Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# କର୍ଣ୍ଣାଟକ

**ତୃଟି**: *the **{{Wikify}}** template is deprecated and has been deemed by the community as too ambiguous; please do not use/transclude/substitute it. Instead, use a more specific template, such as those listed in this template's documentation.*

| କର୍ଣ୍ଣାଟକ
ಕರ್ನಾಟಕ |
| --- |
| ରାଜ୍ୟ |
| ମହୀଶୂର ରାଜ ପ୍ରାସାଦ, ୱଡ଼େୟାର ରାଜୱଂଶର ପୂର୍ବତମ ରାଜଧାନୀ, କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ |
| Seal |
| କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଅବସ୍ଥାନ |
| କର୍ଣ୍ଣାଟକର ମାନଚିତ୍ର |
| ଦେଶ |  ଭାରତ |
| ସ୍ଥାପନ | ୧ ନଭେମ୍ବର ୧୯୫୬ |
| ରାଜଧାନୀ | ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ |
| ବୃହତ୍ତମ ନଗର | ବେଙ୍ଗାଳୁରୁ |
| ଜିଲ୍ଲା | ୩୦ |
| Government |
|  • ରାଜ୍ୟପାଳ | ହଂସରାଜ ଭରଦ୍ୱାଜ |
|  • ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ | ସିଦ୍ଦରମେୟା |
|  • ନ୍ୟାୟପାଳିକା | ଦୁଇ ନ୍ୟାୟପାଳିକା (୨୨୪+୭୫ ଆସନ) |
| Area |
|  • ସମୁଦାୟ | 1,91,791 km2 (74,051 sq mi) |
|  • Rank | ଅଷ୍ଟମ (୮ମ) |
| Population (୨୦୧୧) |
|  • Total | ୬୧୧୩୦୭୦୪ |
|  • Rank | ନବମ (୯ମ) |
|  • Density | 320/km2 (830/sq mi) |
| Time zone | UTC+୦୫:୩୦ (IST) |
| ISO 3166 code | IN-KA |
| HDI |  ୦.୬୦୦ (ମଧ୍ୟମ) |
| HDI କ୍ରମାଙ୍କ | ୨୫ ତମ(୨୦୦୫) |
| ସାକ୍ଷରତା | ୬୯.୩% |
| ସରକାରୀ ଭାଷା | କନ୍ନଡ଼, ଇଂରାଜୀ |
| Website | karunadu.gov.in |

**କର୍ଣ୍ଣାଟକ** (କନ୍ନଡ: ಕರ್ನಾಟಕ) ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ଏକ ରାଜ୍ୟ । ୧୯୫୬ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧ ତାରିଖରେ ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଆଇନ ବଳରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହାର ପୂର୍ବ ନାମ ମହୀଶୂର ଥିଲା । ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଏହାର ନୂତନ ନାମକରଣ ହେଲା କର୍ଣ୍ଣାଟକ । କର୍ଣ୍ଣାଟକର ପଶ୍ଚିମରେ ଆରବ ସାଗର, ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ଗୋଆ, ଉତ୍ତରରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ତେଲେଙ୍ଗାନା, ପୂର୍ବରେ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବରେ ତାମିଲନାଡ଼ୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ କେରଳ ଅବସ୍ଥିତ । ରାଜ୍ୟର ମୋଟ ଆୟତନ ୧,୯୧,୭୯୧ ବର୍ଗକିଲୋମିଟର ଓ ଭାରତର ମୋଟ ଆୟତନର ୫.୮୩ ପ୍ରତିଶତ । ଏହି ରାଜ୍ୟର ଜିଲ୍ଲା ସଂଖ୍ୟା ୩୦ ଓ ସରକାରୀ ଭାଷା କନ୍ନଡ଼ ।

## ଭୂଗୋଳ

## ଇତିହାସ

## ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟ

କନ୍ନଡ଼ ହେଉଛି ଏହାର ମାତୃଭାଷା ।

## ଆଧାର

## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ

* Official website of the Government of Karnataka
* କର୍ଣ୍ଣାଟକ at the Open Directory Project
# ସଂସ୍କୃତ

| ସଂସ୍କୃତ |
| --- |
| संस्कृतम् **saṃskṛtam** |
| ଅଞ୍ଚଳ | ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ (ପୁରାତନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗ), ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏସିଆର ଅଂଶ (ମଧ୍ୟଯୁଗ) |
| ମାତୃଭାଷୀ | **ପ୍ରକାଶନରେ ଅସୁବିଧା: ଅଜଣା ଚିହ୍ନ "୨" ।** |
|  | ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ* ଇଣ୍ଡୋ-ଇରାନୀୟ
	+ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ
		- **ସଂସ୍କୃତ**
 |
|  | କୌଣସି ମୂଳ ଲିପି ନାହିଁ ଦେବନାଗରୀରେ ସାଧାରଣତଃ ଲେଖାଯାଏ, ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମୀ-ଆଧାରିତ ଲିପି, ଏବଂ ଲାଟିନ ଲିପି |
| ଆଧିକାରିକ ସ୍ଥିତି |
| କେଉଁଠି ରାଜଭାଷା: |  ଭାରତ

ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଓ ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଭାରତର ୨୨ ଗୋଟି ଅନୁସୂଚିତ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଭିତରୁ ଏକ |
| ଭାଷା କୋଡ୍ |
| ISO ୬୩୯-୧ | `sa` |
| ISO ୬୩୯-୨ | `san` |
| ISO ୬୩୯-୩ | `san` |

**ସଂସ୍କୃତ** (/ˈsænskrɪt/, संस्कृत-, *saṃskṛta-*, ସାଧାରଣତଃ संस्कृतम्, *saṃskṛitam*) ବିଶ୍ବର ଏକ ପୁରାତନ ତଥା ଭାରତରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା । ଏହା ଭାରୋପୀୟ ଭାଷା ପରିବାରର ଏକ ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷା । ଏହାର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାକ୍ତନ ତାମ୍ର ଯୁଗରେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରୁ ବିସ୍ତାର ଲାଭ କଲାପରେ ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ବ୍ୟାପୀଥିଲା । ସଂସ୍କୃତ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ପବିତ୍ର ଭାଷା ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ହିନ୍ଦୁ ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ, ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମର ଐତିହାସିକ ପାଠ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର ହୋଇଥିଲା । ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ଏକ ସଂଯୋଗ ଭାଷା ଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଯୁଗରେ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ବ ଏସିଆ, ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଏସିଆକୁ ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ବ୍ୟାପିବା ପରେ ଏହା ଧର୍ମ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସଂସ୍କୃତିର ଭାଷା ଏବଂ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ ଉଚ୍ଚବର୍ଗଙ୍କ ଭାଷାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା । ଫଳରେ ବିଶେଷ କରି ବିଭିନ୍ନ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବ ଏସିଆ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଔପଚାରିକ ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଶବ୍ଦାବଳୀ ଉପରେ ସଂସ୍କୃତ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା ।

