Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਹਾਂਗਗੁਲ

**ਹਾਂਗਗੁਲ** ਜਾਂ **ਹਾਂਗੁਲ** (ਕੋਰੀਅਨ: 언문, ਹਾਞਜਾ: 諺文) ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕੋਰੀਅਨ ਨੂੰ ਲਿੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਹਾਂਗਗੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੋਰੀਆਈ ਰਾਜਾ ਚੇਜੋਂਗ ਮਹਾਨ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਤਸੀ ਹੇਠ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਨ੍ਹ 1444ਈ. ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਣ ਕੇ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵਕਤ ਬਾਅਦ ਤਕ, ਕੋਰੀਅਨ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਜਿਹ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿੱਖਣਾ ਸ਼ਾਹੀ ਉੱਚ ਜਮਾਤ ਤਕ ਮਹਿਦੂਦ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਚੇਜੋਂਗ ਕੋਰੀਆ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਲਿਪੀ ਦਾ ਚਾਹਵਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕ ਵੀ। ਕੋਰੀਅਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੀ ਰਸਮੇ ਲਿਖਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂਗਗੁਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸਕੇਗਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨੇ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣੀ ਸੀ ਕਿ ਪੜ੍ਹਨ-ਲਿੱਖਣ ਦੀ ਕਾਬਲਿਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਆਸ਼ਰੇ ਦੀ ਉੱਚ ਜਮਾਤ ਕੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹਿਦੀ ਹੈ।

ਹਾਂਗਗੁਲ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਵਾਸਤ ਦੇ ਕਈ ਫੇਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆ ਹੈ। ਜਾਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ 1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਅਨ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਵ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਕਈ ਕ਼ਦੀਮੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਉਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਹਾਂਗਗੁਲ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਤਲਫ਼ਜ਼ ਵੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਵਜਿਹ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਸਤੇਮਾਲ

ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਗਵਾਰਾ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਭਗ ਪੰਜ-ਛੇਂ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਲੋਕ ਕੋਰੀਅਨ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਹਾਞਜਾ (ਚੀਨੀ ਅੱਖਰ) ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਾਪਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਕੋਰੀਅਨ ਲਿੱਖਣ ਲਈ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਸਕਰਿਪਟ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਕੋਰੀਅਨ ਹਾਞਜਾ ਅਤੇ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਾਞਜਾ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਕੋਰੀਆਈ ਅਲਫ਼ਾਜ਼ ਨੂੰ ਹਾਂਗਗੁਲ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹਾਞਜਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ 1970 ਤਕ ਦੀਆਂ ਕੋਰੀਅਨ ਪਬਲਿਕੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਞਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿੱਖਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਕਗਾਰ 'ਤੇ ਪਈ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਂਗਗੁਲ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਗੈਂਗਨਮ ਸਟਾਇਲ ਵਰਗੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨੇ ਕੋਰੀਅਨ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਲਿਪੀ, ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪੰਜਾਹ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਰੀਅਨ ਜਜ਼ੀਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਕੋਰੀਅਨ ਸਿੱਖਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਕੋਰੀਆਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਕੋਰੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਮਹਾਰਤ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ 2012 ਵਿੱਚ 150,000 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਅਗਵਾ

ਜੋਹਨ ਮੋਰਿਟਜ ਰੁਗੈਂਦਸ (1802-1858) ਦੁਆਰਾ ਅਲ ਮਲੋਨ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤਸਵੀਰ

ਅਪਰਾਧਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ, **ਅਗਵਾ** ਕਰਨਾ ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੱਢਣਾ (ਅਸਹਿਣਨ) ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕੈਦ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਝੂਠਾ ਕੈਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੋਨੋਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਜੁਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਕੋ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸੋਸੀਟੇਸ਼ਨ / ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਤੱਤ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ' ਤੇ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਡਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਭਾਵ, ਅਪਰਾਧੀ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਜੇਕਰ ਪੀੜਤ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹਾਲੇ ਵੀ ਅਗਵਾ ਹੈ।

ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਲਈ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੱਟ ਲਗ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਅਪਮਾਨ ਲਈ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

## ਨਾਮਿਤ ਕਿਸਮਾਂ

* ਲਾੜੀ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਾੜੀ ਨੂੰ "ਅਗਵਾ ਕੀਤਾ" ਲਿਆਉਣ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ "ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ" ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।
* ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਗਵਾ, ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਢੰਗ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਰਿਹਾਈ-ਕੀਮਤ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
* ਟਾਈਗਰ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਬੰਧਕ ਬਣਾਉਣਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਦਾ ਐਸੋਸੀਏਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ: ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ. ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਤੋਂ ਤਿਜ਼ੋਰੀ ਖੁਲਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੰਬੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਅੰਕੜੇ

ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਘਟਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ "ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅਗਵਾਕਾਰ ਰਾਜਧਾਨੀ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2007 ਤਕ, ਇਹ ਸਿਰਲੇਖ ਇਰਾਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ 1500 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਗ਼ਵਾ 2004 ਵਿਚ, ਇਹ ਮੈਕਸੀਕੋ ਸੀ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੋਲੰਬੀਆ ਸੀ। ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕੁਲ 12,500-25500 / ਸਾਲ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ 3,600 / ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਾਲ 2000 ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ 3,000 / ਸਾਲ ਹੋਣਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2016 ਤਕ, ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਕੇ 205 ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਗਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਮੈਕਸੀਕਨ ਨੰਬਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ "ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਫੌਜੀ, ਸੰਗਠਿਤ ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਡਰੱਗਜ਼ ਮਾਫੀਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਨਾਜਾਇਜ਼ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲਦਾ ਹੈ"।

ਸਾਲ 1999 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 203,900 ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਅਗਵਾ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ 58,200 ਗ਼ੈਰ-ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਅਗਵਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ 115 ਹੀ "ਸਟੀਰੋਟਾਈਪਕਲ" ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ (ਕਿਸੇ ਅਣਪਛਾਤੇ ਜਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦੁਆਰਾ, ਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਰੱਖੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ) ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ।

ਪਾਇਰੇਸੀ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਅਗਵਾ ਕਰਨਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ 2009 ਦੇ ਪਹਿਲੇ 9 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ 661 ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 12 ਅਗਵਾ ਕੀਤੇ ਗਏ।

## ਹਵਾਲੇ
# 18 ਜੂਨ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | ਜੂਨ | >> |
| ਐਤ | ਸੋਮ | ਮੰਗਲ | ਬੁੱਧ | ਵੀਰ | ਸ਼ੁੱਕਰ | ਸ਼ਨੀ |
|  | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

**18 ਜੂਨ** ਗ੍ਰੈਗਰੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸਾਲ ਦਾ 169ਵਾਂ (ਲੀਪ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 170ਵਾਂ) ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦੇ 196 ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ।

## ਵਾਕਿਆ

* 1812 – ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਦੇ ਝਗੜਿਆ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।
* 1815 – ਡਿਊਕ ਆਫ ਵਾਲਿੰਗਟਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੌਮਾਤਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਨੇਪੋਲੀਅਨ ਨੂੰ ਵਾਟਰਲੂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।
* 1916 – ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਉਤਮ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵੰਡੀ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਢੁੱਡੀਕੇ, ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਹੋਵਾਲ, ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ ਖੁਰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
* 1926 – ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਐਕਟ ਹੇਠ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆ।
* 1948 – ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ-ਨਾਮੇ (ਚਾਰਟਰ) ਨੂੰ ਮਨਜੂਰੀ ਦਿਤੀ।
* 1968 – ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਆਲ ਪਾਰਟੀਜ਼ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਹੋਈ।
* 1984 – ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖ ਕੇ ਡੀ. ਆਈ. ਜੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿਤਾ।
* 1858 – ਚਾਰਲਸ ਡਾਰਵਿਨ ਨੇ ਅਲਫਰੈਡ ਰਸੇਲ ਵੈੱਲਸ ਦੇ ਪੇਪਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਡਾਰਵਿਨ ਦੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ।

