Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Æмткæй мидæг продукт

**Æмткæй мидæг продукт** (**ÆМП**; уырыс. валовой внутренний продукт; англ. gross domestic product) — макроэкономикон æвдисæн, кæцы амоны алы кæронуагъд товарты æмæ къухавæрдты (ома, æвæрцы спайда кæнынмæ нысангонд) уæйдонон аргъ иу афæдзмæ, экономикæйы алы къабазы фæлхаскæнынмæ уагъд, экспортмæ æмæ бамбырд кæнынмæ, паддзахады территорийыл конд (чи цы нацимæ хауы, кæнæ цы кондады фактортæй пайда кæны, уый нæ нымайгæйæ). Фыццаг хатт ацы æмбарынад бахъарын кодта Саймон Кузнец 1934 азы.

Хицæн кæнынц номиналон æмæ реалон ÆМП.
Номиналон ÆМП у æвдыст рард азы цæугæ æргъты. Реалон та (инфляци нымайгæ) — фароны, кæнæ æндæр искæцы равзаргæ азы æргъты.

* Реалон ÆМП-ы хынцæуы, цæй бæрцæн сбæрæг вæййы ÆМП-йы рæзт, йæ æргъты рæзт нæ, фæлæ кондады реалон рæзт нымайгæйæ.
* Номиналон ÆМП-ы ахаст реалонмæ, хуындæуы ÆМП-ы дефлæтор.
* Фактон ÆМП у æнæххæст куыстифтонгады ÆМП, кæцы æвдисы экономикæйы реализацигонд фæрæзтæ.
* Потенциалон ÆМП у æххæст куыстифтонгады ÆМП æмæ ’вдисы экономикæйы потенциалон фæрæзтæ. Фæстæгты бон у реалон фæрæзтæй бирæ фылдæр уæвын. Фактон æмæ потенциалон ÆМП-ы ’хсæн уæлдай хуындæуы ÆМП-ы аскъуыд.
# Дерсу Узала (фильм, 1975)

**Дерсу Узала** у, 1975-æм азы япойнаг режиссёр Акирæ Куросава кæй систа, уыцы аив фильм. Сценари ныффыстой Куросава æмæ советон фыссæг Юрий Бондарев уырыссаг географ æмæ этнограф Владимир Арсеньевы уацмыстæм гæсгæ.

Фильмы сæйраг архайæг у тайгайы цæрæг нанайаг цуанон лæг Дерсу Узала æмæ, йе ’рдхорд Владимир Арсеньев.
# 1957-æм аз

## Цаутæ

* Айларты Чермены фыццаг поэтикон чиныг «Лæппуйы бæллиц» рацыдис.
* Репрессигонд фыссæг Хъуылаты Созырыхъойы (ам. 1937) уацмысты æмбырдгонд рацыдис Цхинвалы.
* Хуыгаты Геор ныффыста йæ фыццаг пьесæ.
* Дзесты Куыдзæг реабилитацигонд æрцыдис.
* 31 августы — Малайзи хæдбар паддзахад сси.

## Райгуырдысты

* 2 июлы — Сабанты Тамерлан, театр æмæ кинойы артист, Хетæгкаты Къостайы номыл премийы лауреат.
* 1 ноябры — Цоциты Барис, Хуссар Ирыстоны политик, 2008-æм азы хæсты фæстæ кусы куыд фæсконфликтон бадзæбæх кæныныл Хуссар Ирыстоны президенты æххастбарджын минæвар.
* 24 декабры — Хамид Карзай, Афгъанистаны президент 2001-æм азы фæстæ.

## Амардысты
# 1799-æм аз

## Цаутæ

* 28 октября — Суворовæн радтой уæрæсейаг æфсады генералиссимусы цин.

## Райгуырдысты

* 23 майы — Томас Гуд, англисаг поэт.
* 6 июны — Александр Пушкин, номдзыд уырыссаг поэт æмæ прозаик.
* 13 сентябры — Михаил Лавров, денджыздæу, адмирал.
* 18 октябры — Кристиан Фридрих Шенбейн, немыцаг химик.
* 23 декабры — Карл Брюллов, уырыссаг нывгæнæг.

## Амардысты