ସଂସ୍କୃତ ସାଧାରଣତଃ ଅନେକ ପୁରୁଣା ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷା ପ୍ରକାରକୁ ସୂଚାଏ । ଏହାର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ହେଉଛି ଋକବେଦରେ ମିଳୁଥିବା ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତ । ତାହା ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୫୦୦ ମସିହାରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୨୦୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ରଚନା କରାଯାଇଥିବା ୧,୦୨୮ଟି ଶ୍ଳୋକକୁ ନେଇ ଗଠିତ ଓ ଏସବୁକୁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ତର ପାକିସ୍ତାନ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ତାନରୁ ଉତ୍ତର ଭାରତର ଆଡ଼କୁ ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇ ପ୍ରବାସ କରୁଥିବା ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଜନଜାତିମାନେ ରଚନା କରିଥିଲେ । ବୈଦିକ ସଂସ୍କୃତ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାଚୀନ ଭାଷାମାନଙ୍କ ସହ ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ କରିବା ବେଳେ ପ୍ରଥମ କରି ଭେଟିଥିବା ଗଛ ଏବଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଆହରଣ କରିଥିଲା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରାଚୀନ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷାଗୋଷ୍ଠୀ ସଂସ୍କୃତର ଧ୍ୱନିବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଗଠନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ । "ସଂସ୍କୃତ" ମଧ୍ୟ ଅତି ସାଧାରଣ ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତକୁ ସୂଚାଏ । ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତ ଏକ ୧ମ ମସିହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ୟାକରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପାଣିନୀଙ୍କ ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀଦ୍ୱାରା ("ଆଠଟି ଅଧ୍ୟାୟ") ମାନକୀକରଣ ହୋଇଥିଲା । କାଳିଦାସ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାଟ୍ୟକାର ଓ ସେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତରେ ଲେଖୁଥିଲେ । ଆଧୁନିକ ଗଣିତର ମୂଳଦୁଆ ପ୍ରଥମେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା । ତେବେ ସଂସ୍କୃତରେ ରଚିତ ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ମହାକାବ୍ୟ ମହାଭାରତ ଏବଂ ରାମୟଣ ବିଭିନ୍ନ ମୌଖିକ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୈଳୀରେ ରଚିତ ଓ ଏହି ସଂସ୍କୃତକୁ ମହାକାବ୍ୟ ସଂସ୍କୃତ କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪୦୦ରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂସ୍କୃତର ପ୍ରାୟ ସମସାମୟିକ ଥିଲା । ଏହା ପର ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ସଂସ୍କୃତ ପରମ୍ପରାବଦ୍ଧ ହୋଇ ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଭାବରେ ଶିଖାଯିବା ବନ୍ଦ ହେଲା ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଭାଷା ଭାବରେ ବିକଶିତ ହେବା ବନ୍ଦ ହେଲା ।

## ଆଧାର
# ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା

ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା|  |
| Geographical range | South Asia |
| Period | Bronze Age |
| Dates | c. 3300 – c. 1700 BCE |
| Followed by | Vedic period |

୧୯୨୨ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦରେ ସିନ୍ଧୁନଦୀର ଉପତ୍ୟକାରେ ପଶ୍ଚିମ ପଞ୍ଚାବସ୍ଥିତ ମୋଣ୍ଟେଗୋମେରୀ ଜିଲ୍ଲାର ହରପ୍ପାଠାରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ନଗରୀର ଧ୍ୱସାବଶେଷ ଆବିଷ୍କାର ଫଳରେ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂଣ୍ଣର୍ ଅଧ୍ୟାଯ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୋଇପାରିଛି। ଏହି ନଗରୀଟି ଥିଲା ଏକ ମହନୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପୀଠସ୍ଥଳୀ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଏଚ ସଂସ୍କୃତି ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋଠାରେ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ହରପ୍ପା ସଂସ୍କୃତି ସିନ୍ଧୁ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଦ୍ୱୟ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଲା।

## ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାରଣ

ଉପତ୍ୟକାର ଉବର୍ର ମୃତ୍ତିକା, ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଓ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଉପକରଣ ଅନାୟାସରେ ମିଳୁଥିବାରୁ ହରପ୍ପା ଉପତ୍ୟକା ପରିଣତ ହୋଇପାରିଥିଲା ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଭ୍ୟତାରେ। ହରପ୍ପା ସଂସ୍କୃତି ଅନ୍ୟଚାହାରୀଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ନ ହୋଇ ନିଜସ୍ୱ ନୀତିରେ ଗଢିଉଠିଥିଲା। ଯାହା ହିଁ ଥିଲା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ।

## ନଗର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ

ହରପ୍ପା ସଂସ୍କୃତିର ନଗରଗୁଡିକ ଥିଲା ସୁପରିକଳ୍ପିତ। ସେଗୁଡିକ ଅଗଣିତ ଅଟ୍ଟାଳିକାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା। ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡିକ ଥିଲା ସାର୍ବଜନୀନ ଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ। ନଗରର ନିମ୍ନଭାଗରେ ବାସଗୃହ ରହିଥିବା ସ୍ଥଳେ ଉପରିଭାଗରେ ଶଷ୍ୟଗାର ସମେତ ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡ଼ିକ ରହିଥିଲା। ବାହ୍ୟଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଦେଖାଦେଲେ ନଗରବାସୀମାନେ ଉପରିଭାଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିଲେ। କାରଣ ସେଗୁଡିକ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଉଚ୍ଚସ୍ଥାନରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା।

## ସାମାଜିକ ସ୍ତରବିନ୍ୟାସ

ହରପ୍ପା ସମାଜ ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଣୀରେ ଗଣମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲାବେଳେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ଓ ନିମ୍ନ ଶ୍ରେଣୀର ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଚେରୀ ବେଷ୍ଟିତ ନଗରୀର ନିମ୍ନଭାଗରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ।