## ਜਨਮ

* 1882– ਬਲਗਾਰੀਆਈ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਗਿਓਰਗੀ ਦਮਿਤਰੋਵ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1907– ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਕਵੀ ਵਾਰਲਾਮ ਸ਼ਾਲਾਮੋਵ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1908– ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਪੀ ਕੱਕਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1929– ਜਰਮਨ ਫਿਲਾਸਫਰ ਯੁਰਗੇਨ ਹਾਬਰਮਾਸ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1931– ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸਲਮਾ ਸਦੀਕੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1940– 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦਾ ਸਾਂਸਦ ਜ਼ੋਰਾ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1942– ਇੰਗਲਿਸ਼ ਗਾਇਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਮਪੋਜ਼ਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪਾਲ ਮੈਕਕਾਰਟਨੀ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1942– ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪਕਾਰ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1954– ਨੇਪਾਲ ਦੇ 35 ਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਾਬੂਰਾਮ ਭੱਟਰਾਈ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1958– ਭਾਰਤੀ ਨੌਕਾ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਮੀ ਮੋਤੀਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1959– ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਨਛੱਤਰ ਛੱਤਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1959– ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਬੁਸ਼ਰਾ ਏਜਾਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1965– ਭਾਰਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ।
* 1994– ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰਨ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਥੋਂਬਰੇ ਦਾ ਜਨਮ।

## ਮੌਤ

* 1858 – ਝਾਂਸੀ ਦੀ ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਈ।
* 1928– ਨਾਰਵੇਜੀਅਨ ਯਾਤਰੀ, ਧਰੁਵੀ ਖੋਜੀ ਰੁਆਲ ਆਮੁੰਸਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1936 – ਰੂਸ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1941– ਅਛੂਤ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਦਲਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਆਇਅੰਕਾਲੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1948– ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰੀਲਾਲ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 1984– ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਐਕਵਾਇਰਡ ਇਮਿਊਨ ਡੈਫੀਸ਼ੈਂਸੀ ਸਿੰਡਰੋਮ (ਏਡਜ਼) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੀੜਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਅਥਲੀਟ ਗੇਅ ਓਲੰਪਿਕ ਵਿਚ 17 ਮੈਡਲ ਜੇਤੂ ਬੌਬੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2005– ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੱਯਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2009– ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਸਰੋਦਵਾਦਕ ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2010– ਵਿਵਾਦਗ੍ਰਸਤ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ 1998 ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਹੋਜ਼ੇ ਸਾਰਾਮਾਗੋ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2012– ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਵੈਟ ਘਾਟੀ ਦੀ ਪਸ਼ਤੋ ਗਾਇਕਾ ਗ਼ਜ਼ਾਲਾ ਜਾਵੇਦ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2015– ਪੰਜਾਬੀ ਜੁਬਾਨ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਕੰਵਲ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2017– ਪਰੇਧੀਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਅ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਪਰੇਧੀਮਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਾਅ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
* 2021– ਉਡਦਾ ਸਿੱਖ, ਭਾਰਤੀ ਦੌੜਾਕ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ।
# ਸਿਓਲ

