Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1978-æм аз

## Цаутæ

* 8 сентябры — Ираны сæйраг сахар Тæхраны тыхст адæм рацыдысты уынгтæм сæ ныхмæдзырд зæгъынмæ. Ирайнаг æфсад æхсынтæ райдыдта: 122 адæймаджы фæмардысты, 4 мин æрцыдысты цæф.
* 16 октябры — Польшæйаг Карол Войтылæ сси ног ромаг папæ Иоанн Павел II.
* 27 декабры — Испани сси демократион паддзахад, диктатурæйы 40 азы фæстæ.

## Райгуырдысты

* 9 августы — Одри Тоту (*Audrey Tautou*), францаг киноактрисæ.
* 26 августы — Бæззаты Гиуæрги, Уæрæсейы футболист.

## Амардысты

* 13 январы — Морис Карем (*Maurice Carême*) (райгуырд 1899), бельгиаг поэт, фыста францагау.
* 8 декабры — Голда Меир, Израилы премьер-министр (1969-1974).
# Клинтон, Билл

| Билл Клинтон |
| --- |
| англ. Bill Clinton |
|  |
|  |
|  |
| Арканзасы генералон прокурор[d] |
| 1977-æм азы 3 январы — 1979-æм азы 9 январы |
| Раздæр чи уыд | Джеймс Гай Такер[d] |
| Арканзасы губернатор[d] |
| 1979-æм азы 9 январы — 1981-æм азы 19 январы |
| Раздæр чи уыд | Джо Пёрселл[d] |
| Фæстæдæр | Frank D. White[d] |
| Арканзасы губернатор[d] |
| 1983-æм азы 11 январы — 1992-æм азы 12 декабры |
| Раздæр чи уыд | Frank D. White[d] |
| Фæстæдæр | Джеймс Гай Такер[d] |
| АИШ-ы президент[d] |
| 1993-æм азы 20 январы — 2001-æм азы 20 январы |
| Раздæр чи уыд | Джордж Герберт Уокер Буш |
| Фæстæдæр | Джордж Уокер Буш |
| АИШ-ы æвзæрст президент[d] |
| 1992-æм азы 3 ноябры — 1993-æм азы 20 январы |
| Раздæр чи уыд | Джордж Герберт Уокер Буш |
| Фæстæдæр | Джордж Уокер Буш |
| Райгуырдис | 1946-æм азы 19 августы(1946-08-19)[…] (79 азы)* Хоп[d], Арканзас
 |
| Гуырæн ном | англ. William Jefferson Blythe III |
| Фыд | Уильям Джефферсон Блайт-младший[d] |
| Мад | Вирджиния Делл Кэссиди[d] |
| Æмкъай | Хиллари Клинтон[d] |
| Сывæллæттæ | Челси Клинтон[d] |
| Парти | * Демократон парти[d]
 |
| Ахуырад | * Hot Springs High School[d] (1964)
* Школа дипломатической службы[d] (1968)
* Университеты колледж (Оксфорд)[d] (1970)
* Йелы барады скъола[d] (1973 май)
 |
| Архайд | политикæ æмæ юриспруденци[d] |
| Дин | методизм[d] |
| Къухæрфыст |  |
| Хорзæхтæ |            орден Великого Бадра[d]  премия Четырёх свобод — Медаль свободы[d] (2005)  Сæрибардзинады преми[d] (2005) премия «Гражданин мира» имени Сержиу Виейры де Меллу[d] Межконфессиональная награда Джеймса Паркса Мортона[d] NAACP Image Award – President's Award[d] (2001) TED Prize[d] (2007) золотая пластина Академии достижений[d] преми «Дыдзæхсæндзинад»[d] (1997) Фулбрайты преми[d] (2006)      Аивæдты æмæ зонæдты америкæйаг академийы уæнг[d] Макгиллы университеты кадджын доктор[d] (2009-æм азы 16 октябры) Родсы стипенди[d] (1968) Университет Хофстрайы кадджын доктор[d] Осгар[d] (2008)    47-я церемония «Грэмми»[d]  |
| Сайт | clintonlibrary.gov​(англ.) |
| Кæм куыста | * Арканзасы университет[d]
* Иугонд Нациты Организаци
 |
|  Викикъæбицы медиа |

**Уи́льям Дже́фферсон (Билл) Кли́нтон** (англ. William Jefferson «Bill» Clinton) уыдис америкæйаг политик, АИШ-ы 42-æм президент (1993—2001).

