# ତନ୍ଦୁର୍

ଉପର - ସେରାମିକ୍ ନିର୍ମିତ ଆଧୁନିକ କାଠ ତନ୍ଦୁର ଓ ତଳ – ଇସ୍ପାତ ଘୋଡ଼ଣିବିଶିଷ୍ଟ କୋଇଲା ତନ୍ଦୁର
**ତନ୍ଦୁର** ବା **ତନ୍ଦୂର** ଏକ ସିଲିଣ୍ଡରାକୃତି ମାଟି ବା ଧାତୁରେ ନିର୍ମିତ ଭାଟି ଚୁଲି । ଏହାକୁ **ତନ୍ନୁର୍** ଓ **ତନ୍ଦୁରୁ** ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ତନ୍ଦୁର ମୁଖ୍ୟତଃ ଦକ୍ଷିଣ, ମଧ୍ୟ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ କକେସସରେ ରାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଆ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ବିବରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ପାଉଁରୁଟି ତିଆରି କରାଯିବା ଚୁଲ୍ଲୀ ବା ଭାଟି ।

ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟରେ କାଠ ବା କୋଇଲା ଜଳାଇ ରଖାଯାଏ । ଜଳୁଥିବା ଇନ୍ଧନ ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚ ତାପ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ତାପ ବିକିରଣ ଓ ତାପ ପରିବହନ ପଦ୍ଧତିର ଉପଯୋଗ କରି ତନ୍ଦୁରରେ କଞ୍ଚା ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସିଝାଯାଇଥାଏ । କଞ୍ଚା ଖାଦ୍ୟରୁ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଓ ତୈଳ ଜାତୀୟ ସ୍ନେହସାର ଚୁଲି ତଳେ ଥିବା କାଠ ବା କୋଇଲା ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ତନ୍ଦୁରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ତାପମାତ୍ରା ୪୦୦° ସେଲସିୟସ୍ (୯୦୦° କେଲ୍‍ଭିନ୍) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଯାଏ । ଲମ୍ବା ସମୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ତାପମାତ୍ରା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ତନ୍ଦୁର ଚୁଲିର ଜାଳେଣୀ ଅଧିକ ସମୟ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ତନ୍ଦୁରର ଢାଞ୍ଚା ପାରମ୍ପରିକ ମାଟି ଚୁଲା ଓ ଇଟା ଭାଟିର ମିଳିତ ବା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଢାଞ୍ଚା । ମୁଖ୍ୟତଃ ଭୋଜନାଳୟମାନଙ୍କରେ ତନ୍ଦୁର ନିର୍ମିତ ଓ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ; ତେବେ ଆଜିକାଲି ଘରମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ବୈଦ୍ୟୁତିକ ତନ୍ଦୁର ଚୁଲି ବ୍ୟବହୃତ ହେବାର ଦେଖାଯାଏ ।

## ନାମକରଣ

ମାଟି ପାତ୍ର ଓ ତନ୍ଦୁର
ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦ *तन्दूर* ଓ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ  *تندور* ଏହି ତନ୍ଦୁର ଶବ୍ଦକୁ ଅନ୍ୟ ବହୁ ଭାଷାରେ ଲୋକପ୍ରିୟ କରାଇଛନ୍ତି । ପାରସିକ ଶବ୍ଦ ତନୁର ହେଉଛି ମୂଳ ଶବ୍ଦ ଓ ତନୁର୍‍ର ଅର୍ଥ ହେଲା ମାଟି ଚୁଲି ବା ମାଟିର ଭାଟି । ଦେଖୋଦା ପାରସିକ ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ପାରସ୍ୟ ଶବ୍ଦ ତନୁର୍ ପ୍ରାଚୀନ ଅକ୍କାଡୀୟ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ *ତିନୁରୁ* (𒋾𒂟)ରୁ ଉଦ୍ଧୃତ । ଏହି ଶବ୍ଦ ତିନୁରୁରେ ବ୍ୟବହୃତ ତିନ ମାଟି ବା କାଦୁଅକୁ ବୁଝାଏ ଏବଂ ନୁର ଶବ୍ଦଟି ନିଆଁକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗିଲ୍‍ଗାମେଶ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ । ଅୱେସ୍ତା ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ତନୁରା ଓ ମଧ୍ୟ-ପାରସ୍ୟ ଭାଷାରେ ତନୁର୍ ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ରହିଛି । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତନ୍ଦୁର ଶବ୍ଦଟି ଶାମି ଭାଷାମାନଙ୍କରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

ଅନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ତନ୍ଦୁର ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଥିବା ଶବ୍ଦମାନ ରହିଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ: ଦରୀ ପାରସ୍ୟ ଶବ୍ଦ ତନ୍ଦୁର ଓ ତନ୍ନୁର, ଆରବୀୟ ଶବ୍ଦ *ତନ୍ନୁର* (تنّور), ଆର୍ମେନୀୟ ଶବ୍ଦ ତୋନିର (Թոնիր), ଏସିରୀୟ ଶବ୍ଦ ତନୁରା (ܬܢܘܪܐ), ଆଜେରବାଇଜାନୀ ଶବ୍ଦ *ତନ୍ଦିର*, ଜର୍ଜୀୟ ଶବ୍ଦ *ତୋନ୍* (თონე), ହିବ୍ରୁ ଶବ୍ଦ *ତନୁର୍* (תנור), କୁର୍ଦ୍ଦିଶ୍ ଶବ୍ଦ ତେନୁର୍, ତୁର୍କୀ ଶବ୍ଦ ତନ୍ଦିର, ତୁର୍କମେନୀ ଶବ୍ଦ ତମ୍‍ଦିର୍, ଉଜବେକି ଶବ୍ଦ ତନ୍ଦିର ।

## ଉପଯୋଗ ପଦ୍ଧତି

କୋଇଲା ଜାଳେଣୀ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଓ ପାଉଁଶ ସଂଗ୍ରାହକ ତଥା ତାପମାନଯନ୍ତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ତନ୍ଦୁର
ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ତନ୍ଦୁରକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗରମ କରାଯାଏ ଓ ତାହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ାଯାଏ । ଏହାଦ୍ୱାରା ତନ୍ଦୁରର ସମସ୍ତ କାନ୍ଥ ଠିକ୍ ଭାବେ ତାପ ପାଇବା ଏବଂ ଲମ୍ବା ସମୟ ସକ୍ରିୟ ରହିବା ପାଇଁ ଏପରି କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ । ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଅଳ୍ପ ଜାଳେଣୀ ଜଳାଇ ଓ କ୍ରମଶଃ ଜାଳେଣୀର ମାତ୍ରା ବଢ଼ାଇ ତନ୍ଦୁରର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଉତ୍ତାପ ବଢ଼ାଯାଏ ।
ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ତନ୍ଦୁରର କାନ୍ଥରେ କିଛି ପତଳା ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ତନ୍ଦୁରର ତାପ ଧାରଣ କ୍ଷମତା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଉପରେ ଏହି ଫାଟ ବେଶୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇନଥାଏ । ତନ୍ଦୁର ଥଣ୍ଡା ହେବା ପରେ ଏହି ସରୁ ଫାଟ ଆଉ ଦେଖାଯାଇନଥାଏ । ତାପଜନିତ ପ୍ରସାରଣ ଓ ସଂକୁଚନ ସମୟରେ ତନ୍ଦୁରର ମାଟି କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ବାୟୁ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ଏହି ଫାଟ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟରେ ଯେତେ କମ୍ ହାରରେ ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟର ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ାଯିବ, ତନ୍ଦୁରର କାନ୍ଥରେ ସେତେ କମ୍ ପତଳା ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ ।

## ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତନ୍ଦୁର

### ଆଫଗାନି ତନ୍ଦୁର

ଆଫଗାନି ତନ୍ଦୁର ଭୂମି ଉପରେ ଏବଂ ଇଟାଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ।

### ପଞ୍ଜାବୀ ତନ୍ଦୁର

ଏକ ପାକିସ୍ତାନୀ ତନ୍ଦୁର
ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପଞ୍ଜାବୀ ତନ୍ଦୁର ପାରମ୍ପରିକ ରୂପେ ମାଟିରେ ତିଆରି ଓ ଏହାର ଆକାର ଘଣ୍ଟା ପରି । କାଠ ବା କୋଇଲା ଜାଳେଣୀ ବ୍ୟବହାର କରି ମାଟି ତଳେ ବା ମାଟି ଉପରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇପାରୁଥିବା ଏହି ତନ୍ଦୁରର ଅଭ୍ୟନ୍ତରର ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ୪୮୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ ରଖାଯାଏ । ଅବିଭକ୍ତ ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସୃଷ୍ଟ ପଞ୍ଜାବୀ ରାନ୍ଧଣାରେ ତନ୍ଦୁର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ ।

ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନର ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ତନ୍ଦୁରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଆସୁଛି । ପଞ୍ଜାବୀମାନେ ଏହି ତନ୍ଦୁର ରାନ୍ଧଣାକୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ସୀମିତ କରି ରଖିଥିଲେ । ୧୯୪୭ ମସିହାରେ ଭାରତର ବିଭାଜନ ପରେ ପଞ୍ଜାବୀ ହିନ୍ଦୁ ଓ ଶିଖ ଲୋକମାନେ ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ଭାରତର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଲେ । ପଞ୍ଜାବର ଗ୍ରାମମାନଙ୍କରେ ସାମୁହିକ ତନ୍ଦୁର ନିର୍ମିତ ଓ ବ୍ୟବହୃତ ହେବା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ଥିଲା ।
କିଛି ଗ୍ରାମରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ସାମୁହିକ ତନ୍ଦୁର ରହିଛି ଏବଂ ୧୯୪୭ ପୂର୍ବରୁ ଏପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପଞ୍ଜାବର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।

### ଆର୍ମେନୀୟ ତୋନିର

ପୁରାତନ ଯୁଗରେ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଙ୍କେତ ଭାବେ ଆର୍ମେନୀୟ ଲୋକେ ତୋନିରକୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିଲେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ (ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଅସ୍ତ ହେବା) ଉପମାକୁ ଆଖି ଆଗରେ ରଖି ତୋନିରମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହି ଭୂତଳ ତୋନିର ମାଟିରେ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା । ଆର୍ମେନୀୟ ରାନ୍ଧଣାରେ ଏହି ତୋନିର ଏକ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଉପକରଣ ଏବଂ ଏହା ଏହାକୁ ଭାଟି, ଚୁଲି ଓ ଗରମ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଭୂତଳ ତୋନିରରୁ ଆର୍ମେନୀୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ।

### ଆଜେରବାଇଜାନୀ ତନ୍ଦିର

ଆଜେରବାଇଜାନୀ ତନ୍ଦିର
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲୋକେ ରୁଟି ବା ପାଉଁରୁଟି ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ରାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ତନ୍ଦିର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।

ତନ୍ଦିର ରୁଟି ସମଗ୍ର ଆଜେରବାଇଜାନରେ ଖିଆଯାଏ । ତନ୍ଦିରର କାନ୍ଥରୁ ବାହାରୁଥିବା ତାପରେ ତନ୍ଦିର ରୁଟି ସେକାଯାଏ ଓ ଏପରି ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ରୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଇଥାଏ ।

୨୦୧୫ ମସିହାରେ ଆଜେରବାଇଜାନର ଆସ୍ତାରା ସହରରେ ଏକ ବୃହତ୍ ତନ୍ଦିର ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ତନ୍ଦିରର ଉଚ୍ଚତା ୬.୫ ମିଟର୍ ଥିଲା ଓ ଏହାର ଗୋଲେଇର ବ୍ୟାସ ୧୨ ମିଟର୍ ଥିଲା । ଏହି ତନ୍ଦିରର ଶରୀର ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

### ତୁର୍କମେନୀ ତମ୍‍ଦିର୍

ତୁର୍କମେନୀ ତମ୍‍ଦିରରେ କୋରେକ୍ ଓ ସୋମସା ପ୍ରସ୍ତୁତି
ତୁର୍କମେନିସ୍ତାନର ପାରମ୍ପରିକ ଭୋଜିରେ କୋରେକ୍ ନାମକ ଏକ ରୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ପ୍ରଥା ରହିଛି । *ତମ୍‍ଦିର୍* ନାମକ ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ମାଟି ଭାଟିରେ ଏହି ରୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ ।

ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ଅଧିକାଂଶ ତୁର୍କମେନ୍ ଘରେ ତମ୍‍ଦିର୍ ରହିଥାଏ । ବେଳେବେଳେ ଗ୍ରାମର ମହିଳାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଗ୍ରାମର ସବୁ ପରିବାର ପାଇଁ ରୁଟି ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି । ତୁର୍କମେନିସ୍ତାନରେ ଛୁଟି ଦିନମାନଙ୍କରେ ମାଂସ ମିଶା ଏକ ରୁଟି ଅଧିକ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ଯାହାକୁ ଏଟ୍‍ଲି କୋରେକ୍ କୁହନ୍ତି । ତୁର୍କମେନୀ ଲୋକେ ତମ୍‍ଦିର୍ ସହାୟତାରେ ରୁଟି ବ୍ୟତୀତ ଆହୁରି ଅନେକ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ସୋମ୍‍ସା ଅନ୍ୟତମ ଯାହା ଗୋରୁମାଂସର ପୁର ଥିବା ଏକ ପିଠା ପରି । ତମ୍‍ଦିର୍‍କୁ ରନ୍ଧନଯୋଗ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ଅଗ୍ନି ସଂଯୋଗ କରାଯାଏ । ରୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ତମ୍‍ଦିର୍ ଅଭ୍ୟନ୍ତର କାନ୍ଥର ରଙ୍ଗ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥାଏ । କାନ୍ଥର ରଙ୍ଗ ଧଳା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ତମ୍‍ଦିର୍ ଭିତରେ ଥିବା ଗାତରେ ପାଉଁଶଗୁଡ଼ିକୁ ଠେଲି ଦେଇ ଗାତଟି ବନ୍ଦ କରିଦିଆଯାଏ । ତୁର୍କମେନୀ ରୁଟିରେ ଜୀରା, ଡାଲଚିନି, ଜାଇତୁନ୍, ସୋରିଷ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀ ଫୁଲର ମଞ୍ଜି ଓ ଅନେକ ମସଲା ମଧ୍ୟ ମିଶାଯାଇଥାଏ । ରୁଟିଗୁଡ଼ିକୁ ତମ୍‍ଦିର୍ କାନ୍ଥରେ ଯତ୍ନର ସହିତ ଲଗାଯାଏ ଯେପରିକି ଏହାର ଆକାର ଖରାପ ନହୁଏ ଓ ଏହା କାନ୍ଥରେ ଭଲ ଭାବେ ଲାଗି ରହେ ।

## ତନ୍ଦୁରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବିଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ

ଆଧୁନିକ ୟେମେନୀ ତନ୍ନୁର ଚଟକା ମୁଲାୱା ରୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ
ଆର୍ମେନିଆର ତୋନିରରେ କୁକୁଡ଼ା ଡେଣା, ପିଆଜ, ଆଳୁ ଓ ଘୁଷୁରୀ ଚର୍ବି ରନ୍ଧା ଯାଉଥିବା ଚିତ୍ର
ତନ୍ଦୁରୀ ରୁଟି, ତନ୍ଦୁରୀ ନାନ୍, ତନ୍ଦୁରୀ ଲଚ୍ଛା ପରଟା, ତନ୍ଦୁରୀ କୁଲ୍‍ଚା ଓ ମିଶି ରୁଟି ପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଚଟକା ରୁଟି ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ତନ୍ଦୁର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଭଜା ହୋଇଥିବା କାଜୁ, ଛେନାର ବଟା ସହିତ ମସଲାଯୁକ୍ତ କ୍ରିମ୍ ମିଶାଇ ତନ୍ଦୁର ଭିତରେ ରଖି *ପେଶାୱରୀ ଖାର* ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ଆଳୁରେ ଛେନା, ପନିପରିବା, କାଜୁ ଇତ୍ୟାଦିର ପୁର ଦିଆଯାଇ ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟରେ ସିଝାଇ *ବଲୋଚ ଓ ଆଳୁ* ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ ।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପଞ୍ଜାବ ଅଞ୍ଚଳରେ ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟରେ ମସଲା ଲେପାଯାଇଥିବା କୁକୁଡ଼ା ମାଂସକୁ ସିଝାଇ ତନ୍ଦୁରୀ କୁକୁଡ଼ା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ପ୍ରଥମେ ଦହି, ଗରମ ମସଲା, ରସୁଣ, ଅଦା, ଜୀରା, ଲାଲ ମରିଚ, ଲାଲ ମରିଚ ଗୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ମସଲାର ବଟାରେ କୁକୁଡ଼ା ମାଂସକୁ ଲେପି ଦିଆଯାଏ । ଅଧିକ ରାଗ ପାଇଁ ମରିଚ ଓ ମରିଚ ଗୁଣ୍ଡର ମାତ୍ରା ଅଧିକ ରଖାଯାଏ । ଅଳ୍ପ ରାଗ ପାଇଁ ମାତ୍ରା କମ୍ କରି ମାଂସ ଲାଲ୍ ଦେଖାଯିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ରଙ୍ଗ ମିଶାଯାଏ । ହଳଦି ଯୋଗୁଁ ଏହି ବଟା ମସଲାରେ ହଳଦିଆ ଦିଶେ । ଏହି ମସଲା ଲେପା ମାଂସକୁ ଉଚ୍ଚ ତାପମାନରେ ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟରେ ରନ୍ଧାଯାଏ ।

