.2 | 10.4 | 8.7 |
| 05 |  ਆਸਟਰੇਲੀਆ | 7.9 | 7.2 | 7.9 |
| 06 | ਕਨੇਡਾ | 9.5 | 7.6 | 7.7 |
| 07 | ਤੁਰਕੀ | 7.3 | 7.2 | 7.6 |
| 08 |  ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ | 6.6 | 5.2 | 5.4 |
| 09 |  ਅਰਜਨਟੀਨਾ | 1.3 | 2.9 | 4.0 |
| 10 |  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | 4.9 | 3.9 | 3.3 |
| — | **ਸੰਸਾਰ** | **151.8** | **123.7** | **134.3** |
| *ਸ੍ਰੋਤ: ਖਾਧ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਸਥਾਂ* |

## ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਨਤ ਕਿਸਮਾਂ

* ਪੀ ਐਲ 807
* ਡੀ ਡਬਲਯੂ ਆਰ ਯੂ ਬੀ 52
* ਪੀ ਐਲ 426

## ਗੁਣ

* ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਮੋਟਾਪਾ ਘਟਦਾ ਹੈ।
* ਅੰਤੜੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਚਿਹਰਾ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਖ਼ਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
* ਕਾਲੇ ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਫਿਨਸੀਆਂ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।
* ਪਿੱਤੇ ਲਈ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੈ।
* ਗੋਡਿਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।
* ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
* ਇਸਦੀ ਬੀਅਰ ਗਰਮੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
* ਸ਼ੂਗਰ ਰੋਗ ’ਚ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।
* ਕਬਜ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਤੇਜ਼ਾਬ ਅਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
* ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਜੇਕਰ ਇਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਦਰਕ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਪੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਗਲਾ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਖਾਂਸੀ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਐਂਡੀਜ਼

| ਐਂਡੀਜ਼ Andes |
| --- |
| ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਚਿਲੇ ਵਿਚਕਾਰ ਐਂਡੀਜ਼ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ੀ ਤਸਵੀਰ |
| Highest point |
| Peak | ਅਕੋਂਕਾਗੁਆ, ਲਾਸ ਏਰਾਸ ਵਿਭਾਗ, ਮੈਂਦੋਜ਼ਾ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ |
| ਉਚਾਈ | 6,962 m (22,841 ft) |
| Dimensions |
| ਲੰਬਾਈ | 7,000 km (4,300 mi) |
| ਚੌੜਾਈ | 500 km (310 mi) |
| Naming |
| ਮੂਲ ਨਾਮ | ਕੇਚੂਆ: Anti Suyu Error {{native name checker}}: parameter value is malformed (help) |
| ਭੂਗੋਲ |
| **Lua error in ਮੌਡਿਊਲ:Location\_map at line 526: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Andes 70.30345W 42.99203S.jpg" does not exist.** |
| ਦੇਸ਼ |  ਅਰਜਨਟੀਨਾ |

**ਐਂਡੀਜ਼** ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਪਰਬਤ-ਮਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤਟ ਨਾਲ਼ ਪੈਂਦੀਆਂ ਉੱਚ-ਭੋਆਂ (ਪਹਾੜਾਂ) ਦੀ ਇੱਕ ਅਤੁੱਟ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 7,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, ਚੌੜਾਈ 200 ਕਿ.ਮੀ. ਤੋਂ 700 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਅਤੇ ਔਸਤ ਉੱਚਾਈ ਲਗਭਗ 4,000 ਮੀਟਰ (13,000 ਫੁੱਟ) ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਸੱਤ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ: ਅਰਜਨਟੀਨਾ, ਬੋਲੀਵੀਆ, ਚਿਲੇ, ਪੇਰੂ, ਏਕੁਆਦੋਰ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵਰਜਿਲ

| ਪਬਲੀਅਸ ਵਰਜਿਲੀਅਸ ਮਾਰੋ |
| --- |
| ਵਰਜਿਲ ਦਾ ਹੁਲੀਆ, ਤੀਜੀ-ਸਦੀ, ("ਮੋਨੁਸ-ਮੋਸ਼ੈਕ", ਰੇਨਸ਼ੇਸ ਲੈਂਡਸਮਿਊਜੀਅਮ, ਟਰਾਇਰ) |
| ਜਨਮ | 15 ਅਕਤੂਬਰ 70 ਈਪੂ ਐਂਡੀਜ, ਰੋਮਨ ਗਣਰਾਜ |
| ਮੌਤ | 21 ਸਤੰਬਰ 19 ਈਪੂ (ਉਮਰ 50) ਬਰੁੰਡਸੀਅਮ, ਅਪੂਲੀਆ, ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ |
| ਕਿੱਤਾ | ਕਵੀ |
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ | ਰੋਮਨ |
| ਸ਼ੈਲੀ | ਐਪਿਕ ਕਾਵਿ, ਸਿੱਖਿਆਮੂਲਕ ਕਾਵਿ, ਚਰਵਾਹਾ ਕਾਵਿ |
| ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ | ਅਗਸਤਨ ਕਾਵਿ |

