Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ван Гог, Винсент

| Винсент Ван Гог |
| --- |
| нидерл. Vincent van Gogh |
|  |
| Гуырæн ном | нидерл. Vincent Willem Van Gogh |
| Райгуырды датæ | 1853-æм азы 30 мартъийы(1853-03-30)[…] |
| Райгуырæны бынат | * Зюндерт[d], Цæгат Брабант, Нидерландтæ
 |
| Мæлæты датæ | 1890-æм азы 29 июлы(1890-07-29)[…] (37 азы) |
| Мæлæты бынат | * Овер-сюр-Уаз
 |
| Бæстæ | * Нидерландты Къаролад[d]
 |
| Жанр | пейзаж натюрморт портрет |
| Ахуыр | * Фидауцджын аивæдты Къароладон академи (Антверпен)[d]
 |
| Стиль | постимпрессионизм |
| Къухæрфыст |  |
|  Викикъæбицы медиа |

**Винсе́нт Виллем Ван Гог** (нидерл. Vincent Willem van Gogh; райгуырдис 1853-æм азы 30 мартъийы Нидерландты — амардис 1890-æм азы 29 июлы Овер-сюр-Уазы, Францы) у дунейы номдзыд нидерландаг æмæ францаг нывгæнæг-постимпрессионист.

## Галерей

* Æхсынæнтæ (1888)
* Стъалыты æхсæв
* Æхсæвы кафе (1888)
* Хъæздидинджытæ

## Фиппаинæгтæ
# 1988-æм аз

## Цаутæ

* Чиныгуадзæн «Ир» иронау цалдæр поэтикон чиныджы рауагъта, уыдоны æхсæн
	+ Хæмыцаты Албеджы «Суадоны цин»,
	+ Коцты Лизæйы «Æрвон зынг»,
	+ Касаты Батрадзы «Уалдзæджы хъæр».

## Райгуырдысты

## Амардысты
# 23 январы

| ←→Январь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026-æм аз |

**23 январы**, иронау **тъæнджы мæйы 23-æм бон** — азы 23-æм бон.

## Цаутæ

* 1556 — Шэньсийы зæххæнкъуыст: 830 мин адæймаджы бæрц амардысты.
* 1950 — Иерусалим сси Израилы сæйраг сахар.
* 2005 — Украинæйы президент Виктор Ющенко бæстæйы сæргъы æрлæууыд.

## Ацы бон райгуырдысты

* 1840 — Эрнст Аббе (Ernst Abbe) (ам. 1905), немыцаг физик-оптик.
* 1846 — Николай Умов (ам. 1915) физик-теоретик.
* 1862 — Давид Гильберт (David Hilbert) (ам. 1943), немыцаг математик.
* 1991 — Гæтæгты Алан — Динамо (ФК, Мæскуы)-йы футболист.

## Ацы бон амардысты

* 1989 — Сальвадор Дали (Salvador Dalí), испайнаг нывгæнæг-сюрреалист (р. 1904).
* 1993 — Евгений Винокуров (р. 1925), уырыссаг поэт.
* 1998 — Ральф Кирстен (Ralf Kirsten) (р. 1930), немыцаг режиссёр.
# 1960-æм аз

## Цаутæ

* Раздæры Францы колонитæ Мадагаскар, Нигер æмæ Чад систы хæдбар паддзахæдтæ.
* Мыхуырæй рацыдис ирон поэт Дзаболаты Хазбийы уацмысты фыццаг æмбырдгонд «Хæс».
* Райдыдта Асуаны донмарæны арæзтад Мысыры.
* Пакистан райдыдта йæ ног сæйраг сахар аразын — Исламабад.
* Советон Цæдисы сæвæрдтой сахар Талнахы бындур Таймыры.
* 10 мартъийы — Канадæйы индейæгтæ райстой хъæлæс кæныны бар.

