# ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ

| କବିକଳହଂସ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ |
| --- |
| ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିସ୍ଥ କବିଙ୍କ ବାସଭବନରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି । ଏହି ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜେ ଦେଖିଥିବା ଶିଳ୍ପୀ ବୃନ୍ଦାବନ ପଟ୍ଟନାୟକ ୧୯୨୧ରେ ଗଢ଼ିଥିଲେ । |
| ଜନ୍ମ | ୧୭୮୪ (ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ପ୍ରତିପଦ- ୧୧ ଦିନ, ଶାଳିବାହନ ଅବ୍ଦ ୧୭୦୭) ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି, (ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲା) ଅଧୁନା ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲା, ଓଡ଼ିଶା |
| ମୃତ୍ୟୁ | ୧୮୬୨ (୧୭୭୮ ଶାଳିବାହନ ଅବ୍ଦ) |
| ଜାତୀୟତା | ଭାରତୀୟ |
| ଅନ୍ୟ ନାମ | ବସନ୍ତ କୋକିଳ,ପାରଳା ଭକ୍ତକବି |
| ବୃତ୍ତି | କବି |
| ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ କୃତି | * ଶ୍ୟାମକୁ ଜୁହାର
* ସଙ୍ଗିନୀରେ ରାସ ରଙ୍ଗିନୀରେ
* ଉଠିଲୁ ଏଡ଼େ ବେଗି
* ଅନୁସରିତ ପ୍ରଭୋ! କାଳଯାକ ଗଲା ସରିତ
 |
| ବୈବାହିକ-ସାଥୀ | ହୀରା ଦେଈ (ଅନ୍ୟମତେ ସୁଲକ୍ଷଣା) |
| ସନ୍ତାନ | ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର ପଟ୍ଟନାୟକ, ହରିବନ୍ଧୁ ପଟ୍ଟନାୟକ, କରୁଣାନିଧି ପଟ୍ଟନାୟକ |
| ପିତାମାତା | ବନବାସୀ ପଟ୍ଟନାୟକ ଲଳିତାଦେଈ |

କବିକଳହଂସଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ** (୧୭୮୪ - ୧୮୬୨) ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓଡ଼ିଶୀ ସଙ୍ଗୀତକାର କବି । ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଉତ୍କଳୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଅନୁସରଣରେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଓଡ଼ିଶୀ ପ୍ରବନ୍ଧ, ଛାନ୍ଦ, ଚଉତିଶା, ଭଜନ ଓ ଜଣାଣ, କୋଇଲି, ଚଉତିଶା ଆଦି ରଚନା କରିଛନ୍ତି । 'ଉଠିଲୁ ଏଡ଼େ ବେଗି କାହିଁକି ରେ', 'ଅନୁସରିତ ପ୍ରଭୋ କାଳଯାକ ଗଲା ସରିତ', 'ସଙ୍ଗିନୀରେ ରାସ ରଙ୍ଗିନୀରେ' ଇତ୍ୟାଦି ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ଅଦ୍ୟାବଧି ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଲୋକମୁଖରେ ଶୁଣାଯାଏ । ତାଙ୍କ କବିତାଗୁଡ଼ିକ ସଂଗୃହିତ ହୋଇ ରଚନାବଳୀ ବା ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ ଭାବେ ଅନେକବାର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି ।

## ଜୀବନୀ

ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ ୧୭୮୪ ମସିହାରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଧାନ ସଂସ୍କୃତି କେନ୍ଦ୍ର ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ନାମ ବନବାସୀ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ଲଳିତା ଦେଈ । ସେ ପ୍ରାୟ କୋଡ଼ିଏ ବର୍ଷ ବୟସରେ ହୀରା ଦେଈଙ୍କ ସହିତ ବିବାହ କରିଥିଲେ । ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପ୍ରଥମେ ପାରଳା ମହାରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଜିଆ କରଣ ହିସାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ । ପରେ ତାଙ୍କର କବି ପ୍ରତିଭାର ପରିଚୟ ପାଇ ମହାରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଦରବାରରେ ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ ପଦବୀ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ।

### ବଂଶାବଳୀ

ଗୋପାକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ମାନ୍ଧାତା ପଟ୍ଟନାୟକ |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ନନ୍ଦକିଶୋର (କିଶୋର) |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ଭାସ୍କର |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ବଂଶୀଧାରୀ |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | ଲଳିତା |  |  |  | ବନବାସୀ |  |  |  | ବ୍ରଜବାସୀ |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | ହୀରାମଣି |  |  |  | **ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ** |  |  |  |  |  |  | ଜୟକୃଷ୍ଣ |  | କହ୍ନେଇଚାନ୍ଦ |  | ରାଧାକୃଷ୍ଣ |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | ସୁନାମା |  |  |  | ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର |  | ହରିବନ୍ଧୁ (କବି) |  | କରୁଣାନିଧି (ବାଲ୍ୟମୃତ) |  | ଲଳିତା ମା |  | ବିଶାଖା |  | ସୁଦେବୀ |  | ନିତ୍ୟାନନ୍ଦ |  | ମାଗତା |  | ଚୈତନ୍ୟ |  | ଗୋରାଚାନ୍ଦ |  | ବାଙ୍କବିହାରୀ |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | ଗୋପୀନାଥ |  |  |  |  |  | ବୈଷ୍ଣବ |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| ରାମକୃଷ୍ଣ |  | ସୂର୍ଯ୍ୟନାରାୟଣ |  | ନୀଳମଣି |  | ବନବାସୀ |  | ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର |  | ଚକ୍ରପାଣି |  |
|

