# Зæхх

|  |
| --- |
| Планетæ |
| Зæхх  |
|  |
| Орбиталон характеристикæтæ |
|
Дуг: J2000.0 |
| Перигелий | 147 098 290 км 0,98329134 а. и. |
| Афелий | 152 098 232 км 1,01671388 а. и. |
| Стыр æрдсæмæн ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) | 149 598 261 км 1,00000261 а. и. |
| Орбитæйы эксцентриситет ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 ) | 0,01671123 |
| Æрзилыны сидерон период | 365,256363004 боны 365 боны 6 сах 9 мин 10 с |
| Орбиталон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ) |
29,783 км/c 107 218 км/сах |
| Рæстæмбис аномали ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 ) |
357,51716° |
| Æртаст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) | 7,155° (Хуры экватормæ гæсгæ) |
| Уæлæмæдзог æлхынцъы дæргъад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_5 ) | 348,73936° |
| Перицентры аргумент ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) | 114,20783° |
| Кæй æмбæлццон у | Хур |
| Æмбæлццæттæ | Мæй æмæ 8300 аразгæ æмбæлццоны |
| Физикон характеристикæтæ |
| Полярон æлвæст | 0,0033528 |
| Экваториалон радиус |
6378,1 км |
| Полярон радиус |
6356,8 км |
| Рæстæмбис радиус |
6371,0 км |
| Стыр зылды зиллакк |
40 075,017 км (экватор) 40 007,863 км (меридиан) |
| Уæлцъары фæзуат ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_7 ) |
510 072 000 км² 148 940 000 км² сурзæхх (29,2 %) 361 132 000 км² дон (70,8 %) |
| Гуырахст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) |
1,08321⋅1012 км³ |
| Массæ ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_9 ) | 5,9726⋅1024 кг (3⋅10-6 M☉) |
| Рæстæмбис æнгомад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ) |
5,5153 г/см³ |
| Уæгъдибар хауды атагъдад экваторыл ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_11 ) |
9,780327 м/с² (0,99732 g) |
| Фыццаг космосон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 1) |
7,91 км/с |
| Дыккаг космосон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_13 2) |
11,186 км/с |
| Зилынады экваториалон тагъдад |
1674,4 км/сах (465,1 м/с) |
| Зилынады период ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 ) |
0,99726968 боны (23h 56m 4,100s) — æрзилыны сидерон период, 24 сахаты — рæстæмбис хуры суткæйы дæргъвæтиндзинад |
| Сæмæны уырдыг |
23°26ʹ21ʺ,4119 |
| Альбедо |
0,306 (Бонд) 0,434 (геометрион) |
| Температурæ |
|   |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| мин. | рæстæм. | макс. |

 |
| Цельсий |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| −89,2 °C | 14 °C | 56,7 °C |

 |
| Кельвин |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 184 K | 287,2 К | 329,9 К |

 |
| Атмосферæ |
| **Сконд:** 78,08 % — азот (N2) 20,95 % — туаггуыр (O2) 0,93 % — аргон (Ar) 0,04 % — æвзалытуаг газ (СO2) 1 % доны тæф |
|  Викикъæбицы медиа |

**Зæхх**, дыгуронау *Зæнхæ* у Хурæй дардмæ æртыккæгæм планетæ Хуры системæйы.

## Гидрофсерæ

Гидросферæ (раг. грекъ. Yδωρ — «дон» æмæ σφαῖρα — «тымбыл, къори») Зæххы æппæт донон æмбырдты хæрх.

Зæххы уæлцъарыл тæнгъæд доны уæвынад у стыр уникалон миниуæг, кæцы нын хицæн кæны нæ планетæ Хуры системæйы æндæр обекттæй. Доны фылдæр хай у фурдты æмæ денджызты конд, бирæ цъусдæр та цæугæдæтты, цадты æмæ зæххы бын цы дæттæ ис, уым. Ноджы ма бирæ дон æмбырдæуы атмосферæйы, æврæгъты æмæ доны пъары хуызы.

Доны иу хай ма лæуудæуы хъæбæр уагы, цъититы, митын сывæлдæгæй æмæ æнусон сæлды формæйы, криосферæ кæнгæйæ. Æгас доны уæз Дунейон фурды у 1,35·1018 тоннæйы, кæнæ та 1/4400 Зæххы массæйæ. Зæххыл цы дон ис, уымæй æрмæст 2,5% у æдзæх æмæ бæззы нуазынæн, иннæ — цæхджын. æдзæххдоны фылдæр хай, иу-70% бæрц, ис цъититы æмæ иххæхты.

Тæнгъæд дон Зæххыл, æвæццæгæн, 4 миллиард азы размæ фæзынд.

Фурдты æмбисбарст цæхджынад у — цæххы 35 граммæ ’ввахс, денджызы доны иу литрæн. Ацы цæххыты уæрæх хай уæгъд уыди вулканты скæлдтыты, кæнæ та ист æрцыд фурдæн йæ бын чи сформæ кодта, ахæм хæххон мыггæгты æрсатæггонд срæмыгъдтæй.

Меркурий, Бонвæрнон, Зæхх æмæ Марс
Фыццаг Зæххы фотографи (1967-æм азы 8 августы, Lunar Orbiter V)
## Фиппаинæгтæ