# ਡਾਟਾਬੇਸ

ਇੱਕ SQL ਚੋਣ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ
ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਡਾਟਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ **ਡਾਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਸਟਮ** ( **DBMS** ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਜੋ ਅੰਤਮ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ, ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ, ਅਤੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। DBMS ਡਾਟਾਬੇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੁੱਖ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾਬੇਸ, DBMS ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਜੋੜ ਨੂੰ ਇੱਕ **ਡਾਟਾਬੇਸ ਸਿਸਟਮ** ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ "ਡੇਟਾਬੇਸ" ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ **ਡਾਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਸਟਮ**, ਡੇਟਾਬੇਸ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਡਾਟਾਬੇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਛੋਟੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਡੇਟਾਬੇਸ ਕੰਪਿਊਟਰ ਕਲੱਸਟਰਾਂ ਜਾਂ ਕਲਾਉਡ ਸਟੋਰੇਜ ਉੱਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਡੇਟਾਬੇਸ ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਰਸਮੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਕੁਸ਼ਲ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ, ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਡੇਟਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਤਰਿਤ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਨੁਕਸ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾਟਾਬੇਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਡਾਟਾਬੇਸ ਮਾਡਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਡਾਟਾਬੇਸ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਟੇਬਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਕਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਡਲ ਡਾਟਾ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਟਾ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਲਈ SQL ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਗੈਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਡਾਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ NoSQL ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

## ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇੱਕ "ਡਾਟਾਬੇਸ" ਇੱਕ "ਡਾਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਸਟਮ" (DBMS) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਬੰਧਤ ਡਾਟਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਦਾ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸਮੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡਾਟਾਬੇਸ ਨਾਲ ਇੰਟਰੈਕਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਡਾਟਾ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਖਾਸ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ)। DBMS ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੰਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਦਾਖਲੇ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, "ਡਾਟਾਬੇਸ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ DBMS ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਡਾਟਾਬੇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਕਸਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡਾਟਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਪ੍ਰੈਡਸ਼ੀਟ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਾਰਡ ਸੂਚਕਾਂਕ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੌਜੂਦਾ DBMS ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੰਕਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਡਾਟਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

* **ਡਾਟਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ** - ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਹਟਾਉਣਾ ਜੋ ਡਾਟਾ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
* **ਅੱਪਡੇਟ** - ਅਸਲ ਡਾਟਾ ਦਾ ਸੰਮਿਲਨ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਮਿਟਾਉਣਾ।
* **ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ** - ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ। ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਡਾਟਾਬੇਸ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਡਾਟਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਜਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
* **ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ** - ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ, ਡੇਟਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ, ਡਾਟਾ ਦੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ, ਇਕਸਾਰਤਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣਾ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੁਆਰਾ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਸਿਸਟਮ ਅਸਫਲਤਾ।

ਡਾਟਾਬੇਸ ਅਤੇ DBMS ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਡਾਟਾਬੇਸ ਮਾਡਲ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ। "ਡਾਟਾਬੇਸ ਸਿਸਟਮ" ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਟਾਬੇਸ ਮਾਡਲ, ਡਾਟਾਬੇਸ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਅਤੇ ਡਾਟਾਬੇਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਭੌਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਡਾਟਾਬੇਸ ਸਰਵਰ ਡੈਡੀਕੇਟਿਡ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਡਾਟਾਬੇਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ DBMS ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਟਾਬੇਸ ਸਰਵਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਟੀਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਸਟੋਰੇਜ ਲਈ ਉਦਾਰ ਮੈਮੋਰੀ ਅਤੇ ਰੇਡ ਡਿਸਕ ਐਰੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਹਾਈ-ਸਪੀਡ ਚੈਨਲ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਡਾਟਾਬੇਸ ਐਕਸਲੇਟਰ, ਵੱਡੀ-ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। DBMS ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਾਟਾਬੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। DBMSs ਨੂੰ ਬਿਲਟ-ਇਨ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਸਟਮ ਮਲਟੀਟਾਸਕਿੰਗ ਕਰਨਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਧੁਨਿਕ DBMS ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ' ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਿਉਂਕਿ DBMSs ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ DBMS ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਡਾਟਾਬੇਸ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਿਤ DBMS ਦੇ ਆਕਾਰ, ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਜਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਾਧੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰਾਂ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਮੈਮੋਰੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਟੋਰੇਜ਼, ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਸਨ। ਇੱਕ ਡਾਟਾਬੇਸ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸਿੱਧੀ ਪਹੁੰਚ ਸਟੋਰੇਜ ਮੀਡੀਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਡਿਸਕ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਵ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਸਟਮ ਚੁੰਬਕੀ ਟੇਪ 'ਤੇ ਡਾਟਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਟੋਰੇਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਡਾਟਾਬੇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਡਾਟਾ ਮਾਡਲ ਜਾਂ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨਲ, SQL/ ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ, ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ।

ਦੋ ਮੁੱਖ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨਲ। ਡਾਟਾ ਮਾਡਲ ਲੜੀਵਾਰ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਕੋਡਾਸਾਇਲ ਮਾਡਲ (ਨੈੱਟਵਰਕ ਮਾਡਲ) ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੱਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਆਇੰਟਰ (ਅਕਸਰ ਭੌਤਿਕ ਡਿਸਕ ਪਤੇ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1970 ਵਿੱਚ ਐਡਗਰ ਐਫ. ਕੋਡ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮੱਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਡਾਟਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ ਲੇਜ਼ਰ-ਸ਼ੈਲੀ ਟੇਬਲ ਦੇ ਸੈੱਟਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹਸਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਿੰਗ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਇੰਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਸਿਸਟਮਾਂ (DBMSs ਪਲੱਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ) ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੈਨਾਤੀ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਡਾਟਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2018 ਤੱਕ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: IBM Db2, Oracle, MySQL, ਅਤੇ Microsoft SQL ਸਰਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜੇ ਗਏ DBMS ਹਨ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਡਾਟਾਬੇਸ ਭਾਸ਼ਾ, ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ ਲਈ ਮਾਨਕੀਕ੍ਰਿਤ SQL, ਨੇ ਹੋਰ ਡਾਟਾ ਮਾਡਲਾਂ ਲਈ ਡਾਟਾਬੇਸ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਆਬਜੈਕਟ ਡਾਟਾਬੇਸ ਨੂੰ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂ-ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਇਮਪੀਡੈਂਸ ਬੇਮੇਲ ਦੀ ਅਸੁਵਿਧਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ "ਪੋਸਟ-ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਆਬਜੈਕਟ-ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਡਾਟਾਬੇਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਹੋਇਆ।

2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ ਡੇਟਾਬੇਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ NoSQL ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਕੁੰਜੀ-ਮੁੱਲ ਸਟੋਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼-ਅਧਾਰਿਤ ਡਾਟਾਬੇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲੀ "ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ" ਜਿਸਨੂੰ NewSQL ਡਾਟਾਬੇਸ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਨਵੇਂ ਲਾਗੂਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ DBMSs ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ NoSQL ਦੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਲ/SQL ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।