Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ਪਥਰਾਟ

ਲੋਗਾਨ ਬਣਤਰ, ਹੇਠਲੇ ਕਾਰਬਨੀ ਜੁੱਗ, ਓਹਾਇਓ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਦੁਵਾਲਵ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਖੋਲ਼
Silicified (replaced with silica) fossils from the Road Canyon Formation (Middle Permian of Texas).
**ਪਥਰਾਟ** ਜਾਂ **ਪੱਥਰੀ ਪਿੰਜਰ** ਦੁਰਾਡੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਾਂਭੇ ਹੋਏ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਖੁਰਾ-ਖੋਜ ਜਾਂ ਅਸਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਭ ਅਤੇ ਅਲੱਭ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੀ ਮੁਕੰਮਲਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਥਰਾਟਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਦ-ਭਰੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਵਿਚਲੇ ਟਿਕਾਣੇ ਨੂੰ *ਪਥਰਾਟ ਵੇਰਵਾ* ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉਰਾਰ-ਪਾਰ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿਚਲੇ ਮੇਲਜੋਲਾਂ ਦੀ ਘੋਖ ਪਥਰਾਟ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ "ਪਥਰਾਟ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 10,000 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਨ-ਮੰਨੀ ਮਿਤੀ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ। ਹੋ, ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਹੋਲੋਸੀਨ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਆਰਕੀਆਈ ਜੁੱਗ ਤੱਕ ਭਾਵ 3.48 ਅਰਬ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਥਰਾਟ ਖ਼ਾਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 19ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਕਤੀ-ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਅਗੇਤਰੇ 20ਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓਮੀਟਰੀ ਤਾਰੀਖੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ਼ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਲੇ ਪਥਰਾਟਾਂ ਦੀ ਅੰਕੀ ਜਾਂ *"ਪੂਰੀ-ਪੂਰੀ"* ਉਮਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਯਕੀਨੀ ਹੋ ਗਿਆ।

## ਤਸਵੀਰਾਂ

* ਤਿੰਨ ਨਿੱਕੇ ਐਮੋਨਾਈਟ ਪਥਰਾਟ, ਹਰੇਕ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਚੌੜਾ
* ਵਾਇਓਮਿੰਗ ਦੀ ਹਰਾ ਦਰਿਆ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਈਓਸੀਨ ਪਥਰਾਟੀ ਮੱਛੀ *ਪ੍ਰਿਸਕਾਕਾਰਾ ਲੀਆਪਸ*
* ਇੱਕ ਪਥਰਾਟੀ ਟਰਾਈਲੋਬਾਈਟ, *ਐਸੇਫ਼ਸ ਕੋਵਾਲਿਊਸਕੀ*
* ਮਗੈਲੋਡੌਨ ਅਤੇ *ਕਾਰਕਾਰੋਡੌਂਟੋਸਾਰਸ* ਦਾ ਦੰਦ। ਇਹ ਦੰਦ ਸਹਾਰਾ ਮਾਰੂਥਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।
* ਪਥਰਾਟੀ ਝੀਂਗਾ (ਕਰੀਟੇਸ਼ੀਅਸ)
* ਪਥਰਾਈ ਹੋਈ ਨਰਮ ਲੱਕੜ
* ਪਾਤਾਗੋਨੀਆ, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ *ਔਰੋਕਾਰੀਆ ਮਿਰਾਬੀਲਿਸ* ਦਾ ਪਥਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੰਕੂ
* ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਦੇ ਪਲੀਓਸੀਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਥਰਾਟੀ ਗੈਸਟਰੋਪੌਡ। ਇੱਕ ਸਰਪੂਲੀ ਕੀੜਾ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
* ਸਿਲੂਰੀਆਈ ਆਰਥੋਸਿਰਾਸ ਪਥਰਾਟ
* Eocene fossil flower, collected August 2010 from Clare family fossil quarry, Florissant, Colorado
* ਇੱਕ ਪਰੀ-ਨਾਨ ਪਥਰਾਟ ਜੋ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਿਲ਼ਨ ਵਾਲ਼ੇ ਪਥਰਾਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ
* ਪ੍ਰੋਡਕਟਿਡ ਬਰੈਂਕੀਓਪੌਡ ਦੇ ਪੁੱਠਾ ਵਾਲਵ
* ਫ਼ਲੌਰਿਡਾ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਮੂੰਗੇ ਦਾ ਪਥਰਾਟ।

## ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ

* ਪਥਰਾਟ ਬਣਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਔਲੀਵੀਆ ਜੂਡਸਨ ਵੱਲੋਂ, *ਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼*
* *ਸਿਰਫ਼ ਹੱਡੀਆਂ ਹੀ ਪਥਰਾਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ* Archived 2009-03-15 at the Wayback Machine., ਔਲੀਵੀਆ ਜੂਡਸਨ ਵੱਲੋਂ, *ਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼*

