Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 4 ноябры

| ←→Ноябрь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

* 1493 — Христофор Колумбы экспедици ссардта сакъадах Гваделупæ.

## Ацы бон райгуырдысты

* 1575 — Гвидо Рени, италиаг нывгæнæг.

## Ацы бон амардысты

* 1847 — Мендельсон-Бартольди, Феликс, немыцаг композитор, дирижёр, органист, пианист.
* 1995
	+ Ицхак Рабин, Израилы премьер-министр. Митингы рæстæг Рабины амардта дзуттаг экстремист.
	+ Жиль Делез, францаг философ.
# Швецийы административон дих

Швеци ис 28 зылды — лентæ (швед. *län*).

## Ленты номхыгъд

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Стокгольм (AB)
* Уппсалæ (C)
* Сёдерманланд (D)
* Эстергётланд (E)
* Йёнчёпинг (F)
* Крунуберг (G)
* Кальмар (H)
* Готланд (I)
* Блекинге (K)
* Сконе (M)
* Халланд (N)
* Вестрæ-Гёталанд (O)
* Вермланд (S)
* Эребру (T)
* Вестманланд (U)
* Даларнæ (W)
* Евлеборг (X)
* Вестерноррланд (Y)
* Емтланд (Z)
* Вестерботтен (AC)
* Норрботтен (BD)
 |  |

 |
# Скæсæн Европæ

██ Цæгат Европæ

██ Ныгуылæн Европæ

██ Скæсæн Европæ

██ Хуссар Европæ
**Скæсæн Европæ** у Европæйы скæсæйнаг хай.

### Скæсæн Европæйы бæстæтæ

* Белорусси
* Болгари
* Венгри
* Молдовæ
* Польшæ
* Румыни
* Словаки
* Уæрæсе
* Украинæ
* Чехи
# 1 ноябры

| ←→Ноябрь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 |   |   |   |   |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

* 1929 — арæзт фæцис æмæ эксплуатацимæ лæвæрд æрцыд Дзауы районы Гуфтайы хид.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты
# 15 октябры

| ←→Октябрь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026-æм аз |

**15 октябры**, иронау **кæфты мæйы 15-æм бон** — азы 288-æм бон (даргъ азы 289-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

* Бразили — Ахуыргæнæджы бон.

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

* 1814 — Лермонтов Михаил (ам. 1841), зындгонд уырыссаг поэт.
* 1859 — Хетæгкаты Къоста (ам. 1906), зынгæ ирон фыссæг, поэт, публицист, нывгæрдæг æмæ нывгæнæг.
* 1897 — Илья Ильф (æцæг ном у Иехиел Лейб-Файнзильберг, ам. 1937), советон фыссæг.
* 1929 — Галазты Æхсарбег, Цæгат Ирыстоны президент (1994—1998).

## Ацы бон амардысты

* 1959 — Степан Бандера (р. 1909), Украинæйы националистты организацийы лидер.
# 7 октябры

| ←→Октябрь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026-æм аз |

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

## Ацы бон райгуырдысты

* 1952 — Владимир Путин, Уæрæсейы политикон архайæг, бæстæйы дыккаг президент (2000-2008).
* 1953 — Бæззаты Андрей (Скиф), Бетъырбухы цæрæг ирон нывгæнæг.

## Ацы бон амардысты

* 2011 — Рамиз Алия, Албанийы политикон архайæг, уыцы бæстæйы разамонæг 1982-æм азæй 1992-æм азы онг.
# 8 декабры

| ←→Декабрь |
| --- |
|

| Къ | Дц | Æр | Цп | Мр | Сб | Хц |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |   |

 |
| 2026-æм аз |

**8 декабры**, иронау **цыппурсы мæйы 8-æм бон** — азы 342-æм бон (даргъ азы 343-æм бон).

## Бæрæгбæттæ æмæ сæрмагонд бонтæ

## Цаутæ

### XX æнус

* 1991 — Беловежская пущайы Уæрæсейы президент Борис Ельцин, Украинæйы президент Леонид Кравчук æмæ Белоруссийы сæйраг советы сæрдар Станислав Шушкевич бафыстой Беловежьейы бадзырд, сарæзтæуыд Хæдбар Паддзахæдты Æмбалад, Советон Цæдисы уæвынад та фæци.
* 1999 — Мæскуыйы бафыстæуыд Уæрæсе æмæ Беларусы цæдисон паддзахады тыххæй бадзырд.