**ਪਬਲੀਅਸ ਵਰਜਿਲੀਅਸ ਮਾਰੋ** (15 ਅਕਤੂਬਰ, 70 ਈ . ਪੂ . - 21 ਸਤੰਬਰ, 19 ਈ . ਪੂ .) ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਰਜਿਲ ਜਾਂ ਵੇਰਗਿਲ /vɜrdʒəl/ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਗਸਤਾਨ ਕਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਲੈਟਿਨ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਇਕੋਲੋਗਿੳਸ (Eclogues) ਜਾ ਬੱਕੋਲਿਕਸ (Buclics), ਜਿੳਰਜਿਕਸ (Georgics), ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਐਨੀਏਦ (Aeneid) ਦੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਪੈਂਡਿਕਸ ਵਰਜੀਲਿਅਨਾ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਲੇਖਕ ੳਸਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਸ ਨੇ ਰੁਤੁਲੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ , ਤੁਰਨੂਸ ਬਾਰੇ ਲਿੱਖਿਆ ਸੀ ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ

**ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ** (*français, la langue française*) ਇੱਕ ਰੁਮਾਂਸ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫ਼੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਬੋਲੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ 9 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, 19 ਕਰੋੜ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ 20 ਕਰੋੜ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਗਰਹਿਤ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੈਨੇਡਾ, ਬੈਲਜੀਅਮ, ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਫਰੇਂਕੋਫੋਨ, ਲਕਜ਼ਮਬਰਗ ਅਤੇ ਮੋਨੇਕੋ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ 54 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਆਧਿਕਾਰਕ ਬੋਲੀ ਹੈ।

ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਲੈਟਿਨ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਬੋਲੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਇਤਾਲਵੀ, ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬੋਲੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕੈਟੇਲਾਨ ਆਦਿ। ਇਸ ਬੋਲੀ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮੂਲ ਰੋਮਨ ਗੌਲ ਦੀਆਂ ਕੈਲਟਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਰੋਮਨ ਫਰੈਕਿਸ਼ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੀ ਜਰਮਨੇਕ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅਸਰ ਪਿਆ।
ਇਹ 29 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੇ 27 ਮੈਂਬਰ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ 12.9 ਕਰੋੜ (49,71,98,740 ਦਾ 26%) ਲੋਕ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਾਂ ਵਲੋਂ 6.5 ਕਰੋੜ (12%) ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 6.9 ਕਰੋੜ (14%) ਇਸਨੂੰ ਦੂਜੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੰਘ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਬੋਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਚੜ੍ਹਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸੀ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੂਟਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਿੱਖਿਅਤ ਵਰਗ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਸੀ।

     ਇਲਾਕੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਬੋਲੀ ਹੈ
     ਇਲਾਕੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੂਜੀ ਬੋਲੀ ਹੈ
     ਇਲਾਕੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬੋਲੀ ਹੈ
## ਧੁਨੀਆਂ

ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੀ ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

## ਉਚਾਰਣ

ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇਹ ਵਿਅੰਜਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: s, t, f, c, q, (r), x, p, n, m, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਵਰਤਨੀ (ਸਪੇਲਿੰਗ) ਹੈ français, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੋਵੇਗਾ ਫਰਾਂਸੇ, ਨਾ ਕਿ ਫਰਾਂਸੇਸ। ਨ ਅਤੇ ਮ ਸਵਰਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਨਾਸਿਕ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹੋਰ ਵਿਅੰਜਨ ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਚਾਰਣ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਨੇਮਬੱਧਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ

**ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ** ਦੋ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ: ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾ 'ਚ ਆਕਸੀਜਨ ਸੈੱਲਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਕਿ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ 'ਚ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ। ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਆਮ ਤੰਦਰੂਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ 20 ਤੋਂ 22 ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਨੱਕ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੇਫੜੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ 1500 ਘਣ ਸੈਟੀਮੀਟਰ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ 1500 ਘਣ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹਵਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 500 ਘਣ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਹਵਾ ਸਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

## ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅੰਗ

* ਨੱਕ
* ਸੰਘ
* ਕੰਠ
* ਸਵਾਸ ਨਲੀ
* ਫੇਫੜਾ

## ਹਵਾਲੇ
# ਰੇਊਨੀਓਂ

| ਰੇਊਨੀਓਂRéunion |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Flag of ਰੇਊਨੀਓਂ |  |
| ਝੰਡਾ | ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ |

 |
| **ਐਨਥਮ:** ਲਾ ਮਾਰਸੀਯੈਸ (ਅਧਿਕਾਰਕ) |
|  |
| ਰਾਜਧਾਨੀ | ਸੰਤ ਦਨੀਸ |
| Government |
|  |
| •  | ਦੀਦੀਏ ਰਾਬਰਟ |
|  |
| ਖੇਤਰ |
| • ਕੁੱਲ | 2,512 km2 (970 sq mi) |
| ਆਬਾਦੀ |
| • 2011 ਜਨਗਣਨਾ | 839,500 |
| ਜੀਡੀਪੀ (ਪੀਪੀਪੀ) | 2008 ਅਨੁਮਾਨ |
| • ਕੁੱਲ | 14.7 |
| • ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ | 18,200 |
| ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ | UTC+04 (RET) |
| ਕਾਲਿੰਗ ਕੋਡ | 262 |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਟੀਐਲਡੀ | .re |

**ਰੇਊਨੀਓਂ** ਜਾਂ **ਰੇਯੂਨੀਅਨ** (ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ: *La Réunion*, IPA: [la ʁeynjɔ̃] ( ਸੁਣੋ); ਪਹਿਲਾਂ *ਬੂਰਬੋਂ ਟਾਪੂ*) ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵਿੱਚ 800,000 ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਟਾਪੂ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਦਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਟਾਪੂ, ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਤੋਂ 200 ਕਿ.ਮੀ. ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਇਹ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ 27 ਖੇਤਰਾਂ (ਇਹ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੋਂ-ਪਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਦਰਜਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਯੂ ਆਰ ਐੱਲ

**ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਰੀਸੋਰਸ ਲੌਕੇਟਰ** (ਯੂਆਰਐਲ) ਹੈ , ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਵੈਬ ਐਡਰੈੱਸ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੈਬ ਵਸੀਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਯੂਆਰਐਲ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਰੀਸੋਰਸ ਆਈਡੀਟੀਫਾਇਰ (URI) ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਯੂਆਰਐਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੈਬ ਪੇਜਿਜ਼ (http) ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਾਈਲ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ (**FTP**ਐੱਫਟੀਪੀ), ਈਮੇਲ (email), ਡਾਟਾਬੇਸ ਐਕਸੈਸ (JDBC), ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਾਦਿ।

ਬਹੁਤੇ ਵੈਬ ਬ੍ਰਾਉਜ਼ਰ ਇੱਕ ਐਡਰੈਸ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਵੈਬ ਪੇਜ ਦੇ ਯੂਆਰਐਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ URL ਵਿੱਚ ਫਾਰਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ  ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ (http), ਇੱਕ ਹੋਸਟਨਾਮ (www.example.com), ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਈਲ ਨਾਮ (index.html) ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
# ਪੀਡੀਐੱਫ/ਏ

**PDF/A** ਪੋਰਟੇਬਲ ਡੌਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ (PDF) ਦਾ ਇੱਕ ISO- ਸਟੈਂਡਰਾਈਜ਼ਡ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜੋ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। PDF/A ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਰਕਾਈਵਿੰਗ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੌਂਟ ਲਿੰਕਿੰਗ ( ਫੌਂਟ ਏਮਬੈਡਿੰਗ ਦੇ ਉਲਟ) ਅਤੇ ਏਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ PDF ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। PDF/A ਫਾਈਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ISO ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼, ਏਮਬੈਡ ਕੀਤੇ ਫੌਂਟਾਂ ਲਈ ਸਮਰਥਨ, ਅਤੇ ਏਮਬੈਡਡ ਐਨੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਇੱਕ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੰਟਰਫੇਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ

ਪੋਰਟੇਬਲ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ| ਅਡੋਬੀ ਪੀਡੀਐੱਫ |
| ਫ਼ਾਈਲਨਾਮ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ | `.pdf` |
| ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਕਿਸਮ | * `application/pdf`,
* `application/x-pdf`
* `application/x-bzpdf`
* `application-gzpdf`
 |
| ਟਾਈਪ ਕੋਡ | 'PDF ' (including a single space) |
| ਯੂਨੀਫ਼ਾਰਮ ਟਾਈਪ ਸ਼ਨਾਖ਼ਤਕਾਰ (UTI) | com.adobe.pdf |
| ਮੈਜਿਕ ਨੰਬਰ | `%PDF` |
| ਉੱਨਤਕਾਰ | ਅਡੋਬੀ ਇੰਕ. (1991–2008)
ਆਈਐੱਸਓ (2008–) |
| ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ | 15 ਜੂਨ 1993 (1993-06-15) |
| ਹਾਲੀਆ ਰਿਲੀਜ਼ | 2.0  |
| Extended to | PDF/A, PDF/E, PDF/UA, PDF/VT, PDF/X |
| ਮਿਆਰ | ISO 32000-2 |
| ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਫ਼ਾਰਮੈਟ? | ਹਾਂ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | www.iso.org/standard/63534.html |