## Райгуырдысты

* 22 августы — Сергей Меняйло, Сауденджызон флоты командæгæнæджы хæдивæг, вице-адмирал. Райгуырдис Алагиры. 2010-æм азы Меняйлойы кандидатурæ иннæты ’хсæн æвæрд æрцыдис Уæрæсейы президенты раз Цæгат Ирыстоны сæргълæууæджы бынатмæ.
* 30 августы — Бако Саакян‎, Уæлхох Карабахы нырыккон президент.
* 27 ноябры — Гæззаты Юри, футболон тренер.

## Амардысты

* 4 январы — Альбер Камю, францаг фыссæг æмæ философ.
# Фыццæгæм май

Фыццагæм май кæм бæрæг кæнынцы, уыцы бæстæтæ æвдыст сты цъæх хуызæй
**Фыццæгæм май** кæнæ **Фæллойгæнджыты дунеон æмзæрдæдзинады бон**, нырыккон Уæрæсейы зонгæ дæр куыд **Уалдзæг æмæ фæллойы бæрæгбон** у æхсæнадæмон социалистон бæрæгбон.

## Бæрæгбоны равзæрд

1886-æм азы 1 майы Чикагойы кусджытæ расидтысты куыстурæд 15-сахатон кусгæ боны ныхмæ æмæ æрдомдтой фабрикæты хицæуттæй 8-сахатон кусгæ бонмæ рахизын. Демонстрацитæ уагъд цыдысты цыппар боны дæргъы. Уый фæстиуæгæн ахст æрцыдысты æмæ стæрхон кодтой сæдæгай митинггæнджытыл, амардтой 6 кусæджы æмæ цæфтæ та фесты 50.

1889-æм азы 2-æм Интернационалы 1-æм Конгресс Парижы рахаста уынаффæ, цæмæй фыццæгæм май нымад æрцæуа æппæт бæстæты пролетариты æмзæрдæдзинады дунеон бонæй æмæ 8-сахатон кусгæ боны тохы дунеон бонæй.
# Трамп, Дональд

| Дональд Трамп |
| --- |
| англ. Donald Trump |
|  |
|  |
|
 АИШ-ы 47-æм президент
 |
| 2025-æм азы 20 январæй |
| Вице-президент | Джей Ди Вэнс |
| Раздæр чи уыд | Джо Байден |
|
 АИШ-ы 45-æм президент
 |
| 2017-æм азы 20 январы — 2021-æм азы 20 январы |
| Вице-президент | Майк Пенс |
| Раздæр чи уыд | Барак Обама |
| Фæстæдæр | Джо Байден |
|

---

 |
| Райгуырдис | 1946-æм азы 14 июны(1946-06-14)[…] (80 азы) Куинс, Нью-Йорк, Нью-Йорк, АИШ |
| Мыггаг | Дональд Трампы бинонтæ[d] |
| Гуырæн ном | англ. Donald John Trump |
| Фыд | Фред Трамп[d] |
| Мад | Мэри Энн Маклауд[d] |
| Æмкъай | Мелания Трамп[d] |
| Сывæллæттæ | Дональд Трамп-кæстæр[d][…], Иванкæ Трамп[d][…], Эрик Трамп[d], Тиффани Трамп[d] æмæ Бэррон Трамп[d] |
| Парти | * Республикон парти[d]
 |
| Ахуырад | * Фордемы университет[d] (1966)
* Уортоны бизнесы скъола[d] (1968 май)
* Кью-Форесты скъола[d] (1964)
* Нью-Йорчы æфсæддон академи[d] (1964)
* Пенсильванийы университет[d]
 |
| Ахуырадон къæпхæн | зонæдты бакалавр[d] (1968) |
| Архайд | политик, амалиуæгдар |
| Дин | æддæконфессионалон чырыстон дин[d] |
| Къухæрфыст |  |
| Сайт | donaldjtrump.com​(англ.) |
| Кæм куыста | * Trump Organization[d]
 |
|  Викикъæбицы медиа |

**До́нальд Джон Трамп** (англ. Donald John Trump; райгуырдис 1946-æм азы 14 июны Куинсы) у Америкайы Иугонд Штатты 45-æм æмæ 47-æм президент.