## ନାଗରିକ ଜୀବନୀ

ହରପ୍ପା ନଗରମାନଙ୍କରେ ତିନିପ୍ରକାର ଅଟ୍ଟାଳିକାମାନ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବାର ଦେଖାଯାଏ। ସେଗୁଡିକ ଥିଲା ବାସଗୃହ, ସର୍ବସାଧାରଣ ଗୃହ ଓ ସର୍ବଜନୀନ ସ୍ନାନାଗାର। ବାସଗୃହ ରୂପେ ନିର୍ମିତ ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡିକ କIରୁକାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ ନ ହୋଇ ସରଳ ଓ ସ୍ୱାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଏକମହଲା ଅଟ୍ଟାଳିକାଗୁଡିକ ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଓ ବହୁ ମହଲା ଅଟ୍ଟାଳିକା ଧନୀକ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କ ଉବ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିବାର ମନେହୁଏ। ବାସଗୃହ ବ୍ୟତୀତ ନଗରୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିନୋଟି ବିଶାଳ ଅଟ୍ଟାଳିକା ନିର୍ମତ ହୋଇଥିବାର ଦେଖାଯାଏ। ସେଗୁଡିକ ଥିଲା ଖମ୍ବବିଶିଷ୍ଟ ସଭାଗୃହ, ଶସ୍ୟାଗାର ଓ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ନାନାଗାର। ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ କୋଠରୀଥିବା ଏକ ବହୁସ୍ତମ୍ଭ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୃହ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଛି। ଏହା ସମ୍ଭବତଃ ଶିକ୍ଷାଳୟ ବା ବଜାର ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ଏତଦବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ବେଞ୍ଚ ପଡିଥିବା ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶସ୍ତ ଅଟ୍ଟାଳିକା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସମ୍ଭବତଃ, ଏହା ନଗରର ଶାସକ ବିଧାୟକ ଗୃହରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା। ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ନଗରର ଭଗ୍ନସ୍ତୁପରୁ ଏକ ବିରାଟ ସର୍ବସାଧାରଣ ସ୍ନାନାଗାର ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ବିରାଟ ଚଟାଣ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଏକ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଓ ତା'ର ଚାରିପଟେ ଗ୍ୟାଲେରି ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ କୋଠରୀ ରହିଥିବାର ଦେଖାଯାଏ। ନଗରଗୁଡିକର ରାସ୍ତାଗୁଡିକ ଥିଲା ସିଧା ଓ ପ୍ରଶସ୍ତ। ରାସ୍ତାଗୁଡିକ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ବତୀଖୁଣ୍ଟମାନ ରଖାଯାଇଥିଲା। ହରପ୍ପା ନଗରର ଅନ୍ୟ ଏକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଲା ତା'ର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା। ପ୍ରତ୍ୟକ ବାସଗୃହରୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ନର୍ଦ୍ଦମାଗୁଡିକ ବାହାରି ପ୍ରଧାନ ନର୍ଦ୍ଦମା ସହିତ ମିଶିଥିଲା। ପୁନଶ୍ଚ ଏହି ନର୍ଦ୍ଦମାଗୁଡିକ ନେଇ ନଗରଠାରୁ ଦୂରରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ବୃହଦାକାର କୁଣ୍ଡରେ ପକାଯାଉଥିଲା। ପୁନଶ୍ଚ ନଗରଟି ପୋଲିସ୍ ପହରାଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା। ମୋଟ ଉପରେ ହରପ୍ପା ଅଧିବାସୀମାନେ ଉଚ୍ଚୋକୋଟୀର ଜୀବନଯାପନ କରୁଥିଲେ।

## ଆଧାର
# ଭରତନାଟ୍ୟମ

ଭରତନାଟ୍ୟମ ନୃତ୍ୟ
**ଭରତନାଟ୍ୟମ** ଅନ୍ୟନାମ **ସାଦିର**, ତାମିଲନାଡୁରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଶୈଳୀ ଅଟେ । ପରମ୍ପରାଗତ ରୂପେ ଭରତନାଟ୍ୟମ ନୃତ୍ୟ ବିଶେଷତଃ ମହିଳା ମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥାଏ । ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମକୁ ଧାର୍ମିକ ବିଷୟ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଚାରକୁ ବିଶେଷ ରୂପେ ଶୈବ ବାଦ, ବୈଷ୍ଣବ ବାଦ ଏବଂ ଶକ୍ତି ବାଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲାଭରତନାଟ୍ୟମର ସିଦ୍ଧାନ୍ତର ମୂଳ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ପାଠକ "ଭରତ ମୁନୀ", "ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର"ର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥାଏ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ସୀଈଦ୍ୱାରା ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପ୍ରାଚୀନ ତାମିଲ ମହାକାବ୍ୟ "ସିଲପ୍ପଟିକାରମ"ରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଏମିତି କି 6 ବିଂରୁ 9 ବିଂ ଶତାବ୍ଦୀର ମନ୍ଦିର ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଏହା ସୂଚିତ କରାଏ କି, ଏହା ମଧ୍ୟ ଏକ ସହସ୍ତ୍ରାବ୍ଦୀ ସୀଈଦ୍ୱାରା ଭଲରୂପେ ପରିସ୍କୃତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଳା ଥିଲା । ଭରତନାଟ୍ୟମ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅଟେ ।

ଭରତନାଟ୍ୟନ ଶୈଳୀ ନିଜ ଚେହେରାର ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ । ପାଦର ଚାଲିଚଳନ ସହିତ ଆଖି ଏବଂ ହାତର ମାଂସପେଶୀୟ ଗଠଣୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ହୋଇଥାଏ । ନୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ଜଣେ ଗାୟକ ଏକ ସଙ୍ଗେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି , ସାଧାରଣତଃ ସେମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଏବଂ ପ୍ରଦର୍ଶନର କଣ୍ଡକ୍ଟର ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ପାରମ୍ପରିକ ରୂପେ ନୃତ୍ୟ ହିନ୍ଦୁ ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ପୌରାଣିକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଚାର ଗୁଡିକର ବ୍ୟାଖ୍ୟାତ୍ମକ ରୂପର ଏକ ରୂପ ରହିଛି । ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ପରି ଭରତନାଟ୍ୟମର ପ୍ରଦର୍ଶନରେ "ନିତିତା" (ଶୁଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ), "ନୃତ୍ୟ" (ଏକଳ ଅଭିବ୍ୟଞ୍ଜକ ନୃତ୍ୟ) ଏବଂ "ନାଟ୍ୟ" (ସମୂହ ନାଟକୀୟ ନୃତ୍ୟ) ସାମିଲ ହୋଇଛି ।

ଭରତନାଟ୍ୟମ 19ବିଂ ଶତାବ୍ଦୀ ଅନୁସାରେ ହିନ୍ଦୁ ମନ୍ଦିରରେ ଅନନ୍ୟ ରହିଛି, 1910 ମସିହାରେ ଔପନିବେସିକ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିବନ୍ଧିତ କରାଯାଇଥିଲା , ଭାରତୀୟ ସମୁଦାୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧର ବିରୋଧ କଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ 20ବିଂ ସଦିରେ ମନ୍ଦିରର ବାହାରେ ବିସ୍ତାରିତ କରାଗଲା । ଭରତନାଟ୍ୟମର ଆଧୁନିକ ମଞ୍ଚ ନିର୍ମାଣରେ ଟେକନିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ, ବାହାର-ଧର୍ମର ବିଚାରରେ ଆଧାରିତ ଶୁଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ ସାମିଲ ହୋଇଛି ।