| ਸਿਓਲ |
| --- |
|  |
| Interactive map of ਸਿਓਲ |
| Boroughs |
List
* ਦੋਬੋਂਗ (도봉구; 道峰區)
* ਦੋਂਗਦੇਮੂਨ (동대문구; 東大門區)
* ਦੋਂਗਜਾਕ (동작구; 銅雀區)
* ਇਊਨਪਿਓਂਗ (은평구; 恩平區)
* ਗੰਗਬੂਕ (강북구; 江北區)
* ਗਾਂਗਦੋਂਗ (강동구; 江東區)
* ਗੰਗਨਮ (강남구; 江南區)
* ਗੰਗਸਿਓ (강서구; 江西區)
* ਗਿਊਮਚਿਓਨ (금천구; 衿川區)
* ਗੂਰੋ (구로구; 九老區)
* ਗਵਾਨਾਕ (관악구; 冠岳區)
* ਗਵਾਂਗਜਿਨ (광진구; 廣津區)
* ਜੋਂਗਨੋ (종로구; 鍾路區)
* ਜੁੰਗ (중구; 中區)
* ਜੁੰਗਨਾਂਗ (중랑구; 中浪區)
* ਮਾਪੋ (마포구; 麻浦區)
* ਨੋਵੋਨ (노원구; 蘆原區)
* ਸਿਓਚੋ (서초구; 瑞草區)
* ਸਿਓਦੇਮੂਨ (서대문구; 西大門區)
* ਸਿਓਂਗਬੂਕ (성북구; 城北區)
* ਸਿਓਂਗਦੋਂਗ (성동구; 城東區)
* ਸੋਂਗਪਾ (송파구; 松坡區)
* ਯਾਂਗਚਿਓਨ (양천구; 陽川區)
* ਯਿਓਂਗਦੇਉਂਗਪੋ (영등포구; 永登浦區)
* ਯੋਂਗਸਾਨ (용산구; 龍山區)
 |

**ਸਿਓਲ** (ਕੋਰੀਆਈ ਉਚਾਰਨ: [sʌ.ul] ( ਸੁਣੋ), "ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ", ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੱਲਾਈ "ਸਿਓਰਾਬਿਓਲ" ਤੋਂ), ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ **ਸਿਓਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਹਿਰ**, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰ ਹੈ। ੧ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮਹਾਂਨਗਰ, ਆਰਥਕ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵਿਕਸਤ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਸਿਓਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਇੰਚਿਓਨ ਮਹਾਂਨਗਰ ਅਤੇ ਗਿਓਨਗੀ ਸੂਬਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਅਬਾਦੀ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ੩੬੬,੦੦੦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੱਧੇ ਲੋਕ ਅਬਾਦ ਹਨ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਵੇਅਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ

ਵੇਅਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ|  |
| ਸਾਈਟ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਪੁਰਾਲੇਖ |
| ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ | * ਮਈ 10, 1996 (1996-05-10) (ਨਿੱਜੀ)
* ਅਕਤੂਬਰ 24, 2001 (2001-10-24) (ਜਨਤਕ)
 |
| ਸੇਵਾ ਦਾ ਖੇਤਰ | ਚੀਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ |
| ਮਾਲਕ | ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | web.archive.org |
| ਵਪਾਰਕ | ਨਹੀਂ |
| ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ | ਵਿਕਲਪਿਕ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਤ | ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ |

**ਵੇਅਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ** ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਰਕਾਈਵ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਵਰਲਡ ਵਾਈਡ ਵੈੱਬ ਦਾ ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਪੁਰਾਲੇਖ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। 1996 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਲਈ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ "ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ" ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਬਰੂਸਟਰ ਕਾਹਲੇ ਅਤੇ ਬਰੂਸ ਗਿਲਿਅਟ, ਨੇ ਬੰਦ ਵੈਬ ਪੇਜਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਲੇਖ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਕੇ "ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਤੱਕ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ" ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਅਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।

10 ਮਈ, 1996 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਵੇਅਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ ਨੇ 2009 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ 38.2 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੈੱਬ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 3 ਜਨਵਰੀ, 2024 ਤੱਕ, ਵੇਅਬੈਕ ਮਸ਼ੀਨ ਨੇ 860 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੈੱਬ ਪੰਨਿਆਂ ਅਤੇ 99 ਪੇਟਾਬਾਈਟ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੇਟਾ ਨੂੰ ਆਰਕਾਈਵ ਕੀਤਾ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ

## ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ

* ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* *Internet history is fragile. This archive is making sure it doesn't disappear*. San Francisco: PBS Newshour. Archived from the original on January 6, 2022. Retrieved September 19, 2018.
# ਸਾਲ

ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੂਰਜੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ। ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਇੱਕ **ਵਰ੍ਹਾ** ਜਾਂ **ਸਾਲ** ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਧੁਰੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ, ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਘੰਟੇ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਮੌਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਤਪਸ਼ ਅਤੇ ਉਪ-ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਮੌਸਮਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਬਸੰਤ, ਗਰਮੀ, ਪਤਝੜ ਅਤੇ ਸਰਦੀ। ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਮੌਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਪਰ ਮੌਸਮੀ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਲਾਨਾ ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਜੰਤਰੀ ਵਰ੍ਹਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿੱਤੇ ਜੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ, ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਜੰਤਰੀ, ਜੂਲੀ ਜੰਤਰੀ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਜੰਤਰੀ ਵਰ੍ਹਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਤਾਂ 365 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸਾਲ ਜਾਂ 366 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਲੀਪ ਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਲਈ, 400 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਲੀਪ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਜੰਤਰੀ ਵਰ੍ਹਾ (ਔਸਤ ਵਰ੍ਹਾ) ਦੀ ਔਸਤ ਲੰਬਾਈ 365.2425 ਦਿਨ ਹੈ (400 ਵਿੱਚੋਂ 97 ਸਾਲ ਲੀਪ ਸਾਲ ਹਨ)।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ, ਵਰ੍ਹਾ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਵ" ਜਾਂ "ਸ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੰਨ੍ਹ "a" ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਮਿਆਦ ਅਸੰਗਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਜੂਲੀਅਨ ਸਾਲ 86,400 ਸਕਿੰਟਾਂ (SI ਆਧਾਰ ਯੂਨਿਟ) ਦੇ 365.25 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜੂਲੀਅਨ ਖਗੋਲੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 31,557,600 ਸਕਿੰਟ ਹੈ।

ਸਾਲ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੰਤਰੀ ਜਾਂ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੌਸਮੀ ਸਾਲ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ, ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਾਲ, ਆਦਿ ਨਾਲ ਢਿੱਲੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ। ; ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਮੰਗਲ ਸਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਕਰ ਦਾ ਸਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਗ੍ਰਹਿ ਇੱਕ ਪੂਰਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਲੰਘਣ ਲਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸਾਲ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਸੋਮਵਾਰ

ਚੰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਲੀਓ ਦੀਆਂ 1616 ਡਰਾਇੰਗਾਂ। ਸੋਮਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।
**ਸੋਮਵਾਰ** ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਸੋਮ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸੋਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਮ ਕੰਮ ਧੰਦੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਇਸਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮੰਡੇ (Monday) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਡੋ-ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਬਦ ਸੋਮਵਾਰ ਜਾਂ "ਚੰਦਰਵਾਰ" ਹਨ ਜੋ "Monday" ਦਾ ਹੂਬਹੂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਮੰਗਲਵਾਰ

ਤਿਅਰ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਤੀਵ, ਮਾਰਸ ਨਾਲ ਸ਼ਨਾਖਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਪਿਆ
**ਮੰਗਲਵਾਰ** (/ˈtjuːzdeɪ/ ( ਸੁਣੋ), /ˈtjuːzdi/, /ˈtuːzdeɪ/ or /ˈtuːzdi/) ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੈ ਜੋ ਸੋਮਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਬੁੱਧਵਾਰ

**ਬੁੱਧਵਾਰ** ਮੰਗਲਵਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਵੀਰਵਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ISO 8601 ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਚਹਾਰਸ਼ੰਬਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੈੱਡਨਸਡੇ। ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਇਹ ਇਹ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

## ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਤੋਂ

ਹਿੰਦੂ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧ (ਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੇ ਹਫਤੇ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਦਿਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਥਾਈ ਸੌਰ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੁੱਧਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਰੰਗ ਹਰਾ ਜਿਹਾ ਹੈ।

## ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ

## ਹਵਾਲੇ
# ਸਕਿੰਟ

ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਝਪਕਦਾ ਚੱਕਰ.

| second |
| --- |
| A pendulum-governed escapement of a clock, ticking every second |
| ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ |
| ਇਕਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ | SI base unit |
| ਦੀ ਇਕਾਈ ਹੈ | Time |
| ਚਿੰਨ੍ਹ | s |

**ਸਕਿੰਟ** ਜਾਂ **ਸੈਕੰਡ** ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋ ਛੋਟੀ ਇਕਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਦੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਕਿੰਟ ਨੂੰ ਅਗੇ ਕਈ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਆਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਇਕਾਈਆਂ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਕਾਈਆਂ ਦਸਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਕ ਮਿਲੀਸਕਿੰਟ ਇਕ ਸੈਕਿੰਡ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰਵਾਂ ਅਤੇ 'ਇਕ ਨੈਨੋ ਸੈਕਿੰਡ' ਇਕ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਇਕ ਅਰਬਵਾਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਰ-ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਇਕਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੰਟੇ ਅਤੇ ਮਿੰਟ ਵੀ ਸਕਿੰਟਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਿੰਟ

ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਕਾਈ ਅੰਦਰ ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹੈ:
9,192,631,770 ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਅੰਤਰਾਲ, ਜੋ ਸੀਜ਼ੀਅਮ -133 ਪਰਮਾਣੂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਹਾਈਪਰਫਾਈਨ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਮਾਂ।" ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਸੀਜ਼ੀਅਮ ਪਰਮਾਣੁ ਦੀ ਵਿਰਾਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਸ਼ੂਨਯ ਕੈਲਿਬਨ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਰਾਮ ਜਾਂ ਅਧਾਰ ਅਵਸਥਾ ਜ਼ੀਰੋ ਚੁੰਬਕੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ **s**

## ਸਮੇਂ ਦੀ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿਚ ਤੁਲਨਾ

1 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਿੰਟ ਬਰਾਬਰ ਹੈ:

* 1/60 ਮਿੰਟ
* 1/3,600 ਘੰਟਾ
* 1/86,400 ਦਿਨ
* 1/31,557,600

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਿੰਟ

**ਮਿੰਟ**  ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ, ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਦਾ (ਪਹਿਲਾ ਸੈਕਸਾਜੈਸੀਮਲ ਅਨੁੁਪਾਤ) ਦਾ  1⁄60 ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ 60 ਸਕਿੰਟਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੰਯੋਜਤ ਵਿਆਪਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਮਾਪ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੁਰਲੱਭ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 61 ਸਕਿੰਟ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲੀਪ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੈਗੇਟਿਵ ਲੀਪ ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਿੰਟ 59 ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਇਸ ਸਿਸਟਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਛਲੇ ਚਾਲ੍ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ)। ਕੋਂਣ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚਾਪ ਦਾ ਮਿੰਟ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਕੋਣ ਦਾ  1⁄60 ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ 60 ਚਾਪ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਐਸ. ਆਈ. ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਲਈ **min** ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਣ ਦੇ ਮਾਪ ਲਈ ਅੰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 5′। ਮੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਘੰਟੇ ਦੇ ਉਲਟ, ਮਿੰਟ ਅਤੇ ਸਕਿੰਟ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਮੱਧ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਸਮਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘੜੀਆਂ (ਯੰਤਰਿਕ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ) ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਹੀ ਵੰਡ ਮਿੰਟ ਘੰਟੇ ਦਾ 1⁄60r ਹਿੱਸਾ (ਅਤੇ ਸਕਿੰਟ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦਾ  1⁄60 ਹਿੱਸਾ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਕਸੰਗਤ ਰਿਕਾਰਡ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਮਿੰਟ" ਸ਼ਬਦ ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 'pars minuta prima *ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ "ਪਹਿਲਾ ਛੋਟਾ ਹਿੱਸਾ" ਹੈ। ਘੰਟੇ ਦੀ ਇਸ ਵੰਡ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਸਕਿੰਟ ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਲੈਟਿਨ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ* pars minuta secunda *ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ "ਥਰਡ" (ਸਕਿੰਟ ਦਾ  1⁄60 ਹਿੱਸਾ) ਵੀ ਹੋਂਦ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਕੁਝ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪੋਲਿਸ਼ (*tercja*) and ਤੁਰਕ (*salise*)।*