କୁକୁଡ଼ା ଟିକ୍କା (ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଭାଷାରେمرغ تکہ ; ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ मुर्ग़ टिक्का) ଏକ ମୋଗଲ ରାନ୍ଧଣା । ହାଡ଼ବିହିନ ଛୋଟ ଛୋଟ କୁକୁଡ଼ା ମାଂସ ଖଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଥମେ ମସଲା ଓ ଦହିର ଲେପ ଦିଆଯାଏ ଓ ତାହା ପରେ ଏକ ବାଡ଼ିରେ ଗୁନ୍ଥି ତନ୍ଦୁର ମଧ୍ୟରେ ସିଝାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିବା ପରେ ଏହାକୁ ସାଗୁଆ ରଙ୍ଗର ଧନିଆ ବା ପୋଦିନା ଚଟଣି ସହିତ ଖିଆଯାଏ । ଏହି ଟିକ୍କାକୁ *କୁକୁଡ଼ା ଟିକ୍କା ମସଲା* ନାମକ ଆଉ ଏକ ବ୍ୟଞ୍ଜନରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଆଉ ଏକ ତନ୍ଦୁର ରାନ୍ଧଣାର ନାମ *ତଙ୍ଗଡ଼ି କବାବ* । କୁକୁଡ଼ାର ଗୋଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଦହି ଓ ମସଲାରେ ଗୋଳାଇ ମସଲା ଭିତରକୁ ଜରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖାଯାଏ ଓ ତା’ ପରେ ତନ୍ଦୁରରେ ରନ୍ଧାଯାଏ । ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିବା ପରେ ପୋଦିନା ପତ୍ର, ପତଳା କଟା ଯାଇଥିବା ପିଆଜ ଓ ଲେମ୍ବୁ ସହିତ ଏହାକୁ ବଢ଼ାଯାଏ ।

ପିରାମିଡ଼୍ ଆକୃତିର ସିଙ୍ଗଡ଼ା ବା ସମୋସା ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ । ଛଣା କିମ୍ବା ସେକା ଖୋଳ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ଛୋଟ କଟାଯାଇଥିବା ପରନିପରିବା, ମାଂସର ପୁର ରହିଥାଏ । ଏହି ସିଙ୍ଗଡ଼ାର ଆକାର ଓ ଏହାର ବାହ୍ୟ ଖୋଳର ଉପାଦାନ ସ୍ଥାନାନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ । ମଧ୍ୟ ଏସିଆର କାଜାଖ୍‍ସ୍ତାନ, କିର୍‍ଗିଜ୍‍ସ୍ତାନ, ତାଜିକିସ୍ତାନ, ତୁର୍କମେନିସ୍ତାନ ଓ ଉଜବେକିସ୍ତାନ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଶରେ ସିଙ୍ଗଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ତନ୍ଦୁରରେ ସେକି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ ତେଲରେ ଛାଣି ତିଆରି କରାଯାଏ ।

## ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ

* ତନ୍ଦୁରୀ ଚିକେନ
* ଚିକେନ ଟିକ୍କା
* ପନୀର ଟିକ୍କା
* ଓଡ଼ିଆ ରାନ୍ଧଣା

## ଆଧାର

## ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲିଂକ୍

* *Curry Club Tandoori and Tikka Dishes*, Piatkus, London — ISBN 0-7499-1283-9 (1993)
* *Curry Club 100 Favourite Tandoori Recipes*, Piatkus, London — ISBN 0-7499-1491-2 & ISBN 0-7499-1741-5 (1995)
* *India: Food & Cooking*, New Holland, London — ISBN 978-1-84537-619-2 (2007)