# ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର

| ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର |
| --- |
|  |
| ଜନ୍ମ | ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳୀ ଚୋପ୍ରା (1917-12-29)୨୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୧୭ ଲାହୋର, ପଞ୍ଜାବ (ବର୍ତ୍ତମାନ ପାକିସ୍ତାନରେ) |
| ମୃତ୍ୟୁ | ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୫(2005-12-12) (ବୟସ ୮୭) ମୁମ୍ବାଇ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଭାରତ |
| ଅନ୍ୟ ନାମ | ରାମାନନ୍ଦ ଚୋପ୍ରା ରାମାନନ୍ଦ ବେଦୀ ରାମାନନ୍ଦ କେଶରୀ |
| ବୃତ୍ତି(ସମୂହ) | ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରଯୋଜକ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ଲେଖକ |
| ବୈବାହିକ-ସାଥୀ | ଲିଳାବତୀ |
| ସନ୍ତାନ | ସରିତା ସାଗର |

ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର(୨୯ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୧୭ – ୧୨ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୦୫) (ଜନ୍ମ ନାମ : ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳୀ ଚୋପ୍ରା) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ପ୍ରଯୋଜକ ଓ ଲେଖକ ଥିଲେ । ଟେଲିଭିଜନ ଧାରାବାହିକ ''ରାମାୟଣ''ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଭାବରେ ସେ ପରିଚିତ । ''ରାମାୟଣ'' ୭୮ ଅଧ୍ୟାୟର ଏକ ଧାରାବାହିକ ଥିଲା ଓ ଏହା ଦୂରଦର୍ଶନର ମୁଖ୍ୟ ଚ୍ୟାନେଲରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା । ଏଥିରେ ''ଅରୁଣ ଗୋଭିଲ'' ରାମ ଭୂମିକାରେ ଓ ''ଦୀପିକା ଚିଖାଲିଆ'' ସୀତା ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ରାମାନନ୍ଦ ସାଗରଙ୍କୁ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ କରା ଯାଇଥିଲା ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ରାମାନନ୍ଦ, ଭାରତ ବିଭାଜନ ପୂର୍ବ ପଞ୍ଜାବର ଲାହୋର ନିକଟସ୍ଥ "ଅସଲ ଗୁରୁ କେ"ଠାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଲାଲା ଶଙ୍କର ଦାସ ଚୋପ୍ରା ପେସାୱରରୁ କାଶ୍ମୀରକୁ ଆସିଥିଲେ । ରାମାନନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆଇ ପୋଷ୍ୟ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲୀ ଚୋପ୍ରାରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର ରଖା ଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ମାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ପିତା ଆଉ ଥରେ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ସେହି ବିବାହରୁ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବିଧୁ ବିନୋଦ ଚୋପ୍ରାଙ୍କ ଜନ୍ମ । ରାମାନନ୍ଦ ଓ ବିନୋଦଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୟସର ପ୍ରଭେଦ ଥିଲା ୩୫ ବର୍ଷ । ରାମନନ୍ଦ ଆରମ୍ଭରୁ ପିଅନ, ଟ୍ରକ କ୍ଲିନର, ସାବୁନ ବିକ୍ରେତା ଭାବେ ଏବଂ ସୁନା ଦୋକାନରେ କାମ କରିଥିଲେ । ସେ ଦିନବେଳା କାମ କରୁଥିଲେ ଓ ରାତି ବେଳା ପାଠ ପଢୁଥିଲେ ।

୧୯୪୨ ମସିହାରେ ସେ ପଞ୍ଜାବ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପଦକ ସହ ସଂସ୍କୃତ ଓ ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ସ୍ନାତକ ସମାପ୍ତ କରିଥିଲେ । ସେ ''ଡେଲି ମିଲାପ'' ନାମ ଖବରକାଗଜର ସମ୍ପାଦକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ ''ରାମାନନ୍ଦ ଚୋପ୍ରା'', ''ରାମାନନ୍ଦ ବେଦୀ'' ଓ ''ରାମାନନ୍ଦ କାଶ୍ମିରୀ'' ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ବହୁତ ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ସେଥି ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ, କବିତା ଓ ନାଟକ ଆଦି ରହିଥିଲା । ୧୯୪୨ରେ ତାଙ୍କୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ବେମାରୀ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ସେ ''ଡାଏରୀ ଅଫ ଏ ଟିବି ପେସେଣ୍ଟ'' ନାମରେ ଏକ ଖବରକାଗଜ ସ୍ତମ୍ଭ ଲେଖିଥିଲେ । ଏହା ଲାହୋରରୁ ପ୍ରକାଶିତ ''ଆଦାବ-ଏ-ମସରିଖ''ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।

## ବୃତିଗତ ଜୀବନ

୧୯୩୨ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦ ଜଣେ ''କ୍ଲାପର ବୟ'' ଭାବରେ ''ରେଡ଼ର୍ସ ଅଫ ଦ ରେଲ ରୋଡ଼'' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରୁ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ସେ ମୁମ୍ବାଇକୁ ଆସିଥିଲେ । ୧୯୪୦ ମସିହାରେ, ରାମାନନ୍ଦ ''ପୃଥିବୀ ଥିଏଟର''ରେ ସହାୟକ ମଞ୍ଚ ପରିଚାଳକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପୃଥିବୀରାଜ କାପୁରଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାବଧାନରେ ସେ କିଛି ନାଟକର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ ।