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਕਿੰਟਾਂ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮਲਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਮੂਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਦੋਹਰੇ ਮੂਲ ਚਿਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੰਟੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫੁੱਟ ਯਾਰਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਇੰਚ ਉਸਦਾ ਅੱਗੇ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਸੰਨ 1267 ਵਿੱਚ, ਮੱਧਕਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਾਜਰ ਬੇਕਨ ਨੇ, ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਿਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨੂੰ ਘੰਟਿਆਂ, ਮਿੰਟਾਂ, ਸਕਿੰਟਾਂ, ਥਰਡਸ ਅਤੇ ਫੋਰਥਸ (*horae*, *minuta*, *secunda*, *tertia*, and *quarta*) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

## ਪੁਸਤਕਾਂ

* Henry Campbell Black, Black's Law Dictionary, 6th Edition, entry on Minute. West Publishing Company, St. Paul, Minnesota, 1991.
* Eric W. Weisstein. "Arc Minute." From MathWorld—A Wolfram

## ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ

* ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਕਾਈ ਢਾਂਚਾ
* ਭੂਗੋਲੀ ਗੁਣਕ ਪ੍ਰਬੰਧ

## ਹਵਾਲੇ
# ਮਹੀਨਾ

ਇਕ **ਮਾਹ** ਜਾ **ਮਹੀਨਾ ,**

## ਜੂਲੀਅਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ

ਇਹਨਾਂ ਦੋਨੋਂ ਕਲੰਡਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

| ਤਰਤੀਬਵਾਰ | ਨਾਮ | ਦਿਨ |
| --- | --- | --- |
| 1 | **ਜਨਵਰੀ** | 31 |
| 2 | **ਫਰਵਰੀ** | 28 ਜਾਂ 29 ਲੀਪ ਸਾਲ |
| 3 | **ਮਾਰਚ** | 31 |
| 4 | **ਅਪਰੈਲ** | 30 |
| 5 | **ਮਈ** | 31 |
| 6 | **ਜੂਨ** | 30 |
| 7 | **ਜੁਲਾਈ** | 31 |
| 8 | **ਅਗਸਤ** | 31 |
| 9 | **ਸਤੰਬਰ** | 30 |
| 10 | **ਅਕਤੂਬਰ** | 31 |
| 11 | **ਨਵੰਬਰ** | 30 |
| 12 | **ਦਸੰਬਰ** | 31 |