## Фиппаинæгтæ
# Рубидий

| Рубидий |
| --- |
| ← Криптон | Стронций → |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **37** | K ↑ **Rb** ↓ Cs | Периодическая система элементов37Rb |

 |
| Хуымæтæг буаргъæды æдде бакаст |
|  |
| Атомы миниуджытæ |
| Ном, символ, номыр |
Рубидий / Rubidium (Rb), 37 |
| Къорд, период, блок |
1, 5, s-элемент |
| Атомон массæ (молярон массæ) |
85,4678(3) а. м. и. (г/моль) |
| Электронон конфигураци |
[Kr] 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d10 4s2 4p6 5s1 |
| Атомы радиус |
248 пм |
| Химион миниуджытæ |
| Ковалентон радиус |
216 пм |
| Ионы радиус |
(+1e)147 пм |
| Электроæппæрцц. |
0,82 (Полинджы шкала) |
| Электродон потенциал |
−2,925 |
| Туагкæнынады степентæ |
−1, 0, +1 |
| Ионизацийы энерги (фыццаг электрон) |
402,8 (4,17) кДж/моль (эВ) |
| Хуымæтæг буаргъæды термодинамикон миниуджытæ |
| Æнгомад (н. д.) |
1,532 г/см³ |
| Тайынады температурæ |
312,2 К (39,05 °C) |
| Фыцыны температурæ |
961,2 К (688,0 °C) |
| Мол. тайынады хъæрмад |
2,20 кДж/моль |
| Мол. сысынады хъæрмад |
75,8 кДж/моль |
| Молярон хъæрмистад |
31,1 Дж/(K·моль) |
| Молярон гуырахст |
55,9 см³/моль |
| Хуымæтæг буаргъæды кристаллон хызхаст |
| Хызхасты структурæ |
кубикон гуырахст-центрон |
| Хызхасты параметртæ |
5,710 Å |
| Дебайы температурæ |
56 K |
| Иннæ характеристикæтæ |
| Хъæрмуадзынад |
(300 K) 58,2 Вт/(м·К) |
| CAS-ы номыр | 7440-17-7 |
| Эмиссион спектр |
|  |

**Руби́дий** (*Rubidium* — **Rb**) у химион элемент, фæныкдон згъæр.

## Фиппаинæгтæ
# Æрфæныфæд

Æрфæныфæд (компьютерон ныв)
**Æрфæныфæд** (гр. Γαλαξίας, лат. Via Lactea, уырыс. Млечный Путь) у дун-дунейы галактикæтæй иу. Æрфæныфæды ис Хуры системæ.

Æндæр варианттæ сты — чыс.ныхас. **Саг æмæ галы фæд**; дыгурон диалект *Дон*.

## Ирон мифологийы

Æрфæн-æрвон — Нарты кадджытæм æрвон бæхты мыггагæй, уыд Нарты хистæр Уырызмæджы æмбисонды бæхы ном. Уый хонынц зæххон бæхты фыдæл, уымæй, дам, равзæрдысты. Ирд æхсæвы арвы астæу иу кæронæй иннæмæ цы урсбын фæтæн тæлм фæзыны, уый дæр уымæ гæсгæ ирон адæм хонынц «Æрфæны фæд».

Æрфæныфæдыл ма ис æндæр таурæгъ дæр:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |
Саг æмæ, дам, къамбец фæбыцæу сты — арвы иу кæронæй иннæ кæронмæ нæ тагъддæр чи бахæццæ уыдзæн. Æрлæууыдысты иу кæрон. Саг йæ сыкъатæ бæрзонд систа æмæ гæппытæ кæнгæ фæцагайдта. Арвы астæумæ куы бахæццæ, уæд йæ зæрдæ аскъуыд, æмæ йæ мидбынаты æрхаудта. Къамбец йæ цыдæй рараст æмæ суанг иннæ кæронмæ бахæццæ. Арв æхсæвыгон куы ныттынг вæййы æмæ стъалыйы цæхæр куы фесты, уæд йæ бæстастæуыл иу кæронæй иннæмæ ирдæй разыны урсцагъд къуымбилæй фæд. Уый фарсмæ та иу кæронæй бæстастæумæ ис иугæндзон нæ, фæлæ фæлтæргай урс мигъы хуызæн æхсыргъуыз бындзыгтæ. Уыдон сты саг æмæ къамбецы фæдтæ. |  |

