# ଦିଲ୍ଲୀ

| ଦିଲ୍ଲୀ
दिल्ली |
| --- |
| ମହାନଗର |
| ଉପରୁ ଡାହାଣକୁ: ଲୋଟସ ଟେମ୍ପଲ, ହୁମାୟୁଁ ମସଜିଦ, କନୌଟ ପାଲେସ, ଅକ୍ଷରଧାମ ମଦିର, ଇଣ୍ଡିଆ ଗେଟ |
| Country |  India |
| State | ଦିଲ୍ଲୀ |
| Government |
|  • ରାଜ୍ୟ ପାଳ | ତେଜେନ୍ଦ୍ର ଖାନ୍ନା |
|  • ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ତାଲିକା | ଶୀଳା ଦିକ୍ଷୀତ |
|  • ମେୟର | ପ୍ରଫେସର ରଜନୀ ଅବ୍ୱୀ |
| Area |
|  • ସମୁଦାୟ | 1483 km2 (573 sq mi) |
|  • Rank | ପ୍ରଥମ |
| Elevation | 239 m (784 ft) |
| Population (2010) |
|  • Total | ୧୬୭୫୩୨୩୫ |
|  • Rank | ଦ୍ୱିତୀୟ |
|  • Density | 11297/km2 (29,260/sq mi) |
| Languages |
|  • Official | ଇଂରାଜୀ, ହିନ୍ଦୀ, ଉର୍ଦ୍ଦୁ, ପଞ୍ଜାବୀ |
| Time zone | UTC+5:30 (IST) |
| PIN | ୧୧୦ xxx |
| Telephone code | ୯୧-୧୧- XXXX XXXX |
| ଯାନବାହାନ ପଞ୍ଚୀକରଣ | DL-xx |
| HDI |  ୦.୮୭୫ |
| HDI Year | ୨୦୦୫ |
| HDI Category | ଅଧିକ |
| Legislature type | ଏକ ନ୍ୟାୟପାଳିକା |
| Legislature Strength | ୭୦ |
| Website | delhigovt.nic.in |

**ଦିଲ୍ଲୀ** ଆୟତନ ଅନୁସାରେ ଭାରତର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ମହାନଗର ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା ହିସାବରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ ମହାନଗର ଏହା ପୃଥିବୀର ଅଷ୍ଟମ ବୃହତ ମହାନଗର । ୨୦୧୧ ଲୋକଗଣନା ଏଠାରେ ୧୬,୭୫୩,୨୩୫ ଜଣ ବାସିନ୍ଦା ଅଛନ୍ତି । ଏଠାକାର ଗ୍ରେଟର ନ୍ୟାସନାଲ କ୍ୟାପିଟାଲ ରିଜିଅନ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ପାଖାପାଖି ୨୨.୨ ମିଲିଅନ ଲୋକ ବାସ କରନ୍ତି । ଦିଲ୍ଲୀ ନାମ ନ୍ୟାସନାଲ କ୍ୟାପିଟାଲ ରିଜିଅନ ପାଖାପାଖି ସହରାଞ୍ଚଳକୁ ଓ ଭାରତର ରାଜଧାନୀକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଇଥାଏ । ଯଦିଓ ଏହା ଏକ କେନ୍ଦ୍ରଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ଭଳି କାମ କରେ, ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଶାସନ ଅନୁସାରେ ଏହା ଏକ ରାଜ୍ୟ ଭାବେ କାମ କରେ । ଏଠାରେ ବାକି ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ନ୍ୟାୟପାଳିକା, ହାଇକୋର୍ଟ, ଜଣେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅଧିନରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳ କାମ କରିଥାଏ । ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ, ମିଳିତ ଭାବରେ ଉଭୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଦେଇ ଶାସିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହା ନ୍ୟାସନାଲ କ୍ୟାପିଟାଲ ରିଜିଅନର ମଧ୍ୟ ରାଜଧାନୀ ।

## ଇତିହାସ

72.5 m (238 ft), କୁତବ ମିନାର ପୃଥିବୀର ଉଚ୍ଚତମ ଇଟା ତିଆରି ମିନାର
୧୫୬୦ରେ ତିଆରି, ହୁମାୟୁଁଙ୍କ ଦୁର୍ଗ ପ୍ରଥମ ମୋଗଲ ଦୁର୍ଗ ।
ଲାଲ କିଲା, ଏକ ଇଉନେସ୍କୋ ବିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳ, ହେଉଛି ସେହି ଜାଗା ହେଉଛି ସେହି ଜାଗା ଯେଉଁଠାରୁ ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ସମଗ୍ର ଦେଶପ୍ରତି ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସରେ ଭାଷଣ ଦିଅନ୍ତି ।
ଭାରତର ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବାର ଐତିହାସିକମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି । ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ବା ତାହା ଆଗରୁ ଏଠାରେ ଜନବସତି ଥିଲା ବୋଲି ମନେକରାଯାଏ । ଓ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀ ପରଠାରୁ ଏଠାରେ ନିରନ୍ତର ଜନବସତି ତିଆରି ହୋଇଚାଲିଥିଲା । ଏହା ମହାଭାରତର ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।ମୌର୍ଯ୍ୟ ଶାସନ ପରେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ କାମ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ( ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦)।