**ਪੀਡੀਐੱਫ**ਜਾਂ **ਪੋਰਟੇਬਲ ਡੌਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ** (**PDF**) ਅਡੌਬੀ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਫਾਇਲ ਫਾਰਮੈਟ ਹੈ। ਇਹ ਦਸਤਾਵੇਜ਼, ਪਾਠ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਾਫਟਵੇਅਰ, ਹਾਰਡਵੇਅਰ, ਅਤੇ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੋਸਟਸਕਰਿਪਟ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਹਰੇਕ ਪੀਡੀਐਫ ਫਾਈਲ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਤ ਲੇਆਉਟ ਦੇ ਸਮਤਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਠ, ਫੌਂਟ, ਵੈਕਟਰ ਗਰਾਫਿਕਸ, ਰੇਸਟਰ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਪੀਡੀਐੱਫ ਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਪਨ ਫਾਰਮੈਟ, ਆਈਐੱਸਓ 32000, ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਾਇਲਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅੱਜ, ਪੀਡੀਐਫ ਫਾਈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਟ੍ਰਿੰਗਿੰਗ ਤੱਤ, ਐਨੋਟੇਸ਼ਨਸ ਅਤੇ ਫਾਰਮ-ਫੀਲਡਸ, ਲੇਅਰਾਂ, ਅਮੀਰ ਮੀਡੀਆ (ਵਿਡੀਓ ਸਮਗਰੀ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਯੂ -3 ਡੀ ਜਾਂ ਪੀਆਰਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ-ਅੰਸ਼ਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਸਮੇਤ ਫਲੈਟ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਡਾਟਾ ਫਾਰਮੈਟ. ਪੀਡੀਐਫ ਸਪੈਸੀਕੇਸ਼ਨ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਦਸਤਖਤਾਂ, ਫਾਇਲ ਅਟੈਚਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਮੈਟਾਡਾਟਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫੀਚਰਸ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਾਲੇ ਵਰਕਫਲੋਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਕਿਸ ਸੀ PDF ਫਾਰਮੈਟ ਬਣਾਇਆ? Quora
* PDF ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ – PDF ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਲਈ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਡਿਵੈਲਪਰ ਪੈਦਾ ਜ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ PDF ਫਾਇਲ.
* ਅਡੋਬ PDF 101 ਦੇ ਸੰਖੇਪ: PDF
* ਅਡੋਬ: ਪੋਸਟਸਕਰਿਪਟ ਬਨਾਮ PDF – ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ PS, EPS ਬਨਾਮ PDF.
* PDF Standards... transitioning the PDF specification from a de facto standard to a de jure standard at the Wayback Machine (archived April 24, 2011)Wayback ਮਸ਼ੀਨPDF Standards... transitioning the PDF specification from a de facto standard to a de jure standard at the Wayback Machine (archived April 24, 2011) – ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ PDF/E ਅਤੇ PDF/UA ਨਿਰਧਾਰਨ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਫਾਇਲ ਫਾਰਮੈਟ (ਪੁਰਾਣਾ ਕੇ, Wayback ਮਸ਼ੀਨ)
* ISO 19005-1:2005 PDF/A-1 ISO ਮਿਆਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮਾਨਕੀਕਰਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗਠਨ (ਕੱਟੀ)
* PDF ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਡੋਬ ਇਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ PDF ਨਿਰਧਾਰਨ
* ਪੋਰਟੇਬਲ ਡੌਕੂਮੈਂਟ ਫਾਰਮੈਟ: ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਰ ਲਈ – ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ PDF ਬਨਾਮ ਸਕਰਿਪਟ ਅਤੇ PDF ਅੰਦਰੂਨੀ (ਅਪ ਕਰਨ ਲਈ v1.3)
* ਨੂੰ Camelot ਕਾਗਜ਼ Archived 2019-04-22 at the Wayback Machine. – ਕਾਗਜ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਹੰਨਾ Warnock ਦੱਸੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ PDF
* ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਬਾਰੇ PDF ਪਰ ਡਰ ਗਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ – ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕੇ ਲਿਯੋਨਾਰ੍ਡ Rosenthol (ਅਡੋਬ ਸਿਸਟਮ) ' ਤੇ ਰੱਸਾਕਸ਼ੀ 2007
* ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ PDF ਨਾਲ XSL-FO
* ਐਕਸਲ ਨੂੰ PDF Converter Archived 2018-09-25 at the Wayback Machine.
* ਕੁਝ ਇੰਟਰੈਕਟਿਵ 3-ਡੀ PDF ਮਿਸਾਲ