## ਬਾਹਰੀ ਜੋੜ

* Fossils on *In Our Time* at the BBC. (listen now)
* ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਅਮਲੀ ਪਥਰਾਟ ਅਜਾਇਬਘਰ Archived 2007-03-08 at the Wayback Machine.
* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪਥਰਾਟ-ਫਾਟਕ, ਭੂਗਰਭ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਥਰਾਟ Archived 2009-09-30 at the Wayback Machine.
* The Fossil Record, a complete listing of the families, orders, class and phyla found in the fossil record Archived 2012-05-03 at the Wayback Machine.
* ਜੀਵ-ਖੋਰ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਪਥਰਾਟ ਰਿਕਾਰਡ ਸਮੇਤ Archived 2012-12-01 at the Wayback Machine.
* ਪਥਰਾਟ ਵਿਗਿਆਨ ਕਰਲੀ ਉੱਤੇ
* Ernest Ingersoll (1920). "Fossils". *Encyclopedia Americana*.
# ਹੜਬ

ਖੱਬੇ ਪਾਸਓਂ ਵੇਖੀ ਗਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਹੜਬ
**ਹੜਬ** ਜਾਂ **ਬਾਚੀ** ਜਾਂ **ਜਬਾੜ੍ਹਾ** ਮੂੰਹ ਦੇ ਦਾਖ਼ਲੇ ਕੋਲ਼ ਇੱਕ ਜੋੜਦਾਰ ਢਾਂਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ੁਰਾਕ ਜਕੜਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। *ਹੜਬਾਂ* ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਢਾਂਚੇ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
# ਉੱਡਣੀ ਕਾਟੋ

| ਉੱਡਣੀ ਕਾਟੋ Temporal range: ਅਗੇਤ ਓਲੀਗੋਸੀਨ – ਹਾਲੀਆ |
| --- |
|  |
| Northern flying squirrel (*Glaucomys sabrinus*) |
| ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਰਗੀਕਰਨ |
| Kingdom: | ਐਨੀਮੇਲੀਆ |
| Phylum: | Chordata |
| Class: | ਥਣਧਾਰੀ |
| Order: | ਰੋਡੈਂਸ਼ੀਆ |
| Family: | ਸੀਊਰੀਡੀ |
| Subfamily: | Sciurinae |
| Tribe: | **Pteromyini** Brandt, 1855 |
| Genera |
| *Aeretes*
*Aeromys*
*Belomys*
*Biswamoyopterus*
*Eoglaucomys*
*Eupetaurus*
*Glaucomys*
*Hylopetes*
*Neopetes*
*Iomys*
*Petaurillus*
*Petaurista*
*Petinomys*
*Pteromys*
*Pteromyscus*
*Trogopterus* |

**ਉੱਡਣੀ ਕਾਟੋ**, ਕੁਤਰਖਾਣਿਆਂ ਦੇ **ਸਿਊਰੀਡੀ** (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Sciuridae) ਟੱਬਰ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ Pteromyini ਜਾਂ Petauristini ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ 44 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 12 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

## ਵੇਰਵਾ

A flying squirrel gliding
ਇਸ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਅਗਲੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛਲੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਝਿੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਦਰਖਤ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਰਖਤ ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਫੈਲਾਕੇ ਕੁੱਦ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਫੈਲਾਕੇ ਗਲਾਈਡ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਡਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਉੱਡਾਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਲਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਹਦੀ ਉੱਡਾਣ 90 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਕਿਰਨਾਂ

ਪੋਰਟੇਬਲ ਪਰਾਬੈਂਗਣੀ ਲੈਂਪ
ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਕਿਰਨਾਂ (ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ) ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕੀ ਕਿਰਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲੋਂ ਛੋਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਐਕਸ ਕਿਰਨ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਕਰਮ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਬਿਜਲਈ ਚੁੰਬਕਏ ਲਹਿਰ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਲਾਇਕ ਬੈਂਗਨੀ ਵਰਣ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਜ ਵਲੋਂ ਪਾਏ ਗਏ ਵਿਕਿਰਣ ਦਾ ਭਾਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸੂਰਜੀ ਜਲਨ ਜਾਂ sunburn ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਵਰਣਕਰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ, ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ।

ਨਾਮ ਬੈਂਗਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਯਾਨੀ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੇ ਬੈਂਗਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਆਵ੍ਰੱਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਨਾਲ ਹੀ ; ਘੱਟ ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਅਲਟਰਾ ਵਾਇਲੈਟ ਰੇਅਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

