Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Корейаг алфавит

Хангылæй фыст дзырд «хангыл» (*hangul*)
**Корейаг алфавит** у корейаг æвзагыл кæй фæрцы фыссынц, уыцы алфавит. Хонынц æй *хангыл* дæр (Корейы хуссары) æмæ *чосонгыл* дæр (Корейы цæгаты). Лингвисттæм гæсгæ, рагон корейаг алфавит иттæг хорз бæззы корейагау фыссынæн.

Корейаг алфавит корейаг лингвисттæ сарæзтой 1443 азы къарол Седжоны заказмæ гæсгæ. Корейаг адæм сæ алфавитæй тынг сæрыстыр сты æмæ йæ кадæн сарæзтой сæрмагонд бæрæгбон — Хангылы бон.

## Дамгъæтæ

Хуссайраг традицимæ гæсгæ, алфавиты нымайынц 24 дамгъæйы. Уыдон сты:

ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ

Цæгатаг традицимæ гæсгæ, корейаг алфавиты ис 40 дамгъæйы (уыдон дывæргонд дамгъæты дæр нымайынц, æмæ уый тыххæй):

ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ ㅐ ㅒ ㅔ ㅖ ㅚ ㅟ ㅢ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ

Уæрæсейы цы корейаг дзырдуæттæ уагъд цæуынц, уыдон пайда кæнынц цæгат-корейаг системæйæ.

## Транскрипци

| дамгъæ | уырыссаг транскрипци | (ног) латинаг транскрипци |
| --- | --- | --- |
| ㄱ | г / к | g / k |
| ㄴ | н | n |
| ㄷ | д / т | d / t |
| ㄹ | р / л (ль) | r / l |
| ㅁ | м | m |
| ㅂ | б / п | b / p |
| ㅅ | с / -т | s |
| ㅇ | сæрæй æвæрд куы вæййы, уæд хицæн кæны æмхъæлæсон/ уæнгы кæрон куы вæййы, уæд та дзырдæуы "нн"/"нг" | ng |
| ㅈ | дж / -т | j |
| ㅊ | ч / -т | ch |
| ㅋ | к / -к | k |
| ㅌ | т / -т | t |
| ㅍ | п / -п | p |
| ㅎ | х | h |
| ㄲ | кк | kk |
| ㄸ | тт | tt |
| ㅃ | пп | pp |
| ㅆ | сс | ss - уæнгы кæрон та свæййы tt) |
| ㅉ | чч | jj |
| ㅏ | а | a |
| ㅑ | я | ya |
| ㅓ | о | eo |
| ㅕ | ё | yeo |
| ㅗ | о | o |
| ㅛ | ё | yo |
| ㅜ | у | u |
| ㅠ | ю | yu |
| ㅡ | (куыд уырыссаг "ы")|eu |
| ㅣ | и | i |
| ㅐ | э | ae |
| ㅒ | йя | yae |
| ㅔ | э / е | e |
| ㅖ | йе / е | ye |
| ㅚ | уы | oe |
| ㅟ | уи | wi |
| ㅢ | Ый / и | ui |
| ㅘ | уа | wa |
| ㅝ | уо | wo |
| ㅙ | уе | wae |
| ㅞ | уы | weo |
# 18 июны

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

* 1788 — Карл Кунт, немыцаг ботаник (ам. 1850).
* 1882 — Георгий Димитров, болгайраг политик, коммунист (ам. 1949).
* 1886 — Самсон Чанба, абхазаг фыссæг æмæ паддзахадон архайæг (фехстой йæ 1937-æм азы).

## Ацы бон амардысты
# Аймара (æвзаг)

| Аймара |
| --- |
| Aymar aru |
|  |
| Бæстæтæ | Боливи, Перу, Чили |
| Дзурджыты нымæц | 1,7 млн |
| Классификаци |
| Категори |
Хуссар Америкæйы æвзæгтæ |
|
Аймарайаг æвзæгтæ |
| Фыссынад | латинаг алфавит[d] |
| Æвзæгты кодтæ |
| ISO 639-1 | ay |
| ISO 639-2 | aym |
| ISO 639-3 | aym — иумæйæг ayc — хуссар ayr — централон |
| ГОСТ 7.75–97 | айм 026 |
| Atlas of the World’s Languages in Danger | 755 |
| Ethnologue | aym |
| ELCat | 8111 |
| IETF | ay |
| Glottolog | nucl1667 |
|  Википеди ацы æвзагыл |

**Аймара́** (*Aymar aru*) у Хуссар Америкæйы индейæгты æвзæгтæй иу, кæддæры Инкаг империйы адæмон æвзаг. Аймараг у кечуайы хæстæг æвзаг.

Аймараг æвзаджы ис æрмæст æртæ хъæлæсоны — /а/, /и/ æмæ /у/.

### «Мах фыд» аймарагау

Nanacana aukiha alapacha

cancta sutima hamppatita

cancpa kapac cancañamo

nanacaru hutpa munañama lurata cancpa

cami-sau alapachansa alaphansa utkamaraqui.

Huruna ttanttaha nanacaru churita.