## Фиппаинæгтæ
# Чжили

Чжили
**Чжили** (кит. хуымæтæг 直隶, пиньинь: *Zhílì*) — 1928-æм азы агъоммæ йын чи уыдис, Китайы провинци Хэбэйы уыцы ном. Провинци сарæзтæуыд XVII æнусы, Китайы маньчжуртæ хи куы бакодтой, уæд. Чжили Пекины сахармæ хæстæг кæй уыдис, уыйадыл бынатбæрнон ын разамынд лæвæрдта комкоммæ уырдыгæй. Ном «Чжили» дзырдæй-дзырдмæ ратæлмацгæнæн ис афтæ: æвæрцонæй разамынд кæмæн дæттынц, уый.

1928-æм азы Гоминьданы тыхтæ куы фæуæлахиз сты, уæд паддзахады сæйраг сахар ахастæуыд Нанкинмæ, Чжилийæн та лæвæрд æрцыдис ног ном — *Хэбэй*.
# Инд

| Инд |
| --- |
|  Инд Скардуйы сахары |
| Характеристикæ |
| Дæргъ | 3180 км |
| Бассейны фæзуат | 960 000 км² |
| Доны хардз | 390 м³/с |
| Цæугæдоны цыд |
| Гуырæн | Тибет |
| Донæфтæн | Араббы денджыз |
| Ран |
|  |
| Паддзахæдтæ |  Китай,  Инди,  Пакистан |
| гуырæн
донæфтæн
 Викикъæбицы медиа |

**Инд** (тиб. སེང་གེ།་གཙང་པོ, кит. 印度河, хинди सिन्धु नदी, н.-пандж. دریاۓ سندھ *Sindh*, пашто اباسين, синдхи سنڌوندي, урду دریائے سندھ) у стыр цæугæдон Хуссар Азийы. Хауы Араббы денджызмæ. Цæугæдоны дæргъ у 3180 км.
# Тюркаг æвзæгтæ

Тюркаг æвзæгтæм официалон статус кæм ис, уыцы территоритæ.      Тюркаг æвзæгтæй иу у паддзахады официалон æвзаг     Тюркаг æвзæгтæй иу у автономон регионы официалон æвзæгты ’хсæн
**Тюркаг æвзæгтæ** сты, кæрæдзиимæ хæстæгдзинад чи æййафы, ахæм æвзæгты къорд. Сæ дзурджытæй фылдæр цæрынц Европæ æмæ Азийы алыхуызон бæстæты, æдæппæт дзурджыты нымæц у 157 милуан адæймаджы бæрц (2005-æм азы аргъгонд), сæ фылдæр сты туркаг æвзагыл дзурджытæ (70 милуанæй фылдæр).

Тюркаг æвзæгтæ кæм хæлиугонд сты, уыцы регионты стыр тæваг дардтой æндæр æвзæгтыл. Цæгат Кавказы æвзæгты дæр (уыимæ ирон æвзаджы дæр) ис бирæ тюркаг æрбайсгæ дзырдтæ.

Тюркаг æвзæгтæ чи иртасы, уыцы æвзагзонынады къабаз хуыйны тюркологи.
# Кук, Джеймс

| Джеймс Кук |
| --- |
| англ. James Cook |
|  |
| Райгуырды датæ | 1728-æм азы 27 октябры(1728-10-27)[…] |
| Райгуырæны бынат | * Мартон[d], Англис, Стыр Британийы къаролад[d]
 |
| Мæлæты датæ | 1779-æм азы 14 февралы(1779-02-14)[…] (50 азы) |
| Мæлæты бынат | * Кеалакекуа[d], Рагон Гавайи[d]
 |
| Бæстæ | * Стыр Британийы къаролад[d]
 |
| Архайды хуыз | бæлццон-иртасæг, картограф, æфсæддон-денджызон афицер, денджыздзау, ботаник, первооткрыватель |
| Фыд | Джеймс Кук |
| Мад | Грейс Пейс[d] |
| Æмкъай | Элизабет Кук[d] |
| Сывæллæттæ | Натаниэль Кук[d], Джеймс Кук, Элизабет Кук[d], Джозеф Кук[d], Джордж Кук[d] æмæ Хью Кук[d] |
| Хорзæхтæ æмæ премитæ | Лондоны къароладон æхсæнады уæнг[d]  Лицо национального исторического значения Канады[d] |
| Автограф |  |
|  Викикъæбицы медиа |

