Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Хæринаг

Иоахим Бейкелары ныв «Къæбицы уынд» (XVI æнус)
**Хæринаг** у, цæрæгойтæн хæрынæн æмæ нуазынæн чи бæззы, цыфæнды ахæм буаргъæд.

Хæринагæн йæ сæйраг хæс у цæрæгойæн энерги дæттын, адæмæн æхсызгондæр вæййы адджын хæринаг.

## Ирон фынджы хæринæгтæ

Ирон адæмон хæринæгтæ сты:

* Фых хæринаг
	+ Давонджын
	+ Картофджын
	+ Уæлибæх (уæливых)
	+ Фыдджын
	+ Хъæдындзджын
	+ Цæхæраджын
* Карз нозт
	+ Арахъхъ
	+ Бæгæны
* ...

## Æддаг æрмæг

* Хæринаджы тыххæй rambler.ru-йы хай Архивгонд æрцыдис 3 мартъийы 2005 азы.
# Википеди

Википедийы логотип
**Википеди** (англ. Wikipedia) у æнгомæй ивгæ бирæвзагон сæрибар энциклопеди. Йæ бындурæвæрæг æмæ æххуысгæнæг у æнæкомерцион Викимедийы Фонд. Йæ 23 милуан уацы ныффыстой æппæт дунейы волонтёртæ. Йæ уацты фылдæр ивынæн гом сты.

Сайты хицау — америкæйаг æнæкоммерцион организации «Фонд Викимедиа», кæцыйæн ис 37 регионалон минæварады. Ном арæзт у англисаг дзырдтæй *wiki* («вики»; кæцы йæхæдæг у æрбайсгæ дзырд гаваййаг æвзагæй æмæ нысан кæны «тагъд») æмæ *encyclopedia* («энциклопеди»).
# Латинаг Америкæ

|  |
| --- |
|  |
| Латинаг Америкæ |
|  |
|  |
|  |
| Территори | 19 197 000 км² |
|  |
| Цæрджытæ | 661 012 393 (*2021*) ад. |
|  |
| Æнгомад | 32 ад./км² |
|  |
|  |
| Йæ дæлхæйттæ | 20 бæстæйы  |
|  |
| Дæлбар бæстæтæ | 3 бæстæйы  |
|  |
|  |
|  |
| Сахатон тæгтæ | UTC-2 — UTC-8  |
|  |
|  |
| Стырдæр сахартæ | Сан-Паулу
Мехико
 Рио-де-Жанейро
 Лимæ
 Богота
 Сантьяго
 Каракас
 Буэнос-Айрес
 Медельин
Гвадалахарæ  |
|  |
|  |
|  Викикъæбицы медиа |

**Латинаг Америкæ** (исп. *América Latina* or *Latinoamérica*; порт. América Latina; фр. Amérique latine) у, испайнагау, португайлагау æмæ францагау кæм дзурынц, уыцы америкаг бæстæты иумæйаг ном.

Вæййы гæнæн фенын иннæ термин — Иберо-Америкæ, кæцы нысан кæны канд Латинаг Америкæйы бæстæтæ нæ, фæлæ ма ноджы Португали æмæм Испани дæр.

Латинаг Америкæйы бæстæтæ сты:

* Аргентинæ
* Белиз
* Боливи
* Бразили
* Венесуэлæ
* Гватемалæ
* Гондурас
* Доминиканæйы Республикæ
* Колумби
* Костæ-Рикæ
* Кубæ
* Мексикæ
* Никарагуæ
* Панамæ
* Парагвай
* Перу
* Пуэрто-Рико
* Сальвадор
* Уругвай
* Францы Гвианæ
* Чили
* Эквадор

Латинаг Америкæйы фæзуат у 21 милуан км² фылдæр, ома дунейы сурзæххы 14,1%. 2008-æм азы уыцы регионы цæрджыты нымæц уыдис 569 милуанæй фылдæр.

## Фиппаинæгтæ
# 1 апрелы

| ←→Апрель |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

**1 апрелы**, иронау **хуымгæнæны мæйы 1-æм бон** — азы 91-æм бон (даргъ азы 92-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

* 1931 — сæрмагонд къамис уынаффæ рахаста, цæмæй Цхинвалы гом æрцæуа медучилище.
* 1963 — байгом ахуыргæнджыты дæсныйад хуыздæргæнæн Хуссар Ирыстоны институт.

## Ацы бон райгуырдысты

* 1809 — Николай Гоголь (ам. 1852), уырыссаг фыссæг.
* 1815 — Отто фон Бисмарк (нем. Otto von Bismarck) (ам. 1898), Германы паддзахадон архайæг.

## Ацы бон амардысты

* 1906 — Хетæгкаты Къоста, ирон поэт æмæ нывгæнæг.
* 2009 — Хъæбæлоты Билар, Цæгат Ирыстоны партион комитеты фыццаг секретарь, фактæй республикæй разамонæг, 1961-æм азæй 1982-æм азы онг.
# 1860-æм аз

## Цаутæ

## Райгуырдысты

* 29 январы — Таганроджы райгуырдис Антон Чехов, уырыссаг фыссæг æмæ драматург.
* 28 октябры — Дзигоро Кано, дзюдойы бындурæвæрæг.

## Амардысты

* 19 декабры — Константин Аксаков (райгуырдис 1817), публицист, историк, филолог, поэт.
# 1982-æм аз

## Цаутæ

* 30 майы — Испани бацыдис НАТО-мæ.

## Райгуырдысты

## Амардысты

* 13 январы — Марсель Камю (*Marcel Camus*) (райгуырдис 1912), францаг режиссёр æмæ сценарист.
* 14 июны — Доййаты Саханджери, ирон тæлмацгæнæг æмæ литератор.
# Дин

Алыхуызон динты символтæ
**Дин** у адæмы зонындзинады иугонд дунейыл, цардыравзæрстыл, Хуыцауыл, адæймаджы удыл, цардыл æмæ мæлæтыл, æгъдау æмæ рæстдзинадыл.

Ирон адæм рагон рæстæгæй кувынц Иунæг Стыр Хуыцаумæ. Уый фæстæ ирон адæм хибарæй райстой чырыстон дин, куыд нæ рагон дины дарддæргæнæг.

## Дунеон динтæ

Алфавитмæ гæсгæ цыппар дунеон динтæ сты:

* Буддизм
* Индуизм
* Пысылмон дин
* Чырыстон дин

## Æндæр дины темæтæ

* Атеизм
* Бахаи
* Библи
* Зороастризм
* Иудаизм
* Мифологи
* Оккультизм
* Хъуыран