## ਨਾਨਨਸ਼ਾਹੀ ਕਲੰਡਰ

ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਕਲੰਡਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ।:

| ਤਰਤੀਬਵਾਰ | ਨਾਮ | ਦਿਨ | ਜੁਲੀਅਨ ਮਹੀਨਾ |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | ਚੇਤ | 31 | 14 ਮਾਰਚ – 13 ਅਪਰੈਲ |
| 2 | ਵੈਸਾਖ | 31 | 14 ਅਪਰੈਲ – 14 ਮਈ |
| 3 | ਜੇਠ | 31 | 15 ਮਈ – 14 ਜੂਨ |
| 4 | ਹਾੜ | 31 | 15 ਜੂਨ – 15 ਜੁਲਾਈ |
| 5 | ਸਾਉਣ | 31 | 16 ਜੁਲਾਈ – 15 ਅਗਸਤ |
| 6 | ਭਾਦੋਂ | 30 | 16 ਅਗਸਤ – 14 ਸਤੰਬਰ |
| 7 | ਅੱਸੂ | 30 | 15 ਸਤੰਬਰ – 14 ਅਕਤੂਬਰ |
| 8 | ਕੱਤਕ | 30 | 15 ਅਕੂਤਬਰ – 13 ਨਵੰਬਰ30 |
| 9 | ਮੱਘਰ | 30 | 14 ਨਵੰਬਰ – 13 ਦਸੰਬਰ |
| 10 | ਪੋਹ | 30 | 14 ਦਸੰਬਰ – 12 ਜਨਵਰੀ |
| 11 | ਮਾਘ | 30 | 13 ਜਨਵਰੀ – 11 ਫਰਵਰੀ |
| 12 | ਫੱਗਣ | 30/31 | 12 ਫਰਵਰੀ – 13 ਮਾਰਚ |

## ਹਵਾਲੇ
# ਰਾਤ

ਰਾਤ
**﻿ਰਾਤ** (Night) ਆਥਣ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਕਤ ਦੀ ਮੁਦਤ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਡੁੱਬ ਜਾਣ ਨਾਲ ਰਾਤ ਪਈ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਦੁਮੇਲ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਫਿਰ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਤ ਮੁੱਕ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਸ਼ਬਦ ਦਿਨ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਵਕਤ ਦੇ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੁਕਤੇ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ (ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਰੁੱਤ, ਵਿਥਕਾਰ, ਲੰਬਕਾਰ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਜ਼ੋਨ) ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
# ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ

ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ| ਤਸਵੀਰ:ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੀ ਲੋਗੋ |
| ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਫ਼ਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀਆਂ ਦੀ ਇੰਦਰਾਜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਲਿਸਟ |
| ਸਾਈਟ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ |
| ਉਪਲੱਬਧਤਾ | ਬਹੁ-ਜ਼ਬਾਨੀ |
| ਮਾਲਕ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |
| ਲੇਖਕ | ਜਿੰਮੀ ਵੇਲਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਭਾਈਚਾਰਾ |
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ | wiktionary.org |
| ਵਪਾਰਕ | ਨਹੀਂ |
| ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ | ਮਰਜ਼ੀ ਮੁਤਾਬਕ |

**ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ** ਇੰਟਰਨੈੱਟ ’ਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲ਼ਾ ਬਹੁ-ਜ਼ਬਾਨੀ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਵਿਓਂਤ ਹੈ। ਜੋ ਹਾਲ ਦੀ ਘੜੀ 170 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਲਿਖ ਅਤੇ ਫੇਰ-ਬਦਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ "ਸਾਰੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ" ਹੈ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਅਲੈਕਸਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦਾ 671ਵੀਂ ਥਾਂ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ (ਜਾਂ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ) ਨਹੀਂ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ (ਜਾਂ ਐੱਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ) ਨਹੀਂ ਹੈ।

## ਇਤਿਹਾਸ

ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਨੂੰ ਲੈਰੀ ਸੈਂਗਰ ਅਤੇ ਡੇਨੀਅਲ ਐਲਸਟਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ’ਤੇ 12 ਦਸੰਬਰ, 2002 ਨੂੰ ਆਨਲਾਈਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਮਾਰਚ 28, 2004 ਨੂੰ ਫ਼੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਪੌਲਿਸ਼ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰਜ਼ੀ ਡੋਮੇਨ (wiktionary.wikipedia.org) ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਡੋਮੇਨ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਮਗਰੋਂ ਕਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2005 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਗਈ।

## ਹਵਾਲੇ