## ਖੋਜ

ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਇਸ ਪ੍ਰੇਕਸ਼ਣ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਜੁਙ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕਿ ਰਜਤ ਨੀਰੇਏ ਲਵਣ (ਸਿਲਵਰ ਕਲੋਰਾਈਡ) ਧੁੱਪ ਪਙੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਪਙ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 1801 ਵਿੱਚ ਜੋਹੰਨ ਵਿਲਹੈਮ ਰਿਟਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਕਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਬੈਂਗਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਪਰੇ (ਉੱਤੇ) ਅਪ੍ਰਤਿਅਕਸ਼ ਕਿਰਣਾਂ, ਰਜਤ ਨੀਰੇਏ ਦੇ ਲਵਣ ਵਿੱਚ ਭੀਗੇ ਕਾਗਜ ਨੂੰ ਕਾਲ਼ਾ ਕਰ ਦੇਤੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੀ - ਆਕਸਿਡਾਇਜਿੰਗ ਕਿਰਣਾਂ ਕਿਹਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਾਇਨੀਏਕਰਿਆਵਾਂਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣਕਰਮ ਦੇ ਦੂੱਜੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਊਸ਼ਮ ਕਿਰਨਾਂ ਵਲੋਂ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸਿਆਣਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਹੋਰ ਵੇਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਲ ਸ਼ਬਦ ਰਾਸਾਇਨਿਕ ਕਿਰਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਕਿ ਉਂਨੀਸਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਜਾ ਕੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਾਮ ਬਦਲੇ ਅਤੇ ਪਰਾਬੈਂਗਨੀਏਵਂ ਅਧੋਰਕਤ ਕਹਲਾਏ।

|  |
| --- |
| **ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ** |
| ਨਾਮ | ਤਰੰਗ ਲੰਬਾਈ | ਆਵਿਰਤੀ(Hz) | ਫੋਟੋਨ ਐਨਰਜੀ (eV) |
| ਗਾਮਾ ਕਿਰਨ | 0.01 nm ਤੋਂ ਘੱਟ | 30 EHz ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ | 124 keV – 300+ GeV |
| ਐਕਸ ਕਿਰਨ | 0.01 nm – 10 nm | 30 EHz – 30 PHz | 124 eV  – 124 keV |
| ਅਲਟਰਾਵਾਈਲਟ ਕਿਰਨਾਂ | 10 nm – 380 nm | 30 PHz – 790 THz | 3.3 eV – 124 eV |
| ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ | 380 nm–700 nm | 790 THz – 430 THz | 1.7 eV – 3.3 eV |
| ਇਨਫਰਾਰੈੱਡ ਕਿਰਨਾਂ | 700 nm – 1 mm | 430 THz – 300 GHz | 1.24 meV – 1.7 eV |
| ਮਾਈਕਰੋਵੇਵ ਕਿਰਨਾਂ | 1 ਮਿਮੀ – 1 ਮੀਟਰ | 300 GHz – 300 MHz | 1.24 µeV – 1.24 meV |
| ਰੇਡੀਓ ਕਿਰਨਾਂ | 1 ਮਿਮੀ – 100,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 300 GHz – 3 Hz | 12.4 feV – 1.24 meV |

## ਹਵਾਲੇ
# ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ

ਲੈਕਟੋਸ ਦੁੱਧ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ੱਕਰ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੀ-ਗਲੈਕਟੋਸ ਦਾ ਅਣੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੀ-ਗਲੂਕੋਸ ਦਾ ਅਣੂ ਬੀਟਾ-1-4 ਗਲਾਈਕੋਸਿਡਕ ਬੰਧਨ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਦਾ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ C12H22O11ਹੈ।
**ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ** ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਅਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬਨ (C), ਹਾਈਡਰੋਜਨ (H) ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ (O) ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ:ਆਕਸੀਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਅਨੁਪਾਤ 2:1 (ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਵ ਰਸਾਇਣਿਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ C*m*(H2O)*n* ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਇਥੇ *m ਅਤੇ* *n,* ਭਿੰਨ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ )। ਇਹ ਅਸੂਲ ਹਰ ਜਗਾਹ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ. ਦਾ ਸ਼ੱਕਰੀ ਹਿੱਸੇ, ਡੀਆਕਸੀਰਾਈਬੋਸ, ਦਾ ਰਸਾਇਣਿਕ ਫ਼ਾਰਮੂਲਾ C5H10O4ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਕਾਰਬਨ ਦੇ ਹਾਈਡਰੇਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬਣਤਰੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲੀਹਾਈਡਰਾਕਸੀ ਐਲਡੀਹਾਈਡਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟੋਨਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖਣਾ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ।

## ਹਵਾਲੇ
# ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼

ਫਿਲੀਪੀਂਸ ਦਾ ਝੰਡਾ
ਫਿਲੀਪੀਂਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
**ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼**, ਆਧਿਕਾਰਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਗਣਤੰਤਰ, ਦੱਖਣ ਪੂਰਬ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਨੀਲਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ 7107 ਟਾਪੂਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਚੀਨ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸੇਲੇਬਸ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ-ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਬੋਰਨਯੋ ਟਾਪੂ ਦੇ ਕਰੀਬਨ ਸੌ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਬੋਰਨਯੋ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਵੱਲ ਤਾਇਵਾਨ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਪੂਰਵੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਪਲਾਊ ਹੈ।
ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਤੀਮੋਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਪੀਨਜ਼ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਨ। 9 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ 12ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਸਪੇਨ (1521 - 1898) ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ (1898 - 1946) ਦਾ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ ਰਿਹਾ।