Huchanaha pampacha kita cami-sau

nanacaru huchachasirinaca pampachapta utkamaraqui:

Hani hucharu tincuistati:

Take nankata kespiakita.

Amen.
# Къуырисæр

**Къуырисæр**, дыгур. *авдисæр* у къуырийы бон, хуыцаубон æмæ дыццæджы ’хсæн. Иуæй-иу бæстæты нымад у къуырийы фыццаг боныл, æндæрты та — дыккаг боныл.

Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг та — сабат (æвдæм бон).

Таджикистаны сæйраг сахар Душанбейы ном таджикаг æмæ персайнаг æвзæгтæй ратæлмацгæнæн ис куыд «къуырисæр» (таурæгътæм гæсгæ уыцы ран алы къуырисæр стыр базар уыд, æмæ уый охыл ацы сахар дæр афтæ схуыдтой).

Растуырнæг дины Стыр мархойы фыццаг къуырисæр Сыгъдæг къуырисæр хуыйны — æнæхъæн боны дæргъы уырнджытæн хæрæн нæй.

Дыгурон диалекты къуырисæрæн ис хицæн дзырд — *авдисæр* (ома, «авды сæр»).

## Фиппаинæгтæ
# Майрæмбон

**Майрæмбон** у къуырийы бонтæй иу, цыппæрæм æмæ сабаты ’хсæн.

Майрæмбон у кувæны бон пысылмон дины. Сауды Арабб æмæ Ираны майрæмбон у фæстаг фæлладуадзæн бон, сабаты та райдайы куыст.
# Сабат

**Сабат** у къуырийы бонтæй иу, майрæмбон æмæ хуыцаубоны ’хсæн.

Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг та — сабат (æвдæм бон). Библимæ гæсгæ, Синайы хохыл Хуыцау адæмæн бафæдзæхста æхсæз боны кусын, æвдæм бон та фæллад уадзын æмæ Хуыцаумæ кувын.

Дзуттæгтæн æмæ иуæй-иу чырыстон еклезиты уырнджытæн сабаты кусæн нæй.
# Хуыцаубон

**Хуыцаубон** у къуырийы бонтæй иу, сабат æмæ къуырисæры ’хсæн.

Рагон иудейаг традицимæ гæсгæ къуырийы фыццаг бон уыд хуыцаубон, фæстаг бон та — сабат (æвдæм бон). Нырыккон дунейы паддзахæдтæй фылдæр хуыцаубон нымайынц къуырийы фæстаг боныл (ISO 8601 стандартмæ гæсгæ дæр афтæ у) æмæ дзы фæлладуадзæн бон у.

Израиль æмæ иуæй-иу пысылмон паддзахæдты хуыцаубон у хуымæтæджы куыстбон.

Чырыстон дины еклезитæй фылдæрмæ хуыцаубон у кувыны бон (куадзæн дæр уымæн хауы). Фæлæ Рагон фæдзæхсты чиныджы цы дæс амынды ранымад сты, уыдоны ’хсæн иу (цыппæрæм) уырнджытæй домы сабаты дæргъы кувын, куыстæй та хи иуварс кæнын. Уыцы домæны фæдыл фæзындысты, сабат сæйраг кувæнбоныл чи нымаййынц, ахæм чырыстæттæ дæр — уыдонæй тæккæ зынгæдæр æвдæм боны (ома, сабаты) адвентисттæ.

Уæрæсейы Федерацийы фæлладуадзæн бонтæ сты сабат æмæ хуыцаубон.
# Къуыри

**Къуыри**, дыгур. *къуæре* у рæстæг барыны иуæг, бонæй фылдæр, мæйæй къаддæр. Къуырийы авд боны ис.

Æхсæнадæмон стандартмæ гæсгæ (ISO 8601), къуырийы фыццаг боныл нымад у къуырисæр, фæстаг боныл та — хуыцаубон.
# Мæй

*Ацы статья у рæстæджы тыххæй, асторономон объекты тыххæй кæс: Мæй (Зæххы æмбæлццон).*

«Дыууæ армы» системæ хицæн мæйты бонты нымæц бахъуыды кæнынæн
**Мæй** — рæстæг барыны иуæг, баст у Мæйы зилдухимæ æмæ рæстæмбисæй у, Мæй Зæххы алыварс цас цæуы, уыцы æмгъуыд.

Ныртæккæ Уæрæсейы æмæ æндæр бæстæтæй фылдæры цы къæлиндарæй пайда кæнынц, уый хурон къæлиндар у æмæ дзы мæйы дæргъ у дзырдгонд æмгъуыд — 31, 30, 29 кæнæ 28 боны.

## Литературæ

* Климишин И.А. Календарь и хронология. — 3-е изд. — М.: «Наука», 1990.
* Михайлов А.А. Земля и её вращение. — М.: «Наука», 1984.
* Аллен К.У. Астрофизические величины. — М.: «Мир», 1977.
# Хур

*Ирон мифологийы дзуары тыххæй кæс Хур (ирон мифологи).*

Хур
**Хур**, дыгуронау *Хор* (символ: ) у Хуры системæйы центрон æмæ иунæг стъалы. Хуры массæ кæны 99,866 % Хуры системæйы æмткæйон массæйæ.