# Османты импери

|  |
| --- |
| Импери (1453-æм азæй), Халифат (1517-æм азæй) |
| Османты импери |
| осмайн. دولت علیه عثمانیه‎ |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Тырыса | Герб |

 |
|
Девиз: *«осмайн. دولت ابد مدت‎ / Devlet-i Ebed-müddet»* |
|  Османты импери 1590-æм азы |
| ↓
↓
1299 — 1922 (1924) |
| Сæйраг сахар | Сёгют (1299—1329) Бурсæ (1329—1361) Диметока (1361—1363) Эдирне (1363—1453) Константинополь (Стамбул) (1453—1922) |
| Стырдæр сахартæ |
Константинополь, Адрианополь, Дамаск, Багдад (1914) |
| Æвзаг | * осмайнаг
* персайнаг (кæрты æвзаг, дипломати, поэзи, историографи, уæлдæр литературæ)
* араббаг (дины æвзаг)
* Регионалон æмæ бынæттон æвзæгтæ: иврит, грекъаг, гуырдзиаг, болгайраг, сербаг, босниаг, македойнаг, черногориаг, румынаг, сомихаг, ассирийаг, коптаг, курдаг, албайнаг, венгриаг æмæ сербохорватаг
 |
| Официалон æвзаг | осмайнаг æвзаг |
| Дин | пысылмон дин (суннизм), къаддæр хайы дин — растуырнæг дин, иудаизм æмæ католицизм |
| Æхцайы иуæг | осмайнаг лирæ, акче, куруш |
| Фæзуат | 5 200 000 км² (*1683*) |
| Цæрджытæ | 30 000 000 ад. (*1683*) 35 350 000 ад. (*1856*) |
| Хицауиуæджы хуыз | * Абсолютон монархи (1299—1876; 1920—1922)
* Пысылмон паддзахад (1517—1924)
* Абсолютон монархи (1878—1908)
* Дуалистон монархи (1876—1878; 1908—1913; 1918—1920)
* Конституцион монархи (1913—1918)
 |
| Династи |
Османтæ |
| Хицауиуæггæнæг парти |
Æрыгон туркæгтæ (1908-1918) |
| Паддзахады хицаутæ |
| Осмайнаг султантæ (хуындæджертæ) |
|  • 1299 — 1324 |
Осман I |
|  • 1918 — 1922 |
Мехмед VI |
| Халифтæ |
|  • 1517 — 1520 |
Селим I |
|  • 1922 — 1924 |
Абдул-Меджид II |
| Истори |
|  • 1299  |
Османты бейличы сырæзт |
|  • 1453 6 апрелы — 29 майы |
Константинополы байст (Империйы сырæзт) |
|  • 1517 апрель |
Мамлюкты султанаты тыхæйбайст (Халифаты сырæзт) |
|  • 1526 29 августы |
Венгрийы тыхæйбайст |
|  • 1908 3 июлы — 23 июлы |
Æрыгон туркæгты революци |
|  • 1913 23 январы |
Æрттивгæ Портæмæ стæр |
|  • 1918 30 октябры |
Мудросы рæстæгмæ фидыд |
|  • 1923 19 майы — 24 июлы |
Турчы хæдбардзинадыл хæст |
|  • 1922 1 ноябры |
Султанаты ликвидаци |
|  • 1924 3 мартъийы |
Халифаты ликвидаци |
| Алгонд |
|
← Коньяйы султанат |
|
Турчы Республикæ → |
| Развæдгæнджытæ æмæ ивджытæ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * Коньяйы султанат
* Византияйы импери
* Сербаг деспотат
* Болгарийы Дыккаг паддзахад
* Боснийы къаролад
* Мамлюкты султанат
* Хафсидты халифат
* Самцхе-Саатабаго
* Афинæты герцогад
* Эпиры паддзахад
* Феодоро
* Наксосы герцогад
* Прилепы къаролад
* Зетайы кънйазад
* Киликийы паддзахад
 | * Турчы Республикæ
* Мысыры султанат
* Хиджазы къаролад
* Асиры Идрисидты эмират
* Йемены Мутаваккилы къаролад
* Сирийы араббаг къаролад
* Месопотами (мандатон территори)
* Ныгуылæн Сомихы администраци
* Дæлмандатон Палестинæ
* Сербийы кънйазад
* Черногорийы кънйазад
* Болгарийы Æртыккаг паддзахад
* Албанийы рæстæгмæ хицауад
* Уæллаг Асиры сихад
 |

 |
|  Викикъæбицы медиа |

**Османты импери** кæнæ **Оттоманты импери** (осмайнаг туркаг æвзагыл دولتْ علیّه عثمانیّه Devlet-i Âliye-yi Osmâniyye, нырыккон туркаг æвзагыл: Osmanlı İmparatorluğu) уыд осмайнаг султанты (хуындæджерты) паддзахад 1299-æм азæй 1923-æм азы онг. Йæ тæмæны (XVI-XVII æнусты) империйы сконды уыдысты Анатоли, Хæстæг Скæсæн, Цæгат Африкæ, Балканы æрдæгсакъадах æмæ ма цалдæр æндæр регионы.

Империйы сæйраг сахар уыд Константинополь, фæстæдæр зындгонд куыд Стамбул.

## Истори

Фыццаг Дунеон хæсты фæстæ импери фехæлди. Йæ раздæр зæххытæ байстой Франц æмæ Стыр Британи.

1923-æм азы 29 октябры расидтæуыд Турчы Республикæ, йæ фыццаг президент сси хæстон хъæбатыр Мустафа Кемаль, фæстæдæр йæ мыггагæн Ататюрк *(туркæгты фыд)* чи райста, уый. Йæ фынддæс азыйы президентады дæргъы Ататюрчы къухы бафтыд осмайнаг паддзахады хæлддзæгты ног туркаг паддзахад рацаразын, ныры онг дæр уымæн стыр цыт кæнынц Турчы.

Осмайнаг империйы географи (1683)
## Литературæ

* Еремеев Д. Е., Мейер М. С. История Турции в средние века и новое время. М.: Изд-во МГУ, 1992.
* Петросян Ю. А., Османская империя. М., 1990.

## Фиппаинæгтæ