Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ଟାଇଫସ

|  |
| --- |
| ଟାଇଫସ ଜ୍ୱର (Typhus fever) |
| ଏପିଡେମିକ ଟାଇଫସ ଯୋଗୁ ହୋଇଥିବା ରାସ |
| ବିଭାଗ | ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ (Infectious disease) |
| ଲକ୍ଷଣ | ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବଥା ଓ ରାସ  |
| ଆକ୍ରାନ୍ତ ସମୟ | ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାର ଏକରୁ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ  |
| କାରଣ | ପରଜୀବୀଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପୁଥିବା ଜୀବାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ  |
| ଚିକିତ୍ସା | ଡକ୍‌ସିସାଇକ୍ଲିନ |
| Patient UK |  |

**ଟାଇଫସ** (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ **Typhus**, ଅନ୍ୟ ନାମ **ଟାଇଫସ ଜ୍ୱର**/ **typhus fever,**) ରୋଗସମୂହ ଏକ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ (infectious diseases) ଦଳ ଯେଉଁଥିରେ ଏପିଡେମିକ ଟାଇଫସ (epidemic typhus), ସ୍କ୍ରବ ଟାଇଫସ (scrub typhus) ଓ ମୁରାଇନ ଟାଇଫସ (murine typhus) ଆଦି ରୋଗ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥାଆନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ରୋଗରେ ସାଧାରଣତଃ ଜ୍ୱର, ମୁଣ୍ଡବଥା ଓ ରାସ ଦେଖାଯାଏ । ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବାର ଏକରୁ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ ଏହି ରୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ ।

ଜୀବାଣୁ ସଂକ୍ରମଣ ଯୋଗୁ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ । ଏପିଡେମିକ ଟାଇଫସ ରୋଗ ରିକେଟସିଆ ପ୍ରୋୱାଜେକି (*Rickettsia prowazekii*) ଯୋଗୁ ହୁଏ ଯାହା ଦେହ ଉକୁଣୀ (body lice) ଯୋଗୁ ବ୍ୟାପେ, ସେହିଭଳି ସ୍କ୍ରବ ଟାଇଫସ ରୋଗ ଓରିଏଣ୍ଟିଆ ସୁସୁଗାମୁସି (*Orientia tsutsugamushi*) ଯୋଗୁ ହୁଏ ଯାହା ଚିଗର (chiggers) ଯୋଗୁ ବ୍ୟାପେ ଓ ମୁରାଇନ ଟାଇଫସ ରୋଗ ରିକେଟସିଆ ଟାଇଫି (*Rickettsia typhi*) ଯୋଗୁ ହୁଏ ଯାହା ଫ୍ଲି (fleas) ଯୋଗୁ ବ୍ୟାପେ ।

ବ୍ୟବସାୟୀକ ଭିତ୍ତିରେ ଏହାର କୌଣସି ଟିକା vaccine ନାହିଁ । ଏହି ରୋଗ କରାଉଥିବା ଜୀବାଣୁ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଦୂରରେ ରହିଲେ ପ୍ରତିଷେଧ ହୋଇପାରିବ । ଡକ୍‌ସିସାଇକ୍ଲିନ ଆଣ୍ଟିବାୟୋଟିକ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହାର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ । ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ଓ ଅଳ୍ପ ସ୍ଥାନରେ ବ‌ହୁତ ଲୋକ ରହିଲେ ଏପିଡେମିକ ଟାଇଫସ ମହାମାରୀ ହେବା ସମ୍ଭାବନା ରହେ । ଏକଦା ଏହି ରୋଗ ଅତି ସାଧାରଣ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଆଜିକାଲି ଏହା କ୍ୱଚିତ ଦେଖାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ନ ଏସିଆ, ଜାପାନ ଓ ଉତ୍ତର ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ସ୍କ୍ରବ ଟାଇଫସ ଦେଖାଯାଏ । ପୃଥିବୀର ଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ (tropical) ଓ ଅନୁଗ୍ରୀଷ୍ମମଣ୍ଡଳୀୟ (subtropical) ଇଲାକାରେ ମୁରାଇନ ଟାଇଫସ ଦେଖାଯାଏ ।