## Фиппаинæгтæ
# 1905-æм аз

## Цаутæ

* 22 январы — Ныхмæлæууыд бынцагъд Зымæгон галуаны раз Бетъырбухы. Уымæй райдыдта 1905 азы революци.
* 3 мартъийы — Уæрæсейы паддзах Николай II сразы æвзæрст Думæйы саразыныл.
* 5 мартъийы — Уæрæсейаг æфсад æртæ боны дæргъы сафы 100 мин адæймаджы Маньчжуры, фæлæ уæддæр цæуы фæстæмæ.
* 28 майы — Уæрæсейы флоты сæфт сакъадах Цусимæйы цур.

## Райгуырдысты

* 12 декабры — Дзесты Куыдзæг, ирон фыссæг, журналист æмæ тæлмацгæнæг.

## Амардысты

* 24 мартъийы — Жюль Верн, францаг фыссæг, æппæт дунейы зындгонд фантаст (райгуырд 1828 азы).
* 1 июлы — Гуырдзыбеты Блашка, ирон поэт, дыгуронау чи фыста, фыццаг ахæм поэт.

## Нобелы преми

* Медицинæйы: Роберт Кох.
* Литературæйы: Хенрык Сенкевич (ацы фыссæджы тыххæй кæс: англисагау, поляккагау).
# 1908-æм аз

## Цаутæ

* Болгари Туркæй ссарибар и.
* 30 июны — Сыбыры, цæугæдон Тунгускæйы цур срæмыгъди цыдæр, «Тунгускæйы метеорит», зæгъгæ.
* 28 октябры — фыццаг уæрæсейаг кинофильм «Понизовая вольница» æвдисын райдыдтой.

## Райгуырдысты

## Амардысты

## Нобелы преми

* Хими — Эрнест Резерфорд.
# Сыбыр

Сыбыр Уæрæсейы картæйыл
**Сыбыр** (уырыс. Сибирь) у Уæрæсейы егъаудæр географион регион. Бæстæйы фылдæр хай хауы Сыбырмæ. Уралæй скæсæнырдæм цы бæстæ ис, уый нымад у Сыбырыл, фæлæ иуæй-иу хатт Сыбыр хонынц æрмæст регионы йæ ныгуылæн хæйттæ (Ныгуылæн Сыбыры фæз æмæ Скæсæн Сыбыры уæлвæз).

Сыбыры тæккæ егъаудæр цæугæдæттæ сты Енисей, Ленæ æмæ Обь.
# 1934-æм аз

## Цаутæ

* 13 июны — Фашистон рæздзогтæ Гитлер æмæ Муссолини фембалдысты Венецийы.
* 29 июлы — Цæгат Ирыстоны скуыста Джызæлдоны ГЭС.

## Райгуырдысты

* Айларты Чермен — ирон поэт.
* Черчесты Георги — ирон фыссæг æмæ партион архайæг.
* 4 январы — Зураб Церетели, уæрæсейаг гуырдзиаг скульптор, Мæскуыйы бирæ цыртсурæтты автор.
* 11 январы — Жан Кретьен, Канадæйы 20-æм премьер-министр.
* 2 февралы — Отар Иоселиани, советон кинорежиссёр, Гуырдзыстоны адæмон артист.
* 15 февралы — Никлаус Вирт, швейцариаг компьютерон зонады иртасæг.
* 9 мартъийы — Юрий Гагарин, фыццаг космонавт.

## Амардысты

* Ибрагим-Бек Саракаев — цæцæйнаг фыссаг.
# 1 июлы

| ←→Июль |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

* 2007 — Уæрæсейы Камчаткæйы облæст æмæ Корякаг автономон зылд баиу сты, ног регионы ном у Камчаткæйы край.
* Фæззæджы фæзынд Ирон æвзаджы æмбарынгæнæн дзырдуаты фыццаг чиныг.