**Джеймс Кук** (англ. James Cook; 1728-æм азы 27 октябры, Мартон, Йоркшир, Англис — 1779-æм азы 14 февралы, Гавайийы сакъадах) у англисаг хæстон денджыздзау, иртасæг, картограф æмæ фыццакæнæг, Къаролады æхсæнады уæнг æмæ Къаролады денджызон æфсæддон флоты капитан. Æртæ хатты сраздзог Дунеон океаны раиртасыны экспедициты, се ’ртæ дæр уыдысты зæххалварсонтæ. Ацы экспедициты заманы скодта цалдæр географон ссардтæ. Лæмбынæггаст скодта æмæ сæ картæтыл ныссурæтта, йæ агъоммæ Ньюфаундленды æвзæрзонгæ хæйттæ æмæ Канадæйы скæсæны донбылты, Австрали, Ног Зеланди, Цæгат Америкæйы ныгуылæн донгæрæтты, Сабыр, Индийы æмæ Атлантикон фурдты. Кук картографийыл бирæ рæстæг кæй хардз кодта, уый тыххæй йе скæнгæ картæты фылдæр, сæ дырысад æмæ аккуратадæй, бирæ æзтыдæргъы уыдысты сæрты н’ ахизгæ, æмæ бирæ дæсазты, суанг XIX æнусы æмбисмæ, æххуыс кодтой денджыздзаутæн.

Зыдтой йæ куыд быхсон лæгæй æмæ лымæн ахастуагæй бынæттон цæрджытимæ. Йæхиформæ революцигонд скодта денджызбалцы, куы сахуыр ис ахæм тæссаг æмæ арæх-уæрæх низимæ хæцын, куыд цинга. Йæ мæлæтад ын уыцы хосы фæрцы фурдбалцты скуынæг кодтой. Йæ балцы уыдис зындгонд денджыздзуты æмæ иртастджыты æгас плейадæ, зæгъæм, Джозеф Бэнкс, Уильям Блай, Джордж Ванкувер, Джордж Диксон, Иоганн Рейнголд æмæ Георг Форстер.

## Фиппаинæгтæ
# Тингветлир

ТингветлирТингветлир Исландийы картæйыл
Тингветлир
Тингветлир
Тингветлир
**Тингветлир** (исл. Þingvellir) у дæлвæз æмæ национ парк Исландийы хуссар-ныгуылæны Рейкьянесы фарсмæ.
# Испайнаг æвзаг

| Испайнаг æвзаг |
| --- |
| español [espa'ɲol], castellano [kaste'ʎano] |
|  |
| Бæстæтæ | Испани, Латинаг Америкæ, АИШ |
| Официалон статус |  Аргентинæ
 Боливи
 Венесуэлæ
 Гватемалæ
 Гондурас
 Доминиканæйы Республикæ
 Испани
 Колумби
 Костæ-Рикæ
 Кубæ
 Мексикæ
 Никарагуæ
 Панамæ
 Парагвай
 Перу
 Пуэрто-Рико
 Сальвадор
 Уругвай
 Чили
 Эквадор
 Экваториалон Гвиней

 ЕЦ
 Ныгуылæн Сахарæ (Марокко)
 Нью-Мексико (АИШ) |
| Дзурджыты нымæц | 385-450 млн |
| Рейтинг |
2-4 |
| Классификаци |
| Категори |
Евразийы æвзæгтæ |
| Индоевропæйаг æвзæгтæ
Ромайнаг æвзæгтæ
Иберо-ромайнаг æвзæгтæ |
| Фыссынад | латинаг алфавит |
| Æвзæгты кодтæ |
| ISO 639-1 | es |
| ISO 639-2 | spa |
| ISO 639-3 | spa |
| ГОСТ 7.75–97 | исп 230 |
| WALS | spa |
| Ethnologue | spa |
| Linguasphere | 51-AAA-b |
| ABS ASCL | 2303 |
| IETF | es |
| Glottolog | stan1288 |
|  Википеди ацы æвзагыл |