ସନ ୧୫୨୮ରୁ ଟାଇପସ ରୋଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଟାଇଫସ ରୋଗୀର ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖି ଏହି ରୋଗର ନାମ ପୁରାତନ ଗ୍ରୀକ ଭାଷାରେ ଟାଇଫସ (Greek *typhus* ବା τύφος) ରଖାଯାଇଥିଲା ଯାହାର ଅର୍ଥ ଧୁଆଁଳିଆ । *ଟାଇଫଏଡ* ନାମଟି *ଟାଇଫସ ଭଳି* ଶୁଣାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମ୍ପୁର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ରୋଗ ଭିନ୍ନ ଜୀବାଣୁ ଯୋଗୁ ହୁଏ ।

## ଆଧାର
# ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ

| ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ |
| --- |
| ଛାତି ଏକ୍ସ ରେରେ ଦେଖାଯାଇଥିବା ଫୁସଫୁସରେ ହୋଇଥିବା ଅର୍ବୁଦ ବା ଟ୍ୟୁମର ତୀର ଚିହ୍ନଦ୍ୱାରା ଦେଖା‌ଯାଇଛି |
| ବିଭାଗ | oncology[\*], pulmonology[\*] |
| ଆଇସିଡ଼ି-୧୦ | C33.-C34. |
| ଆଇସିଡ଼ି-୯-ସିଏମ୍ | 162 |
| ରୋଗ ଡାଟାବେସ | ଛାତି ଏକ୍ସ‌-ରେ: ଫୁସଫୁସ ଭିତରେ ତୀର ଚିହ୍ନିତ ଅଂଶରେ କର୍କଟ ରୋଗ ଦେଖାଉଛି ।.htm 7616 ଛାତି ଏକ୍ସ‌-ରେ: ଫୁସଫୁସ ଭିତରେ ତୀର ଚିହ୍ନିତ ଅଂଶରେ କର୍କଟ ରୋଗ ଦେଖାଉଛି । |
| ମେଡ଼ିସିନ-ପ୍ଲସ | 007194 |
| ଇ-ମେଡ଼ିସିନ | med/1333 med/1336 emerg/335 radio/807 radio/405 radio/406 |
| Patient UK | ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ |
| MeSH | D002283 |

**ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ**, (ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଲଙ୍ଗସ୍ କ୍ୟାନସର ବା ଲୁଙ୍ଗସ କାର୍ସିନୋମା), ରୋଗ ଏକ ମାଲିଗନାଣ୍ଟ ଅର୍ବୁଦ ଯେଉଁଥିରେ ଫୁସଫୁସ ତନ୍ତୁରେ ଥିବା ଜୀବକୋଷମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟାର ଅଦମନୀୟ ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ । ଚିକିତ୍ସା ନ ହେଲେ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଫୁସଫୁସ ପାର ହୋଇ ନିକଟସ୍ଥ ତନ୍ତୁକୁ ଓ ଏହାର କିଛି ଅଂଶ ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ବା ମେଟାସ୍ଟାସିସ (Metastasis) ହୋଇପାରେ । ଫୁସଫୁସରେ ହେଉଥିବା କର୍କଟ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାଥମିକ କର୍କଟ ଶ୍ରେଣୀର ଓ ଏପିଥେଲିଅମ୍ ଜାତୀୟ ଜୀବକୋଷରୁ ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । ମୂଖ୍ୟ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଥାଏ: କ୍ଷୁଦ୍ର କୋଷ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ (SCLC) ଓ ଅଣକ୍ଷୁଦ୍ର କୋଷ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ(NSCLC) । କାଶ, ରକ୍ତମିଶା କଫ, ଓଜନ ହ୍ରାସ ଓ କଷ୍ଟଦାୟକ ଶ୍ୱାସ କ୍ରିୟା ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣମାନ ଏହି ରୋଗରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ବ୍ୟତିତ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗର କର୍କଟ କୋଷ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ ଫୁସଫୁସରେ କର୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ।