## ରଚନାବଳୀ

କବିକଳହଂସ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ହସ୍ତଲିଖିତ ଗୀତଗୋବିନ୍ଦ ତାଳପତ୍ର ପୋଥି
### ମୁଦ୍ରଣ

ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ହୋଇଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ରଚନାବଳୀ ବହୁ ଗବେଷକଙ୍କଦ୍ୱାରା ସଙ୍ଗୃହୀତ ହୋଇ ଅନେକ ଥର ତାଙ୍କ ରଚନାବଳୀ ବା ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି । ତଳେ ତାହାର ତାଲିକା ଦିଆହୋଇଛି ।

| କ୍ରମ | ନାମ | ସଂକଳନକାରୀ | ଜୀବନ କାଳ | ପ୍ରକାଶନ ବର୍ଷ | ପ୍ରକାଶକ | ଅଧିକ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ୧ | ସଙ୍ଗୀତ ସାଗର | ଦାମୋଦର ପଟ୍ଟନାୟକ | ୧୮୬୫-୧୯୧୫ | ୧୮୮୯ରୁ ୧୯୦୩ |  | ଏହାର ଛଅଟି ତରଙ୍ଗ ୧୮୮୯ରୁ ୧୯୦୩ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶିର ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରଥମ ତରଙ୍ଗ ଭୂମିକାରେ ସଂକଳନକାରୀ ଢେଙ୍କାନାଳର ଦାମୋଦର ପଟ୍ଟନାୟକ ଲେଖିଛନ୍ତି- "ଆମ୍ଭେ ଅନେକ ଯତ୍ନ ଓ ପରିଶ୍ରମ ସହକାରେ ସେମାନଙ୍କ (କବିସୂର୍ଯ୍ୟ, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜ, ବନମାଳୀ, ରାମକୃଷ୍ଣ ଓ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ) ଯେଉଂ ସବୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୀତ ସଂଗ୍ରହ କରିଅଛୁଁ, ତହିଁ ମଧ୍ୟରୁ ଏକଶତ ଗୀତ ପ୍ରଥମ ତରଙ୍ଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା ।" |
| ୨ | ଚଉପଦୀ ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ | ପଣ୍ଡିତ ଗୋବିନ୍ଦ ରଥ | ୧୮୪୮-୧୯୧୮ | ୧୮୯୫ | କଟକ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କମ୍ପାନୀ, କଟକ | ଏଥିରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କବିଙ୍କ ଚଉପଦୀ ସହ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚଉପଦୀ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । |
| ୩ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ କୋଇଲି |  |  | ୧୮୯୫ | ଗଜପତି ପ୍ରେସ, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି | ଏହା କବିଙ୍କ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରକାଶିତ ରଚନା । ପଦ୍ମନାଭ ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କଦ୍ୱାରା ସଂଶୋଧିତ ହୋଇଥିଲା । |
| ୪ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ସଙ୍ଗୀତ | ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ରାଜଗୁରୁ, ରଘୁନାଥ ପରିଚ୍ଛା |  | ୧୯୧୩ | କଟକ ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କମ୍ପାନୀ, କଟକ |  |
| ୫ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଦାବଳୀ | ରାମକୃଷ୍ଣ ପଟ୍ଟନାୟକ (ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଣନାତି) |  | ୧୯୧୯ |  | ୩୦୭ ଗୋଟି ଗୀତ ସଂକଳିତ ହୋଇ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣଦେବଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । |
| ୬ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଦ୍ୟାବଳୀ |  |  | ୧୯୪୯ |  | କୃପାସିନ୍ଧୁ ନରେନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମ୍ପାଦିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁରର ସୀମାଦ୍ରି ପଣ୍ଡାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ । |
| ୭ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ ଓ ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଦାବଳୀ | ବାବାଜୀ ବୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ଦାସ | ୧୮୯୦-୧୯୬୨ | ଦୁଇ ଖଣ୍ଡରେ, ୧୯୫୯-୬୦ |  | ଏଥିରେ ୬୧୯ ଗୋଟି ସଙ୍ଗୀତ ସଂକଳିତ ହୋଇଛି । ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଖାରଡ଼ା ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ରାଧାକାନ୍ତ ମଠର ମହନ୍ତ ବାବାଜୀ ଗୋପାଳ ଦାସଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ କବିତା ସଂଗ୍ରହ କରି ବୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ଏଥିରେ ସନ୍ନିବେଶିର କରିଥିଲେ । |
| ୮ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ପଦାବଳୀ | କବିଚନ୍ଦ୍ର କାଳୀଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ | ୧୮୯୭-୧୯୭୮ | ୧୯୫୯ |  |  |
| ୯ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ଗ୍ରନ୍ଥାବଳୀ | ସରୋଜକୁମାର ପାଣିଗ୍ରାହୀ |  | ୧୯୬୯ | ଓଡ଼ିଶା କୋହେନୂର ପ୍ରେସ, କଟକ |  |
| ୧୦ | ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ ରଚନାବଳୀ | ଡଃ କୃଷ୍ଣଚରଣ ବେହେରା |  | ୨୦୦୨ | ସାହିତ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶନ, ଗୋପାଳପୁର, କଟକ |  |

## ଆଧାର

୧୮୯୫ରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଗଜପତି ପ୍ରେସରୁ ପ୍ରଥମବାର ପ୍ରକାଶିତ 'ଗୋପାଳକୃଷ୍ଣ କୋଇଲି' । ଏହା କବିଙ୍କ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରକାଶିତ ରଚନା ।