# Мæй (Зæххы æмбæлццон)

*Рæстæджы тыххæй кæс: Мæй.*

|  |
| --- |
| Æмбæлццон |
| Мæй  |
|  |
| Орбиталон характеристикæтæ |
|
Дуг: J2000.0 |
| Перигей | 363 104 км (356 400—370 400 км) |
| Апогей | 405 696 км (404 000—406 700 км) |
| Стыр æрдсæмæн ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) | 384 399 км 0,00257 а. и. |
| Орбитæйы эксцентриситет ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 ) | 0,0549 (рæстæмбис) |
| Æрзилыны сидерон период | 27,321661 боны 27 б 7 сах 43 мин 11,5 сек |
| Æрзилыны синодон период | 29,530588 боны 29 б 12 сах 44,0 мин |
| Орбиталон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ) |
1,023 км/с (рæстæмбис) |
| Æртаст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 ) | 5,145° (4,983—5,317°) эклиптикæмæ гæсгæ 6,668° (6,517—6,85°) Мæйы экватормæ гæсгæ 18,3—28,6° Зæххы экватормæ гæсгæ |
| Кæй æмбæлццон у | Зæхх |
| Физикон характеристикæтæ |
| Полярон æлвæст | 0,00125 |
| Экваториалон радиус |
1738,14 км 0,273 зæххон |
| Полярон радиус |
1735,97 км 0,273 зæххон |
| Рæстæмбис радиус |
1737,10 км 0,273 зæххон |
| Стыр зылды зиллакк |
10 917 км |
| Уæлцъары фæзуат ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) |
3,793⋅107 км2 0,074 зæххон |
| Гуырахст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_5 ) |
2,1958⋅1010 км3 0,020 кæнæ 1/50 зæххон |
| Массæ ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) | 7,3477⋅1022 кг 0,0123 кæнæ 1/81 зæххон |
| Рæстæмбис æнгомад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_7 ) |
3,3464 г/см3 |
| Уæгъдибар хауды атагъдад экваторыл ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) |
1,62 м/с2 0,165 g |
| Фыццаг космосон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_9 1) |
1,68 км/с |
| Дыккаг космосон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 2) |
2,38 км/с |
| Зилынады период ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_11 ) |
синхронизацигонд |
| Сæмæны уырдыг |
1,5424° (эклиптикæйы фæзоймæ гæсгæ) |
| Альбедо |
0,12 |
| Цæстуынон стъалыйон ас | −2,5/−12,9 −12,74 (Мæйзæронд) |
| Температурæ |
|   |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| мин. | рæстæм. | макс. |

 |
| Экваторыл |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 100 К (−173 °C) | 220 К (−53 °C) | 390 К (117 °C) |

 |
| Атмосферæ |
| **Сконд:иттæг тæнæггонд** |
|  Викикъæбицы медиа |

**Мæй** (дыгур. *Мæйæ*) у Зæххы иунæг æрдзон æмбæлццон. Уый у Хуры системæйы фæндзæм стырдæр æрдзон æмбæлццон. Зæхх æмæ Мæйы центры астæу дæрддзæг у 384 467 км.

Хуры системæ ма æрыгон куы уыди, уæд нæ Зæххы къорийыл уæлæнгæйтты сæмбæлди Марсы йас протопланетæ. Уый Зæххы цъарæй æмæ йæ тæнæг тæвд хуылфæй ратыдта егъау хæйттæ æмæ сæ алфамбылай апырх кодта. Ацы срæмыгъд Зæххы цур орбитæйы сæвзарын кодта тæхгæ зынгсахайы рон. Куыдфæстæмæ роны хæйттæ баиу сты, кæрæдзиуыл бандæгъдысты æмæ сæ рауади Мæй.

1969-æм азы 20 июлы, 20 сахаты æмæ 17 минуты Гринвичы рæстæгмæ гæсгæ, космосон нау «Аполлон-11»-æй чи фæхицæн ис, уыцы мæйдзог модуль Нил Армстронг æмæ Базз Олдринимæ æрбадтис Мæйы уæлцъарыл. Цалдæр сахаты фæстæ, 21 июлы, америкаг астронавттæ сысты фыццаг адæймæгтæ, нæ Зæххы æмбæлццоныл чи акъахдзæф кодта.

«Аполлон-11»-ы бындурон экипажы уæнгтæ уыдысты:

* командæгæнæг — Нил Армстронг,
* командæгæнæн модулы пилот — Майкл Коллинз,
* мæйдзог модулы пилот — Эдвин (Базз) Олдрин.

Йæ рахиз къухæй асиныл хæцгæйæ, Армстронг йæ галиу къах авæрдта Мæйы уæлцъарыл (йæ рахиз къах ма уыд асины къæпхæныл), æмæ загъта:

— Ай у иу адæймаджы гыццыл къахдзæф, фæлæ æгас дунейы дзыллæйæн та у егъау сæррæтт.
## Æддаг æрмæг

* Цы сты Мæйы сау тæппытæ // Сиукъаты Никъалайы чиныг «Дун-дуне нæ алфæмблай». Дз., 1994

## Фиппаинæгтæ