**Испайнаг æвзаг**, вариант: *испаниаг æвзаг* (*español, castellano*) у испайнæгты æвзаг. Дунейы тынг ныххæлиу и. Дзурджыты фылдæр хай цæрынц Хуссар æмæ Централон Америкæйы.

Испайнаг у ИНО-йы æхсæз официалон æвзагæй иу.

## Испайнаг нæмттæ

Испайнаг традицимæ гæсгæ æххæст номы мидæг фыссынц æрмæст фыды мыггаг нæ, фæлæ мады мыггаджы ном дæр. Мойджын сылгоймæгтæ уыцы дыууæ мыггæгты фæстæ афтæуынц сæ лæджы мыггаг дæр (*de* раздзырдимæ, ирон гуырынон хауæны аналог). Зæгъæм, Никарагуæйы ус-президент Виолетæ Чаморройы æххæст ном у *Виолетæ Барриос Торрес де Чаморро* (*Violeta Barrios Torres de Chamorro*), ома йæ фыд Барриосы мыггагæй уыд, йæ мад — Торресы мыггагæй, йæ лæг та — Чаморройы мыггагæй.

## Кæс ноджы

* Испанийы æвзæгтæ
* Портуньол

## Фиппаинæгтæ
# Нева

| Нева |
| --- |
| уырыс. Нева |
|  |
| Характеристикæ |
| Дæргъ | 74 км |
| Бассейны фæзуат | 281 000 км² |
| Доны хардз | 2500 м³/с |
| Цæугæдоны цыд |
| Гуырæн | Ладогæйы цад |
| Донæфтæн | Невайы бакæлæн |
| Ран |
|  |
| Паддзахад |  Уæрæсе |
| Регион | Ленинграды облæст, Бетъырбух |
| гуырæн
донæфтæн
 Викикъæбицы медиа |

**Нева́** (уырыс. Нева) у Ленинграды облæсты æмæ Бетъырбухы цæугæдон. Невайы дæргъ у 74 км.
# Пи

|  |
| --- |
|
3,1415926535 8979323846 2643383279 5028841971 6939937510
5820974944 5923078164 0628620899 8628034825 3421170679
8214808651 3282306647 0938446095 5058223172 5359408128
4811174502 8410270193 8521105559 6446229489 5493038196
4428810975 6659334461 2847564823 3786783165 2712019091
4564856692 3460348610 4543266482 1339360726 0249141273
7245870066 0631558817 4881520920 9628292540 9171536436
7892590360 0113305305 4882046652 1384146951 9415116094
3305727036 5759591953 0921861173 8193261179 3105118548
0744623799 6274956735 1885752724 8912279381 8301194912
9833673362 4406566430 8602139494 6395224737 1907021798
6094370277 0539217176 2931767523 8467481846 7669405132
0005681271 4526356082 7785771342 7577896091 7363717872
1468440901 2249534301 4654958537 1050792279 6892589235
4201995611 2129021960 8640344181 5981362977 4771309960
5187072113 4999999837 2978049951 0597317328 1609631859
5024459455 3469083026 4252230825 3344685035 2619311881
7101000313 7838752886 5875332083 8142061717 7669147303
5982534904 2875546873 1159562863 8823537875 9375195778
1857780532 1712268066 1300192787 6611195909 2164201989
…
 |
|
π  |

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  (**«пи»**) у математикон константæ.

## Фиппаинæгтæ
# Ирайнаг адæмтæ

Ирайнаг адæмты ахæлиу
**Ирайнаг адæмтæ** сты ирайнаг æвзæгтыл дзурæг адæмтæ.

## Ирайнаг адæмтæ

* персайнæгтæ
* таджикæгтæ
* курдæгтæ
* пуштунтæ
* белуджи
* талышæгтæ
* татæгтæ
* ирæттæ
* ягънобæгтæ