# ਮਲੇਰੀਆ

| ਮਲੇਰੀਆ |
| --- |
| *ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਸਰੋਤ* |
| ਇੱਕ ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ |
| ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-10 | B50-B54 |
| ਆਈ.ਸੀ.ਡੀ. (ICD)-9 | 084 |
| ਓ.ਐਮ.ਆਈ. ਐਮ. (OMIM) | 248310 |
| ਰੋਗ ਡੇਟਾਬੇਸ (DiseasesDB) | 7728 |
| ਮੈੱਡਲਾਈਨ ਪਲੱਸ (MedlinePlus) | 000621 |
| ਈ-ਮੈਡੀਸਨ (eMedicine) | med/1385 emerg/305 ped/1357 |
| MeSH | *C03.752.250.552* |

**ਮਲੇਰੀਆ** ਬੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੱਛਰ ਦੇ ਕਟਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆਨ ਪਰਜੀਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ 52.5 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 20 ਤੋਂ 30 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪ-ਸਹਾਰਾ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਹਨ।

ਮਲੇਰੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਜੀਨਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆਨ ਪਰਜੀਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਪਰਜੀਵੀਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ : ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਫਾਲਸੀਪੇਰਮ, ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਵਾਈਵੈਕਸ, ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਓਵੇਲ ਅਤੇ ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਮਲੇਰੀਆ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ 'ਮਲੇਰੀਆ ਪਰਜੀਵੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਵਾਈਵੈਕਸ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਲੇਰੀਆ ਪਰਜੀਵੀ ਦਾ ਵਾਹਕ ਮਾਦਾ ਐਨੋਫਿਲੀਜ਼ ਮੱਛਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੱਟਣ 'ਤੇ, ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਪਰਜੀਵੀ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨੀਮੀਆ (ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਧੜਕਣ, ਆਦਿ) ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁਖਾਰ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਵਰਗੇ ਗੈਰ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਵੀ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਰੀਜ਼ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਲੇਰੀਆ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਅਤੇ ਕੀਟ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਆਦਿ ਮੱਛਰ ਦੇ ਕੱਟਣ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ (ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਮੱਛਰ ਆਪਣੇ ਅੰਡੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ) ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਵੈਕਸੀਨ/ਟੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਖੋਜ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਪਰ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਲੇਰੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਰੋਕਥਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲੈਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਨੀਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਲੇਰੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਲੇਰੀਆ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅੰਸ਼ਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਉਦੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਲੇਰੀਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੂਰੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਮਲੇਰੀਆ 50,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਜੀਵੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸਾਡੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਭਾਵ ਚਿੰਪਾਂਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਵਰਣਨ ਹਨ. ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵਰਣਨ 2700 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਮਲੇਰੀਆ ਸ਼ਬਦ ਮੱਧਕਾਲੀ ਇਤਾਲਵੀ ਸ਼ਬਦ ਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਬੁਰੀ ਹਵਾ'। ਇਸ ਨੂੰ 'ਦਲਦਲੀ ਬੁਖਾਰ' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: marsh fever, marsh fever) ਜਾਂ 'Egg' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: ague) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਲਦਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫੈਲਦਾ ਸੀ।

ਮਲੇਰੀਆ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ 1880 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਫੌਜੀ ਡਾਕਟਰ, ਚਾਰਲਸ ਲੁਈਸ ਅਲਫੋਂਸ ਲਵੇਰਨ ਨੇ ਅਲਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਲਾਲ ਖੂਨ ਦੇ ਸੈੱਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਜੀਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੋਜੋਆਨ ਪਰਜੀਵੀ ਮਲੇਰੀਆ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਇਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੋਜਾਂ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 1907 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ ਰੋਨਾਲਡ ਰੌਸ ਨੂੰ ਮਲੇਰੀਆ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ 1902 ਵਿਚ ਫਿਜ਼ੀਓਲੋਜੀ/ ਮੈਡੀਸਨ ਲਈ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।
## ਲੱਛਣ

1. ਬੁਖ਼ਾਰ
2. ਸੁੱਕੀ ਖੰਘ
3. ਕਾਂਬਾ ਛਿੜਨਾ ਕੇ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੋਣਾ
4. ਕਮਰ ਦਰਦ
5. ਉਲਟੀਆਂ
6. ਸਿਰ ਦਰਦ

## ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ

ਮਲੇਰੀਆ ਹਰ ਸਾਲ 40 ਤੋਂ 90 ਕਰੋੜ ਬੁਖਾਰ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ 20 ਤੋਂ 30 ਲੱਖ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਹਰ 30 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੌਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 1992 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਆਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੌਜੂਦਾ ਮਲੇਰੀਆ ਫੈਲਣ ਦੀ ਦਰ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਰ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਲੇਰੀਆ ਬਾਰੇ ਅਸਲ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਰੀਜ਼ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ ਐਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਦੀ ਲਾਗ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੀ.ਬੀ. (ਤਪਦਿਕ) ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਫੈਲਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ - ਮਲੇਰੀਆ ਵਾਇਰਲ ਲੋਡ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਏਡਜ਼ ਦੀ ਲਾਗ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ
## ਰੋਕਥਾਮ/ਇਲਾਜ

ਮਲੇਰੀਆ ਦਾ ਫੈਲਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੱਛਰਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਲੇਰੀਆ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਮਲੇਰੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੀ ਲਾਗਤ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗੀ। 1956-1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ (ਚੇਚਕ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦੇ ਸਮਾਨ)। ਪਰ ਉਹ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਮਲੇਰੀਆ ਪਛਾਣ ਲਈ ਬਲੱਡ ਫਿਲਮ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਮਿਆਰ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖੀ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਪਲਾਜ਼ਮੋਡੀਅਮ ਫਾਲਸੀਪੇਰਮ ਦੇ ਰਿੰਗ-ਫਾਰਮ ਅਤੇ ਗੇਮਟੋਸਾਈਟਸ
ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਮਲੇਰੀਆ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੱਛਰ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਰੋੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਤੇਲ ਪਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੱਛਰ ਦੇ ਲਾਰਵੇ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈ ਸਕਣ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਲੇਰੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਅਕਸਰ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਮਲੇਰੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਅ ਲਈ ਲਗਭਗ 12 ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਡੀਟੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਰਮੇਥਰਿਨ ਅਤੇ ਡੈਲਟਾਮੇਥਰਿਨ ਵਰਗੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਮੱਛਰਾਂ ਨੇ ਡੀਡੀਟੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਮੱਛਰਦਾਨੀਆਂ ਮੱਛਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਲਾਗ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਐਨੋਫਿਲੀਜ਼ ਮੱਛਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੰਜੇ/ਬੈੱਡ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਟੰਗ ਕੇ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸਾਇਣਕ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

* ਮਲੇਰੀਏ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