## Ацы бон райгуырдысты

## Ацы бон амардысты

## Фиппаинæгтæ
# Скорсезе, Мартин

| Мартин Скорсезе |
| --- |
| англ. Martin Scorsese |
|  |
| Гуырæн ном | англ. Martin Charles Scorsese |
| Райгуырды датæ | 1942-æм азы 17 ноябры(1942-11-17)[…] (83 азы) |
| Райгуырæны бынат | * Куинс, Нью-Йорк, Америкæйы Иугонд Штаттæ
 |
| Æмбæстонад | * Америкæйы Иугонд Штаттæ
* Итали
 |
| Професси | кинорежиссёр, киноактёр, кинопродюсер, сценарист, монтажёр |
| Карьерæ | 1962 —  |
| IMDb | ID 0000217 |
|  Викикъæбицы медиа |

**Ма́ртин Чарльз Скорсе́зе** (англ. Martin Charles Scorsese, райгуырдис 1942-æм азы 17 ноябры) у зындгонд режиссёр, сценарист, продюсер æмæ актёр. Райгуырдис штат Нью-Йорчы, уым дæр райдыта ахуыр кæнын æмæ йы фылдæр куыстытæ систа ацы сахары. Ног Голливуды эрæйы ахсы тынг ахсджиаг бынат.

## Стыр кинонывтæ

### «Тæхæг»

Киноныв у Говарды Хьюзы тыххæй, иу аффон йæ фыдæй йын баззади тынг стыр куыстуат. Æмæ куы сси кинокмпании хицау уæд систа тынг зынаргъ киноныв.

### «Хьюго»

Ацы киноныв фыст у Брайан Селзничы чиныгмæ кæсгæйæ.

## Кинонывты номхыгъд

* *Alice Doesn't Live Here Anymore* (1974-æм аз)
* *Taxi Driver* (1976-æм аз)
* *New York, New York* (1977-æм аз)
* *Raging Bull* (1978-æм аз)
* *The King of Comedy* (1982-æм аз)
* *After Hours* (1985-æм аз)
* *The Color of Money* (1986-æм аз)
* *The Last Temptation of Christ* (1986-æм аз)
* *Goodfellas* (1990-æм аз)
* *Cape Fear* (1991-æм аз)
* *The Age of Innocence* (1993-æм аз)
* *Casino* (1995-æм аз)
* *Kundun* (1997-æм аз)
* *Gangs of New York* (2002-æм аз)
* *The Aviator*  (2004-æм аз)
* *The Departed* (2006-æм аз)
* *Hugo* (2011-æм аз)
* *The Wolf of Wall Street* (2013-æм аз)
* *Silence* (2016-æм аз)
* *The Irishman* (2019-æм аз)

## Фиппаинæгтæ
# 1977-æм аз

## Цаутæ

* 27 сентябры — Украинæйы фыццаг атомон электростанцæ Чернобылы АЭС электрон тых дæттын райдыдта.

## Райгуырдысты

* 31 мартъийы — Æгайты Алан, «ФК Аланийы» футболист.
* 9 октябры — Беруаты Егор, театр æмæ кинойы артист.

## Амардысты

* 5 апрелы — Юрий Завадский, советон актёр æмæ режиссёр, Советон Цæдисы адæмон артист, педагог, профессор, алыхуызон премиты лауреат (райг. 1894).
* 11 апрелы — Жак Превер (р. 1900), францаг поэт.
* 25 декабры — Чарли Чаплин (*Charles Spencer Chaplin*) (райг. 1889), актёр, режиссёр, сценарист.
# Истори

**Истори**, вариант: *рагуацзонад* (бердзенаг дзырдæй *historía*) у, адæймагады ивгъуыд афон чи иртасы, ахæм æхсæнадон зонад.

## Историон фæлтæртæ

* Разисторион фæлтæр (800 нæ эрæйы агъоммæ æмæ раздæр)
* Рагон рæстæг (476 нæ эрæйы æмæ раздæр)
* Астæузаман (476—1640-тæ)
* Ног рæстæг (1640-тæ—1918)
* Дзыхъхъын ног рæстæг (1918 — ныры бонтæ)

## Фиппаинæгтæ