Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Скифтæ

Скифаг хæстон
**Скифтæ** (рагон грекъ. Σκύθαι) уыдысты ирайнаг æвзагыл дзурæг цæугæцардгæнæг знæмтæ, ирон адæмы рагон фыдæлтæ. Дзырдтой ирайнаг скифаг æвзагыл.

Скифтæ æрбынат кодтой ныры хуссар Уæрæсейы æмæ Украинæйы быдырты.

## Культурæ

Скифтæ уыдысты хæстмондаг адæм, æмæ æфситæ сæ царды хай у, уый. Саргъ æмæ æгъдæнцæйттæй фыццаг пайда кæнын чи райдыдта, уыдоны ’хсæн уыдысты скифтæ дæр. Скифаг хæстон нæлгоймаг-иу куы амард, уæд-иу ын йæ æфсады дæр амардтой æмæ-иу æй стыр кадимæ баныгæдтой йе ’ппæт фæлыстимæ. Паддзах-иу куы амард, уæд-иу скифтæ кодтой стыр кусæрттæ, æмæ-иу уыцы фыдохы бонты сæ туг рауагътой æмæ-иу сæ сæртæ ныддастой. Скифтæ сæ фæстæ ныууагътой мингай обæуттæ (ингæнтæ). Обæутты цы бирæ аивгæнæнтæ ссардтой, уыдон æвдисынц скифты æрвылбоны цард.

Историк Геродот куыд фыссы, афтæмæй скифтæм уыд тынг æгъатыр æгъдæуттæ, зæгъæм, се знæгты сæргæхцытæй-иу сæхицæн скодтой нуазæн къустæ.

Поэт Анакреонт фыццаг скифты сæн нуазын тыххæй фыста:

*ἄγε δηὖτε μηκέτ' οὕτω (*Æрцæут æмæ ногæй та [сæны къус] æркæны)

*πατάγωι τε κἀλαλητῶι* (Фæлæ ацы хатт, цæй уæдæ мах дæр нуазут нæ сæн)

*Σκυθικὴν πόσιν παρ' οἴνωι* (уыцы скифты хуызæн, уый нæ кæнæм)

*μελετῶμεν, ἀλλὰ καλοῖς* (Хъæрæй ныхас)

*ὑποπίνοντες ἐν ὕμνοις.*
# Морзе, Сэмюэл

| Сэмюэл Морзе |
| --- |
| англ. Samuel Finley Breese Morse |
|  |
| Райгуырды датæ | 1791-æм азы 27 апрелы(1791-04-27)[…] |
| Райгуырæны бынат | * Чарльзтаун[d], Бостон, Америкæйы Иугонд Штаттæ
 |
| Мæлæты датæ | 1872-æм азы 2 апрелы(1872-04-02)[…] (80 азы) |
| Мæлæты бынат | * Манхэттен, Нью-Йорк, Нью-Йорк, Америкæйы Иугонд Штаттæ
 |
| Бæстæ | * Америкæйы Иугонд Штаттæ
 |
| Архайды хуыз | æрымысæг, физик, скульптор, нывгæнæг, университеты ахуыргæнæг, фотограф, фыссæг, аивæдты архайæг |
| Фыд | Джедедая Морзе[d] |
| Мад | Элизабет Бриз Морзе[d] |
| Æмкъай | Сара Элизабет Грисуолд[d] |
| Сывæллæттæ | Лейла Морзе[d], Samuel Arthur Breese Morse, Jr.[d], Charles Walker Morse[d] æмæ Edward Lind Morse[d] |
| Ахуырад | * Йелы колледж[d]
* Аивæдты къароладон академи[d]
 |
| Хорзæхтæ æмæ премитæ |      АИШ-ы æрымысджыты национ кады зал[d] (1975) Аивæдты æмæ зонæдты америкæйаг академийы уæнг[d] |
| Автограф |  |
|  Викикъæбицы медиа |

**Сэ́мюэл Фи́нли Бриз Мо́рзе** (англ. Samuel Finley Breese Morse [mɔːrs]) у, Морзейы код чи æрымысыд, уыцы лæг.

## Фиппаинæгтæ
# 1973-æм аз

## Цаутæ

* Поэт Хаджеты Таймуразы фыццаг чиныг «Фараст барæджы» мыхуырæй рацыдис Цхинвалы.
* 22 июны — Иугонд Нациты Организацимæ бацыдысты Германы Федеративон Республикæ æмæ Германы Демократон Республикæ.

## Райгуырдысты

## Амардысты

* 20 январы — Амилкар Кабрал (Amílcar Cabral), Гвиней-Бисауы хæдбардзинадыл тохы раздзог (р. 1924-æм азы).
* 22 январы — Линдон Джонсон, АИШ-ы 36-æм президент (р. 1908-æм азы).
* 11 мартъийы — Владимир Вавилов, советон композитор (р. 1925-æм азы).
* 8 апрелы — Пабло Пикассо, испайнаг нывгæнæг, скульптор, график, керамист æмæ дизайнер (р. 1881-æм азы).
* 5 декабры — Роберт Уотсон-Уатт (*Robert Watson-Watt*), шотландиаг физик, радар чи æрымысыд (1935), уый.
# 16 мартъийы

| ←→Мартъи |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

* 1970 — Гæбæраты Эдуард, у Хуссар Ирыстоны артиллерийы полчъы хицау, дæлбулкъон.

## Ацы бон амардысты

* 1982 — Вельё Кяспер (Veljo Käsper), эстойнаг режиссёр (р. 1930).
* 1998 — Дерек Бартон (Derek Harold Richard Barton) (р. 1918), бритайнаг химик, Нобелы премийы лауреат (1969).