## Ацы бон райгуырдысты

* 1822 — Нгуен Динь Тьеу (*Nguyen Dinh Chieu*) (ам. 1888), вьетнамаг поэт.
* 1915 — Саулохты Мухтар, поэт, тæлмацгæнæг æмæ драматург, Гуырдзыстоны ССР-йы сгуыхт артист.
* 1980 — Гæззаты Владимир, футболон клуб «Аланийы» сæйраг тренер.

## Ацы бон амардысты

* 1905 — Гуырдзыбеты Блашка, ирон поэт, дыгуронау чи фыста, фыццаг ахæм поэт.
* 2009 — Людмила Зыкина, уырыссаг зарæг, ССРЦ-ы адæмон артисткæ (1973), Социалистон фæллойы герой (1987).
# Сербаг æвзаг

| Сербаг æвзаг |
| --- |
| српски језик |
|  |
| Бæстæтæ | * Серби
* Черногори
* Босни æмæ Герцеговинæ
* Хорвати
* Косово
* Цæгат Македони
 |
| Официалон статус |  Серби
 Черногори
 Босни æмæ Герцеговинæ |
| Дзурджыты нымæц | ~12 млн.  |
| Рейтинг |
75 |
| Классификаци |
| Категори |
Евразийы æвзæгтæ |
|
Индоевропæйаг æвзæгтæ
Славяйнаг къорд
Хуссайраг-славяйнаг дæлкъорд
Сербагхорватаг æвзæгтæ |
| Фыссынад | кириллон алфавит, латинаг алфавит (сербаг алфавит) |
| Æвзæгты кодтæ |
| ISO 639-1 | sr |
| ISO 639-2 | srp |
| ISO 639-3 | srp |
| Ethnologue | srp |
| ABS ASCL | 3505 |
| IETF | sr |
| Glottolog | serb1264 |
|  Википеди ацы æвзагыл |

**Сербаг æвзаг** (*српски језик*) у сербаг адæмы мадæлон æвзаг, славяйнаг æвзæгтæй иу.

XX æнусы ма хуынди *сербаг-хорватаг æвзаг*, фæлæ Югославийы фехæлды рæстæг иу æвзаджы хæстæг диалекттæ политикон аххостæй схуыдтой сербаг, хорватаг æмæ босниаг æвзæгтæ.

Сербаг-хорватаг æвзæгтæ
## Фиппаинæгтæ
# Албайнаг æвзаг

| Албайнаг æвзаг |
| --- |
| Gjuha shqipe |
|  |
| Бæстæтæ | Албани, Серби (Косово), Черногори, Цæгат Македони, Грекъ, Турк, Итали |
| Официалон статус |  Албани  Цæгат Македони  Косово (хайон банымад) |
| Дзурджыты нымæц | * 6 200 000 ад.
 |
| Классификаци |
| Категори |
Евразийы æвзæгтæ |
|
Индоевропæйаг æвзæгтæ
Палеобалкайнаг æвзæгтæ |
| Фыссынад | латинаг алфавит (албайнаг алфавит) |
| Æвзæгты кодтæ |
| ISO 639-1 | sq |
| ISO 639-2 | sqi æмæ alb |
| ISO 639-3 | sqi |
| ГОСТ 7.75–97 | алб 030 |
| WALS | alb |
| Ethnologue | sqi |
| Linguasphere | 55-AAA-a |
| ABS ASCL | 3901 |
| IETF | sq |
| Glottolog | alba1267 |
|  Википеди ацы æвзагыл |

**Албайнаг æвзаг** (*Gjuha shqipe* [ˈɟuha ˈʃcipɛ]) у албайнаг адæмы мадæлон æвзаг.

## Фиппаинæгтæ