ରାମାନନ୍ଦ, ରାଜ କାପୁରଙ୍କ ଅଭିନୀତ ''ବରସାତ'' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର କାହାଣୀ ଓ ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ । ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ସେ ''ସାଗର ଆର୍ଟସ'' ନାମରେ ନିଜର ଏକ ପ୍ରଯୋଜନା ସଂସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହି ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସେ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ପ୍ରଯୋଜନା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ''ପୈଗାମ'' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଂଳାପ ରଚନା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ଘୁଘଣ୍ଟ, ଜୀନ୍ଦେଗୀ ଓ ଆରଜୁ ଆଦି ସଫଳ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତାଙ୍କ ପ୍ରଯୋଜିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଥିଲା । ୧୯୬୮ରେ "ଆଁଖେ'' ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ୧୯୭୦ ଦଶକରେ ଗୀତ ଓ ଲଲକାର ଆଦି ଅସଫଳ ହୋଇଥିଲା ଓ ତା ପରେ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ''ଚରସ'' ଓ ''ପ୍ରେମ ବନ୍ଧନ'' । ୧୯୮୨ରେ ତାଙ୍କ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ''ଭଗୱତ'' ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ହାସଲ କରିଥିଲା ।

୧୯୮୫ ମସିହାରୁ ରାମାନନ୍ଦ ଟେଲିଭିଜନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ''ରାମାୟଣ'' ୧୯୮୭ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୨୫ରେ ପ୍ରସାରଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ସେ ''କୃଷ୍ଣ'', ''ଲବ କୁଶ'', ''ବିକ୍ରମ ଔର ବେତାଳ" ଓ *ଅଲିଫ ଲୈଲା* ଆଦି ଧାରାବାହିକ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।

ଭାରତ ବିଭାଜନର ଅନୁଭୂତିକୁ ପାଥେୟ କରି, ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦ *ଔର ଇନ୍ସାନ ମର ଗୟା* ନାମରେ ଏକ ହିନ୍ଦୀ-ଉର୍ଦ୍ଦୁ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ ।

୨୦୦୦ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୫ ମସିହା ଡିସେମ୍ଭର ୧୨ ତାରିଖରେ ମୁମ୍ବାଇଠାରେ ୮୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସାଗରଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।

୨୦୧୯ ମସିହାରେ ରାମାନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ''ପ୍ରେମ ସାଗର'' ପିତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ପୁସ୍ତକ *ଆନ ଏପିକ ଲାଇଫ: ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର, ଫ୍ରମ ବରସାତ ଟୁ ରାମାୟଣ*(*An Epic Life: Ramanand Sagar, From Barsaat to Ramayan*) ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର

* ପଦ୍ମଶ୍ରୀ - ୨୦୦୦
* ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂଳାପ - ୧୯୬୦ (ପୈଗାମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ)
* ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ - ୧୯୬୯ (ଆଁଖେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ )

## ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରକୁ ଅବଦାନ

| ବର୍ଷ | ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର | ଫିଲ୍ମ/ସ୍ରିୟଲ | ଅବଦାନ | ଟିପଣୀ |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2005 | *Sai Baba* | TV series | Director |  |
| 1993 | *Alif Laila* | TV Series | Director |  |
| 1992 | *Krishna* | TV series | Director |  |
| 1988-89 | *Luv Kush* | TV series | Director |  |
| 1986 | *Vikram Aur Betaal* | TV series | Director Producer |  |
| 1987-88 | *Ramayan* | TV series | Director Producer Writer |  |
| 1985 | *Salma* | Film | Director Producer |  |
| 1983 | *Romance* | Film | Director Producer |  |
| 1982 | *Bhagawat* | Film | Director Producer |  |
| 1981 | Armaan | Film | Producer |  |
| 1979 | *Hum Tere Ashiq Hain* | Film | Dialogue writer Screenplay writer |  |
| 1979 | *Prem Bandhan* | Film | Director |  |
| 1976 | *Charas* | Film | Director Producer Writer |  |
| 1973 | *Jalte Badan* | Film | Director Producer Writer |  |
| 1972 | *Lalkaar* | Film | Director Producer Writer |  |
| 1970 | *Geet* | Film | Director Producer |  |
| 1968 | *Aankhen* | Film | Director Producer Writer |  |
| 1965 | *Arzoo* | Film | Director Producer Writer |  |
| 1964 | *Zindagi* | Film | Director Producer |  |
| 1964 | *Rajkumar* | Film | Dialogue writer Screenplay writer |  |
| 1960 | *Ghunghat* | Film | Director |  |
| 1959 | *Paigham* | Film | Dialogue writer |  |
| 1958 | *Raj Tilak* | Film | Writer Dialogue writer |  |
| 1956 | *Mem Sahib* | Film | Dialogue writer |  |
| 1954 | *Bazooband* | Film | Director |  |
| 1952 | *Sangdil* | Film | Dialogue writer Screenplay writer |  |
| 1953 | *Mehmaan* | Film | Director |  |
| 1950 | *Jan Pahchan* | Film | Dialogue writer Screenplay writer |  |
| 1949 | Barsaat | Film | Writer Dialogue writer Screenplay writer |  |

## ଆଧାର

## ବାହାର ଆଧାର

* ଇଣ୍ଟରନେଟ ମୁଭି ଡାଟାବେସରେ ରାମାନନ୍ଦ ସାଗର