## ଗ୍ୟାଲେରି

*
*
*
*

### ଚେହେରାର ଭାବଭଙ୍ଗି

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ଆଧାର
# ବିକ୍ରମ (ତାମିଲ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା)

| ବିକ୍ରମ |
| --- |
| ୨୦୧୪ରେ ବିକ୍ରମ |
| ଜନ୍ମ | କେନେଡ଼ି ଜନ୍ ଭିକ୍ଟର  (1966-04-17) ୧୭ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୬୬ ଚେନ୍ନାଇ, ତାମିଲନାଡ଼ୁ, ଭାରତ
 |
| ବୃତ୍ତିସମୂହ | * ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅଭିନେତା
* ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପ୍ରଯୋଜକ
* ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟ ଗାୟକ
 |
| ସକ୍ରିୟ ବର୍ଷ | ୧୯୯୦-ଏବେଯାଏଁ |
| ବୈବାହିକ-ସାଥୀ | ଶୈଳଜା ବାଳକୃଷ୍ଣନ୍ |
| ସନ୍ତାନ | ୨ |
| ପୁରସ୍କାର | ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର (୨୦୦୩) ତାମିଲନାଡ଼ୁ ରାଜ୍ୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର (୧୯୯୯, ୨୦୦୩) କଳାଇମମଣୀ (୨୦୦୪) |

**ବିକ୍ରମ** (ଜନ୍ମ: ୧୭ ଅପ୍ରେଲ ୧୯୬୬, ଜନ୍ମନାମ: କେନେଡ଼ି ଜନ୍ ଭିକ୍ଟ୍, ଚୈତନ୍ୟ ବିକ୍ରମ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ), ଜଣେ ଭାରତୀୟ କଥାଚିତ୍ର ଅଭିନେତା ଏବଂ ଗାୟକ । ସେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତାମିଲ କଥାଚିତ୍ର ଜଗତରେ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି । ସେ ୭ଟି ଫିଲ୍ମ‌ଫେୟାର ପୁରସ୍କାର, ଗୋଟିଏ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ୨ଟି ତାମିଲନାଡ଼ୁ ରାଜ୍ୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ପାଇଛନ୍ତି । ଏଥିସ‌ହ ମଇ ୨୦୧୧ରେ ମିଲନର ପିପୁଲସ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ଡକ୍ଟରେଟ ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ କରିଥିଲେ ।

ବିକ୍ରମ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ଏନ୍ କଧଲ କନମନି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଜରିଆରେ ଅଭିନୟ ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଭାଗ ସମୁଦାୟ ତାମିଲ, ମାଲାୟଲମ ଏବଂ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ବ୍ୟୟରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ୧୯୯୦ର ବାହାରିଥିବା ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ବିଷୟରେ ଦର୍ଶକ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ବିକ୍ରମଙ୍କୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ମିଳିଥିଲା । ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବାଲାଙ୍କର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସେତୁରେ ବିକ୍ରମଙ୍କୁ ମିଳିଥିଲା ତାଙ୍କର ଏହି ସଫଳତା, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ଜଣେ ପ୍ରେମିକ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହପରେ ବିକ୍ରମଙ୍କର ଅଭିନୟରେ ସଫଳତା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୦ ମସିହାର ଆରମ୍ଭରେ ବିକ୍ରମ ଧିଲ୍, ଜେମିନି, ଧୂଲ୍ ଏବଂ ସାମୀ ଆଦି ମସଲା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ଧାରାର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଚାଲିଥିବାବେଳେ ସେ ଖୁସି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଜଣେ ଅନ୍ଧ ଗ୍ରାମ‌ବାସୀ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ, ଯାହାପାଇଁ ସମୀକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ । ୨୦୦ରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ବାଲାଙ୍କର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପିଠମାଗନ୍‌ରେ ବିକ୍ରମଙ୍କର ଅଭିନୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଜାତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପୁରସ୍କାର ଉତ୍ସବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟିରେ ବିକ୍ରମଙ୍କୁ ମାତ୍ର କେତୋଟି ଧାଡ଼ିର ସଂଳାପ ମିଳିଥିଲା ।

୨୦୦୫ ମସିହାରେ ଏସ୍. ଶଙ୍କରଙ୍କର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଅନ୍ୟାୟନ୍‌ରେ ବିକ୍ରମ ଜଣେ ଏକାଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ବିକାର ମଣିଷ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଏହି କଥାଚିତ୍ରଟିର ହିନ୍ଦୀରେ ମଧ୍ୟ ଡବିଂ କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ବିକ୍ରମଙ୍କୁ ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଏକ ନୂଆ ପରିଚୟ ଆଣିଦେଇଥିଲା । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ ସମୀକ୍ଷକମାନେ ବିକ୍ରମଙ୍କର ଭୂୟଶୀ ପ୍ରସଂଶା କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ସେ ୨୦୦୯ରେ କାନ୍ତାସ୍ୱାମୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଜଣେ ସୁପର ହିରୋ ଭାବରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ସେ ମଣି ରତନମଙ୍କର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ରାବଣନ୍‌ରେ ରାବଣ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ହିନ୍ଦୀରେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଦୈବା ତିରୁମଙ୍ଗଳ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ଜଣେ ମାନସିକ ଅକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରୂପରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଥିବା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଆଇ ପାଇଁ ବିକ୍ରମ ଦୁଇଟି ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ଜଣେ ପ‌ହିଲିମାନ ଏବଂ ଜଣେ ପଙ୍ଗୁ ବ୍ୟକ୍ତି ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ । ସେ ଏହି ଦୁଇଟି ଭୂମିକା ପାଇଁ ପାଖାପାଖି ୩୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନ କମାଇଥିଲେ । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଭିନୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ପ୍ରସଂଶା ମିଳିଥିଲା । ତାମିଲ କଥାଚିତ୍ର ଜଗତରେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆୟ କରିଥିବା ୬ଷ୍ଠ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଭିତରେ ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟି ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ।

## ଆଧାର

## ବାହାର ଆଧାର

* ଇଣ୍ଟରନେଟ ମୁଭି ଡାଟାବେସରେ ବିକ୍ରମ
# ସିତାରା ଦେବୀ

| ସିତାରା ଦେବୀ |
| --- |
| ୨୦୦୯ରେ ସିତାରା ଦେବୀ |
| ଜନ୍ମ | ଧନଲକ୍ଷ୍ମୀ (1920-11-08)୮ ନଭେମ୍ବର ୧୯୨୦

 କଲିକତା, ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତ |
| ମୃତ୍ୟୁ | ୨୫ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୪(2014-11-25) (ବୟସ ୯୪) ମୁମ୍ବାଇ, ଭାରତ |
| ଜାତୀୟତା | ଭାରତୀୟ |
| ବୃତ୍ତି | କଥକ ନର୍ତ୍ତକୀ |
| ବୈବାହିକ-ସାଥୀ(s) | ନାଜିର ଅହମଦ ଖାନ (୧ମ), କେ. ଅସିଫ (୨ୟ), ପ୍ରତାପ ବାରୋତ (୩ୟ) |
| ସନ୍ତାନ | ରଞ୍ଜିତ ବାରୋତ (Ranjit Barot), ଜୟନ୍ତୀ ମାଲା |

