# Марс

|  |
| --- |
| Планетæ |
| Марс  |
|  |
| Æндæр нæмттæ |
Сырх планетæ |
| Орбиталон характеристикæтæ |
| Перигелий | 2,06655⋅108 км 1,381 а. и. |
| Афелий | 2,49232⋅108 км 1,666 а. и. |
| Стыр æрдсæмæн ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 ) | 2,2794382⋅108 км 1,523662 а. и. 1,524 зæххон |
| Орбитæйы эксцентриситет ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_1 ) | 0,0933941 |
| Æрзилыны сидерон период | 686,98 зæххон боны 1,8808476 зæххон азы |
| Æрзилыны синодон период | 779,94 зæххон боны |
| Орбиталон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ) |
24,13 км/с 24,077 км/с |
| Æртаст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_3 ) |

1,85061° (эклиптикæйы фæзоймæ гæсгæ)
5,65° (Хуры экватормæ гæсгæ) |
| Уæлæмæдзог æлхынцъы дæргъад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 ) | 49,57854° |
| Перицентры аргумент ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_5 ) | 286,46230° |
| Кæй æмбæлццон у | Хур |
| Æмбæлццæттæ | 2 |
| Физикон характеристикæтæ |
| Полярон æлвæст | 0,00589 (1,76 зæххон) |
| Экваториалон радиус |
3396,2 ± 0,1 км 0,532 зæххон |
| Полярон радиус |
3376,2 ± 0,1 км 0,531 зæххон |
| Рæстæмбис радиус |
3389,5 ± 0,2 км 0,532 зæххон |
| Уæлцъары фæзуат ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 ) |
1,4437⋅108 км² 0,283 зæххон |
| Гуырахст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_7 ) |
1,6318⋅1011 км3 0,151 зæххон |
| Массæ ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 ) | 6,4171⋅1023 кг 0,107 зæххон |
| Рæстæмбис æнгомад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_9 ) |
3,933 г/см3 0,714 зæххон |
| Уæгъдибар хауды атагъдад экваторыл ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 ) |
3,711 м/с2 0,378  WIKINIUM\_MATH\_PH\_11  |
| Фыццаг космосон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 1) |
3,55 км/с 0,45 зæххон |
| Дыккаг космосон тагъдад ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_13 2) |
5,03 км/с 0,45 зæххон |
| Зилынады экваториалон тагъдад |
868,22 км/сах |
| Зилынады период ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 ) |
24 сах 37 мин 22,663 сек (24,6229 сах) — æрзилыны сидерон период, 24 сах 39 мин 35,244 сек (24,6597 сах) — рæстæмбис хурон суткæйы дæргъвæтиндзинад. |
| Сæмæны уырдыг |
25,1919° |
| Цæгаты полюсы комкоммæ скаст ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_15 ) |
317,681° |
| Цæгаты полюсы азылд ( WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 ) |
52,887° |
| Альбедо |
0,250 (Бонд) 0,150 (геом. альбедо) 0,170 |
| Цæстуынон стъалыйон ас | −2,94 |
| Температурæ |
| Уæлцъарыл |
−153 °C — +35 °C |
|   |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| мин. | рæстæм. | макс. |

 |
| по всей планете |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 186 К; −87 °C | 210 K (−63 °C) | 268 К; −5 °C |

 |
| Атмосферæ |
| Атмосферон æлхъывд |
0,4—0,87 кПа (4⋅10−3—8,7⋅10−3 атм) |
| **Сконд:** 95,32 % æвзалытуаг газ
2,7 % азот
1,6 % аргон
0,145 % туаггуыр
0,08 % сыгъды газ
0,021 % доны тæф
0,01 % азоты туаггонд
0,00025 % неон |
|  Викикъæбицы медиа |

**Марс** (варианттæ: *Балсафæг*, *Балдзæгъдæг*) у Хурæй дардмæ цыппæрæм планетæ Хуры системæйы. Тугау ын сырх хуыз кæй ис, уый тыххæй йыл рагон ромаг адæм сæвæрдтой хæсты хуыцау — Марсы ном.

Атмосферæйæн йæ 95,32 % сты æвзалытуаг газ, азот — 2,7 %, аргон — 1,6 %. Марсы диаметр у 6792,4 км, йæ массæ у Зæххы массæйы 10,7 %. Перигелийы уый баввахс вæййы Хурмæ 207 млн км, афелийы та адард вæййы 249 млн км.

Марсæн ис дыууæ æмбæлццоны — Фобос (гр. φόβος «тас») æмæ Деймос (гр. δείμος «фыртас»). Деймосы диаметр у æрмæст 13 км, Фобосæн та 23 км.

## Æддаг æрмæг

* Марс // Сиукъаты Никъалайы чиныг «Дун-дуне нæ алфæмблай». Дз., 1994

## Фиппаинæгтæ