### ନାମକରଣ

ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀର ନାମକରଣ କିପରି ହୋଇଥିଲା, ତାହାର ରହସ୍ୟ ବର୍ତ୍ତମାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ମୋଚନ ହୋଇନାହିଁ । ଗବେଷକମାନେ ଏ ନେଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଦିଅନ୍ତି । ସ‌ହସ୍ରବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏହି ସ‌ହରର ପୂରାନାମ *ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ* ଥିଲା । ଏହା ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡବ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ନ‌କୁଳ ଓ ସ‌ହଦେବ)ଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଥିଲା । ତେବେ ଗବେଷକଙ୍କ ମତରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୦ ବେଳକୁ ଜନୈକ ରାଜା **ଧିଲୁ** ଏଠାରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାମକୁ ଅପଭ୍ରଂଶ କରାଯାଇ ଏହି ସ୍ଥାନର ନାମ *ଦିଲ୍ଲୀ* ରଖାଯାଇଛି । ଅନ୍ୟ କେତେକ ଐତିହାସିକଙ୍କ ମତରେ, ତୋମର ବଂଶର ରାଜା **ଧବ** ତାଙ୍କ କିଲ୍ଲା ଭିତରର ଢିଲା ଲୁହା ଖମ୍ବ କାରଣରୁ ଏହି ସ୍ଥାନର ନାମ *ଢିଲୀ* ରଖିଦେଇଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାହା ଅପଭ୍ରଂଶ ହୋଇ *ଦିଲ୍ଲୀ* ନାମକରଣ ହୋଇଛି । ମହାରାଜା **ପୃଥ୍ୱୀରାଜ ଚୌହାନ**ଙ୍କ ଶାସନ ସମୟରେ ଏହି ସ୍ଥାନର ନାମ *ଦିଲ୍ଲୀ* ରଖାଯାଇଥିଲା ବୋଲି ଉଜ୍ଜୟିନୀର ଜନୈକ ଗବେଷକ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ କ‌ହିବା ଅନୁସାରେ, ପୃଥ୍ୱୀରାଜ ଚୌହାନ ଦିଲ୍ଲୀର ଶେଷ ହିନ୍ଦୁ ଶାସକ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜପରିଷଦର ଜଣେ ମୁଖ୍ୟ କର୍ମକର୍ତ୍ତା *ଦିଲ୍ଲୀ* ନାମ ରଖିଥିବା ଅନୁମେୟ ।

## ଆଧାର

## ଆଗକୁ ପଢ଼ିବେ

* Economic Survey of Delhi 2005–2006. Planning Department. Government of National Capital Territory of Delhi. Retrieved on 12 February 2007
* Horton, P (2002). *Lonely Planet Delhi* (3 ed.). Lonely Planet Publications. ISBN 1864502975. `{{cite book}}`: Unknown parameter `|official_name=` ignored (help)
* Rowe, P; Coster, P (2004). *Delhi (Great Cities of the World)*. World Almanac Library. ISBN 0836851978.
* Delhi: Adventures in a Megacity by Sam Miller (writer and journalist)

## ଅଧିକ ତଥ୍ୟ

ସରକାରୀ
* ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ୱେବସାଇଟ-ଦିଲ୍ଲୀ
* ଦିଲ୍ଲୀ ମୁନିସିପାଲିଟି ୱେବସାଇଟ Archived 2009-03-31 at the Wayback Machine.
* ନୂଆଦିଲୀ ମୁନିସିପାଲିଟି

ବାକିସବୁ
* ଦିଲ୍ଲୀ ସାଧାରଣ ଗମନାଗମନ Archived 2012-04-13 at the Wayback Machine.
* ଦିଲ୍ଲୀ ସାଧାରଣ ଗମନାଗମନ ପାଇଁ ଆଣ୍ଡ୍ରଏଡ଼ ୨.୧+ ଆପ Archived 2012-01-18 at the Wayback Machine.
* Delhi travel guide from Wikivoyage
* ଦିଲ୍ଲୀ ବାବଦରେ କିଛି ଜାଣିବା କଥା