**ସିତାରା ଦେବୀ** (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ **Sitara Devi** (୮ ନଭେମ୍ବର ୧୯୨୦ – ୨୫ ନଭେମ୍ବର ୨୦୧୪) ଜଣେ ଖ୍ୟାତନାମେ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କଥକ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଗାୟିକା ଓ ଅଭନେତ୍ରୀ ଥିଲେ । ସେ ଅନେକ ପୁରସ୍କାର ଓ ପ୍ରଶଂସା ପାଇଥିଲେ, ଭାରତ ଓ ଭାରତ ବାହାରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ବିଶେଷତଃ ରୟଲ ଆଲବର୍ଟ ହଲ , ଲଣ୍ଡନ (୧୯୬୭) ଓ କାର୍ଣ୍ଣେଜି ହଲ, ନିଉ ୟୋର୍କରେ (୧୯୭୬) ।

## ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ ଓ ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ସିତାରା ଦେବୀ ନଭେମ୍ବର ୮ ତାରିଖ ୧୯୨୦ରେ କଲିକତାରେ (ଏବେକାର କୋଲକାତା) ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥଲେ ଓ ସଂଯୋଗ ବଶତଃ ସେହି ଦିନ ଦିପାବଳୀର ଧନତେରାସ (Dhanteras Dipavali) ପର୍ବ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏଣୁ ଧନର ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଧନଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାମ କରଣ କରାଯାଇଥିଲା ।

ବାରାଣସୀରୁ ଆସି ସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ବ‌ହୁତ ବର୍ଷ ଧରି କଲିକତାରେ ବସବାସ କରିଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିବାରରେ ସିତାରା ଦେବୀ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ପିତା ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଦ୍ରଲୋକ ଥଲେ ଓ ସଂସ୍କୃତରେ ବୈଷ୍ଣବ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଭରଣ ପୋଷଣ ନିମନ୍ତେ କଥକ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମାତା ମତ୍ସ୍ୟ କୁମାରୀ ଏକ କଳାକାର ପରିବାରର କନ୍ୟା ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କର ନେପାଳ ରାଜକୀୟ ପରିବାର ସ‌ହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିଲା । ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ନେପାଳର ରାଜକୀୟ କୋର୍ଟରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଥିବାବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ହୋଇଗଲେ ଓ ଭାରତ ନାଟ୍ୟମ ତ‌‌ଥା ନାଟ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଷୟ ଗଭୀର ଭାବରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ । କଥକ ନୃତ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଥିଲା । କଥକ ତାଙ୍କ ରୋଜଗାରର ପନ୍ଥା ହୋଇଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତି ଝିଅ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ସଞ୍ଚାଳିତ ହୋଇଥିଲା; ଝିଅଙ୍କ ନାମ ଅଳକାନନ୍ଦା, ତାରା ଓ ଧନ୍ନୋ ଥିଲା, ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଚୁବେ ଓ ପାଣ୍ଡେ ଥିଲା ।

ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁରଙ୍କ ସ‌ହିତ ସିତାରା ଦେବୀ ଭେଟ କରିଥିଲେ ଓ ହଜିଲା ଭାରତୀୟ କଳାକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଉପଦେଶ ପାଇବା ପରେ ଠାକୁରଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ କଥକ ନୃତ୍ୟର ସୁଧାର ଆଣି ସେହି ଲକ୍ଷ ପୂରଣ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ସେ ସମୟରେ କଥକ ନୃତ୍ୟ କେବଳ ପୁଅମାନେ ବା ନାଚବାଲୀ ଝିଅମାନେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ ଓ ଭଦ୍ର ଘରର ପିଲାମାନେ ଏହି ନୃତ୍ୟ ଶିଖିବା ଆଶା କରାଯାଉନଥିଲା । ଏହି ନୃତ୍ୟରେ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମିଶ୍ରଣ କରିବାକୁ ଶୁକଦେବ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଏହା ଯୋଗୁ ପରିବାର ବଦନାମ ହୋଇଗଲେ ଓ ବାସ୍ତବତଃ ପ୍ରାୟ ଜାତିରୁ ବିତାଡ଼ିତ ହୋଇଗଲେ ।

ମହାରାଜ ନିଜର ଜାତିଲୋକଙ୍କର କ୍ରୋଧର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଝିଅମାନଙ୍କୁ ବେଶ୍ୟା ମଧ୍ୟ କୁହାଗଲା । ତାଙ୍କ ଲକ୍ଷରୁ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବିଚ୍ୟୁତ କରିପାରିଲାନି । ସିତାରା ଦେବୀ ପୂର୍ବ କଥା ସ୍ମରଣ କରି କ‌ହନ୍ତି, "ମୋ ପିତା କ‌ହିଲେ, ଯଦି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ‌ହିତ ରାଧା ନୃତ୍ୟ କରିପାରିଥିଲେ, ତେବେ ଝିଅମାନେ କାହିଁକି କରିନପାରିବେ ? ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଅଧିକାରକୁ ପୁରୁଷମାନେ ସମ୍ମାନ ଦେବାକଥା ।" ମହାରାଜ ତାଙ୍କର ଘର ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଏକ ନୂଆ ଜାଗାରେ ବାସ କଲେ । ଗୋଟିଏ ନୂଆ ନାଚ ବିଦ୍ୟାଳୟ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ପୁଅ ଓ ଝିଅଙ୍କ ସ‌ହିତ ନିଜ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ । ଥରେ କାନୁନ ରକ୍ଷାକାରୀମାନେ ଆସି ବିଦ୍ୟାଳୟର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ । ମହାଭାରତ କାହାଣୀକୁ ସ୍କୁଲରେ ମହାରାଜ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେଇଥିଲେ । ସିତାରା ତାଙ୍କଠାରୁ ୨୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ ଓ ନିଜେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।

## ଆଧାର
# ରଘୁନାଥ ମହାପାତ୍ର (ପଥର ଶିଳ୍ପୀ)

| ରଘୁନାଥ ମହାପାତ୍ର |
| --- |
|  |
| ଜନ୍ମ | (1943-03-23)୨୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୩ ପୁରୀ |
| ମୃତ୍ୟୁ | ୯ ମଇ ୨୦୨୧(2021-05-09) (ବୟସ ୭୮) ଭୁବନେଶ୍ୱର |
| ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ | କରୋନାଭୂତାଣୁ ରୋଗ ୨୦୧୯ |
| ଶିକ୍ଷା | ଅଷ୍ଟମ  |
| ବୃତ୍ତି | ସ୍ଥପତି (ପଥର ଶିଳ୍ପୀ) |
| ସନ୍ତାନ | ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର, ଯଶୋବନ୍ତ ମହାପାତ୍ର |
| ପିତାମାତା | ଦାମୋଦର ମହାପାତ୍ର, ଶକୁନ୍ତଳା ଦେବୀ |
| ପୁରସ୍କାର | ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ |

**ରଘୁନାଥ ମହାପାତ୍ର** (୨୩ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୩ - ୦୯ ମଇ ୨୦୨୧) ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ପଥର ଶିଳ୍ପୀ ଓ ସ୍ଥପତି ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପଥର ଶିଳ୍ପକଳା ନିମନ୍ତେ ୧୯୭୬ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଭାରତ ସରକାର ୨୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନୀତ କରିଥିଲେ । ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱର ଉପକଣ୍ଠରେ ଥିବା "ଶିଳ୍ପୀ ଗ୍ରାମ" ଓ "ରଘୁନାଥ କ୍ରାଫ୍ଟସ୍"ର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଥିଲେ । ପୁରାତନ ଶୈଳୀରେ ନୂତନ ଭାବେ ନିର୍ମିତ ତାରାତାରିଣୀ ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥପତି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସହ ସାରା ଭାରତରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।
୨୦୧୬ ମସିହାରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶା ଲଳିତ କଳା ଏକାଡେମୀର ସଭାପତି ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ।

କରୋନାଭୂତାଣୁ ରୋଗ ୨୦୧୯ରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ୨୦୨୧ ମଇ ମାସ ୯ ତାରିଖରେ ତାଙ୍କର ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

## ଜୀବନୀ

ସେ ୧୯୪୩ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୩ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀସ୍ଥିତ ପଥୁରିଆ ସାହିରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ ପାଠପଢ଼ା ଛାଡ଼ି ପଥରରେ ମୂର୍ତ୍ତି ଗଢ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ । ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ପୁରୀ ଛାଡ଼ି ଭୁବନେଶ୍ୱର ଚାଲିଆସିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ହସ୍ତକଳା ତାଲିମ ଓ ଡିଜାଇନ ସେଣ୍ଟରରେ ଚାକିରୀ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

୨୦୨୧ ମସିହା ମଇ ମାସରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଅନେକ ସଦସ୍ୟ କରୋନାଭୂତାଣୁ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ଅଖିଳ ଭାରତୀୟ ଆୟୁର୍ବିଜ୍ଞାନ ସଂସ୍ଥାନରେ ଆଇସିୟୁରେ ଚିକିତ୍ସିତ ହେଉଥିଲେ । ମଇ ୯ ତାରିଖରେ ଚିକିତ୍ସାଧୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ରୋଗରେ ତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

## କଳାକୃତି

* ଭୁବନେଶ୍ୱର ମାଷ୍ଟରକାଣ୍ଟିନ ଛକରେ ୧୮ଫୁଟ ଲମ୍ବା ଓ ୧୫ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର କୋଣାର୍କ ଘୋଡ଼ା
* କଟକ ବାରବାଟୀ ଷ୍ଟାଡିଅମରେ ୧୨ଫୁଟର କୋଣାର୍କ ଘୋଡ଼ା
* ଭୁବନେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ବିଜୁ ପଟ୍ଟନାୟକ ବିମାନବନ୍ଦରରେ ୧୬ଟି କୋଣାର୍କ ଚକ୍ର
* ଟିଟିଲାଗଡ଼ରେ ୭୦ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ୩ଟି ମନ୍ଦିର
* ଗଞ୍ଜାମର ନୂତନ ତାରାତାରିଣୀ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ
* ଭାରତୀୟ ସଂସଦରେ ସ୍ଥାପିତ ୫ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାରାୟଣ ମୂର୍ତ୍ତି
* ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସମାଧି ପୀଠ
* ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଅଶୋକା ହୋଟେଲରେ ୧୪ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର କୋଣାର୍କ ଚକ୍ର
* ଧଉଳିରେ ୨ଟି ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି
* ଲଦାଖରେ ୨୦ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ୩ଟି ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି
* ଫ୍ରାନ୍ସରେ କାଠର ବିଶାଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି
* ଜାପାନରେ ୧୫ଫୁଟ ଉଚ୍ଚତାର ଅଶୋକ ସ୍ତମ୍ଭ
* [[ବାଲେଶ୍ୱରର ଇମାମି ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ।

## ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ

* ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ, ୨୦୧୩
* ପଦ୍ମଭୂଷଣ, ୨୦୦୧
* ପଦ୍ମଶ୍ରୀ, ୧୯୭୬
* ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୬୪
* ଶିଳ୍ପୀଗୁରୁ ସମ୍ମାନ ୨୦୦୬
* ଭରତମୁନି ସମ୍ମାନ - ୨୦୧୪
* ମହ୍ଲାର ସମ୍ମାନ, ୨୦୧୭

## ଆଧାର
# ଶିବକୁମାର ଶର୍ମା

| ଶିବକୁମାର ଶର୍ମା |
| --- |
| ଶିବକୁମାର ଶର୍ମା ୨୦୧୬ ମସିହାରେ |
| Background information |
| ଜନ୍ମ | (1938-01-13)୧୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୩୮ ଜମ୍ମୁ, ଜମ୍ମୁ ଓ କଶ୍ମୀର |
| ମୃତ୍ୟୁ | ୧୦ ମଇ ୨୦୨୨(2022-05-10) (ବୟସ ୮୪) ମୁମ୍ବାଇ, ଭାରତ |
| ଶୈଳୀ | ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ |
| ପେଷା | ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ |
| ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର | ସନ୍ତୁର, ତବଲା |
| କାର୍ଯ୍ୟକାଳ | ୧୯୫୫-୨୦୨୨ |
| ଅନ୍ୟ ଅଂଶଗ୍ରହଣ | ରାହୁଳ ଶର୍ମା (ପୁଅ) ହରିପ୍ରସାଦ ଚୌରାସିଆ |
| ୱେବସାଇଟ | santoor.com |

**ଶିବକୁମାର ଶର୍ମା** (୧୩ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୩୮-୧୦ ମେ ୨୦୨୨) ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଓ ସନ୍ତୁର ବାଦକ ଥିଲେ । ସେ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ସନ୍ତୁର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ପଣ୍ଡିତ ହରିପ୍ରସାଦ ଚୌରାଶିଆଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେ ଶିବ-ହରି ନାମରେ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ ।

ସେ ୧୯୮୬ ମସିହାରେ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର, ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଓ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନୀତ ହୋଇଥିଲେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ

ଶିବକୁମାର, ୧୯୩୮ ମସିହାରେ ଜମ୍ମୁଠାରେ ଏକ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରେମୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଉମାଦତ୍ତ ଶର୍ମା ଜଣେ ଗାୟକ ଓ ତବଲା ବାଦକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପିତା ଶିବକୁମାରଙ୍କୁ ୫ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷାଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । କ୍ରମେ ପିତା ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁର ଶିଖିବା ନିମନ୍ତେ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ । ସନ୍ତୁର ଏକ ଲୋକ ବାଦ୍ୟ ଓ ଏହାର ସୃଷ୍ଟି ପର୍ସିଆରେ ହୋଇଥିଲା । କାଶ୍ମୀରରେ ଏହି ବାଦ୍ୟର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା । ପାରମ୍ପାରିକ କାଶ୍ମୀର ଲୋକଗୀତ ସହିତ ସୁଫୀ ସଙ୍ଗୀତର ମେଳକୁ ପିତା ଉମାଦତ୍ତ ଶର୍ମା ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ଓ ପୁଅ ଶିବକୁମାରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁରରେ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ବଜେଇବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ । ଶିବକୁମାର ୧୩ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ସନ୍ତୁର ଶିଖିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ୧୯୫୫ ମସିହାରେ ମୁମ୍ବାଇଠାରେ ସେ ନିଜର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତୁର ବାଦ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ।

## ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଜୀବନ

ଶିବକୁମାର ୧୯୮୮ ମସିହାରେ
ଶିବକୁମାର, ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ତୁର ବଜାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତରେ ସନ୍ତୁରର ବ୍ୟବହାରରେ ଶ୍ରେୟ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ । ହରିପ୍ରସାଦ ଚୌରାସିଆଙ୍କ ସହ ବଂଶୀରେ ଓ ଜାକିର ହୁସେନଙ୍କ ସହ ତବଲାରେ ଅନେକ ଥର ଯୁଗଳବନ୍ଦୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ୧୯୬୭ ମସିହାରେ ହରିପ୍ରସାଦ ଚୌରାସିଆ ଓ ଗିଟାର ବାଦକ ବ୍ରିଜ ଭୂଷଣ କାବ୍ରାଙ୍କ ସହ ମିଳିତ ଭାବରେ ସେ *କଲ ଅଫ ଦ ଭ୍ୟାଲି* ନାମରେ ଏକ ଆଲବମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ଏହି ଆଲବମଟି ସର୍ବକାଳୀନ ଲୋକପ୍ରିୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଆଲବମମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ ।

ଅନେକ ହିନ୍ଦୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା କରିଥିଲେ । ୧୯୫୬ ମସିହାରେ ଭି ଶାନ୍ତାରାମଙ୍କ ଝନକ ଝନକ ପାୟଲ ବାଜେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ଏକ ଅଂଶରେ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ହରିପ୍ରସାଦ ଚୌରାସିଆଙ୍କ ସହ ମିଶି ଶିବ-ହରି ନାମରେ ସେ ସିଲସିଲା (୧୯୮୦) , ଫାସଲେ (୧୯୮୫) , ଚାନ୍ଦନୀ (୧୯୮୯) , ଲମ୍ହେ (୧୯୯୧) , ଡର (୧୯୯୩) ଆଦି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନା ଦେଇଥିଲେ । ରାହୁଳ ଦେବ ବର୍ମନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଗାଇଡ଼ର ଗୀତ *ମୋ ସେ ଛଲ କିଏ ଯାଏ*ରେ ସେ ତବଲା ବାଦନ କରିଥିଲେ ।

## ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନ

ଶିବକୁମାର, ମନୋରମାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପୁଅ ଅଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପୁଅ ରାହୁଲ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ସନ୍ତୁର ବାଦକ ଓ ପିତାଙ୍କ ସହ ୧୯୯୬ ମସିହାରୁ ମଞ୍ଚରେ ସନ୍ତୁର ବାଦନ କରିଛନ୍ତି ।

## ମୃତ୍ୟୁ

୨୦୨୨ ମସିହା ମେ ମାସ ୧୦ତାରିଖରେ ହୃଦ୍‌ରୋଧ ଯୋଗୁ ଶିବକୁମାରଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।

## ସମ୍ମାନ ଓ ପୁରସ୍କାର

ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପ୍ରଣବ ମୁଖାର୍ଜୀଙ୍କଠାରୁ ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡ଼େମୀ ଫେଲୋସିପ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ଅବସରରେ
* ପଦ୍ମ ଭୂଷଣ - ୨୦୦୧
* ପଦ୍ମଶ୍ରୀ - ୧୯୯୧
* ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡ଼େମୀ ପୁରସ୍କାର - ୧୯୮୬
* ବାଲ୍ଟିମୋର ସହରର ସମ୍ମାନଜନକ ନାଗରିକତା - ୧୯୮୫,
* ପ୍ଲାଟିନୋମ ଡିସ୍କ, କଲ ଅଫ ଦ ଭ୍ୟାଲି ଆଲବମ ପାଇଁ
* ପ୍ଲାଟିନୋମ ଡିସ୍କ, ସିଲସିଲା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ
* ଗୋଲ୍ଡ ଡିସ୍କ, ଫାସଲେ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ
* ପ୍ଲାଟିନୋମ ଡିସ୍କ, ଚାନ୍ଦନୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ପାଇଁ
* ପଣ୍ଡିତ ଚତୁର ଲାଲ ଏକ୍ସେଲେନ୍ସ ସମ୍ମାନ - ୨୦୧୫

## ଆଧାର
# କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ମେହେର

| କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ମେହେର |
| --- |
| ଜନ୍ମ | ୧୯୨୮ ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲା, ଓଡ଼ିଶା, ଭାରତ |
| ମୃତ୍ୟୁ | ୩୦ ଜୁନ ୨୦୦୮ |
| ବୃତ୍ତି(ସମୂହ) | ବୁଣାକାର  |
| ପ୍ରସିଦ୍ଧି | ନଟ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ |
| ପୁରସ୍କାର | ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ନିମନ୍ତେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ |

**କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ମେହେର**(୧୯୨୮-୨୦୦୮) ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ପ୍ରବୀଣ ତନ୍ତି ଥିଲେ । ସେ *ଇକ୍କତ* ପରମ୍ପରାର (ବାନ୍ଧ ଓ ରଙ୍ଗ) ବିଶିଷ୍ଟ ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ବଲପୁରୀ ଲୁଗା ବୁଣା ନିମନ୍ତେ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଶାଢ଼ୀ ହସ୍ତ‌ତ‌ନ୍ତ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତାର ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ । ତାଙ୍କୁ ଭାରତ ସରକାର ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ସନ ୨୦୦୯ରେ ସେ *ହ୍ୟାଣ୍ଡିକ୍ରାଫ୍ଟ ଅଫ ନ୍ୟାସନାଲ ସେଣ୍ଟର ଫର ଟେକ୍ସଟାଇଲ ଡିଜାଇନର* ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ ।