ଏହି ରୋଗର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ କାରଣ ହେଲା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଧୂମ୍ର ପାନ କରିବା ଯାହାଦ୍ୱାରା ୮୫% କର୍କଟ ହୁଏ । ୧୦ରୁ ୧୫ % କର୍କଟ ରୋଗୀ ଜୀବନରେ କେବେ ବି ଧୁମ୍ର ପାନ କରିନଥାଆନ୍ତି । ଏମାନେ ଗୁଣସୂତ୍ର ଅସୁବିଧା, ରାଡନ ଗ୍ୟାସ, ଆଜ୍‌ବେସ୍ଟସ, ସେକଣ୍ଡ ହ୍ୟାଣ୍ଡ ଧୂମ୍ର ତଥା ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁ ରୋଗ ଭୋଗିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ । ଛାତି ଏକ୍ସ-ରେ ଓ ସି.ଟି.ସ୍କାନଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ଜଣାପଡେ । ବ୍ରୋଙ୍କୋସ୍କୋପି ବା ସି.ଟି ଗାଇଡାନ୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ବାୟୋପ୍ସି କରି ଏହି ରୋଗ ନିଧାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ।

ଧୁମ୍ରପାନ ଓ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏହାର ମୂଖ୍ୟ କାରଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାଠାରୁ ଦୂରରେ ରହିଲେ ରୋଗ ପ୍ରତିଷେଧ ହୁଏ । ଏହି ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କର୍କଟର ସ୍ଟେଜ, ଟାଇପ ଓ ରୋଗୀର ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ: ଏହା ଉପରେ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ଓ ଫଳାଫଳ ନିର୍ଭର କରେ । ଅଧିକାଂଶ ରୋଗ ଆରୋଗ୍ୟସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ସାଧାରଣ ଚିକିତ୍ସାରେ ଅପରେଶନ, କେମୋଥେରାପି ଓ ରାଡିଏସନ ଥେରାପି ଦିଆଯାଏ । ଅଣକ୍ଷୁଦ୍ର କୋଷ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ(NSCLC) ରୋଗ ବେଳେ ବେଳେ ଅପରେଶନଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର କୋଷ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ (SCLC) ରୋଗ ଚିକିତ୍ସା କେମୋଥେରାପି ଓ ରେଡିଓଥେରାପିଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ ।

ସନ ୨୦୧୨୨ରେ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାୟ ୧.୮ ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ ହୋଇଥିବା ଫଳରେ ୧.୬ ନିୟୁତ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା । କର୍କଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଓ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସ୍ତନ କର୍କଟ ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି । ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣିତ ହେବା ବୟସ ପ୍ରାୟ ୭୦ ବର୍ଷ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ୧୭.୪% ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ ରୋଗୀ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କି ବିକାଶଶୀଳ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଏହାର ଫଳ ଅତି ନିରୁତ୍ସାହ ଜନ‌କ ।

## ଆଧାର
# ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ

A simple electric circuit, where current is represented by the letter *i*. The relationship between the voltage (V), resistance (R), and current (I) is V=IR; this is known as Ohm's Law.
ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଚାର୍ଜର ପ୍ରବାହକୁ **ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ** (*ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ କରେଣ୍ଟ୍* ) କୁହାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଗୋଟିଏ ବୈଦ୍ୟୁତିକ ପରିପଥରେ ଥିବା ତାର ଗୁଡ଼ିକରେ ଚଳମାନ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଚାର୍ଜ ବହନ କରିଥା'ନ୍ତି । ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ଗୁଡ଼ିକରେ ଆୟନ୍ ଏବଂ ପ୍ଲାଜମାରେ ଉଭୟ ଆୟନ ଓ ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରୋନ ଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଚାର୍ଜ ବହନ କରନ୍ତି ।

'ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ' ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ SI ୟୁନିଟ ହେଉଛି ଆମ୍ପିୟର୍ - ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପୃଷ୍ଠରେ, ଗୋଟିଏ କୁଲମ୍ବ ପ୍ରତି ସେକେଣ୍ଡ ହାରରେ, ବୈଦ୍ୟୁତିକ ଚାର୍ଜର ପ୍ରବାହକୁ ବୁଝାଏ । ଇଲେକ୍‌ଟ୍ରିକ୍ କରେଣ୍ଟ୍‌କୁ ଏମିଟର୍ଦ୍ୱାରା ମପାଯାଏ ।

ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ, ଜୁଲ୍ ତାପନର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଅଟେ, ଯାହାକି ଇନ୍‌କଣ୍ଡେସେଣ୍ଟ୍ ଲାଇଟ୍ ବଲ୍‌ବ୍‌ରେ ଆଲୋକ ସୃଷ୍ଟିକରେ । ଏହା ଚୁମ୍ବକୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯାହାକି ମୋଟର, ଜେନେରେଟର ଏବଂ ଇଣ୍ଡକ୍‌ଟର ଗୁଡ଼ିକରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ସାଧାରଣତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: Direct current (DC) ବା ସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ଏବଂ Alternate current (AC) ବା ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ।

## ସଂକେତ

ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତର ସଂକେତ ହେଉଛି : I
ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ :I = 5 ଆମ୍ପିୟର

## ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ

### ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ

ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡିକ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ଯାଆନ୍ତି, ତା' ପରେ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗରେ ଯାଆନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ

A---------------------B

ଗୋଟିଏ ପିଲା ପ୍ରଥମେ Aରୁ Bକୁ ଗଲା ତାପରେ ପୁଣି Bରୁ Aକୁ ଗଲା. ତା' ପରେ Aରୁ Bକୁ ପୁଣି Bରୁ Aକୁ ଗଲା. ଏହିପରି କ୍ରମାଗତ କରି ଚାଲିଲା ।

ଠିକ ଏହିପରି ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତୀ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡିକ ଗୋଟିଏ ମୁଣ୍ଡରୁ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମୁଣ୍ଡରୁ ଏମୁଣ୍ଡକୁ ବାରମ୍ବାର ଗତି କରିଥାନ୍ତି ।

### ସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ

ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନଗୁଡିକ ଗୋଟିଏ ଦିଗରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟାଟେରୀରୁ ଯେଉଁ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ତାହା ସଳଖ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ ।

## କରେଣ୍ଟ ପରିମାପ

## ବିଦ୍ୟୁତ୍ - ଚୁମ୍ବକିୟତା

## ଓମ୍‌ଙ୍କ ନିୟମ

**ଓମ୍‌ଙ୍କ ନିୟମ** ଅନୁସାରେ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ତାପମାତ୍ରାରେ, ପରିବାହୀରେ ପ୍ରବାହିତ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସ୍ରୋତ ପରିବାହୀର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ବିଭାବାନ୍ତର ସହ ସମାନୁପାତି । ପ୍ରତିରୋଧ ଏଠାରେ ଏକ ସମାନୁପାତିକ ସ୍ଥିରାଙ୍କ । ଏହାକୁ ଗାଣିତିକ ଉପାୟରେ ଲେଖାଯାଇପାରିବ ଯେ:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
ଏଠାରେ *I* ହେଉଛି ପରିବାହୀରେ ପ୍ରବାହିତ ବିଦ୍ୟୁତ ସ୍ରୋତ (ଆମ୍ପିଅର ଏକକରେ), *V* ହେଉଛି ପରିବାହୀର ଦୁଇ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ ବିଭବରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ (ଭୋଲ୍‌ଟ ଏକକରେ) ଓ *R* ହେଉଛି ଏହି ପରିବାହୀର ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରତିରୋଧ (ଓମ୍ ଏକକରେ) ।

ଏହି ନିୟମଟି ଜର୍ମାନ ଗଣିତଜ୍ଞ ଜର୍ଜ୍ ଓମ୍‌ଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ନାମିତ ହୋଇଛି ।

## ଆଧାର

## ବାହାର ଲିଙ୍କ

* Allaboutcircuits.com, a useful site introducing electricity and electronics