କୁଞ୍ଜ ବିହାରୀ ୧୯୨୮ ମସିହାରେ ବରଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ବିଜେପୁର ଥାନା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚୁଡାପାଲିଠାରେ ଏକ ଭୁଲିଆ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ମାତ୍ର ୨ୟ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ସୂତା କାଟି, ଲୁଗା ବୁଣିବା ଥିଲା ସେମାନଙ୍କର କୌଳିକ ବ୍ୟାପାର । ନିଜ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ସେ ଏହି ବିଦ୍ୟା ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ । ଏହି କାମରେ ଅଧିକ ଗବେଷଣା କରି ସେ ଅନେକ ନୂତନ ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କରି ପାରିଥିଲେ । ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ବୁଣାଯାଇଥିବା କିଛି ବିଶିଷ୍ଟ ଶାଢ଼ୀ ଥିଲା : ନବଗୁଞ୍ଜର, ବାପୁଜୀଙ୍କ ଅବଦାନ, ଭାରତ ରତ୍ନ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଭଗବାନ, ଭାରତୀ କୁସୁମ ଇତ୍ୟାଦି । ସେ ଶାଢ଼ୀ ଉପରେ ଲେନିନଙ୍କ ଛବି ମଧ୍ୟ ବୁଣିଥିଲେ । ଏହା ଋଷିଆ ସରକାରଙ୍କୁ ଉପହାର ଦିଆଯାଇଥିଲା । କୋଣାର୍କ ଚକ ଥିବା ଏକ ଶାଢ଼ୀ ସେ ବ୍ରିଟେନର ରାଣୀ ଏଲିଜାବେଥ ଦ୍ୱିତୀୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ । ମହାରାଣୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇଥିବା ସେ ଥିଲେ ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ବୁଣାକାର । ତାଙ୍କ ସୁପୁତ୍ର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମେହେର ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ବୁଣାକାର । ୨୦୦୮ ଜୁନ ୩୦ତାରିଖରେ ୯୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ତିରୋଧାନ ଘଟିଥିଲା ।

## ଆଧାର
# ଦର୍ଶନା ଜାଭେରୀ

| Darshana Jhaveri |
| --- |
| ଜନ୍ମ | Mumbai, India |

**ଦର୍ଶନା ଜାଭେରୀ** (ଜନ୍ମ 1940), ଚାରି ଜାଭେରୀ ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ସାନ, ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟର ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭାରତୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶକ ଅଟନ୍ତି । ସେ ଜଣେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ, ଅନୁସନ୍ଧାନ ପଣ୍ଡିତ, ଶିକ୍ଷକ ଚାରିଜଣ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଖ୍ୟାତି ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ, ଯାହାର ନାମ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ସହିତ ସମକକ୍ଷ ହୋଇପାରିଛି । ସେ ଗୁରୁ ବିପିନ ସିଂଙ୍କର ଜଣେ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ୧୯୫୮ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମଞ୍ଚରେ ଅଭିନୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ମଣିପୁରୀ ନର୍ତ୍ତନାଳାୟର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା, ଯାହା ଭାରତରେ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଥିଲା ​​ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁମ୍ବାଇ, କୋଲକାତା ଏବଂ ଇମ୍ଫାଲରେ କେନ୍ଦ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଅଟେ ।

## ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ ଏବଂ ତାଲିମ

ଦର୍ଶନ ଜାଭେରୀ ମୁମ୍ବାଇର ଏକ ଗୁଜରାଟୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ଛଅ ବର୍ଷ ବୟସରେ ସେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ନୟନା ଏବଂ ରଂଜନାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବିପିନ ସିଂଙ୍କଠାରୁ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଶିଖୁଥିବା ଦେଖିଥିଲେ । ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ସୁଭର୍ନାଙ୍କ ସହ ନୃତ୍ୟ କଳା ଶିଖିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ପରେ, ସେ ସୂତ୍ରଧାରୀ କ୍ଷେତ୍ରେତୋମ୍ବି ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ପାରମ୍ପାରିକ ରାସଲିଳା ନୃତ୍ୟ, ଗୁରୁ ମୈତେଇ ଟୋମ୍ବା ସିଂଙ୍କଠାରୁ *ନାଟ ପୁଙ୍ଗ* ଏବଂ କୁମାର ମୈବୀଙ୍କଠାରୁ ପାରମ୍ପାରିକ *ମୈବୀ ଯୋଗୀ* ଶିଖିଲେ ।

## ବୃତ୍ତି

୧୯୫୦ ଦଶକ ବେଳକୁ ଜାଭେରୀ ଭଉଣୀମାନେ - ନୟନା, ରଂଜନା, ସୁବର୍ନା ଏବଂ ଦର୍ଶନା - ଭାରତ ତଥା ବିଦେଶରେ ମଞ୍ଚରେ ଏକାଠି ଅଭିନୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ୧୯୫୬ ମସିହାରେ, ପ୍ରଥମ ଅଣ-ମଣିପୁରୀମାନେ ଇମ୍ଫାଲର ରାଜପ୍ରାସାଦ ଭିତରେ ଥିବା ଗୋବିନ୍ଦଜୀ ମନ୍ଦିରରେ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରିଥିଲେ । ପରିଶେଷରେ, ଭଉଣୀମାନେ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ମୁମ୍ବାଇ, କୋଲକାତା ଏବଂ ଇମ୍ଫାଲରେ ନିଜ ଗୁରୁ ଏବଂ କଳାବତୀ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ମଣିପୁରୀ ନର୍ତ୍ତନାଳୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଏବଂ ସମୟ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ସହିତ ସମକକ୍ଷ ହେଲା । ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି, ଦର୍ଶନ ନୃତ୍ୟ ଉପରେ ଅନେକ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନ କାଳରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ, ଅନୁସନ୍ଧାନ ତଥା କୋରିଓଗ୍ରାଫିରେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

୨୦୦୮ ମସିହାର ଏକ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ନୃତ୍ୟ ସମାଲୋଚକ ସୁନୀଲ କୋଥାରୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟର ମନ୍ଦିର ପରମ୍ପରାକୁ ସହରକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଅଟନ୍ତି । ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେ ନୟନା ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସୁଭର୍ନା ଅସୁସ୍ଥ ଥିବାରୁ ରଂଜନା ଏବଂ ଦର୍ଶନା ତାଙ୍କ ନୃତ୍ୟଦଳ ସହିତ ଅଭିନୟ ଜାରି ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ମଣିପୁରୀ ନୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।

## ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ସମ୍ମାନ

ଦର୍ଶନା ଜାଭେରୀଙ୍କୁ ୧୯୯୬ ମସିହାରେ ସଂଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ, ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ନାଟକ ଏକାଡେମୀଦ୍ୱାରା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ୨୦୦୨ରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ୨୦୧୮ରେ କାଳିଦାସ ସମ୍ମାନ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା ।

## ଆଧାର